Dharmaranyakhanda 128
Dharmāraṇyakhaṇḍa 128
- Language
- Sanskrit
128.1
sūta uvāca || || evaṃ śivatamaḥ paṃthāḥ śivenaiva pradarśitaḥ || nṛṇāṃ saṃsṛtibaddhānāṃ sadyo muktikaraḥ paraḥ
128.2
atha
durmedhasāṃ puṃsāṃ vedeṣvanadhikāriṇām || strīṇāṃ dvijātibaṃdhūnāṃ sarveṣāṃ ca śarīriṇām
128.3
eṣa sādhāraṇaḥ paṃthāḥ sākṣātkaivalyasādhanaḥ || mahāmuni
janaiḥ sevyo devairapi supūjitaḥ
128.4
yatkathāśravaṇaṃ śaṃbhoḥ saṃsārabhayanāśanam || sadyomuktikaraṃ ślāghyaṃ pavitraṃ sarvadehinām
128.5
ajñānatimirāṃdhānāṃ
dīpo'yajñānasiddhidaḥ || bhavaroganibaddhānāṃ susevyaṃ paramauṣadham
128.6
mahāpātakaśailānāṃ vajraghātaṃsudāruṇam || bharjanaṃ karmabījānāṃ sādhanaṃ sarva
saṃpadām
128.7
ye śṛṇvaṃti sadā śambhoḥ kathāṃ bhuvanapāvanīm || te vai manuṣyā lokesmintarudrā eva na saṃśayaḥ
128.8
śṛṇvatāṃ śūlino gāthāṃ
tathā kīrtayatāṃ satām || teṣāṃ pādarajāṃsyeva tīrthāni munayo jaguḥ
128.9
tasmānniḥśreyasaṃ gantuṃ yebhivāṃchaṃti dehinaḥ || te śṛṇvaṃtu sadā bhaktyā
śaivīṃ paurāṇikīṃ kathām
128.10
yadyaśaktaḥ sadā śrotuṃ kathāṃ paurāṇikīṃ naraḥ || muhūrtaṃ vāpi śṛṇuyānniyatātmā dinedine
128.11
atha pratidinaṃ
śrotumaśakto yadi mānavaḥ || puṇyamāseṣu vā puṇye dine puṇyatithiṣvapi
128.12
yaḥ śṛṇoti kathāṃ ramyāṃ purāṇaiḥ samudīritām || sa nistarati
saṃsāraṃ dagdhvā karmamahāṭavīm
128.13
muhūrtaṃ vā tadarddhaṃ vā kṣaṇaṃ vā pāvanīṃ kathām || ye śṛṇvaṃti sadā bhaktyā na teṣāmasti durgatiḥ
128.14
yatphalaṃ sarvayajñeṣu sarvadāneṣu yatphalam || sakṛtpurāṇaśravaṇāttatphalaṃ viṃdate naraḥ
128.15
kalau yuge viśeṣeṇa purāṇaśravaṇādṛte || nāsti dharmaḥ
paraḥ puṃsāṃ nāsti muktipathaḥ paraḥ
128.16
purāṇaśravaṇācchaṃbhornāsti saṃkīrtanaṃ param || ata eva manuṣyāṇāṃ kalpadrumamahāphalam
128.17
kalau hīnāyuṣo martyā durbalāḥ śramapīḍitāḥ || durmedhaso duḥkhabhājo dharmācāravivarjitāḥ
128.18
iti saṃciṃtya kṛpayā bhagavānbādarāyaṇaḥ
hitāya teṣāṃ vidadhe purāṇākhyaṃ sudhārasam
128.19
pibannevāmṛtaṃ yannādetatsyādajarāmaraḥ || śambhoḥ kathāmṛtaṃ kuryātkulamevājarāmaram
128.20
bālo yuvā daridro vā vṛddho vā durbalo'pi vā || purāṇajñaḥ sadā vandyaḥ pūjyaśca sukṛtārthibhiḥ
128.21
nīcabuddhiṃ na kurvīta purāṇajñe kadācana
yasya vakrāṃbujādvāṇī kāmadhenuḥ śarīriṇām
128.22
guravaḥ saṃti lokeṣu janmatò guṇatastathā || teṣāmapi ca sarveṣāṃ purāṇajñaḥ paro guruḥ
128.23
bhavakoṭisahasreṣu bhūtvābhūtvāvasīdati || yo dadātyapunarvṛttiṃ ko'nyastasmātparo guruḥ
128.24
purāṇajñaḥ śucirdāṃtaḥ śāṃto vijitamatsaraḥ
sādhuḥ kāruṇyavānvāgmī vadetpuṇyakathāṃ sudhīḥ
128.25
vyāsāsanaṃ samārūḍho yadā paurāṇikò dvijaḥ || asamāptaprasaṃgaśca namaskuryānna kasya
cit
128.26
ye dhūrtā ye ca durvṛttā ye cānye vijigīṣavaḥ || teṣāṃ kuṭilavṛttīnāmagre naiva vadetkathām
