Dharmaranyakhanda 5

Dharmāraṇyakhaṇḍa 5

Language: Sanskrit

5.1

cha || || vyāsa uvāca || || ataḥ paraṃ pravakṣyāmi dharmarājasya ceṣṭitam || yacchrutvā yamadūtānāṃ na bhayaṃ vidyate
kvacit

5.2

dharmarājena sā dṛṣṭā varddhanī ca varāpsarā || mahatyaraṇye kā hyeṣā sundarāṃgyatisundarī

5.3

nirmānuṣavanaṃ cedaṃ siṃhavyāghrabhayānakam
āścaryaṃ paramaṃ jñātvā dharmarājo'bravīdidam

5.4

dharmarāja uvāca || || kasmāttvaṃ mānini hyekā vane carasi nirjane || kasmātsthānātsamāyātā
kasya patnī suśobhane

5.5

sutā tvaṃ kasya vāmoru atirūpavatī śubhā || mānuṣī vātha gaṃdharvī amarī vātha kiṃnarī

5.6

apsarā pakṣiṇī
vātha athavā vanadevatā || rākṣasī vā khecarī vā kasya bhāryā ca tadvada

5.7

satyaṃ ca vada me subhrūrityāhā'rkasutastadā || kimicchasi tvayā bhadre
kiṃ kāryaṃ vā vadātra vai

5.8

yadicchasi tvaṃ vāmoru dadāmi tava vāṃchitam

5.9

varddhanyuvāca || || dharme tiṣṭhati sarvaṃ vai sthāvaraṃ jaṃgamaṃ
vibho || sa dharmo duṣkaraṃ karma kasmāttvaṃ kuruṣe'nagha

5.10

yama uvāca || || īśānasya ca yadrūpaṃ draṣṭumicchāmi bhāmini || tenāhaṃ tapasā
yuktaḥ śivayā saha śaṃkaram

5.11

yaśaḥ prāpsye sukhaṃ prāpsye karomi ca suduṣkaram || yugeyuge mama khyātirbhavediti matirmama

5.12

kalpe
kalpe mahākalpe bhūyaḥ khyātirbhavediti || etasmātkāraṇātsubhrūstapyate paramaṃ tapaḥ

5.13

kasmāttvamāgatā bhadre kathayasva yathātathā || kiṃ kāryaṃ
kasya hetuśca satyamākhyātumarhasi

5.14

varddhanyuvāca || || tapasaiva tvayā dharma bhayabhīto divaspatiḥ || tenāhaṃ noditā cātra tapovi
ghnasya kāṃkṣayā

5.15

indrāsanabhayādbhītā hariṇā harisannidhau || preṣitāhaṃ mahābhāga satyaṃ hi pravadāmyaham

5.16

sūta uvāca
satyavākyena ca tadā toṣito ravinaṃdanaḥ || uvācaināṃ mahābhāgyo varado'haṃ prayaccha me

5.17

yamo'haṃ sarvabhūtānāṃ duṣṭānāṃ karmakāriṇām || dharma
rūpo hi sarveṣāṃ manujānāṃ jitātmanām

5.18

sa dharmo'haṃ varārohe dadāmi tava durlabham || tatsarvaṃ prārthaya tvaṃ me śīghraṃ cāpsarasāṃ vare

5.19

varddhanyuvāca || || indrasthāne sadāramye susthiratvaṃ prayaccha me || svāmindharmabhṛtāṃ śreṣṭha lokānāṃ ca hitāya vai

5.20

yama uvāca
evamastviti tāṃ prāha cānyaṃ varaya satvaram || dadāmi varamutkṛṣṭaṃ gānena toṣitosmyaham

5.21

varddhanyuvāca || || asminsthāne mahākṣetre mama
tīrthaṃ mahāmate || bhūyācca sarvapāpaghnaṃ mannāmneti ca viśrutam

