Dharmaranyakhanda 41
Dharmāraṇyakhaṇḍa 41
- Language
- Sanskrit
41.1
nārada
uvāca || || ataḥ paraṃ kimabhavattanme kathaya suvrata || pūrvaṃ ca tadaśeṣeṇa śaṃsa me vadatāmbara
41.2
sthirībhūtaṃ ca tatsthānaṃ kiyatkālaṃ
vadasva me || kena vai rakṣyamāṇaṃ ca kasyājñā vartate prabho
41.3
brahmovāca || || tretāto dvāparāṃte ca yāvatkalisamāgamaḥ || tāvatsaṃrakṣaṇe
caiko hanūmānpavanātmajaḥ
41.4
samartho nānyathā kopi vinā hanumatā suta || laṃkā vidhvaṃsitā yena rākṣasāḥ prabalā hatāḥ
41.5
sa eva rakṣate
tatra rāmādeśena putraka || dvijasyājñā pravarteta śrīmātāyāstathaiva ca
41.6
dinedine praharṣobhūjjanānāṃ tatra vāsināḥ || paṭhaṃti sma dvijāstatra
ṛgyajuḥsāmalakṣaṇān
41.7
atharvaṇamapi tatra paṭhaṃti sma divāniśam || vedanirghoṣajaḥ śabdastrailokye sacarācare
41.8
utsavāstatra jāyaṃte
grāmegrāme purepure || nānā yajñāḥ pravartaṃte nānādharmasamāśritāḥ
41.9
yudhiṣṭhira uvāca || || kadāpi tasya sthānasya bhaṃgo jātotha vā navā
daityairjitaṃ kadā sthānamathavā duṣṭarākṣasaiḥ
41.10
vyāsa uvāca || || sādhu pṛṣṭaṃ tvayā rājandharmajñastvaṃ sadā śuciḥ || ādau kaliyuge prāpte
yadvṛttaṃ tacchṛṇuṣva bhoḥ
41.11
lokānāṃ ca hitārthāya kāmāya ca sukhāya ca || yajñaṃ ca kathayiṣyāmi tatsarvaṃ śṛṇu bhūpate
41.12
idānīṃ ca kalau
prāpta āmo nāmnā babhūva ha || kānyakubjādhipaḥ śrīmāndharmajño nītitatparaḥ
41.13
śāṃto dāṃtaḥ suśīlaśca satyadharmaparāyaṇaḥ || dvāparāṃta nṛpaśreṣṭha
anāgate kalau yuge
41.14
bhayātkaliviśeṣeṇa adharmasya bhayādibhiḥ || sarve devāḥ kṣitiṃ tyaktvā naimiṣāraṇyamāśritāḥ
41.15
rāmopi
setubaṃdhaṃ hi sasahāyo gato nṛpa
41.16
yudhiṣṭhira uvāca || || kīdṛśaṃ hi kalau prāpte bhayaṃ loke sudustaram || yasminsuraiḥ parityaktā
ratnagarbhā vasundharā
41.17
vyāsa uvāca || || śṛṇuṣva kalidharmāṃstvaṃ bhaviṣyaṃti yathā nṛpa || asatyavādino lokāḥ sādhunindāparā
yaṇāḥ
41.18
dasyukarmaratāḥ sarve pitṛbhaktivivarjitāḥ || svagotradārābhiratā laulyadhyānaparāyaṇāḥ
41.19
brahmavidveṣiṇaḥ sarve parasparaviro
dhinaḥ || śaraṇāgatahaṃtāro bhaviṣyaṃti kalau yuge
41.20
vaiśyācāraratā viprā vedabhraṣṭāśca māninaḥ || bhaviṣyaṃti kalau prāpte saṃdhyālopakarā
dvijāḥ
41.21
śāṃtau śūrā bhaye dīnāḥ śrāddhatarpaṇavarjitāḥ || asurācāraniratā viṣṇubhaktivivarjitāḥ
41.22
paravittābhilāṣāśca utkoca
grahaṇe ratāḥ || asnātabhojino viprāḥ kṣatriyā raṇavarjitāḥ
41.23
bhaviṣyaṃti kalau prāpte malinā duṣṭavṛttayaḥ || madyapānaratāḥ sarvepyayā
jyānāṃ hi yājakāḥ
41.24
bhartṛdveṣakarā rāmāḥ pitṛdveṣakarāḥ sutāḥ || bhrātṛdveṣakarāḥ kṣudrā bhaviṣyaṃti kalau yuge
41.25
gavyavikrayi
ṇaste vai brāhmaṇā vittatatparāḥ || gāvo dugdhaṃ na duhyaṃte saṃprāpte hi kalau yuge
