Dharmaranyakhanda 42
Dharmāraṇyakhaṇḍa 42
- Language
- Sanskrit
Contents
- 42.208 — 1 part
42.1
prativākyaṃ dattatāla tituṃścettadvaco'bravīt || asatyavādināṃ yacca pātakaṃ pariniṃdake || paradārābhigamane
paradrohirate nare
42.2
madyapeṣu ca yatpāpaṃ yatpāpaṃ hemahāriṣu || tatpāpaṃ ca bhavettasya gamane yaḥ parāṅmukhaḥ || atha kiṃ bahunoktena yāṃtu satyaṃ
dvijottamāḥ
42.3
tacchrutvā dāruṇaṃ vākyaṃ gamanāya mano dadhe || gacchatastāndvijāñchrutvā rājā kumārapālakaḥ
42.4
samāhūya kṛṣeḥ karma
bhikṣāṭanamathāpi vā || nānāgotrebhyo brāhmaṇebhyaḥ prāpayiṣye na saṃśayaḥ
42.5
tacchrutvā vyathitāḥ sarve kiṃ bhaviṣyatyataḥ param || tathā trīṇi saha
srāṇi prabaṃdhaṃ cakrire tadā
42.6
gamiṣyāmo vayaṃ sarve rāmaṃ prati na saṃśayaḥ || hastākṣarapradānaṃ vai anyonyaṃ tu kṛtaṃ dvijaiḥ
42.7
kṛtāṃjalipuṭā
viprā vākyametadathābruvan || naśyate'tra trayī vidyā trayīmūrtiḥ prakupyati
42.8
tasmāttatraiva gaṃtavyamaṣṭādaśasahasrakaiḥ || tataḥ
sa vaṇijaḥ sarvānsamāhūya ca gobhujān
42.9
vākyamūce nṛpaśreṣṭho vārayadhvaṃ dvijāniti
42.110
vyāsa uvāca || na jainadharme
ye liptā gobhujā vaṇiguttamāḥ || vṛttibhaṃgabhayāttatra maunameva samācaran
42.11
vārayāma kathaṃ viprānvahnirūpāndahaṃti te || śāpā
dbhinnā narapate dvijā mṛtyuparāyaṇāḥ
42.12
aḍālayeṣu ye jātāḥ śūdrā āhūya tānnṛpaḥ || nivāryatāmiti prāha vāḍavā gamanodyatāḥ
42.13
teṣāṃ madhye katipayā jainadharmasamāśritāḥ || gatā vāḍavapuṃjeṣu rājādeśānnivāraṇe
42.14
kecicchūdrā ūcuḥ || || kva rāmo
lakṣmaṇopetaḥ kva ca vāyusuto balī || vartamānena kālena vaktavyaṃ dvijasattamāḥ
42.15
vyāghrasiṃhākule durge vane vanagajāśrite || parityajya
priyānprāṇānputrāṃdārānniketanān
42.16
kimarthaṃ gamyate viprā rājye vai duṣṭaśāsane || tacchrutvā vāḍavāḥ kecidvākyena manasā'smaran
42.17
paṃcadaśasahasrāste vāḍavā nṛpasattamāt || bhayāllobhācca dānācca tatsarvaṃ bhavatāmiti
42.18
vṛttopakalpanenaiva kariṣyāmaḥ kadācana || kṛṣi
karma kariṣyāmo bhikṣāṭanamathāpi vā
42.19
tataśca te paṃcadaśasahasrā dvijasattamāḥ || dāruṇaṃ vākyamūcustānyāṃstu cānye yathocitam
42.120
śāsanaṃ bhavatāmastu rāmadattaṃ na saṃśayaḥ || trayīvidyāstu vikhyātāḥ sarve vāḍavapuṃgavāḥ
42.21
sahasrāṇi ca trīṇyeva traividyā abhavanbruvam
42.22
rājovāca || || caturthāṃśena rājyaṃ ca kiṃcidattā vasuṃdharā || tasmāccaturvidhyetyevaṃ jñātibandhumataḥ param