128.27
na durjanasamākīrṇe na
śūdraśvāpadāvṛte || deśe na dyūtasadane vadetpuṇyakathāṃ sudhīḥ
128.28
sadgrāme sujanākīrṇe sukṣetre devālaye || puṇye nadanadītīre vadetpuṇya kathāṃ
sudhīḥ
128.29
śivabhaktisamāyuktā nānyakāryeṣu lālasāḥ || vāgyatāḥ suśravo'vyagrāḥ śrotāraḥ puṇyabhāginaḥ
128.30
abhaktā ye kathāṃ
puṇyāṃ śṛṇvaṃti manujādhamāḥ || teṣāṃ puṇyaphalaṃ nāsti duḥkhaṃ syājjanmajanmani
128.31
purāṇaṃ ye tvasaṃpūjya tāṃbūlādyairupāyanaiḥ || śṛṇvaṃti ca
kathāṃ bhaktyā daridrāḥ syurna pāpinaḥ
128.32
kathāyāṃ kīrtyamānāyāṃ ye gacchaṃtyanyato narāḥ || bhogāṃtare praṇaśyaṃti teṣāṃ dārāśca saṃpadaḥ
128.33
soṣṇīṣamastakā ye ca kathāṃ śṛṇvaṃti pāvanīm || te balākāḥ prajāyante pāpino manujādhamāḥ
128.34
tāṃbūlaṃ bhakṣayanto ye kathāṃ śṛṇvaṃti
pāvanīm || svaviṣṭhāṃ khādayaṃtyetānnarake yamakiṃkarāḥ
128.35
ye ca tuṃgāsanārūḍhāḥ kathāṃ śṛṇvaṃti dāṃbhikāḥ || akṣayānnarakānbhuktvā te bhavaṃtyeva
vāyasāḥ
128.36
ye ca vīrāsanārūḍhā ye caṃ maṃcakasaṃsthitāḥ || śṛṇvaṃti satkathāṃ te vai bhavantyanṛjupādapāḥ
128.37
asaṃ praṇamya śṛṇvaṃto viṣavṛkṣā
bhavaṃti te || kathāṃ śayānāḥ śṛṇvanto bhavantyajagarrā narāḥ
128.38
yaḥ śṛṇoti kathāṃ vaktuḥ samānāsanamāśritaḥ || gurutalpasamaṃ pāpaṃ saṃprāpya narakaṃ
vrajet
128.39
ye niṃdaṃti purāṇajñaṃ kathāṃ vā pāpahāriṇīm || te vai janmaśataṃ martyāḥ śunakāḥ saṃbhavaṃti ca
128.40
kathāyāṃ vartamānā yāṃ ye
vadaṃti narādhamāḥ || te gardabhāḥ prajāyante kṛkalāsāstataḥ param
128.41
kadācidapi ye puṇyāṃ na śṛṇvaṃti kathāṃ narāḥ || te bhuktvā narakānghorānbha
vaṃti vanasūkarāḥ
128.42
ye kathāmanumodante kīrtyamānāṃ narottamāḥ || aśṛṇvaṃto'pi te yāṃti śāśvataṃ paramaṃ padam
128.43
kathāyāṃ kīrtya
mānāyāṃ vighnaṃ kurvaṃti ye śaṭhāḥ || koṭyabdānnarakānbhuktvā bhavaṃti grāmasūkarāḥ
128.44
ye śrāvayati manujānpuṇyāṃ paurāṇikīṃ kathām
kalpakoṭiśataṃ sāgraṃ tiṣṭhaṃti brahmaṇaḥ padam
128.45
āsanārthaṃ prayacchaṃti purāṇajñasya ye narāḥ || kambalājinavāsāṃsi maṃcaṃ phalakame
va ca
128.46
svargalokaṃ samāsādya bhuktvā bhogānyathepsitān || sthitvā brahmādilokeṣu padaṃ yāṃti nirāmayam
128.47
purāṇajñasya yacchaṃti
ye sūtravasanaṃ navam || bhogino jñānasaṃpannāste bhavaṃti bhavebhave
128.48
ye mahāpātakairyuktā upapātakinaśca ye || purāṇaśravaṇādeva te yāṃti paramaṃ padam
128.49
atra vakṣye mahāpuṇyamitihāsaṃ dvijottamāḥ || śṛṇvatāṃ sarvapāpaghnaṃ vicitraṃ sumanoharam
128.50
dakṣiṇāpathamadhye vai grāmo bāṣkalasaṃ
jñitaḥ || tatra saṃti janāḥ sarve mūḍhāḥ karmavivarjitāḥ
128.51
na tatra brāhmaṇācārāḥ śrutismṛtiparāṅmukhāḥ || japasvādhyāyarahitāḥ parastrī
viṣayāturāḥ
128.52
kṛṣīvalāḥ śastradharā nirdevā jihmavṛttayaḥ || na jānaṃti paraṃ dharmaṃ jñānavairāgyalakṣaṇam
