Pramāṇa · Search · About · API

Dharmaranyakhanda 34

Dharmāraṇyakhaṇḍa 34

Language
Sanskrit

34.1

cha || || vyāsa uvāca || || purā tretāyuge prāpte vaiṣṇavāṃśo raghūdvahaḥ || sūryavaṃśe samutpanno rāmo
rājīvalocanaḥ

34.2

sa rāmo lakṣmaṇaścaiva kākapakṣādharāvubhau || tātasya vacanāttau tu viśvāmitramanuvratau

34.3

yajñasaṃrakṣaṇārthāya rājñā dattau
kumārakau || dhanuḥśaradharau vīrau piturvacanapālakau

34.4

pathi pravrajato yāvattāḍakānām rākṣasī || tāvadāgamya puratastasthau vai vighnakāraṇāt

34.5

ṛṣeranujñayā rāmastāḍakāṃ samaghātayat|| prādiśacca dhanurvedaṃvidyāṃ rāmāya gādhijaḥ

34.6

tasya pādatulasparśācchilā vāsavayogataḥ || ahalyā
gautamavadhūḥ punarjātā svarūpiṇī

34.7

viśvāmitrasya yajñe tu saṃpravṛtte raghūttamaḥ || mārīcaṃ ca subāhuṃ ca jaghāna parameṣubhiḥ

34.8

īśvarasya dhanurbhagnaṃ
janakasya gṛhe sthitam || rāmaḥ paṃcadaśe varṣe ṣaḍvāṃ caiva maithilīm

34.9

upayeme tadā rājansamyāṃ sītāmayaunijām || kṛtakṛtyastadā jātaḥ sītāṃ
saṃprāpya rāghavaḥ

34.10

ayodhyā magamanmārge jāmadagnyamavekṣya ca || saṃgrāmo'bhūttadā rājandevānāmati duḥsahaḥ

34.11

tato rāmaṃ parājitya
sītayā gṛhamāgataḥ || tato dvādaśavarṣāṇi reme rāmastayā saha

34.12

saptaviṃśatime varṣe yauvarājyapradāyakam || rājānamatha kaikeyī varadvayamayāca
ta

34.13

tayorekena rāmastu sasītaḥ sahalakṣmaṇaḥ || jaṭādharaḥ pravrajatāṃ varṣāṇīha caturdaśa

34.14

bharatastu dvitīyena yauvarājyādhipostu me
maṃtharāvacanānmūḍhā varametamayācata

34.15

jānakīlakṣmaṇasakhaṃ rāmaṃ prātrājayannṛpaḥ || trirātramudakāhāraścaturthehni phalāśanaḥ

34.16

pañcame citra
kūṭe tu rāmo vāsamakalpayat || tadā daśarathaḥ svargaṃ gato rāma iti bruvan

34.17

brahmaśāpaṃ tu saphalaṃ kṛtvā svargaṃ jagāma kim || tato bharata
śatrughnau citrakūṭa samāgatau

34.18

svargaṃtaṃ pitaraṃ rājannāmāya vinivedya ca || sāṃtvanaṃ bharatasyāsya kṛtvā nivartanaṃ prati

34.19

tato bharata
śatrughnau naṃdigrāmaṃ samāgatau || pādukāpūjanaratau tatra rājyadharāvubhau

34.20

atriṃ dṛṣṭvā mahātmānaṃ daṇḍakāraṇyamāgamat || rakṣogaṇavadhārambhe virādhe
vinipātite

34.21

arddhatrayodaśe varṣe paṃcavavyāmuvāsa ha || tato virūpayāmāsa śūrpaṇakhāṃ niśācarīm || vane vicaratastasya jānakīsahitasya
ca

34.22

āgato rakṣaso ghoraḥ sītāpaharaṇāya saḥ || tato māghāsitāṣṭamyāṃ muhūrtte vṛndasaṃjñake

34.23

rāghavābhyāṃ vinā sītāṃ jahāra daśa
kandharaḥ || mārīcasyāśramaṃ gatvā mṛgarūpeṇa tena ca

34.24

nītvā dūraṃ rāghavaṃ ca lakṣmaṇena samanvitam || tato rāmo jaghānāśu mārīcaṃ mṛgarū
piṇam

34.25

punaḥ prāpyāśramaṃ rāmo vinā sītāṃ dadarśa ha || tatraiva hriyamāṇā sā cakraṃda kurarī yathā

