Dharmaranyakhanda 34
Dharmāraṇyakhaṇḍa 34
- Language
- Sanskrit
34.1
cha || || vyāsa uvāca || || purā tretāyuge prāpte vaiṣṇavāṃśo raghūdvahaḥ || sūryavaṃśe samutpanno rāmo
rājīvalocanaḥ
34.2
sa rāmo lakṣmaṇaścaiva kākapakṣādharāvubhau || tātasya vacanāttau tu viśvāmitramanuvratau
34.3
yajñasaṃrakṣaṇārthāya rājñā dattau
kumārakau || dhanuḥśaradharau vīrau piturvacanapālakau
34.4
pathi pravrajato yāvattāḍakānām rākṣasī || tāvadāgamya puratastasthau vai vighnakāraṇāt
34.5
ṛṣeranujñayā rāmastāḍakāṃ samaghātayat|| prādiśacca dhanurvedaṃvidyāṃ rāmāya gādhijaḥ
34.6
tasya pādatulasparśācchilā vāsavayogataḥ || ahalyā
gautamavadhūḥ punarjātā svarūpiṇī
34.7
viśvāmitrasya yajñe tu saṃpravṛtte raghūttamaḥ || mārīcaṃ ca subāhuṃ ca jaghāna parameṣubhiḥ
34.8
īśvarasya dhanurbhagnaṃ
janakasya gṛhe sthitam || rāmaḥ paṃcadaśe varṣe ṣaḍvāṃ caiva maithilīm
34.9
upayeme tadā rājansamyāṃ sītāmayaunijām || kṛtakṛtyastadā jātaḥ sītāṃ
saṃprāpya rāghavaḥ
34.10
ayodhyā magamanmārge jāmadagnyamavekṣya ca || saṃgrāmo'bhūttadā rājandevānāmati duḥsahaḥ
34.11
tato rāmaṃ parājitya
sītayā gṛhamāgataḥ || tato dvādaśavarṣāṇi reme rāmastayā saha
34.12
saptaviṃśatime varṣe yauvarājyapradāyakam || rājānamatha kaikeyī varadvayamayāca
ta
34.13
tayorekena rāmastu sasītaḥ sahalakṣmaṇaḥ || jaṭādharaḥ pravrajatāṃ varṣāṇīha caturdaśa
34.14
bharatastu dvitīyena yauvarājyādhipostu me
maṃtharāvacanānmūḍhā varametamayācata
34.15
jānakīlakṣmaṇasakhaṃ rāmaṃ prātrājayannṛpaḥ || trirātramudakāhāraścaturthehni phalāśanaḥ
34.16
pañcame citra
kūṭe tu rāmo vāsamakalpayat || tadā daśarathaḥ svargaṃ gato rāma iti bruvan
34.17
brahmaśāpaṃ tu saphalaṃ kṛtvā svargaṃ jagāma kim || tato bharata
śatrughnau citrakūṭa samāgatau
34.18
svargaṃtaṃ pitaraṃ rājannāmāya vinivedya ca || sāṃtvanaṃ bharatasyāsya kṛtvā nivartanaṃ prati
34.19
tato bharata
śatrughnau naṃdigrāmaṃ samāgatau || pādukāpūjanaratau tatra rājyadharāvubhau
34.20
atriṃ dṛṣṭvā mahātmānaṃ daṇḍakāraṇyamāgamat || rakṣogaṇavadhārambhe virādhe
vinipātite
34.21
arddhatrayodaśe varṣe paṃcavavyāmuvāsa ha || tato virūpayāmāsa śūrpaṇakhāṃ niśācarīm || vane vicaratastasya jānakīsahitasya
ca
34.22
āgato rakṣaso ghoraḥ sītāpaharaṇāya saḥ || tato māghāsitāṣṭamyāṃ muhūrtte vṛndasaṃjñake
34.23
rāghavābhyāṃ vinā sītāṃ jahāra daśa
kandharaḥ || mārīcasyāśramaṃ gatvā mṛgarūpeṇa tena ca
34.24
nītvā dūraṃ rāghavaṃ ca lakṣmaṇena samanvitam || tato rāmo jaghānāśu mārīcaṃ mṛgarū
piṇam
34.25
punaḥ prāpyāśramaṃ rāmo vinā sītāṃ dadarśa ha || tatraiva hriyamāṇā sā cakraṃda kurarī yathā
34.26
rāmarāmeti māṃ rakṣa rakṣa māṃ rakṣasā
