Dharmaranyakhanda 9

Dharmāraṇyakhaṇḍa 9

Language: Sanskrit

9.100 — 1 part

9.1

cha || || vyāsa uvāca || || saṃprāpya dharmavāpyāṃ ca yaḥ kuryātpitṛtarpaṇam || tṛptiṃ prayāṃti
pitaro yāvadiṃdrāścaturdaśa

9.2

pitaraścātra pūjyāśca svargatā ye ca pūrvajāḥ || piṃḍāṃśca nirvapetteṣāṃ prāpyemāṃ muktidāyikām

9.3

tretāyāṃ paṃca
divasairdvāpare tridinena tu || ekacittena yo viprāḥ piṃḍaṃ dadyātkalau yuge

lolupā mānavā loke saṃprāpte tu kalau yuge || paradāraratā lokāḥ
striyo'ticapalāḥ punaḥ||4||paradrohiratāḥ sarve naranārīnapuṃsakāḥ||paranindāparā nityaṃ paracchidropadarśakāḥ||5||parodvegakarā nūnaṃ kalahā| mitrabhedinaḥ
sarve te śuddhatāṃ yāṃti kājeśāḥ svayamabruvan

9.7

etaduktaṃ mahābhāga dharmāraṇyasya varṇanam || phalaṃ caivātra sarvaṃ hi yaduktaṃ śūlapāṇinā

9.8

vāṅ‌manaḥ
kāyaśuddhāśca paradāraparāṅmukhāḥ || adrohāśca samāḥ kruddhā mātāpitṛparāyaṇāḥ

9.9

alaulyā lobharahitā dānadharmaparāyaṇāḥ || āstikāścaiva
dharmajñāḥ svāmibhaktiratāśca ye

9.10

pativratā tu yā nārī patiśuśrūṣaṇe ratā || ahiṃsakā ātitheyāḥ svadharmaniratāḥ sadā

9.11

śaunaka
uvāca || || śṛṇu sūta mahābhāga sarvadharmavidāṃvara || gṛhasthānāṃ sadācāraḥ śrutaśca tvanmukhānmayā

9.12

ekaṃ manepsitaṃ medya tatkathayasva
sūtaja || pativratānāṃ sarvāsāṃ lakṣaṇaṃ kīdṛśaṃ vada

9.13

sūta uvāca || || pativratā gṛhe yasya saphalaṃ tasya jīvanam || yasyāṃgacchā
yayā tulyā yatkathā puṇyakāriṇī

9.14

pativratāstvaruṃdhatyā sāvitryāpyanasūyayā || śāṃḍilyā caiva satyā ca lakṣmyā ca śatarūpayā

9.15

menayā ca sunītyā ca saṃjñayā svāhayā samāḥ || pativratānāṃ dharmā hi muninā ca prakīrtitāḥ

9.16

bhuṃkte bhukte svāmini ca tiṣṭha
ti tvanutiṣṭhati || vinidrite yā nidrāti prathamaṃ paribudhyati

9.17

analaṃkṛtamātmānaṃ deśāṃte bhartari sthite || kāryārthaṃ proṣite kvāpi sarvvamaṃḍa
navarjitā

9.18

bharturnāma na gṛhṇāti hyāyuṣo'sya hi vṛddhaye || puruṣāṃtaranāmāpi na gṛhṇāti kadācana

9.19

ākruṣṭāpi ca nākrośettāḍitāpi
prasīdati || idaṃ kuru kṛtaṃ svāminmanyatāmiti vakti ca

9.20

āhūtā gṛhakāryāṇi tyaktvā gacchati satvaram || kimarthaṃ vyāhṛtā nātha sa
prasādo vidhīyatām

9.21

na ciraṃ tiṣṭhati dvāri na dvāramupasevate || adātavyaṃ svayaṃ kiṃcitkarhicinna dadātyapi

9.22

pūjopakaraṇaṃ sarvvam
nuktā sādhayetsvayam || niyamodakabarhīṣi yatra puṣpākṣatādikam

9.23

pratīkṣamāṇā ca varaṃ yathākālocitaṃ hi yat || tadupasthāpayetsarvamanudvi
gnātihṛṣṭavat

9.24

sevate bharturucchiṣṭamiṣṭamannaṃ phalādikam || dūrato varjayeddeṣā samājotsavadarśanam

9.25

na gacchettīrthayātrādivivāhaprekṣaṇā
diṣu || sukhasuptaṃ sukhāsīnaṃ ramamāṇaṃ yadṛcchayā

9.26

aṃtarāye'pi kāryeṣu patiṃ notthāpayetkvacit || strīdharmiṇī trirātraṃ tu svamukhaṃ naiva darśa
yet