42.23
cyavano dāsyate
kanyāṃ yūyaṃ kanyāmavāpsyata || na vṛttirna ca saṃbaṃdho bhavatāṃ syātkadāpi vā
42.24
iti tasya vacaḥ śrutvā trayīvidyāśca vāḍavāḥ || svasva sthāne
gatāḥ sarve saṃketādvinivṛttya ca
42.25
paṃcadaśa sahasrāṇi tatastu dvijapuṃgavāḥ || yathāgataṃ gatāḥ sarve cāturvidyā dvijottamāḥ
42.26
taddine
ativāhyātha ciṃtāviṣṭena cetasā || vāryamāṇāḥ svaputraiste dāraiśca vinayānvitaiḥ
42.27
ekāgramānasāḥ sarve na nidrāmupalebhire || brāhme muhūrte
cotthāya māyāṃ tyaktā hi laukikīm
42.28
parityajya priyānputrāndārānsanilayānapi || grāmopāṃteṣu militāḥ sarve vāḍavapuṃgavāḥ
42.29
sahasrāṇi tadā trīṇi kṛtanityāhnikakriyāḥ || viprebhyo dakṣiṇāṃ dattvā saṃpūjya kulamātaram
42.130
vighnasaṃghavināśāya dakṣiṇadvārasaṃsthitaḥ
siṃdūrapuṣpamālābhiḥ pūjito gaṇanāyakaḥ
42.31
pūjito bakulasvāmī sūryaḥ sarvārthasādhakaḥ || ādarācca mahāśaktiḥ śrīmātā pūjitā
tathā
42.32
śāṃtāṃ caiva namaskṛtya jñānajāṃ gotramātaram || gamanenodyamānāste paraṃ harṣamupāyayuḥ
42.33
cāturvidyā dvi
jāścaiva punarāmaṃtrya tānprati || papracchuśca muhuḥ sarvaṃ samāgamanakāraṇam
42.34
viprā ūcuḥ || || na gaṃtavyaṃ bhavadbhirvai gatvā
vā''yāṃtu satvarāḥ
42.35
yathā rāmapradattaṃ hi upakalpayase'cirāt || śrutvā punarathocuste cāturvidyā dvijottamāḥ
42.36
na sthānena dvijai
rvāpi na ca vṛttyāṃ kathaṃcana || vayaṃ naivāgamiṣyāmaḥ kathanīyaṃ na vai punaḥ
42.37
raghudvahena dattā vai vṛttirvo dvijasattamāḥ || tāṃ vṛttiṃ
prati yāsyāmo japahomārcanādibhiḥ
42.38
te paṃcadaśasāhasrāḥ punastānūcurādarāt || asmābhiratra sthātavyamagnisaivārthatatparaiḥ
42.39
yuṣmābhistatra gaṃtavyaṃ sarveṣāṃ kāryasiddhaye || anyonyaṃ sarvasāhāyā vṛttiṃ yāma na saṃśayaḥ
42.140
tyaktasvakīyavacanā vṛttihīnā bhaviṣyatha
tatastanmadhyataḥ kaściccāturvidya uvāca ha
42.41
cāturvidya uvāca || || pūrvaṃ hi vṛttimasmākaṃ rāmo vai dattavāndvijāḥ || cāturvidyā mahāsattvāḥ
svadharmapratipālakāḥ
42.42
yājanādhyayanāyuktāḥ kājeśena vinirmitāḥ || dānaṃ dattvā tu rāmeṇa uktaṃ hi bhavatāṃ punaḥ
42.43
sthānaṃ tyaktvā
na gaṃtavyamitthaṃ hi niyamaḥ kṛtaḥ || āpatkāle tu smarttavyo vāyuputro mahābalaḥ
42.44
iti rāmeṇa pūrvaṃ hi sve sthāne sthāpitāstadā || rāma
vākyamanyathā tatkṛtvā gacchetkathaṃ punaḥ
42.45