41.26
phalaṃtye naiva vṛkṣāśca kadācidapi bhārata || kanyāvikraya
karttāro gojāvikrayakārakāḥ
41.27
viṣavikrayakarttāro rasavikrayakārakāḥ || vedavikrayakarttāro bhaviṣyaṃti kalau yuge
41.28
nārī garbha
samādhatte hāyanaikādaśena hi || ekādaśyupavāsasya viratāḥ sarvato janāḥ
41.29
na tīrthasevanaratā bhaviṣyaṃti ca vāḍavāḥ || bahvāhārā
bhaviṣyaṃti bahunidrāsamākulāḥ
41.30
jihmavṛttiparāḥ sarve vedaniṃdāparāyaṇāḥ || yatiniṃdāparāścaiva cchadmakārāḥ parasparam
41.31
sparśadoṣa
bhayaṃ naiva bhaviṣyati kalau yuge || kṣatriyā rājyahīnāśca mleccho rājā bhaviṣyati
41.32
viśvāsaghātinaḥ sarve gurudroha ratāstathā || mitra
droharatā rājañchiśnodaraparāyaṇāḥ
41.33
ekavarṇā bhaviṣyaṃti varṇāścatvāra eva ca || kalau prāpte mahārāja nānyathā vacanaṃ mama
41.34
etacchrutvā guroreva kānyakubjādhipo balī || rājyaṃ prakurute tatra āmo nāmnā hi bhūtale
41.35
sārvabhaumatvamāpannaḥ prajāpālanatatparaḥ
prajānāṃ kalinā tatra pāpe buddhirajāyata
41.36
vaiṣṇavaṃ dharmamutsṛjya bauddhadharmamupāgatāḥ || prajāstamanuvarttinyaḥ kṣaṃpaṇaiḥ pratibodhitāḥ
41.37
tasya rājño mahādevī māmānāmanmativiśrutā || garbhaṃ dadhāra sā rājño sarvalakṣaṇasaṃyutā
41.38
saṃpūrṇe daśame māsi jātā tasyāḥ surūpiṇī
duhitā samaye rājñyāḥ pūrṇacandranibhānanā
41.39
ratnagaṃgeti nāmnā sā maṇimāṇikyabhūṣitā || ekadā daivayogena deśāṃtarādupāgataḥ
41.40
nāmnā caiveṃdrasūrirvai deśesminkānyakubjake || ṣoḍaśābdā ca sā kanyā nopanītā nṛpātmajā
41.41
dāsyānaṃtaraṇa militā indrasūriśca jīvikaḥ
śābarīṃ maṃtravidyāṃ ca kathayāmāsa bhārata
41.42
ekacittābhavatsā tu śūlikarmavimohitā || tataḥ sā mohamāpannā tattadvākyaparāyaṇā
41.43
kṣapaṇairvoṃ
dhitā vatsa jainadharmaparāyaṇā || brahmāvarttādhipataye kuṃbhīpālāya dhīmate
41.44
ratnagaṃgāṃ mahādevīṃ dadau tāmiti vikramī̍ || moherekaṃ dadau tasmai vivāhe
daivamohitaḥ
41.45
dharmāraṇyaṃ samāgatya rājadhānī kṛtā tadā || devāṃśca sthāpayāmāsa jainadharmapraṇītakān
41.46
sarve varṇāstathābhūtā jaina
dharmasamāśritāḥ || brāhmaṇā naiva pūjyaṃte na ca śāṃtikapauṣṭikam
41.47
na dadāti kadā dānamevaṃ kālaḥ pravartate || labdhaśāsanakā viprā
luptasvāmyā aharniśam
41.48
samākulitacittāste nṛpamāmaṃ samāyayuḥ || kanyakubjasthitaṃ śūraṃ pākhaṃḍaiḥ pariveṣṭitam
41.49
kānya
kubjapuraṃ prāpya katibhirvāsarairnṛpa || gaṃgopakaṇṭhe nyavasaṃñchrāṃtāste moḍhavāḍavāḥ
41.50
cāraiśca kathitāste ca nṛpasyāgre samāgatāḥ || prātarā
kāritā viprā āgatā nṛpasaṃsadi
41.51
pratyutthānābhivādādīn cakre sādaraṃ nṛpaḥ || tiṣṭhato brāhmaṇānsarvānparyapṛcchadasau tataḥ
41.52