9.27

svavākyaṃ śrāvayennāpi yāvatsnātvā na śudhyati || susnātā bhartṛvadanamīkṣetānyasya na kvacit || athavā manasi dhyātvā patiṃ
bhānuṃ vilokayet

9.28

haridrāṃ kuṃkumaṃ caiva siṃdūraṃ kajjalaṃ tathā || kūrpāsakaṃ ca tāṃbūlaṃ māṃgalyābharaṇaṃ śubham

9.29

keśasaṃskārakaṃ caiva karakarṇā
dibhūṣaṇam || bharturāyuruṣyamicchaṃtī dūrayenna pativratā

9.30

bhartṛvidveṣiṇīṃ nārīṃ naiṣā saṃbhāṣate kvacit || naikākinī kvacidbrūyānna nagnā snāti
ca kvacit

9.31

nolūkhale na muśale na vahrnyāṃ dṛṣadvyapi || na yaṃtrake na dehalyāṃ satī copaviśetkvacit

9.32

vinā vyavvāyasamayātprāgalbhyaṃ
na kvaciccaret || yatrayatra rucirbhartustatra premavatī sadā

9.33

idameva vrataṃ strīṇāmayameva paro vṛṣaḥ || iyameva ca pūjā ca bharturvākyaṃ na laṃghayet

9.34

klībaṃ vā duravasthaṃ vā vyādhitaṃ vṛddhameva vā || susthiraṃ duḥsthiraṃ vāpi patimekaṃ na laṃghayet

9.35

sarpilaṃlaṇahiṃgvādikṣaye'pi ca pati
vratā || patiṃ nāstīti na brūyādāyasīṣu na bhojayet

9.36

tīrthasnānārthinī caiva patipādodakaṃ pibet || śaṃkarādapi vā viṣṇoḥ patirevādhi
kaḥ striyaḥ

9.37

vratopavāsaniyamaṃ patimullaṃdhya yā caret || āyuṣyaṃ harate bharturmṛtā nirayamṛcchati

9.38

uktā pratyuttaraṃ dadyānnārī yā krodhata
tparā || saramā jāyate grāme śṛgālī nirjane vane

9.39

strīṇāṃ hi paramaścaiko niyamaḥ samudāhṛtaḥ || abhyarcya caraṇau bharturbho
ktavyaṃ kṛtaniścayā

9.40

uccāsanaṃ na seveta na vrajetparaveśmasu || tatra pāruṣyavākyāni brūyānnaiva kadācana

9.41

gurūṇāṃ sannidhau vāpi noccairbhu
yānnavāhayet

9.42

yā bhartāraṃ parityajya rahaścarati durmatiḥ || ulūkī jāyate krūrā vṛkṣakoṭaraśāyinī

9.43

tāḍitā tāḍayeccettaṃ
sā vyāghrī vṛṣadaṃśikā || kaṭākṣayati yā'nyaṃ vai kekarākṣī tu sā bhavet

9.44

yā bhartāraṃ parityajya miṣṭamaśnāti kevalam || grāme sā sūkarī
bhūyādgulūclass-lī vātha viḍbhujā

9.45

huntvaṃkṛtyāpriyaṃ brūte mūkā sā jāyate khalu || yā sapatnīṃ saderṣeta durbhagā sā punaḥpunaḥ || dṛṣṭiṃ vilupya
bharturyā kaṃcidanyaṃ samīkṣate

9.46

kāṇā ca vimukhā vāpi kurūpāpi ca jāyate || bāhyādāyāṃtamālokya tvaritā ca jalāsanaiḥ || tāṃbū
lairvyajanaiścaiva pādasaṃvāhanādibhiḥ

9.47

tathaiva cāruvacanaiḥ svedasaṃnodanaiḥ paraiḥ || yā priyaṃ prīṇayetprītā trilokī prīṇitā tayā
mitaṃ dadāti hi pitā mitaṃ bhrātā sutaṃ sutaḥ

9.48

amitasya hi dātāraṃ bhartāraṃ kā na pūjayet || bhartā devo gururbhartā dharmatīrthavratāni
ca || tasmātsarvaṃ parityajya patimekaṃ samarccayet

9.49

jīvahīno yathā dehī kṣaṇādaśucitāṃ vrajet || bhartṛhīnā tathā yoṣitsusnātāpya
śuciḥ sadā

9.50

amaṃgalebhyaḥ sarvebhyo vidhavā syāda maṃgalā || vidhavādarśanātsiddhiḥ kvāpi jātu na jāyate