34.26

rāmarāmeti māṃ rakṣa rakṣa māṃ rakṣasā
hṛtām || yathā śyenaḥ kṣudhāyuktaḥ krandaṃtīṃ vartikāṃ nayet

34.27

tathā kāmavaśaṃ prāpto rakṣaso janakātmajām || nayatyeṣa janakarjā tacchrutvā
pakṣirāṭ tadā

34.28

yuyudhe rākṣasaiṃdreṇa rāvaṇena hato'patat || māghāsitanavamyāṃ tu vasaṃtīṃ rāvaṇālaye

34.29

mārgamāṇau tadā tau tu bhrātarau
rāmalakṣmaṇau

34.30

jaṭāyuṣaṃ tu dṛṣṭvaiva jñātvā rākṣasasaṃhṛtām || sītāṃ jñātvā tataḥ pakṣī saṃskṛtastena bhaktitaḥ

34.31

agrataḥ prayayau rāmo
lakṣmaṇastatpadānugaḥ || paṃpābhyāśamanuprāpya śabarīmanugṛhya ca

34.32

tajjalaṃ samupaspṛśya hanumaddarśanaṃ kṛtam || tato rāmo hanumatā saha sakhyaṃ cakāra
ha

34.33

tataḥ sugrīvamabhyetya ahanadbālivānaram || preṣitā rāmadevena hanumatpramukhāḥ priyām

34.34

aṃgulīyakamādāya vāyusūnustadā gataḥ
saṃpātirdaśame māsi ācakhyau vānarāya tām

34.35

tatastadvacanādabdhi pupluve śatayojanam || hanumātriśi tasyāṃ tu laṃkāyāṃ parito'cinot

34.36

tadrātriśeṣe sītāyā darśanaṃ tu hanūmataḥ || dvādaśyāṃ śiṃśapāvṛkṣe hanumānparyavasthitaḥ

34.37

tasyāṃ niśāyāṃ jānakyā viśvāsāyāha saṃkathām
akṣādibhiścatrayodaśyāṃ tato yuddhamavarttata

34.38

brahmāstreṇa trayodaśyāṃ baddhaḥ śakrajitā kapiḥ || dāruṇāni ca rūkṣāṇi vākyāni rākṣasādhipam

34.39

abravīdvāyusūnustaṃ baddho brahmāstrasaṃyutaḥ || vahninā pucchayuktena laṃkāyā dahanaṃ kṛtam

34.40

pūrṇimāyāṃ maheṃdrau punaḥrāgamanaṃ kapeḥ
mārgaśīrṣapratipadaḥ paṃcabhiḥ pathi vāsaraiḥ

34.41

punarāgatya tairehi dhvastaṃ madhuvanaṃ kila || saptamyāṃ pratyabhijñānadānaṃ sarvanivedanam

34.42

maṇipradānaṃ sītāyāḥ sarva rāmāya śaṃsayat || aṣṭamyuttaraphālgunyāṃ muhūrtte vijayābhidhe

34.43

madhyaṃ prāpte sahasrāṃśau prasthānaṃ rāghavasya ca
rāmaḥ kṛtvā pratijñāṃ hi prayātuṃ dakṣiṇāṃ diśam

34.44

tīrtvā'haṃ sāgaramapi haniṣye rākṣaseśvaram || dakṣiṇāśāṃ prayātasya sugrīvo'thābhava
tsakhā

34.45

vāsaraiḥ saptabhiḥ siṃdhostīre sainyaniveśanam || pauṣaśuklapratipadastṛtīyāṃ yāvadaṃbudhau || upasthānaṃ sasainyasya rāghavasya
babhūva ha

34.46

vibhīṣaṇaścaturthyāṃ tu rāmeṇa saha saṃgataḥ || samudrataraṇārthāya paṃcamyāṃ maṃtra udyataiḥ

34.47

prāyopaveśanaṃ cakre rāmo dina
catuṣṭayam || samudrādvaralābhaśca sahopāyapradarśanaḥ

34.48

setordaśamyyāmāraṃbhastrayodaśyāṃ samāpanam || caturdaśyāṃ suvelādrau rāmaḥ senāṃ nyave
śayat

34.49

pūrṇimāsyā dvitīyāyāṃ tridinaiḥ sainyatāraṇam || tīrtvā toyanidhiṃ rāmaḥ śūravānarasainyavān

34.50

rurodha ca purīṃ laṃkāṃ
sītārthaṃ śubhalakṣaṇaḥ || tṛtīyādidaśamyaṃtaṃ niveśaśca dināṣṭakaḥ