tasmādyuṣmānvayaṃ brūmo gacchataḥ kāryasiddhaye || bhavatāṃ kāryasiddhayarthaṃ vayaṃ homārmanādibhiḥ
42.46
jhaṭiti kāryasiddhiḥ syātsatyaṃ satyaṃ na saṃśayaḥ || iti vākyaṃ tataḥ śrutvā te dvijā gamanaṃ prati
42.47
prasthānaṃ ca vidhāyādau gama
nāya mano dadhuḥ || trisāhasrāstadā tasmātprasthitā dvijasattamāḥ
42.48
deśāddeśāṃtaraṃ gatvā vanāccaiva vanāṃtaram || tīrthetīrthe kṛtaśrāddhāḥ susaṃtṛ
rpitapūrvajāḥ
42.49
dhyāyaṃto rāmarāmeti hanūmaṃteti vai punaḥ || ekāśanāḥ sadācārā dvijā jagmuḥ śanaiḥśanaiḥ
42.150
tyaktapratigrahāḥ śāṃtāḥ
satyavrataparāyaṇāḥ || te gatā dūramadhvānaṃ hanumaddarśanānthinaḥ
42.51
saṃdhyāmupāsate nityaṃ trikālaṃ caikamānasāḥ || evaṃ tu gacchatāṃ teṣāṃ śakunā
abhavañchubhāḥ
42.52
evaṃ tu gacchatāṃ teṣāṃ pātheyaṃ truṭitaṃ tadā || śrāṃtā glāniṃ gatāḥ sarve padaṃ paramamāsthitāḥ
42.53
kramitvā kiyatīṃ bhūmiṃ
padaṃ gaṃtuṃ na tu kṣamāḥ || manasā niścayaṃ kṛtvā dṛḍhīkṛtya svamānasam
42.54
hanūmaṃtamahadṛṣṭvaiva na yāsyāmo vayaṃ gṛhān || traividyāstu gatāstatra
yatra rāmeśvaro hariḥ
42.55
dṛḍhavratāḥ satyaparāḥ kandamūlaphalāśanāḥ || dhyāyaṃto rāmarāmeti hanūmaṃteti vai punaḥ
42.56
gṛhītvā niyamaṃ te'pi
tyaktvā cānnaṃ tathodakam || tṛṣātārttāśca kṣudhārttāśca yayurvrataparāyaṇāḥ
42.57
evaṃ tu kliśyamānānāṃ dvijānāṃ bhaktibhājanaḥ || udvignamānaso
rāmo hanūmaṃtamathābravīt
42.58
śīghraṃ gaccha dvijārthe tvaṃ pavanātmaja dharmavit || kliśyaṃte vāḍavāḥ sarve dharmāraṇyanivāsinaḥ
42.59
dahyate
mānasaṃ me'dya nānyathā śāṃtirasti me || viprāṇāṃ duḥkhakarttā ca śāstavyo nātra saṃśayaḥ
42.160
yena vai duḥkhitā viprāstenāhaṃ duḥkhitaḥ kape
yāhi śīghraṃ hi māṃ tyaktā viprāṇāṃ paripālane
42.61
rāmasya vacanaṃ śrutvā namaskṛtya ca rāghavam || kṛpayā parayāviṣṭaḥ prādurāsīddharīśvaraḥ
42.62
vṛddhabrāhmaṇarūpeṇa parīkṣārthaṃ dvijanmanām || uvāca parayā bhaktyā brāhmaṇāñchramadurbalān
42.63
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā karānmuktvā
kamaṃḍalum || sarvānpratyabhivādyātha vacanaṃ cedamabravīt
42.64
kutaḥ sthānādiha prāptā gaṃtukāmāśca vai kutaḥ || kimarthaṃ vai bhavadbhiśca gamyate dāruṇaṃ
vanam
42.65
viprā ūcuḥ || || dharmāraṇyātsamāyātā nijaduḥkhaṃ niveditum || rāmasya darśanārthaṃ hi gaṃtukāmā vayaṃ dvijāḥ
42.66
setu
baṃdhaṃ mahātīrthaṃ sarvakāmapradāyakam || niyamasthāḥ kṣīṇadehā rāmaṃ draṣṭuṃ samutsukāḥ