kimarthamāgatā viprāḥ kiṃsvitkāryaṃ bruvaṃtu tat
41.53
viprā ūcuḥ || || dharmāraṇyādihāyātāstvatsamīpaṃ narādhipa || rājaṃstava sutā
yāstu bharttā kumārapālakaḥ
41.54
tena praluptaṃ viprāṇāṃ śāsanaṃ mahadadbhutam || vartatā jainadharmeṇa preriteneṃdrasūriṇā
41.55
rājovāca
kena vai sthāpitā yūyamasminmoherake pure || etaddhi vāḍavāḥ sarvaṃ brūta vṛttaṃ yathātatham
41.56
viprā ūcuḥ || || kājeśaiḥ sthāpitāḥ pūrvaṃ
dharmarājena dhīmatā || kṛtā cātra śubhe sthāne rāmeṇa ca tataḥ purī
41.57
śāsanaṃ rāmacaṃdrasya dṛṣṭvā'nyaiścaiva rājabhiḥ || pālitaṃ dharmato hyatra
śāsanaṃ nṛpasattama
41.58
idānīṃ tava jāmātā viprānpālayate na hi || tacchrutvā vipravākyaṃ tu rājā viprānathābravīt
41.59
yāṃtu śīghraṃ
hi bho viprāḥ kathayaṃtu mamājñayā || rājñe kumārapālāya dehi tvaṃ brāhmaṇālayam
41.60
śrutvā vākyaṃ tato viprāḥ paraṃ harṣamupāgatāḥ || jagmu
stato'timuditā vākyaṃ tatra niveditam
41.61
śvaśurasya vacaḥ śrutvā rājā vacanamabravīt || || kumārapāla uvāca || || rāmasya śāsanaṃ
viprāḥ pālayiṣyāmyahaṃ nahi
41.62
tyajāmi brāhmaṇānyajñe paśuhiṃsāparāyaṇān || tasmāddhi hiṃsakānāṃ tu na me bhaktirbhavedvijāḥ
41.63
brāhmaṇā ūcuḥ || || kathaṃ pākhaṃḍadharmeṇa luptaśāsanako bhavān || pālayasva nṛpaśreṣṭha mā sma pāpe manaḥ kṛthāḥ
41.64
rājovāca
ahiṃsā paramo dharmo ahiṃsā ca paraṃ tapaḥ || ahiṃsā paramaṃ jñānamahiṃsā paramaṃ phalam
41.65
tṛṇeṣu caiva vṛkṣeṣu pataṃgeṣu nareṣu ca || kīṭeṣṣu
matkuṇādyeṣu ajāśveṣu gajeṣu ca
41.66
lūtāsu caiva sarpeṣu mahiṣyādiṣu vai tathā || jaṃtavaḥ sadṛśā viprāḥ sūkṣmeṣu ca mahatsu ca
41.67
kathaṃ
yūyaṃ pravarttadhve viprā hiṃsāparāyaṇāḥ || tacchrutvā vajratulyaṃ hi vacanaṃ ca dvijottamāḥ
41.68
pratyūcurvāḍavāḥ sarve krodharaktekṣaṇā dṛśā
41.69
brāhmaṇā ūcuḥ || || ahiṃsā paramo dharmaḥ satyametattvayoditam || paraṃ tathāpi dharmo'sti śṛṇuṣvaikāgramānasaḥ
41.70
yā vedavihitā
hiṃsā sā na hiṃseti nirṇayaḥ || śastreṇāhanyate yacca pīḍā jaṃtuṣu jāyate
41.71
sa evādharma evāsti loke dharmavidāṃ vara || vedamaṃtrairvihanyaṃte vinā
śastreṇa jaṃtavaḥ
41.72
jaṃtupīḍākarā naiva sā hiṃsā sukhadāyinī || paropakāraḥ puṇyāya pāpāya parapīḍanam
41.73
vedoditāṃ vidhāyyāpi hiṃsāṃ
pāpairna lipyate || viprāṇāṃ vacanaṃ śrutvā punarvacanamabravīt
41.74
rājovāca || || brahmādīnāṃ paraṃ kṣetraṃ dharmāraṇyamanuttamam || brahmaviṣṇu
maheśādyā nedānīmatra saṃti te
41.75
na dharmo vidyate vātra ukto rāmaḥ sa mānuṣaḥ || kva vāpi laṃbapuccho'sau yo mukto rakṣaṇāya vaḥ
41.76
śāsanaṃ cenna dṛṣṭaṃ vo naiva tatpālayāmyaham || dvijāḥ kopasamāviṣṭā daduḥ pratyuttaraṃ tadā
41.77
dvijā ūcuḥ || || re mūḍha tvaṃ kathaṃ vetthaṃ