hṛtām || yathā śyenaḥ kṣudhāyuktaḥ krandaṃtīṃ vartikāṃ nayet
34.27
tathā kāmavaśaṃ prāpto rakṣaso janakātmajām || nayatyeṣa janakarjā tacchrutvā
pakṣirāṭ tadā
34.28
yuyudhe rākṣasaiṃdreṇa rāvaṇena hato'patat || māghāsitanavamyāṃ tu vasaṃtīṃ rāvaṇālaye
34.29
mārgamāṇau tadā tau tu bhrātarau
rāmalakṣmaṇau
34.30
jaṭāyuṣaṃ tu dṛṣṭvaiva jñātvā rākṣasasaṃhṛtām || sītāṃ jñātvā tataḥ pakṣī saṃskṛtastena bhaktitaḥ
34.31
agrataḥ prayayau rāmo
lakṣmaṇastatpadānugaḥ || paṃpābhyāśamanuprāpya śabarīmanugṛhya ca
34.32
tajjalaṃ samupaspṛśya hanumaddarśanaṃ kṛtam || tato rāmo hanumatā saha sakhyaṃ cakāra
ha
34.33
tataḥ sugrīvamabhyetya ahanadbālivānaram || preṣitā rāmadevena hanumatpramukhāḥ priyām
34.34
aṃgulīyakamādāya vāyusūnustadā gataḥ
saṃpātirdaśame māsi ācakhyau vānarāya tām
34.35
tatastadvacanādabdhi pupluve śatayojanam || hanumātriśi tasyāṃ tu laṃkāyāṃ parito'cinot
34.36
tadrātriśeṣe sītāyā darśanaṃ tu hanūmataḥ || dvādaśyāṃ śiṃśapāvṛkṣe hanumānparyavasthitaḥ
34.37
tasyāṃ niśāyāṃ jānakyā viśvāsāyāha saṃkathām
akṣādibhiścatrayodaśyāṃ tato yuddhamavarttata
34.38
brahmāstreṇa trayodaśyāṃ baddhaḥ śakrajitā kapiḥ || dāruṇāni ca rūkṣāṇi vākyāni rākṣasādhipam
34.39
abravīdvāyusūnustaṃ baddho brahmāstrasaṃyutaḥ || vahninā pucchayuktena laṃkāyā dahanaṃ kṛtam
34.40
pūrṇimāyāṃ maheṃdrau punaḥrāgamanaṃ kapeḥ
mārgaśīrṣapratipadaḥ paṃcabhiḥ pathi vāsaraiḥ
34.41
punarāgatya tairehi dhvastaṃ madhuvanaṃ kila || saptamyāṃ pratyabhijñānadānaṃ sarvanivedanam
34.42
maṇipradānaṃ sītāyāḥ sarva rāmāya śaṃsayat || aṣṭamyuttaraphālgunyāṃ muhūrtte vijayābhidhe
34.43
madhyaṃ prāpte sahasrāṃśau prasthānaṃ rāghavasya ca
rāmaḥ kṛtvā pratijñāṃ hi prayātuṃ dakṣiṇāṃ diśam
34.44
tīrtvā'haṃ sāgaramapi haniṣye rākṣaseśvaram || dakṣiṇāśāṃ prayātasya sugrīvo'thābhava
tsakhā
34.45
vāsaraiḥ saptabhiḥ siṃdhostīre sainyaniveśanam || pauṣaśuklapratipadastṛtīyāṃ yāvadaṃbudhau || upasthānaṃ sasainyasya rāghavasya
babhūva ha
34.46
vibhīṣaṇaścaturthyāṃ tu rāmeṇa saha saṃgataḥ || samudrataraṇārthāya paṃcamyāṃ maṃtra udyataiḥ
34.47
prāyopaveśanaṃ cakre rāmo dina
catuṣṭayam || samudrādvaralābhaśca sahopāyapradarśanaḥ
34.48
setordaśamyyāmāraṃbhastrayodaśyāṃ samāpanam || caturdaśyāṃ suvelādrau rāmaḥ senāṃ nyave
śayat
34.49
pūrṇimāsyā dvitīyāyāṃ tridinaiḥ sainyatāraṇam || tīrtvā toyanidhiṃ rāmaḥ śūravānarasainyavān
34.50
rurodha ca purīṃ laṃkāṃ
sītārthaṃ śubhalakṣaṇaḥ || tṛtīyādidaśamyaṃtaṃ niveśaśca dināṣṭakaḥ
34.51
śukasāraṇayostatra prāptirekādaśīdine || paupāsite ca dvādaśyāṃ
sainyasaṃkhyānameva ca
34.52