128.53
striyaśca pāpaniratāḥ svairi
ṇyaḥ kāmalālasāḥ|| durbuddhayaḥ kuṭilagāḥ saddhatācāravarjitāḥ
128.54
tatraiko viduro nāma durātmā brāhmaṇādhamaḥ || āsīdveśyāpatiryoṃ'sau sadā
ro'pi kumārgagaḥ
128.55
svapatnīṃ biṃdulāṃ nāma hitvā pratiniśaṃ tathā || veśyābhavanamāsādya ramate smarapīḍitaḥ
128.56
sāpi tasyāṃganā rātrau
viyuktā navayauvanā || asahaṃtī smarāveśaṃ reme jāreṇa saṃgatā
128.57
tāṃ kadācidurācārāṃ jāreṇa saha saṃgatām || dṛṣṭvā tasyāḥ patiḥ krodhādabhi
dudrāva sattvaraḥ
128.58
jāre palāyite patnīṃ gṛhītvā sa durāśayaḥ || saṃtāḍya muṣṭibaṃdhena muhurmuhuratāḍayat
128.59
sā nārī pīḍitā bhartrā kupitā
prāha nirbhayā || bhavānpratiniśaṃ veśyāṃ ramate kā gatirmama
128.60
ahaṃ rūpavatī yoṣā navayauvanaśālinī || kathaṃ sahiṣye kāmārtā tava saṃgativa
rjitā
128.61
ityuktaḥ sa tayā tanvyā provāca brāhmaṇādhamaḥ || yuktameva tvayoktaṃ hi tasmādvakṣyāmi te hitam
128.62
jārebhyo dhanamākṛṣya
tebhyo dehi parāṃ ratim || taddhanaṃ dehi me sarvaṃ paṇyastrīṇāṃ dadāmi tat
128.63
evaṃ saṃpūryate kāmo mamāpi ca varānane || tatheti bhartṛvacanaṃ pratija
grāha sā vadhūḥ
128.64
evaṃ tayostu daṃpatyordurācārapravṛttayoḥ || kālena nidhanaṃ prāptaḥ sa vipro vṛṣalīpatiḥ
128.65
mṛte bhartari sā nārī putraiḥ
saha nijālaye || uvāsa suciraṃ kālaṃ kiṃcidutkrāṃtayauvanā
128.66
ekadā daivayogena saṃprāpte puṇyaparvaṇi || sā nārī baṃdhubhiḥ sārdhaṃ gokarṇa kṣetra
māyayau
128.67
tatra tīrthajale snātvā kasmiṃściddevālaye || śuśrāva devamukhyānāṃ puṇyāṃ paurāṇikīṃ kathām
128.68
yoṣitāṃ jārasaktānāṃ narake
yamakiṃkarāḥ || saṃtaptalohaparighaṃ kṣipaṃti smaramandire
128.69
iti paurāṇikenoktāṃ sā śrutvā dharmasaṃhitām || tamuvāca rahasyeṣā bhītā brāhmaṇapuṃ
gavam
128.70
brahmanpāpamajānaṃtyā mayācāritamulbaṇam || yauvane kāmacāreṇa kauṭilyena pravartitam
128.71
idaṃ tvadvacanaṃ śrutvā purāṇārthavijṛṃbhi
tam || bhītirme mahatī jātā śarīraṃ vepate muhuḥ
128.72
dhiṅmāṃ duriṃdriyāsaktāṃ pāpāṃ smaravimohitām || alpasya yatsukhasyārthe ghoraṃ yāsyāmi
durgatim
128.73
kathaṃ paśyāmi maraṇe yamadūtānbhayaṃkarān || kathaṃ pāśairbalātkaṃṭhe badhyamānā dhṛtiṃ labhe
128.74
kathaṃ sahiṣye narake khaṃḍaśo
dehakṛṃtanam || punaḥ kathaṃ patiṣyāmi saṃtaptā kṣārakardame
128.75
kathaṃ ca yonilakṣeṣu krimīkīṭakhagādiṣu || paribhramāmi duḥkhaughātpīḍyamānā
niraṃtaram
128.76
kathaṃ ca rocate mahyamadyaprabhṛti bhojanam || rātrau kathaṃ ca seviṣye nidrāṃ duḥkhapariplutā
128.77
hāhā hatāsmi dagdhāsmi
vidīrṇahṛdayāsmi ca || hā vidhe māṃ mahāpāpe dattvā buddhimapātayaḥ
128.78
patatastuṃgaśailāgrācchūlākrāṃtasya dehinaḥ || yadduḥkhaṃ jāyate ghoraṃ tasmā
tkoṭiguṇaṃ mama
128.79