34.51

śukasāraṇayostatra prāptirekādaśīdine || paupāsite ca dvādaśyāṃ
sainyasaṃkhyānameva ca

34.52

śārdūlena kapīṃdrāṇāṃ sārāsāropavarṇanam || trayodaśyādyamāṃte ca laṃkāyāṃ divasaistribhiḥ

34.53

rāvaṇaḥ sainyasaṃ
khyānaṃ raṇotsāhaṃ tadā'karot || prayayāvaṃgado dautye māghaśuklādyavāsare

34.54

sītāyāśca tadā bharturmāyāmūrdhādidarśanam || māghaśukladvitīyā
yāṃ dinaiḥ saptabhiraṣṭamīm

34.55

rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca yuddhamāsīcca saṃkulam || māghaśuklanavamyāṃ tu rātrāviṃdrajitā raṇe

34.56

rāmalakṣmaṇayornā
gapāśabaṃdhaḥ kṛtaḥ kila || ākuleṣu kapīśeṣu hatāśeṣu ca sarvaśaḥ

34.57

vāyūpadeśādgaruḍaṃ sasmāra rāghavastadā || nāgapāśavimokṣārthaṃ daśamyāṃ garu
ḍo'bhyagāt

34.58

avahāro māghaśuklasyaikādaśyāṃ dinadvayam || dvādaśyāmāṃjaneyena dhūmrākṣasya vadhaḥ kṛtaḥ

34.59

trayodaśyāṃ tu tenaiva
nihato'kaṃpano raṇe || māyāsītāṃ darśayitvā rāmāya daśakaṃdharaḥ

34.60

trāsayāmāsa ca tadā sarvānsainyagatānapi || māghaśuklacaturdaśyāṃ
yāvatkṛṣṇādivāsaram

34.61

tridinena prahastasya nīlena vihito vadhaḥ || māghakṛṣṇadvitīyāyāścaturthyaṃtaṃ tribhirdinaiḥ

34.62

rāmeṇa tumule
yuddhe rāvaṇo drāvito raṇāt || pañcamyā aṣṭamī yāvadrāvaṇena prabodhitaḥ

34.63

kuṃbhakarṇastadā cakre'bhyavahāraṃ caturdinam || kumbhakarṇokaro
yuddhaṃ navamyādicaturdinaiḥ

34.64

rāmeṇa nihato yuddhe bahuvānarabhakṣakaḥ || amāvāsyādine śokā'bhyavahāro babhūva ha

34.65

phālgunaprati
padādau caturthyaṃtaiścaturdinaiḥ || narāṃtakaprabhṛtayo nihatāḥ pañca rākṣasāḥ

34.66

paṃcamyāḥ saptamīṃ yāvadatikāyavadharuyahnāt || aṣṭamyā dvādaśīṃ
yāvannihatau dinapaṃcakāt

34.67

nikumbhakumbhau dvāvetau makarākṣaścaturdinaiḥ || phālgunāsitadvitīyāyā dine vai śakrajijjitaḥ

34.68

tṛtīyādau saptamyaṃtadinapañcakameva ca || oṣadhyānayavaiyagryādavahāro babhūva ha

34.69

aṣṭamyāṃ rāvaṇo māyāmaithilīṃ hatavānkrudhīḥ|| śokāvegā
ttadā rāmaścake sainyāvadhāraṇam

34.70

tatastrayodaśīṃ yāvaddinaiḥ paṃcabhiriṃdrajit || lakṣmaṇena hato yuddhe vikhyātabalapauruṣaḥ

34.71

caturdaśyāṃ
daśagrīvo dīkṣāmāpāvahārataḥ || amāvāsyādine prāgādyuddhāya daśakaṃdharaḥ

34.72

caitraśuklapratipadaḥ paṃcamīdinapaṃcake || rāvaṇo yudhyamāno
'bhūtpracuro rakṣasāṃ vadhaḥ

34.73

caitraśuklāṣṭamīṃ yāvatsyaṃdanāthādisūdanam || caitraśuklanavamyāṃ tu saumitreḥ śaktibhedane

34.74

kopāviṣṭena rāmeṇa
drāvito daśakaṃdharaḥ || bibhīṣaṇopadeśena hanumadyuddhameva ca

34.75

droṇādreroṣadhīṃ netuṃ lakṣmaṇārthamupāgataḥ || viśalyāṃ tu samādāya lakṣmaṇaṃ
tāmapāyayat

34.76

daśamyāmavahāro'bhūdrātrau yuddhaṃ tu rakṣasām || ekādaśyāṃ tu rāmāya ratho mātalisārathiḥ

