Pramāṇa · Search · About · API

Dharmaranyakhanda 116

Dharmāraṇyakhaṇḍa 116

Language
Sanskrit

Contents

116.1

cha || || sūta uvāca || || vicitraṃ śivanirmāṇaṃ
vicitraṃ śivaceṣṭitam || vicitraṃ śivamāhātmyaṃ vicitraṃ śivabhāṣitam

116.2

vicitraṃ śivabhaktānāṃ caritaṃ pāpanāśanam || svargāpavargayoḥ satyaṃ
sādhanaṃ tadbravīmyaham

116.3

avaṃtīviṣaye kaścidbrāhmaṇo maṃdarāhvayaḥ || babhūva viṣayārāmaḥ strījito dhanasaṃgrahī

116.4

saṃdhyāsnānaparityakto
gaṃdhamālyāṃbarapriyaḥ || kustrīsaktaḥ kumārgastho yathā pūrvamajāmilaḥ

116.5

sa veśyāṃ piṃgalāṃ nāma ramamāṇo divāniśam || tasyā eva gṛhe
nityamāsīdavijiteṃdriyaḥ

116.6

kadācitsadane tasyāstasminnivasati dvije || ṛṣabho nāma dharmātmā śivayogī samāyayau

116.7

tamāgatamabhiprekṣya matvā svaṃ puṇyamūrjjitam || sā veśyā sa ca vipraśca paryyapūjayatāmubhau

116.8

tamāropya mahāpīṭhe kaṃba
lāṃbarasaṃvṛte || prakṣālya caraṇau bhaktyā tajjalaṃ dadhatuḥ śiraḥ

116.9

svāgatārghyanamaskārairgaṃdhapuṣpākṣatādibhiḥ || upacāraiḥ samabhyarcya bhojayāmā
saturmudā

116.10

taṃ bhuktavaṃtamācāṃtaṃ paryyaṃke sukhasaṃstare || upaveśya mudā yuktau tāṃbūlaṃ pratyayacchatām

116.11

pādasaṃvāhanaṃ bhaktyā kurvaṃtau daivaco
ditau || kalpayitvā tu śuśrūṣāṃ prīṇayāmāsatuściram

116.12

evaṃ samarcitastābhyāṃ śivayogī mahādyutiḥ || ativāhya niśāmekāṃ yayau prātastadā
dṛtaḥ

116.13

evaṃ kāle gataprāye sa vipro nidhanaṃ gataḥ || sā ca veśyā mṛtā kāle yayau karmārjitāṃ gatim

116.14

sa vipraḥ karmaṇā nīto
daśārṇadharaṇīpateḥ || vajrabāhukuṭuṃbinyāḥ sumatyā garbhamāsthitaḥ

116.15

tāṃ jyeṣṭhapatnīṃ nṛpatergarbhasaṃpadamāśritām || avekṣya tasyai garalaṃ sapatnya
śchadmanā daduḥ

116.16

sā bhuktvā garalaṃ ghoraṃ na mṛtā daivayogataḥ || kleśameva paraṃ prāpa maraṇādatiduḥsaham

116.17

atha kāle samāyāte putrame
kamajījanat || kleśena mahatā sādhvī pīḍitā varavarṇinī

116.18

sa nirdaśo rājaputraḥ spṛṣṭapūrvo gareṇa yat || tenāvāpa mahākleśaṃ kraṃdamāno
divāniśam

116.19

tasya bālasya mātā ca sarvāṃgavraṇapīḍitā || babhūvaturatikliṣṭau garayogaprabhāvataḥ

116.20

tau rājñā ca samānītau vaidyaiśca
kṛtabheṣajau || na svāsthyamāpaturyatnaiairanekairryojitairapi

116.21

na rātrau labhate nidrāṃ sā rājñī vipulavyathā || svaputrasya ca duḥkhena duḥkhitā
nitarāṃ kṛśā

116.22

nītvaivaṃ katicinmāsānsa rājā mātṛputrakau || jīvaṃtau ca mṛtaprāyau vilokyātmanyaciṃtayat

116.23

etau me gṛhiṇīputrau
nirayādāgatāviha || aśrāṃtakogau kraṃdaṃtau nidrābhaṃgavidhāyinau

116.24

atropāyaṃ kariṣyāmi pāpayordhruvametayoḥ || martuṃ vā jīvituṃ vāpi na
kṣamau pāpabhoginau