aśvamedhāyutaṃ kṛtvā gaṃgāṃ snātvā śataṃ samāḥ || na śuddhirjāyate prāyo matpāpasya garīyasaḥ
128.80
kiṃ karomi kva ga
cchāmi kaṃ vā śaraṇamāśraye || ko vā māṃ trāyate loke pataṃtīṃ narakārṇave
128.81
tvameva me gururbrahmaṃstvaṃ mātā tvaṃ pitāsi ca || uddharoddhara māṃ dīnāṃ
tvāmeva śaraṇaṃ gatām
128.82
iti tāṃ jātanirvedāṃ patitāṃ caraṇadvaye || utthāpya kṛpayā dhīmānbabhāṣe dvijapuṃgavaḥ
128.83
brāhmaṇa uvāca
diṣṭyā kāle prabuddhāsi śrutvemāṃ mahatīṃ kathām || mābhaiṣīstava vakṣyāmi gatiṃ caiva sukhāvahām
128.84
satkathāśravaṇādeva jātā te gatirīdṛśī
iṃdriyārtheṣu vairāgyaṃ paścāttāpo mahānabhūt
128.85
paścāttāpo hi sarveṣāmaghānāṃ niṣkṛtiḥ parā || tenaiva kurute sadyaḥ prāyaścittaṃ sudhīrnaraḥ
128.86
prāyaścittāni sarvāṇi kṛtvā ca vidhivatpunaḥ || apaścāttāpino martyā na yāṃti gatimuttamām
128.87
satkathāśravaṇānnityaṃ saṃyāti paramāṃ
gatim || puṇyakṣetranivāsācca cittaśuddhiḥ prajāyate
128.88
yathā satkathayā nityaṃ saṃyāti paramāṃ gatim || tathānyaiḥ sadbhūtairjaṃtornabhavenmatiruttamā
128.89
yathā muhuḥ śodhyamāno darpaṇo nirmalo bhavet || tathā satkathayā ceto viśuddhiṃ paramāṃ vrajet
128.90
viśuddhe cetasi nṛṇāṃ dhyānaṃ sidhyatyu
māpateḥ || dhyānena sarvaṃ malinaṃ manovākkāyasaṃbhṛtam
128.91
sadyo vidhūya kṛtino yāṃti śambhoḥ paraṃ padam || ataḥ saṃnyastapuṇyānāṃ satkathā
sādhanaṃ param
128.92
kathayā sidhyati dhyānaṃ dhyānātkaivalyamuttamam || asiddhaparamadhyānaḥ kathāmetāṃ śṛṇoti yaḥ || so'nyajanmani saṃprāpya
dhyānaṃ yātiparāṃ gatim
128.93
nāmoccāraṇamātreṇa japtvā maṃtramajāmilaḥ || paścāttāpasamāyuktastvavāpa paramāṃ gatim
128.94
sarveṣāṃ śreyasāṃ
bījaṃ satkathāśravaṇaṃ nṛṇām || yastadvihīnaḥ sa paśuḥ kathaṃ mucyeta bandhanāt
128.95
atastvamapi sarvebhyo viṣayebhyo nivṛttadhīḥ || bhaktiṃ parāṃ
samādhāya satkathāṃ śṛṇu sarvadā || śṛṇvaṃtyāḥ satkathāṃ nityaṃ cetaste śuddhimeṣyati
128.96
tena dhyāyasi viśveśaṃ tato muktimavāpsyasi
dhyāyataḥ śivapādābjaṃ muktirekena janmanā
128.97
bhaviṣyati na sandehaḥ satyaṃsatyaṃ vadāmyaham || ityuktā tena vipreṇa sā nārī bāṣpasaṃkulā
128.98
patitvā pādayostasya kṛtārthāsmītyabhāṣata || tasminneva mahākṣetre tasmādeva dvijottamāt
128.99
śuśrāva satkathāṃ sāṃdhvīṃ kaivalyaphala
dāyinīm || sa uvāca dvijastasyai kathāṃ vairāgyabṛṃhitām
128.100
yāṃ śrutvā manujaḥ sadyastyajedviṣayavāsanām || tasyāścittaṃ yathā śuddhaṃ
vairāgyarasaigaṃ yathā
Linked texts (8)
- Vulgate — Sanskrit
- Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") (ed. Bakker) — Sanskrit
- Brahmottarakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Satsaṅgijīvana — Śatānandamuni, Sanskrit
- Harivaṃśamāhātmya — Sanskrit
- Vaidyanāthamāhātmya — Sanskrit
- Devībhāgavatamāhātmya — Sanskrit