5.22

tatra dattaṃ hutaṃ taptaṃ paṭhitaṃ vā'kṣayaṃ bhavet || pañcarātraṃ niṣeveta varddhamānaṃ sarovara
m

5.23

pūrvajāstasya tuṣyeraṃstarpyamāṇā dinedine || tathetyuktā tu tāṃ dharmo maunamācaṣṭa saṃsthitaḥ|| triḥ parikramya taṃ dharmaṃ namaskṛtya divaṃ yayau

5.24

varddhanyuvāca || || mā bhayaṃ kuru deveśa yamasyārkasutasya ca || ayaṃ svārthaparo dharma yaśase ca samācaret

5.25

vyāsa
uvāca || || varddhanī pūjitā tena śakreṇa ca śubhānanā || sādhusādhu mahābhāge devakāryaṃ kṛtaṃ tvayā

5.26

nirbhayatvaṃ varārohe sukhavāsaśca te sadā
yaśaḥ saukhyaṃ śriyaṃ ramyāṃ prāpsyasi tvaṃ śubhānane

5.27

tatheti devāstāmūcurnirbhayānaṃdacetasā || namaskṛtya ca śakraṃ sā gatā sthānaṃ svakaṃ
śubham

5.28

sūta uvāca || || gatepsarasi rājendra dharmastasthau yathāvidhi || tapastepe mahāghoraṃ viśvasyodvegadāyakam

5.29

paṃcāgnisā
dhanaṃ śukre māsi sūryeṇa tāpite || cakre suduḥsahaṃ rājandaiverapi durāsadam

5.30

tato varṣaśate pūrṇe antako maunamāsthitaḥ|| kāṣṭhabhūta imavātasthau
valmīkaśatasaṃvṛtaḥ

5.31

nānāpakṣigaṇaistatra kṛtanīḍaiḥ sa dharmarāṭ || upaviṣṭe vrataṃ rājandṛśyate naiva kutracit

5.32

saṃsmaraṃto'tha deveśa
mumāpatimarniṃditam || tato devāḥ sagandharvā yakṣāścodvignamānasāḥ || kailāsaśikharaṃ bhūya ājagmuḥ śivasannidhau

5.33

devā ūcuḥ
trāhitrāhi mahādeva śrīkaṇṭha jagataḥ pate || trāhi no bhūtabhavyeśa trāhi no vṛṣabhadhvaja || dayālustvaṃ kṛpānātha nirvighnaṃ kuru
śaṃkara

5.34

īśvara uvāca || || kenāparādhitā devāḥ kena vā mānamarditāḥ || martye svarge'thavā nāge śīghraṃ kathaya
tāciram

5.35

aneneva triśūlena khaḍvāṃgenāthavā punaḥ || atha pāśupatenaiva nihaniṣyāmi taṃ raṇe || śīghraṃ vai vadatāsmāka
matrāgamanakāraṇam

5.36

devā ūcuḥ || || kṛpāsindho hi deveśa jagadānandakāraka || na bhayaṃ mānuṣādadya na nā
gāddevadānavāt

5.37

martyaloke mahādeva pretanātho mahākṛtiḥ || ātmakāryaṃ mahāghoraṃ kleśayediti niścayaḥ

5.38

ugreṇa tapasā
kṛtvā kliśmadātmānamātmanā || tenātra vayamudvignā devāḥ sarve sadāśiva || śaraṇaṃ tvāmanuprāptā yadicchasi kuruṣva tat

5.39

sūta
uvāca || || devānāṃ vacanaṃ śrutvā vṛṣārūḍho vṛṣadhvajaḥ || āyudhānparisaṃgṛhya kavacaṃ sumanoharam || gatavānatha taṃ deśaṃ yatra dharmo vyavasthitaḥ

5.40

īśvara uvāca || || anena tapasā dharma saṃtuṣṭaṃ mama mānasam || varaṃ brūhi varaṃ brūhi varaṃ brūhītyuvāca ha