116.25

itthaṃ viniścitya ca bhūmipālaḥ saktaḥ sapatnīṣu tadātmajeṣu || āhūya sūtaṃ nijadāraputrau nirvāsayāmāsa rathena
dūram

116.26

tau sūtena parityaktau kutracidvijane vane || avāpatuḥ parāṃ pīḍāṃ kṣuttṛḍbhyāṃ bhṛśavihvalau

116.27

sodvahaṃtī nijaṃ bālaṃ nipataṃtī pade
pade || niḥśvasaṃtī nijaṃ karma niṃdaṃtī cakitā bhṛśam

116.28

kvacitkaṃṭakabhinnāṃgī muktakeśī bhayāturatā || kvacidvyāghrāsvanerbhītā kvacidvyālairanu
drutā

116.29

bhartsyamānā piśācaiśca vetālairbrahmarākṣasaiḥ || mahāgulyeṣu dhāvaṃtī bhinnapādā kṣurāśmabhiḥ

116.30

saivaṃ ghore mahārakhye bhramaṃtī nṛpage
hinī || daivātprāptā vaṇiṅmārgaṃ govājinnarasevitam

116.31

gacchaṃtī tena mārgeṇa sudūramatiyatnataḥ || dadarśa vaiśyanagaraṃ bahustrīnarasevitam

116.32

tasya goptā mahāvaiśyo nagarasya mahājanaḥ || asti padmākaro nāma rājarāja ivāparaḥ

116.33

tasya vaiśyapateḥ kācidvṛddhāsī nṛpāṃganām
āyāṃtīṃ dūrato dṛṣṭvā tadaṃtikamupāyayau

116.34

sā dāsī nṛpateḥ kāṃtāṃ saputrāṃ bhṛśapīḍitām || svayaṃ viditavṛttāṃtā svāmine pratyadarśayat

116.35

sa tāṃ dṛṣṭvā viśāṃ nātho rujārttāṃ kliṣṭaputrikām || nītvā rahasi suvyaktaṃ tadvṛttāṃtamapṛcchata

116.36

tayā niveditāśeṣavṛttāṃtaḥ sa vaṇi
kpatiḥ || aho kaṣṭamiti jñātvā niśaśvāsa muhurmuhuḥ

116.37

tāmaṃtike svagehasya saṃniveśya rahogṛhe || vāsonnapānaśayanairmātṛsāmyamapūjayat

116.38

tasmingṛhe nṛpavadhūrnivasaṃtī surakṣitā || vraṇyakṣmādirogāṇāṃ na śāṃtiṃ pratyapadyata

116.39

tato dinaiḥ katipayaiḥ sa bālo vraṇapīḍitaḥ
vilaṃghitabhiṣaksattvo mamāra ca vidhervaśāt

116.40

mṛte svatanaye rājñī śokena mahatāvṛtā || mūrcchitāṃ cāpatadbhūtau gajabhagneva vallarī

116.41

daivātsaṃjñāmavāpyātha bāṣpaklinnapayodharā || sāṃtvitā'pi vaṇikstrībhirvilalāpa suduḥkhitā

116.42

hā tātatāta hā putra hā mama prāṇarakṣaka
hā rājakulapūrṇendo hā mamānaṃdavardhana

116.43

imāmanāthāṃ kṛparṇā tvatprāṇāṃ tyaktabāṃdhavām || mātaraṃ te parityajya kva yāto'si nṛpātmaja

116.44

ityebhiruditairvākyaiḥ śokaciṃtāvivardhakaiḥ || vilapaṃtīṃ mṛtāpatyāṃ ko nu sāṃtvayituṃ kṣamaḥ

116.45

etasminsamaye tasyā duḥkhaśokaciki
tsakaḥ || ṛṣabhaḥ pūrvamākhyātaḥ śivayogī samāyayau

116.46

sa yogī vaiśyanāthena sārghahastena pūjitaḥ || tasyāḥ sakāśamagamacchocantyā ida
mabravīt

116.47

ṛṣabha uvāca || || akasmātkimaho vatse roruṣīṣi vimūḍhadhīḥ || ko jātaḥ katamo loke ko mṛto vada sāṃpratam