śārdūlena kapīṃdrāṇāṃ sārāsāropavarṇanam || trayodaśyādyamāṃte ca laṃkāyāṃ divasaistribhiḥ
34.53
rāvaṇaḥ sainyasaṃ
khyānaṃ raṇotsāhaṃ tadā'karot || prayayāvaṃgado dautye māghaśuklādyavāsare
34.54
sītāyāśca tadā bharturmāyāmūrdhādidarśanam || māghaśukladvitīyā
yāṃ dinaiḥ saptabhiraṣṭamīm
34.55
rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca yuddhamāsīcca saṃkulam || māghaśuklanavamyāṃ tu rātrāviṃdrajitā raṇe
34.56
rāmalakṣmaṇayornā
gapāśabaṃdhaḥ kṛtaḥ kila || ākuleṣu kapīśeṣu hatāśeṣu ca sarvaśaḥ
34.57
vāyūpadeśādgaruḍaṃ sasmāra rāghavastadā || nāgapāśavimokṣārthaṃ daśamyāṃ garu
ḍo'bhyagāt
34.58
avahāro māghaśuklasyaikādaśyāṃ dinadvayam || dvādaśyāmāṃjaneyena dhūmrākṣasya vadhaḥ kṛtaḥ
34.59
trayodaśyāṃ tu tenaiva
nihato'kaṃpano raṇe || māyāsītāṃ darśayitvā rāmāya daśakaṃdharaḥ
34.60
trāsayāmāsa ca tadā sarvānsainyagatānapi || māghaśuklacaturdaśyāṃ
yāvatkṛṣṇādivāsaram
34.61
tridinena prahastasya nīlena vihito vadhaḥ || māghakṛṣṇadvitīyāyāścaturthyaṃtaṃ tribhirdinaiḥ
34.62
rāmeṇa tumule
yuddhe rāvaṇo drāvito raṇāt || pañcamyā aṣṭamī yāvadrāvaṇena prabodhitaḥ
34.63
kuṃbhakarṇastadā cakre'bhyavahāraṃ caturdinam || kumbhakarṇokaro
yuddhaṃ navamyādicaturdinaiḥ
34.64
rāmeṇa nihato yuddhe bahuvānarabhakṣakaḥ || amāvāsyādine śokā'bhyavahāro babhūva ha
34.65
phālgunaprati
padādau caturthyaṃtaiścaturdinaiḥ || narāṃtakaprabhṛtayo nihatāḥ pañca rākṣasāḥ
34.66
paṃcamyāḥ saptamīṃ yāvadatikāyavadharuyahnāt || aṣṭamyā dvādaśīṃ
yāvannihatau dinapaṃcakāt
34.67
nikumbhakumbhau dvāvetau makarākṣaścaturdinaiḥ || phālgunāsitadvitīyāyā dine vai śakrajijjitaḥ
34.68
tṛtīyādau saptamyaṃtadinapañcakameva ca || oṣadhyānayavaiyagryādavahāro babhūva ha
34.69
aṣṭamyāṃ rāvaṇo māyāmaithilīṃ hatavānkrudhīḥ|| śokāvegā
ttadā rāmaścake sainyāvadhāraṇam
34.70
tatastrayodaśīṃ yāvaddinaiḥ paṃcabhiriṃdrajit || lakṣmaṇena hato yuddhe vikhyātabalapauruṣaḥ
34.71
caturdaśyāṃ
daśagrīvo dīkṣāmāpāvahārataḥ || amāvāsyādine prāgādyuddhāya daśakaṃdharaḥ
34.72
caitraśuklapratipadaḥ paṃcamīdinapaṃcake || rāvaṇo yudhyamāno
'bhūtpracuro rakṣasāṃ vadhaḥ
34.73
caitraśuklāṣṭamīṃ yāvatsyaṃdanāthādisūdanam || caitraśuklanavamyāṃ tu saumitreḥ śaktibhedane
34.74
kopāviṣṭena rāmeṇa
drāvito daśakaṃdharaḥ || bibhīṣaṇopadeśena hanumadyuddhameva ca
34.75
droṇādreroṣadhīṃ netuṃ lakṣmaṇārthamupāgataḥ || viśalyāṃ tu samādāya lakṣmaṇaṃ
tāmapāyayat
34.76
daśamyāmavahāro'bhūdrātrau yuddhaṃ tu rakṣasām || ekādaśyāṃ tu rāmāya ratho mātalisārathiḥ
34.77
prāpto
yuddhāya dvādaśyāṃ yāvatkṛṣṇāṃ caturdaśīm || aṣṭādaśadinai rāmo rāvaṇaṃ dvairathe'vadhīt
34.78