34.77

prāpto
yuddhāya dvādaśyāṃ yāvatkṛṣṇāṃ caturdaśīm || aṣṭādaśadinai rāmo rāvaṇaṃ dvairathe'vadhīt

34.78

saṃskārā rāvaṇādīnāmamāvāsyādine'bhavan || saṃgrāme tumule jāte rāmo jayamavāptavān

34.79

māghaśukladvitīyādicaitrakṛṣṇacaturdaśīm || saptāśītidinānyevaṃ madhye paṃcadaśā
hakam

34.80

yuddhāvahāraḥ saṃgrāmo dvāsaptatidinānyabhūt || vaiśākhāditithau rāma uvāsa raṇabhūmiṣu || abhiṣikto dvitīyāyāṃ laṃkārājye bibhī
ṣaṇaḥ

34.81

sītāśuddhistṛtīyāyāṃ devebhyo varalaṃbhanam || daśarathasyāgamanaṃ tatra caivānumodanam

34.82

hatvā tvareṇa laṃkeśaṃ lakṣmaṇasyānrajo
vibhuḥ|| gṛhītvā jānakīṃ puṇyāṃ duḥkhitāṃ rākṣasena tu

34.83

ādāya parayā prītyā jānakīṃ sa nyavartata || vaiśākhasya caturthyāṃ tu rāmaḥ puṣpakamā
śritaḥ

34.84

vihāyasā nivṛttastu bhūyo'yodhyāṃ purīṃ prati || pūrṇe caturdaśe varṣe paṃcamyāṃ mādhavasya ca

34.85

bhāradvājāśrame rāmaḥ sagaṇaḥ samu
pāviśat || naṃdigrāme tu ṣaṣṭhyāṃ sa puṣpakeṇa samāgataḥ

34.86

saptamyāmabhiṣikto'sau bhūyo'yodhyāyāṃ raghūdvahaḥ || daśāhādhikamāsāṃśca caturdaśa hi
maithilī

34.87

uvāsa rāmarahitā rāvaṇasya niveśane || dvācatvāriṃśake varṣe rāmo rājyamakārayat

34.88

sītāyāstu trayastriṃśadvarṣāṇi tu tadā
bhavan || sa caturdaśavarṣāṃte praviṣṭaḥ svāṃ purīṃ prabhuḥ

34.89

ayodhyāṃnāma mudito rāmo rāvaṇadarpahā || bhrātṛbhiḥ sahitastatra rāmo rājyamakāra
yat

34.90

daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca || rāmo rājyaṃ pālayitvā jagāma tridivahālayam

34.91

rāmarājye tadā lokā harṣanirbharamā
nasāḥ || babhūvurdhanadhānyāḍhyāḥ putrapautrayutā narāḥ

34.92

kāmavarṣī ca parjanyaḥ sasyāni guṇavaṃti ca || gāvastu ghaṭadohinyaḥ pādapāśca sadā
phalāḥ

34.93

nādhayo vyādhayaścaiva rāmarājye narādhipa || nāryaḥ pativratāścāsanpitṛbhaktiparā narāḥ

34.94

dvijā vedaparā nityaṃ kṣatriyā dvija
sevinaḥ || kurvate vaiśyavarṇāśca bhaktiṃ dvijagavāṃ sadā

34.95

na yonisaṃkaraścāsīttatra nācārasaṃkaraḥ || na vaṃdhyā durbhagā nārī kākavaṃdhyā mṛta
prajā

34.96

vidhavā naiva kāpyāsītsabhartṛkā na lapyate || nāvajñāṃ kurvate kepi mātāpitrorgurostathā

34.97

na ca vākyaṃ hi vṛddhānāmullaṃ
ghayati puṇyakṛt || na bhūmiharaṇaṃ tatra paranārīparāṅmukhāḥ

34.98

nāpavādaparo loko na daridro na rogabhāk || na steyo dyūtakārī ca maireyī
pāpino nahi

34.99

na hemahārī brahmaghno na caiva gurutalpagaḥ || na strīghno na ca bālaghno na caivānṛtabhāṣaṇaḥ

34.100

na vṛttilopakaścāsītkūṭa
sākṣī na caiva hi || na śaṭho na kṛtaghnaśca malino naiva dṛśyate

34.101

sadā sarvatra pūjyaṃte brāhmaṇā vedapāragāḥ || nāvaiṣṇavo'vratī rājannāma
rājye'tiviśrute

Linked texts (7)