5.41

icchase tvaṃ yathā kāmā
nyathā te manasi sthitān || yaṃyaṃ prārthayase bhadra dadāmi tava sāṃpratam

5.42

sūta uvāca || || evaṃ saṃbhāṣamāṇaṃ tu dṛṣṭvā devaṃ maheśvaram
valmīkādutthito rājangṛhītvā karasaṃpuṭam || tuṣṭāva vacanaiḥ śuddhairlokanāthamariṃdam

5.43

dharma uvāca || || īśvarāya namastubhyaṃ namaste
yogarūpiṇe || namaste tejorūpāya nīlakaṃṭha namo'stu te

5.44

dhyātṝṇāmanurūpāya bhaktigamyāya te namaḥ || namaste brahmarūpāya viṣṇurūpa namo'
stu te

5.45

namaḥ sthūlāya sūkṣmāya aṇurūpāya vai namaḥ || namaste kāmarūpāya sṛṣṭisthityaṃtakāriṇe

5.46

namo nityāya saumyāya
mṛḍāya haraye namaḥ || ātapāya namastubhyaṃ namaḥ śītakarāya ca

5.47

sṛṣṭirūpa namastubhyaṃ lokapāla namo'stu te || nama ugrāya bhīmāya śāṃta
rūpāya te namaḥ

5.48

namaścānantarūpāya viśvarūpāya te namaḥ || namo bhasmāṃgalaptāya namaste caṃdraśekhara || namo'stu paṃcavaktrāya trinetrāya namo
'stu te

5.49

namaste vyālabhūṣāya kakṣāpaṭadharāya ca || namo'ndhakavināśāya dakṣapāpāpahāriṇe || kāmanirdāhine tubhyaṃ tripurāre namo'stu te

5.50

catvāriṃśacca nāmāni mayoktāni ca yaḥ paṭhet || śucirbhūtvā trikālaṃ tu paṭhedvā śṛṇuyādapi

5.51

goghnaścaiva kṛtaghnaśca surāpo guruta
lpagaḥ || brahmahā hemahārī ca hyathavā vṛṣalīpatiḥ

5.52

strībālaghātakaścaiva pāpī cānṛtabhāṣaṇaḥ || anācārī tathā steyī paradārābhigastathā

5.53

parāpavādī dveṣī ca vṛttilopakarastathā || akāryakārī kṛtyaghno brahmadviḍḍāḍavādhamaḥ || mucyate sarvapāpebhyaḥ kailāsaṃ sa ca gacchati

5.54

sūta uvāca || || ityevaṃ bahubhirvākyairdharmarājena vai muhuḥ || īḍito'pi mahadbhaktyā praṇamya śirasā svayam

5.55

tuṣṭaḥ śaṃbhustadā
tasmā uvācedaṃ vacaḥ śubham || varaṃ vṛṇu mahābhāga yatte manasi varttate

5.56

yama uvāca || || yadi tuṣṭo'si deveśa dayāṃ kṛtvā mamopari
taṃ kuruṣva mahābhāga trailokyaṃ sacarācaram

5.57

mannāmnā sthānametaddhi khyātaṃ loke bhavediti || acchedyaṃ cāpyabhedyaṃ ca puṇyaṃ pāpapraṇāśanam

5.58

sthānaṃ kuru mahādeva yadi tuṣṭo'si me bhava || śivena sthānakaṃ dattaṃ kāśītulyaṃ tadā nṛpa || taddattvā ca punaḥ prāha anyaṃ varaya sattama

5.59

dharma uvāca || || yadi tuṣṭo'si deveśa dayāṃ kṛtvā mamopari || taṃ kuruṣva mahābhāga trailokyaṃ sacarācaram || vareṇaivaṃ yathā khyātiṃ
gamiṣyāmi yugeyuge