saṃskārā rāvaṇādīnāmamāvāsyādine'bhavan || saṃgrāme tumule jāte rāmo jayamavāptavān
34.79
māghaśukladvitīyādicaitrakṛṣṇacaturdaśīm || saptāśītidinānyevaṃ madhye paṃcadaśā
hakam
34.80
yuddhāvahāraḥ saṃgrāmo dvāsaptatidinānyabhūt || vaiśākhāditithau rāma uvāsa raṇabhūmiṣu || abhiṣikto dvitīyāyāṃ laṃkārājye bibhī
ṣaṇaḥ
34.81
sītāśuddhistṛtīyāyāṃ devebhyo varalaṃbhanam || daśarathasyāgamanaṃ tatra caivānumodanam
34.82
hatvā tvareṇa laṃkeśaṃ lakṣmaṇasyānrajo
vibhuḥ|| gṛhītvā jānakīṃ puṇyāṃ duḥkhitāṃ rākṣasena tu
34.83
ādāya parayā prītyā jānakīṃ sa nyavartata || vaiśākhasya caturthyāṃ tu rāmaḥ puṣpakamā
śritaḥ
34.84
vihāyasā nivṛttastu bhūyo'yodhyāṃ purīṃ prati || pūrṇe caturdaśe varṣe paṃcamyāṃ mādhavasya ca
34.85
bhāradvājāśrame rāmaḥ sagaṇaḥ samu
pāviśat || naṃdigrāme tu ṣaṣṭhyāṃ sa puṣpakeṇa samāgataḥ
34.86
saptamyāmabhiṣikto'sau bhūyo'yodhyāyāṃ raghūdvahaḥ || daśāhādhikamāsāṃśca caturdaśa hi
maithilī
34.87
uvāsa rāmarahitā rāvaṇasya niveśane || dvācatvāriṃśake varṣe rāmo rājyamakārayat
34.88
sītāyāstu trayastriṃśadvarṣāṇi tu tadā
bhavan || sa caturdaśavarṣāṃte praviṣṭaḥ svāṃ purīṃ prabhuḥ
34.89
ayodhyāṃnāma mudito rāmo rāvaṇadarpahā || bhrātṛbhiḥ sahitastatra rāmo rājyamakāra
yat
34.90
daśavarṣasahasrāṇi daśavarṣaśatāni ca || rāmo rājyaṃ pālayitvā jagāma tridivahālayam
34.91
rāmarājye tadā lokā harṣanirbharamā
nasāḥ || babhūvurdhanadhānyāḍhyāḥ putrapautrayutā narāḥ
34.92
kāmavarṣī ca parjanyaḥ sasyāni guṇavaṃti ca || gāvastu ghaṭadohinyaḥ pādapāśca sadā
phalāḥ
34.93
nādhayo vyādhayaścaiva rāmarājye narādhipa || nāryaḥ pativratāścāsanpitṛbhaktiparā narāḥ
34.94
dvijā vedaparā nityaṃ kṣatriyā dvija
sevinaḥ || kurvate vaiśyavarṇāśca bhaktiṃ dvijagavāṃ sadā
34.95
na yonisaṃkaraścāsīttatra nācārasaṃkaraḥ || na vaṃdhyā durbhagā nārī kākavaṃdhyā mṛta
prajā
34.96
vidhavā naiva kāpyāsītsabhartṛkā na lapyate || nāvajñāṃ kurvate kepi mātāpitrorgurostathā
34.97
na ca vākyaṃ hi vṛddhānāmullaṃ
ghayati puṇyakṛt || na bhūmiharaṇaṃ tatra paranārīparāṅmukhāḥ
34.98
nāpavādaparo loko na daridro na rogabhāk || na steyo dyūtakārī ca maireyī
pāpino nahi
34.99
na hemahārī brahmaghno na caiva gurutalpagaḥ || na strīghno na ca bālaghno na caivānṛtabhāṣaṇaḥ
34.100
na vṛttilopakaścāsītkūṭa
sākṣī na caiva hi || na śaṭho na kṛtaghnaśca malino naiva dṛśyate
34.101
sadā sarvatra pūjyaṃte brāhmaṇā vedapāragāḥ || nāvaiṣṇavo'vratī rājannāma
rājye'tiviśrute
Linked texts (7)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Southern recension — Sanskrit
- Dharmāraṇyamāhātmya — Sanskrit
- Rāmāśvamedha — Sanskrit
- Moḍhapurāṇa — Sanskrit
- Pātālakhaṇḍa — Sanskrit