116.48

amī dehādayo bhāvāstoyaphenasadharmakāḥ || kvacidbhrāṃtiḥ kvacicchāṃtiḥ sthitirbhavati vā punaḥ

116.49

ato'sminphenasadṛśe dehe
pañcatvamāgate || śokasyānāvaśyakatvānna śocaṃti vipaścitaḥ

116.50

guṇairbhūtāni sṛjyaṃte bhrāmyaṃte nijakarmabhiḥ || kālenātha vikṛṣyaṃte vāsanāyāṃ
ca śerate

116.51

māyayotpattimāyaṃti guṇāḥ sattvādyayastrayaḥ || taireva dehā jāyaṃte jātāstallakṣaṇāśrayāḥ

116.52

devatvaṃ yāti sattvena rajasā
ca manuṣyatām || tiryaktvaṃ tamasā jaṃturvāsanānugatovaśaḥ

116.53

saṃsāre vartamānesmiñjaṃtuḥ karmānubandhanāt || durvibhāvyāṃ gatiṃ yāti sukhaduḥkha
mayīṃ muhuḥ

116.54

api kalpāyuṣāṃ teṣāṃ devānāṃ tu viparyayaḥ || anekāmayabaddhānāṃ kā kathā naradehinām

116.55

kecidvadaṃti dehasya kāla
meva hi kāraṇam || karma kecidguṇāṃnkeciddehaḥ sādhāraṇo hyayam

116.56

kālakarmaguṇādhānaṃ pañcātmakamidaṃ vapuḥ || jātaṃ dṛṣṭvā na hṛṣyaṃti na
śocaṃti mṛtaṃ budhāḥ

116.57

avyakte jāyate jaṃturavyakte ca pralīyate || madhye vyaktavadābhāti jalabudbudasannibhaḥ

116.58

yadā garbhagato dehī
vināśaḥ kalpitastadā || daivājjīvati vā jāto mriyate sahasaiva vā

116.59

garbhasthā eva naśyaṃti jātamātrāstathā pare || kvacidyuvāno naśyaṃti
mriyaṃte kepi vārdhake

116.60

yādṛśaṃ prāktanaṃ karma tādṛśaṃ viṃdate vapuḥ || bhuṃkte tadanurūpāṇi sukhaduḥkhāni vai hyasau

116.61

māyānubhāveritayoḥ
pitroḥ suratasaṃbhramāt || deha utpadyate kopi puṃyoṣitklībalakṣaṇaḥ

116.62

āyuḥ sukhaṃ ca duḥkhaṃ ca puṇyaṃ pāpaṃ śrutaṃ dhanam || lalāṭe likhitaṃ dhātrā
vahañjaṃtuḥ prajāyate

116.63

karmaṇāmavilaṃghyatvātkālasyāpyanatikramāt || anityatvācca bhāvānāṃ na śokaṃ kartumarhasi

116.64

kva svapne
niyataṃ sthairyyamiṃdrajāle kva satyatā || kva nityatā śaranmeghe kva śaśvattvaṃ kalevare

116.65

tava janmānyatītāni śatakoṭyayutāni ca
ajānaṃtyāḥ paraṃ tattvaṃ saṃprāpto'yaṃ mahābhramaḥ

116.66

kasyakasyāsi tanayā jananī kasyakasya vā || kasyakasyāsi gṛhiṇī bhavakoṭiṣu varttinī

116.67

pañcabhūtātmako dehastvagasṛṅmāṃsabandhanaḥ || medomajjāsthinicito viṇmūtraśleṣmabhājanam

116.68

śarīrāṃtaramapyetannijadehodbhavaṃ
malam || matvā svatanayaṃ mūḍhe mā śokaṃ kartumarhasi

116.69

yadi nāma janaḥ kaścinmṛtyuṃ tarati yatnataḥ || kathaṃ tarhi vipadyeransarve pūrve vipaścitaḥ

116.70

tapasā vidyayā buddhyā mantrauṣadhirasāyanaiḥ || atiyāti paraṃ mṛtyuṃ na kaścidapi paṃḍitaḥ

116.71

ekasyādya mṛtirjaṃtoḥ śvaśvānyasya
varānane || tasmādanityāvayave na tvaṃ śocitumarhasi

116.72

nityaṃ sannihito mṛtyuḥ kiṃ sukhaṃ vada dehinām || vyāghre puraḥ sthite grāsaḥ
paśūnāṃ kiṃ nu rocate