42.67
yatra rāmeśvaro devaḥ sākṣādvāyusutaḥ kapiḥ
tacchrutvā sa dvijaḥ prāha kva rāmaḥ kva ca vāyujaḥ
42.68
kva setubaṃdharāmośo dūrāddūratarī dvijāḥ || vyāghrasiṃhākulaṃ cograṃ vanaṃ ghorataraṃ
mahat
42.69
gatvā yasmānna vartate tadugramanujīvinaḥ || nivartadhvaṃ mahābhāgā yadi kāryaṃ hi maddacaḥ
42.170
athavā gamyatāṃ viprāściraṃ
jīva sukhī bhava || vṛddhasya vākyaṃ tacchrutvā vāḍavāścaikamānasāḥ
42.71
vipra gacchāmahe sarve rāmapārśvamasaṃśayaḥ || mriyeta yadi mārge'sminnāmaloka
mavāpnuyāt
42.72
jīvanavṛttimavāpnoti rāmādeva na saṃśayaḥ || anyathā śaraṇaṃ nāsti asmākaṃ rāghavaṃ vinā
42.73
ityuktvā nirgatāḥ sarve
rāmadarśanatatparāḥ || dināṃtamativāhyātha prabhāte vimale punaḥ
42.74
hanumānbrāhmaṇarūpī sa vṛddhaḥ pūrvaguṇānvitaḥ || kamaṃḍaludharo dhīmānabhivādanata
tparaḥ
42.75
kutrasthānādiha prāptāḥ sarve yūyaṃ hi vāḍavāḥ || kutrāsti vā mahālābho vivāhotsava eva vā
42.76
iti tasya vacaḥ śrutvā vāḍavā
vismayaṃ gatāḥ || praṇāmapūrvāṃ vijñāptiṃ kathayāmāsurāhatāḥ
42.77
asmākaṃ tu purā vṛttaṃ mahadāścaryakārakam || bhūmideva śṛṇuṣva tvaṃ dayālurhṛśyase
yataḥ
42.78
ādau sṛṣṭisamāraṃbhe sthāpitā keśavena ca || śiṣena brahmaṇā caiva trimūrtisthāpitā vayam
42.79
śrīrāmeṇa tataḥ paścājjīrṇoddhāreṇa
sthāpitāḥ || grāmāṇāṃ vetanaṃ dattaṃ harirājena cādarāt
42.180
catuścatvāriṃśadadhikacatuḥśatamitātmanām || grāmāstrayodaśārcārthaṃ sītāpurasamanvitāḥ
42.81
ṣaṭtriṃśacca sahasrāṇi vaṇijo dvijapālane || gobhūjasaṃjñāste śūdrāstebhyaḥ sapādalakṣakāḥ
42.82
te ca jātāstridhā tāta gobhūjāḍālajā
stathā || māṃḍalīyāstathā caite trividhāśca manoramāḥ
42.83
vṛttyarthaṃ tena dattā vai hyanarghyā ratnakoṭayaḥ || tadā te moḍha 18000 gobhūjā 18000
māṃḍalīyā 125000 aḍālajāḥ 18000
42.84
adhunā vāḍavaśreṣṭha āmonāma mahīpatiḥ || śāsanaṃ rāmacaṃdrasya na mānayati durmatiḥ
42.85
jāmātā tasya duṣṭo vai nāmnā kumārapālakaḥ || pāṣaṃḍairveṣṭito nityaṃ kalidharmeṇa saṃmataḥ
42.86
indreṃsūtreṇa jainena prerito bauddhadharmiṇā || śāsanaṃ
tena luptaṃ hi rāmadattaṃ na saṃśayaḥ
42.87
vāṇijastādṛśāḥ ke'pi tanmanaskā babhūvire || niṣedhayaṃti rāmaṃ te hanumaṃtaṃ mahāmatim
42.88
pratyayaṃ tu
vinā viprā na dāsyāmīti niścitam || taṃ jñātvā tu ime viprā rāmaṃ śaraṇamāyayuḥ
42.89
