Dharmaranyakhanda 17
Dharmāraṇyakhaṇḍa 17
- Language
- Sanskrit
Contents
- 17.61 — 1 part
17.1
yudhiṣṭhira uvāca || || kṛpāsiṃdho
mahābhāga sarvavyāpinsureśvara || kadā hyatra tapastaptaṃ viṣṇunāmitatejasā
17.2
skaṃdāya kathitaṃ caiva śarveṇa ca mahātmanā || ānupūrvyeṇa sarvaṃ hi
kathayasva tvameva hi
17.3
vyāsa uvāca || || śṛṇu vatsa pravakṣyāmi dharmmāraṇye nṛpottama || ekadātra tapastaptaṃ viṣṇunā'mitatejasā
17.4
skaṃda uvāca || || kathaṃ devasaronāma paṃpā caṃpā gayā tathā || vārāṇasyadhikā caiva kathamaśvamukho hariḥ
17.5
īśvara uvāca
atra nārāyaṇo devastapastepe suduṣkaram || divyavarṣaśataṃ trīṇi jātaḥ suśvānanaśca saḥ
17.6
tapastepe mahāviṣṇuḥ surūpārthaṃ ca putraka || vājimukho
haristatra siddhasthāne mahādyute
17.7
skaṃda uvāca || || kāraṇaṃ brūhi nodya tvamaśvānanaḥ kathaṃ hariḥ || mahāripośca haṃtā ca devadevo jagatpatiḥ
17.8
yasya nāmnā mahābhāga pātakāni bahūnyapi || vilīya̍te tu vegena tamaḥ sūryodaye yathā
17.9
śrūyaṃte yasya karmāṇi adbhutānyadbhutāni vai
sarveṣāmeva jīvānāṃ kāraṇaṃ parameśvaraḥ
17.10
prāṇarūpeṇa yo devo hayarūpaḥ kathaṃ bhavet || sarveṣāmapi taṃtrāṇāmekarūpaḥ prakīrtitaḥ
17.11
bhakti
gamyo dharmabhājāṃ sukharūpaḥ sadā śuciḥ || guṇātīto'pi nityo'sau sarvago nirguṇastathā
17.12
sraṣṭāsau pālako haṃtā avyaktaḥ sarvadehinām
anukūlo mahātejāḥ kasmādaśvamukho'bhavat
17.13
yasya romodbhavā devā vṛkṣādyāḥ pannagā nagāḥ || kalpekalpe jagatsarvaṃ jāyate yasya dehataḥ
17.14
sa eva viśvaprabhavaḥ sa evātyaṃtakāraṇam || yenānītāḥ punarvidyā yajñāśca pralayaṃ gatāḥ
17.15
ghātito duṣṭadaityo'sau vedārthaṃ kṛta udyamaḥ
evamāsīnmahāviṣṇuḥ kathamaśvamukho'bhavat
17.16
ratnagarbhā dhṛtā yena pṛṣṭhadeśe ca līlayā || kṛtvā vyavasthitaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṃgamam
17.17
sa devo viśvarūpo vai kathaṃ vājimukho'bhavat || hiraṇyākṣasya haṃtā yo rūpaṃ kṛtvā varāhajam
17.18
supavitraṃ mahātejāḥ praviśya jalasā
gare || uddhṛtā ca mahī sarvā sasāgaramahīdharā
17.19
uddhṛtā ca mahī nūnaṃ daṃṣṭrāgre yena līlayā || kṛtvā rūpaṃ varāhaṃ ca kapilaṃ śokanāśanam
17.20
sa devaḥ kathamīśāno hayagrīvatvamāgataḥ || prahlādārthe sa ceśāno rūpaṃ kṛtvā bhayāvaham
17.21
nārasiṃhaṃ mahādevaṃ sarvaduṣṭanivāraṇam
parvatābhrisamudrasthaṃ rarakṣa bhaktasattamam
17.22