5.60

īśvara uvāca || || brūhi kīnāśa tatsarvaṃ prakaromi tavepsitam || tapasā toṣito'haṃ vai dadāmi varamīpsitam

5.61

yama uvāca || || yadi me vāṃchitaṃ deva dadāsi tarhi śaṃkara || asminsthāne mahākṣetre mannāmnā bhava sarvadā

5.62

dharmāraṇyamiti khyātistrailokye sacarācare || yathā saṃjāyate deva tathā kuru maheśvara

5.63

īśvara uvāca
dharmāraṇyamidaṃ khyātaṃ sadā bhūyādyugeyuge || tvannāmnā sthāpitaṃ deva khyātimetadgamiṣyati || athānyadapi yatkiṃcitkaromyeṣa vadasva tat

5.64

yama uvāca || || yojanadvayavistīrṇaṃ mannāmnā tīrthamuttamam || mukteśca śāśvataṃ sthānaṃ pāvanaṃ sarvadehinām

5.65

makṣikāḥ kīṭakāścaiva paśupakṣimṛgādayaḥ || pataṃgā bhūtavetālā piśācoragarākṣasāḥ

5.66

nārī vātha naro vātha matkṣetre
dharmasaṃjñake || tyajate yaḥ priyānprāṇānmuktirbhavatu śāśvatī

5.67

evamastviti sarvopi devā brahmādayastathā || puṣpavṛṣṭiṃ prakurvāṇāḥ paraṃ
harṣamavāpnuyuḥ

5.68

devaduṃdubhayo nedurgaṃdharvapatayo jaguḥ || vavuḥ puṇyāstathā vātā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

5.69

sūta uvāca
yamena tapasā bhaktyā toṣito hi sadāśivaḥ || uvāca vacanaṃ devaṃ ramyaṃ sādhumanoramam

5.70

anujñāṃ dehi me tāta yathā gacchāmi satvaram
kailāsaṃ parvataśreṣṭhaṃ devānāṃ hitakāmyayā

5.71

yama uvāca || || na me sthānaṃ parityaktuṃ tvayā yuktaṃ maheśvara || kailāsādadhikaṃ deva jāyate
vacanādidam

5.72

śiva uvāca || || sādhu proktaṃ tvayā yuktamekāṃśenātra me sthitiḥ || na mayā tyajitaṃ sādhu sthānaṃ tava sunirmalam

5.73

viśveśvaraṃ mahāliṃgaṃ mannāmnātra bhaviṣyati || evamuktvā mahādevastatraivāṃtaradhīyata

5.74

śivasya vacanāttatra tadā liṃgaṃ tadadbhutam
taṃ dṛṣṭvā ca suraistatra yathānāmānukīrttanam

5.75

svaṃsvaṃ liṃgaṃ tadā sṛṣṭaṃ dharmāraṇye surottamaiḥ || yasya devasya yalliṃgaṃ tannāmnā parikīrtitam

5.76

sūta uvāca || || dharmeṇa sthāpitaṃ liṃgaṃ dharmeśvaramupasthitam || smaraṇātpūjanāttasya sarvapāpaiḥ pramucyate

5.77

yadbrahma yogināṃ
gamyaṃ sarveṣāṃ hṛdaye sthitam || tiṣṭhate yasya liṃgaṃ tu svayaṃbhuvamiti sthitam

5.78

bhūtanāthaṃ ca saṃpūjya vyādhibhirmucyate janaḥ || dharmavāpīṃ
tataścaiva cakre tatra manoramām

5.79

āhatya koṭitīrthānāṃ jalaṃ vāpyāṃ mumoca ha || yamatīrthasvarūpaṃ ca snānaṃ kṛtvā manoramam

5.80

snānārthaṃ devatānāṃ ca ṛṣīṇāṃ bhāvitātmanām || tatra snātvā ca pītvā ca sarvapāpaiḥ pramucyate