hanumaṃtaṃ mahāvīraṃ rāmaśāsanapālakam || tasmādgacchāmahe
sarve rāmaṃ prati mahāmate
42.190
āṃjaneyo yadāsmākaṃ na dāsyati samīhitam || anāhāravratenaiva prāṇāṃstyakṣyāmahe vayam
42.91
asmābhiste
viśeṣeṇa kathitaṃ paripṛcchate || snehabhāvaṃ viciṃtyāśu nijavṛttiṃ prakāśaya
42.92
hanumānuvāca || prāpte kaliyuge viprāḥ kva devadarśanaṃ bhavet || nivarttadhvaṃ
hi viprendrā yadīcchatha sukhaṃ mahat
42.93
vyāghrasiṃhakule śūnye vane vanagajāśrite || bahudāvasa Freilachviṣṭhe praveṣṭuṃ naiva śakyate
42.94
viprāūcuḥ
atīte divase vipra ekaṃ kathitavānidam || adyaiva tvaṃ samāgamya evameva prabhāṣase
42.95
kastvaṃ vāḍavarūpeṇa rāmo vāpyatha vāyujaḥ || satyaṃ kathaya
naḥ svāsmindyāṃ kṛtvā mahādvija
42.96
hanumānkathayāmāsa gopitaṃ yadvijāgrataḥ || hanumānityahaṃ viprā budhyadhvaṃ niścitā hi mām
42.97
svarūpaṃ prakaṭīkṛtya lāṃgūlaṃ darśayanmahat
42.98
hanumānuvāca || || ayamaṃbhonidhiḥ sākṣātsetubaṃdho manoramaḥ || ayaṃ rāmeśvaro devo
garbhavāsavināśakṛt
42.99
iyaṃ tu nagarī śreṣṭhā laṃkānāmeti viśrutā || yatra sītā mayā prāptā rāmaśokāpahāriṇī
42.200
tarjanyagre dvija
śreṣṭhā agamyā māṃ vinā paraiḥ || sā suvarṇamayī bhāti yasyāṃ rājye vibhīṣaṇaḥ
42.201
sthāpito rāmadevena seyaṃ laṃkā mahāpurī
niyamasthaiḥ sādhuvṛṃdaistīrthayātrāprasaṃgataḥ
42.202
ānīya gaṃgāsalilaṃ rāmeśamabhiṣicya ca || kṣittā ete mahābhārā dṛśyaṃte sāgarāṃtare
42.203
niṣpāpāstena saṃjātāḥ sādhavaste dṛḍhavratāḥ || nūnaṃ puṇyodaye vṛddhiḥ pāpe hāniśca jāyate
42.204
sthānabhraṣṭāḥ kṛtāḥ pūrvaṃ cāturvidyā dvijā
tayaḥ || jīrṇoddhāreṇa rāmeṇa sthāpitāḥ punareva hi || pūrvajanmani bho viprā haripūjā kṛtā mayā
42.205
sāṃprataṃ niścalā bhaktirbhavatsevā hi
dṛśyate || tena puṇyaprabhāveṇa tuṣṭo dāsyāmi vo varam
42.206
dhanyohaṃ kṛtakṛtyohaṃ subhāgyohaṃ dharātale || adya me saphalaṃ janma jīvitaṃ ca
sujīvitam
42.207
yadahaṃ brāhmaṇānāṃ ca prāptavāṃścaraṇāṃtikam
42.208
vyāsa uvāca || || dṛṣṭvaiva hanumantaṃ te pulakāṃkitavigrahāḥ || saga
dgadaṃ yathocuste vākyaṃ vākyaviśāradāḥ
42.208.p1
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe dharmāraṇyamāhātmye hanumatsamāgamo nāma ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (3)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Dharmāraṇyamāhātmya — Sanskrit
- Moḍhapurāṇa — Sanskrit