hiraṇyakaśipuṃ duṣṭaṃ jaghāna rajanīmukhe || iṃdrāsane ca saṃsthāpya prahlādasya sukhapradam
17.23
prahlā
dārthe ca vai nūnaṃ nṛsiṃhatvamupāgataḥ || virocanasutasyāgre yācako'sau bhavettadā
17.24
yajñe caivāśvamedhe vai balinā yaḥ samarcitāḥ || hṛtā vasumatī
tasya tripadīkṛtaraudasī
17.25
viśvarūpeṇa vai yena pātāle kṣapito baliḥ || triḥsaptavāraṃ yenaiva kṣatriyānavanītale
17.26
hatvā'dadācca viprebhyo
mahīmatimahaujasā || ghātito haihayo rājā yenaiva jananī hatā
17.27
yena vai śiśunoṃvyāṃ hi ghātitā duṣṭacāriṇī || rākṣasī tāḍakā nāmnī
kauśikasya prasādataḥ
17.28
viśvāmitrasya yajñe tu yena līlānṛdehinā || caturdaśasahasrāṇi ghātitā rākṣasā balāt
17.29
hatā śūrpaṇakhā yena triśirāśca nipātitaḥ || sugrīvaṃ vālinaṃ hatvā sugrīveṇa sahāyavān
17.30
kṛtvā setuṃ samudrasya raṇe
hatvā daśānanam || dharmyāraṇyaṃ samāsādya brāhmaṇānanvapūjayat
17.31
śāsanaṃ dvijavaryyebhyo dattvā grāmānbahūṃstathā || snātvā caiva dharmavāpyāṃ
sudānānpadadvādgavām
17.32
sādhūnāṃ pālanaṃ kṛtvā nigrahāya durātmanām || evamanyāni karmāṇi śrutāni ca dharātale
17.33
sa devo līlayā
kṛtvā kathaṃ cāśvamukho'bhavat || yo jāto yādave vaṃśe pūtanāśakaṭādikam
17.34
ariṣṭadaityaḥ keśī ca vṛkāsurabakāsurau || śakaṭāsuro mahāsura
stṛṇāvartaśca dhenukaḥ
17.35
mallaścaiva tathā kaṃso jarāsaṃdhastathaiva ca || kālayavanasya haṃtā ca kathaṃ vai sa hayānakaḥ || tārakāsuraṃ raṇe jitvā
ayutaṣaṭpuraṃ tathā
17.36
kanyāścodvāhitā yena sahasrāṇi ca ṣaḍ daśa || amānuṣāṇi kṛtvetthaṃ kathaṃ so'śvamukho'bhavat
17.37
trātā yaḥ
sarvabhaktānāṃ haṃtā sarvadurātmanām || dharmasthāpanakṛtso'pi kalkirviṣṇupade sthitaḥ
17.38
etadvai mahadāścaryaṃ bhavatā yatprakāśitam || etadā
cakṣva me sarvaṃ kāraṇaṃ tripurāṃtaka
17.39
śrīrudra uvāca || || sādhu pṛṣṭaṃ mahābāho kāraṇaṃ tasya vacmyaham || hayagrīvasya kṛṣṇasya śṛṇuṣve
kāgramānasaḥ
17.40
vyāsa uvāca || || purā devaiḥ samārabdho yajño nūnaṃ dharātale || vedamaṃtrairāhvayituṃ sarve rudrapurogamāḥ
17.41
vaikuṇṭhe ca gatāḥ
sarve kṣīrābdhau ca nijālaye || pātāle'pi punargatvā na viduḥ kṛṣṇadarśanam
17.42
mohāviṣṭāstataḥ sarve itaścetaśca dhāvitāḥ || naiva dṛṣṭastadā
taistu brahmarūpo janārdanaḥ
17.43
vicārayaṃti te sarve devā indrapurogamāḥ || kva gato'sau mahāviṣṇuḥ kenopāyena dṛśyate
17.44