5.81

dharmavāpyāṃ naraḥ snātvā dṛṣṭvā dharmeśvaraṃ
śivam || mucyate sarvapāpebhyo na māta turngarbhamāviśet

5.82

tatra snātvā naro yastu karoti yamatarpaṇam || vyādhidoṣavināśārthaṃ kleśadoṣopa
śāṃtaye || yamāya dharmarājāya mṛtyave cāṃtakāya ca || vaivasvatāya kālāya dadhrāya parameṣṭhine

5.83

vṛkodarāya vṛkāya dakṣi ṇeśāya te namaḥ || nīlāya
citraguptāya citra vaicitra te namaḥ

5.84

yamārthaṃ tarpaṇaṃ yo vai dharmavāpyāṃ kariṣyati || sākṣatairnāmabhiścaitaistasya nopadravo bhavet

5.85

ekāṃ
tarastṛtīyastu jvaraścāturthikastathā || velāyāṃ jāyate yastu jvaraḥ śītajvarastathā

5.86

pīḍayanti na caitasya yasyaivo matirīdṛśī || revatyā
digrahā doṣā ḍākinī śākinī tathā

5.87

dhanadhānyasamṛddhiḥ syātsaṃtatirvardhate sadā || bhūteśvaraṃ tu saṃpūjya susnāto vijiteṃdriyaḥ

5.88

sāṃgaṃ rudrajapaṃ kṛtvā vyādhidoṣātpramucyate || amāvāsyāṃ somadine vyatīpāte ca vaidhṛtau || saṃkrāṃtau grahaṇe caiva tatra śrāddhaṃ smṛtaṃ nṛṇām

5.89

śrāddhaṃ kṛtaṃ tena samāḥ sahasraṃ nirasya caitatpitarastvadaṃti || pānīyamevāpi tilairvimiśritaṃ dadāti yo vai prathito manuṣyaḥ

5.90

ekaviṃśativāraistu
gaṃyāyāṃ piṃḍadānataḥ || dharmeśvare sakṛddattaṃ pitṝṇāṃ cākṣayaṃ bhavet

5.91

dharmeśātpaścime bhāge viśveśvarāṃtarepi vā || dharmavāpīti vikhyātā
svargasopānadāyinī

5.92

dharmeṇa nirmitā pūrvaṃ śivārthaṃ dharmabuddhinā || tatra snātvā ca pītvā ca tarpitāḥ pitṛdevatāḥ

5.93

śamīpatrapramāṇaṃ
tu piṃḍaṃ dadyācca yo naraḥ || dharmavāpyāṃ mahāpuṃṇyāṃ garbhavāsaṃ na cāpnuyāt

5.94

kumbhīpākānmahāraudrādrauravānnarakātpunaḥ || aṃdhatā
misrakādrājanmucyate nātra saṃśayaḥ

5.95

sūta uvāca || || ekavarṣaṃ tarpaṇīyaṃ dharmavāpyāṃ narottamaḥ || ṛtau māse ca pakṣe ca
viparītaṃ ca jāyate

5.96

barhiṣado'gniṣvāttāśca ājyapāḥ somapāstathā || tṛptiṃ prayāṃti paramāṃ vāpyāṃ vai tarpaṇena tu

5.97

kurukṣetrādi
kṣetrāṇi ayodh‍yādipurastathā || puṣkarādyāni sarvāṇi muktināmāni saṃti vai

5.98

tāni sarvāṇi tulyāni dharmakūpo'dhiko bhavet || mantro
vedāstathā yajñā dānāni ca vratāni ca

5.99

akṣayāṇi prajāyaṃte dattvā japtvā nareśvara || abhicārāśca ye cānye susiddhārtharvavedajāḥ

5.100

te sarve siddhimāyāṃti tasminsthāne kṛtā api || āditīrthaṃ nṛpaśreṣṭha kājeśairupasevitam

Linked texts (2)

Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
Moḍhapurāṇa — Sanskrit