116.73

ato janma jarāṃ jetuṃ yadīcchasi varānane || śaraṇaṃ vraja sarveśaṃ mṛtyuṃjayamumāpatim

116.74

tāvanmṛtyubhayaṃ
ghoraṃ tāvajjanmajarābhayam || yāvanno yāti śaraṇaṃ dehī śivapadāṃbujam

116.75

anubhūyeha duḥkhāni saṃsāre bhṛśadāruṇe || mano yadā viyujyeta tadā
dhyeyo maheśvaraḥ

116.76

manasā pibataḥ puṃsaḥ śivadhyānarasāmṛtam || bhūyastṛṣṇā na jāyeta saṃsāraviṣayāsave

116.77

vimuktaṃ sarvasaṃgaiśca
mano vairāgyayaṃtritam || yadā śivapade magnaṃ tadā nāsti punarbhavaḥ

116.78

tasmādidaṃ mano bhadre śivadhyānaikasādhanam || śokamohasamāviṣṭaṃ mā
kuruṣva śivaṃ bhaja

116.79

sūta uvāca || || itthaṃ sānunayaṃ rājñī bodhitā śivayoginā || pratyācaṣṭa gurostasya praṇamya caraṇāṃ
bujam

116.80

rājñyuvāca || || bhagavanmṛtaputrāyāstyaktāyāḥ priyabandhubhiḥ || mahārogāturāyā me kā gatirmaraṇaṃ vinā

116.81

ato'haṃ martumicchāmi sahaiva śiśunā'munā || kṛtārthāhaṃ yadadya tvāmapaśyaṃ maraṇonmukhī

116.82

sūta uvāca || || iti tasyā
vacaḥ śrutvā śivayogī dayānidhiḥ || pūrvopakāraṃ saṃsmṛtya mṛtasyāṃtikamāyayau

116.83

sa tadā bhasma saṃgṛhya śivamantrābhimaṃtritam || vidīrṇe
tanmukhe kṣiptvā mṛtaṃ prāṇairayojayat

116.84

sa bālaḥ saṃgataḥ prāṇaiḥ śanairūnmīlya locane || prāptapūrvendriyabalo rurod stanyakāṃkṣayā

116.85

mṛtasya punarutthānaṃ vīkṣya bālasya vismitāḥ || janā mumudire sarve nagareṣu purogamāḥ

116.86

athānaṃdabharā rājñī vihvalonmattalocanā || jagrāha
tanayaṃ śīghraṃ bāṣpavyākulalocanā

116.87

upagṛhya tadā tanvī paramānaṃdanirvṛtā || na vedātmānamanyaṃ vā suṣupteva pariśramāt

116.88

punaśca ṛṣabho
yogī tayormātṛkumārayoḥ || viṣavraṇayutaṃ dehaṃ bhasmanaiva parāmṛśat

116.89

tau ca tadbhasmanā spṛṣṭau prāptadivyakalevarau || devānāṃ sadṛśaṃ rūpaṃ dadhatuḥ
kāṃtibhūṣitam

116.90

saṃprāpte tridivaiśvarye yatsukhaṃ puṇyakarmaṇām || tasmācchataguṇaṃ prāpa sā rājñī sukhamuttamam

116.91

tāṃ pādayornipati
tāmṛṣabhaḥ premavihvalaiḥ || utthāpyāśvāsayāmāsa duḥkhairmuktāmuvāca ha

116.92

ayi vatse mahārājñi jīva tvaṃ śāśvatīḥ samāḥ || yāvajjīvasi
lokesminna tāvatprāpsyase jarām

116.93

eṣa te tanayaḥ sādhvi bhadrāyuriti nāmataḥ || khyātiṃ yāsyati lokeṣu nijaṃ rājyamavāpsyati

116.94

asya vaiśyasya sadane tāvattiṣṭha śucismite || yāvadeṣa kumāraste prāptavidyo bhaviṣyati

116.95

sūta uvāca || || iti
tāmṛṣabho yogī taṃ ca rājakumārakam || saṃjīvya bhasmavīryeṇa yayau deśānyathepsitān

116.95.p1

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmottarakhaṇḍe bhadrāyvākhyāne ṛṣabhayoginā bhadrāyujīvanaṃ nāma daśamo'dhyāyaḥ

Linked texts (3)