praṇamya śirasā
devaṃ vāgīśaṃ procurādarāt || devadeva mahāviṣṇuṃ kathayasva prasādataḥ
17.45
bṛhaspatiruvāca || || na jāne kena kāryeṇa yogārūḍho mahā
tmavān || yogarūpo'bhavadviṣṇuryogīśo hariracyutaḥ
17.46
kṣaṇaṃ dhyātvā svamātmānaṃ dhiṣaṇena khyāpito hariḥ || tatra sarve gatā devā yatra devo
jagatpatiḥ
17.47
tadā dṛṣṭo mahāviṣṇurdhyānastho'sau janārdanaḥ || dhyātvā kṛtyasamākāraṃ saśaraṃ daityasūdanam
17.48
samāsthānaṃ tato dṛṣṭvā
bodhopāyaṃ pracakrame || āha tāṃśca tadā vamrī dhenurguṇaṃ prayatnataḥ || chetsyaṃti cettacchabdena prabudhyeta hariḥ svayam
17.49
devā ūcuḥ
rguṇabhakṣaṃ kurudhvaṃ vai yenāsau budhyate hariḥ || ṛtvarthino vayaṃ vamrayaḥ prabhuṃ vijñāpayāmahe
17.50
vamraya ūcuḥ || || nidrābhaṃgaṃ kathācchedaṃ
dampatyormaṃtrabhedanam || śiśumātṛvibhedaṃ vā kurvāṇo narakaṃ vrajet
17.51
yogārūḍho jagannāthaḥ samādhistho mahābalaḥ || tasya śrījagadīśasya
vighnaṃ naiva tu kurmahe
17.52
brahmovāca || || bhavatāṃ sarvabhakṣatvaṃ devakāryaṃ kriyeta cet || karttavyaṃ ca tato vamrayona yajñasiddhiryathā bhavet
vamrīśā sā tadā vatsa punarevamuvāca ha
17.53
vamruyuvāca || || duḥkhasādhyo jagannātho malayānalasaṃnibhaḥ || kathaṃ vā bodhyatāṃ
brahmannasmābhiḥ surapūjitaḥ
17.54
naiva yajñena me kāryaṃ suraiścaiva tathaiva ca || sarveṣu yajñakāryeṣu bhāgaṃ dadatu me surāḥ
17.55
devā ūcuḥ || || pradāsyāmo vayaṃ vamyai bhāgaṃ yajñeṣu sarvadā || yajñāya dattamasmābhiḥ kuruṣvaivaṃ vaco hi naḥ
17.56
tatheti
vidhināpyuktaṃ vamrī codyamamāśritā || guṇabhakṣādikaṃ karma tayā sarvaṃ kṛtaṃ nṛpa
17.57
yudhiṣṭhira uvāca || || asya vā bodhane
devā guṇabhaṃge samādhiṣu || etadāścaryaṃ viprarṣe satyaṃ satyavatīsuta
17.58
vyāsa uvāca || || vyagracittāḥ surāḥ sarve ākṛṣṭaṃ harikārsu
kam || na jāne kena kāryeṇa viṣṇumāyāvimohitāḥ
17.59
muditāstāḥ pramuñcaṃti valmīkaṃ cāyato hareḥ || koṭipārśve tato nītaṃ valmīkaṃ parvato
pamam
17.60
guṇe ca bhakṣite tasmiṃstatkṣaṇādeva dūṣite || jyāghātakoṭibhiḥ sārddhaṃ śīrṣaṃ chittvā divaṃ gatam
17.61
gate śīrṣe ca te devā bhṛśamu
dvignamānasāḥ || dhāvaṃti sarvataḥ sarve śiraālokanāya te
17.61.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrva bhāge dharmāraṇyamāhātmye viṣṇuśironāśonāma caturdaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Moḍhapurāṇa — Sanskrit