bhāṣase madalolupaḥ || sa daityānāṃ vināśāya dharmasaṃrakṣaṇāya ca
41.78
rāmaścaturbhujaḥ sākṣānmānuṣatvaṃ gato bhuvi || agatīnāṃ ca gatidaḥ sa vai
dharmaparāyaṇaḥ || dayāluśca kṛpāluśca jaṃtūnāṃ paripālakaḥ
41.79
rājovāca || || kuto'dya varttate rāmaḥ kuto vai vāyunaṃdanaḥ || bhraṣṭābhramiva te
sarve kva rāmo hanumāniti
41.80
paraṃtu rāmo hanumānyadi vartteta sarvataḥ || idānīṃ viprasāhāyya āgamiṣyati me matiḥ
41.81
darśayadhvaṃ hanūmaṃtaṃ
rāmaṃ vā lakṣmaṇaṃ tathā || yadyasti pratyayaḥ kaścitsa no viprāḥ pradarśyatām
41.82
uktaṃ tai rāmadevena dūtaṃ kṛtvāṃjanīsutam || catuścatvāriṃśadadhikaṃ dattaṃ
grāmaśataṃ nṛpa
41.83
punarāgatya sthāne'smindattā grāmāstrayodaśa || kāśyapyāṃ caiva gaṃgāyāṃ mahādānāni ṣoḍaśa
41.84
dattāni vipramukhyebhyo
dattā grāmāḥ suśobhanāḥ || punaḥ saṃkalpitā vīra ṣaṭpaṃcāśakasaṃkhyayā
41.85
ṣaṭtriṃśacca sahasrāṇi gobhūjā jajñire varāḥ || sapādalakṣā vaṇijo
dattā māṃḍalikāmidhāḥ
41.86
tenoktaṃ vāḍavāḥ sarve darśayadhvaṃ hi mārutim || yasyābhijñānamātreṇa sthitiṃ pūrvā dadāmyaham
41.87
vipravākyaṃ
kariṣyāmi pratyayo dṛśyate yadi || tataḥ sarve bhaviṣyaṃti vedadharmaparāyaṇāḥ
41.88
anyathā janadharmeṇa varttayadhvaṃ hi sarvaśaḥ || nṛpavākyaṃ tu te
śrutvā sveśve sthāne samāgatāḥ
41.89
vāḍavaḥ khinnamanasaḥ krodhenāṃdhīkṛtā bhuvi || niśvāsānmuṃcamānāste hāheti pravadaṃti ca
41.90
daṃtāndrā
gharṣayansarvāṃgyapīḍaṃśca karaiḥ karān || parasparaṃ bhāṣamāṇāḥ kathaṃ kurmo vayaṃ tvitaḥ
41.91
militvā vāḍavāḥ sarve cakruste maṃtramuttamam || rāmavākyaṃ hṛdi
dhyātvā dhyātvā caivāṃjanīsutam
41.92
dvijamelāpakaṃ cakrurbālā vṛddhatamā api || teṣāṃ vṛddhatamo vipro vākyamūce śubhaṃ tadā
41.93
catuḥṣaṣṭiśca
gotrāṇāmasmākaṃ ye dvisaptatiḥ || svasvagotrasyāvaṭaṃkā ekagrāmābhibhāṣiṇaḥ
41.94
prayātu svasvavargasya eko hyeko dvijaḥ sudhīḥ || rāmeśvaraṃ setu
baṃdhaṃ hanūmāṃstatra vidyate
41.95
sarve prayāṃtu tatraiva rāmapārśve nirāmayāḥ || nirāhārā jitakrodhā māyayā varjitāḥ punaḥ
41.96
ekāgramānasāḥ
sarve stutvā dhyātvā japaṃtu tam || tato dāśarathī rāmo dayāṃ kṛtvā dvijanmasu
41.97
śāsanaṃ ca pradāsyati acalaṃ ca yugeyuge || mahatā tapasā tuṣṭaḥ
pradāsyati samīhitam
41.98
yasya vargasya yo vipro na prayāsyati tatra vai || sa ca vargātparityājyaḥ sthānadharmātra saṃśayaḥ
41.99
vaṇigvṛtte na
saṃbaṃdhe na vivāhe kadācana || grāmavṛtte na saṃbaṃdhaḥ sarvasthāne bahiṣkṛtāḥ
41.100
sabhāvākyaṃ ca tacchrutvā tanmadhye vāḍavaḥ śuciḥ || vāgmī dakṣaḥ
suśabdaśca triravaiḥ śrāvayandvijān
Linked texts (3)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Dharmāraṇyamāhātmya — Sanskrit
- Moḍhapurāṇa — Sanskrit