9.51

vihāya mātaraṃ caikāṃ
sarvā maṃgalavarjitāḥ || tadāśiṣamapi prājñastyajedāśīviṣopamām

9.52

kanyāvivāhasamaye vācayeyuriti dvijāḥ || bhartuḥ sahacarī bhūyājjīvato
'jīvatopi vā

9.53

anuvrajantī bharttāraṃ gṛhātpitṛvanaṃ mudā || padepadeśvamedhasya phalaṃ prāpnotyasaṃśayam

9.54

vyālagrāhī yathā vyālaṃ
balāduddharate bilāt || evamutkramya dūtebhyaḥ patiṃ svargaṃ vrajetsatī

9.55

yamadūtāḥ palāyaṃte tāmālokya pativratām || tapanastapyate nūnaṃ
dahanopi ca dahyate

9.56

kaṃpaṃte sarvatejāṃsi dṛṣṭvā pātivrataṃ mahaḥ || yāvatsvalomasaṃkhyāsti tāvatkoṭyayutāni ca

9.57

bhartrā svargasukhaṃ
bhuṃkte ramamāṇā pativratā || dhanyā sā jananī loke dhanyo'sau janakaḥ punaḥ

9.58

dhanyaḥ sa ca patiḥ śrīmānyeṣāṃ gehe pativratā || pitṛvaṃ
śyā mātṛvaṃśyāḥ pativaṃśyāstrayastrayaḥ || pativratāyāḥ puṇyena svargasaukhyāni bhuṃjate

9.59

śīlabhaṃgena durvṛttāḥ pātayaṃti kulatrayam || pitu
rmātustathā patyurihāmutra ca duḥkhitāḥ

9.60

pativratāyāścaraṇo yatrayatra spṛśedbhuvam || sā tīrthabhūmirmmānyeti nātra bhāro'sti pāvanaḥ

9.61

bibhyatpativratāsparśaṃ kurute bhānumānapi || somo gandharva evāpi svapavitryāya nānyathā

9.62

āpaḥ pativratāsparśamabhilaṣyaṃti sarvadā
gāyatryādyavināśo no pātivratyena sā'ghanut

9.63

gṛhegṛhe na kiṃ nāryo rūpalāvaṇyagarvitāḥ || paraṃ viśveśabhaktyaiva labhyate strī pati
vratā

9.64

bhāryā mūlaṃ gṛhasthasya bhāryā mūlaṃ sukhasya ca || bhāryā dharmaphalāyaiva bhāryā saṃtānavṛddhaye

9.65

paralokastvayaṃ loko
jīyate bhāryayā dvayam || devapitratithīnāṃ ca tṛptiḥ syādbhāryayā gṛhe || gṛhasthaḥ sa tu vijñeyo gṛhe yasya pativratā

9.66

yathā gaṃgāvagāhena
śarīraṃ pāvanaṃ bhavet || tathā pativratāṃ dṛṣṭvā sadanaṃ pāvanaṃ bhavet

9.67

paryaṃkaśāyinī nārī vidhavā pātayetpatim || tasmādbhuśayanaṃ kāryaṃ
patisaukhyasamīhayā

9.68

naivāṃgodvarttanaṃ kāryaṃ striyā vidhavayā kvacit || gandhadravyasya saṃbhogo naiva kāryastayā kvacit

9.69

tarpaṇaṃ pratyahaṃ kāryaṃ bhartuḥ kuśatilodakaiḥ|| tatpitustatpituścāpi nāmagotrādipūrvakam

9.70

viṣṇoḥ saṃpūjanaṃ kāryaṃ patibuddhyā na cānyathā
patimeva sadā dhyāyedviṣṇurūpadharaṃ harim

9.71

yadyadiṣṭatamaṃ loke yadyatpatyuḥ samīhitam || tattadguṇavate deyaṃ patiprīṇanakāmyayā

9.72

vaiśākhe kārttike māse viśeṣaniyamāṃścaret || snānaṃ dānaṃ tīrthayātrāṃ purāṇaśravaṇaṃ muhuḥ

9.73

vaiśākhe jalakumbhāśca kārttike ghṛtadīpikaiḥ
māghe dhānyatilotsargaḥ svargaloke viśiṣyate

9.74

prapā kāryā ca vaiśākhe deve deyā galaṃtikā || uśīraṃ vyajanaṃ chatraṃ sūkṣmavāsāṃsi caṃdanam

9.75

sakarpūraṃ ca tāṃbūlaṃ puṣpadānaṃ tathaiva ca || jalapātrāṇyanekāni tathā puṣpagṛhāṇi ca

9.76

pānāni ca vicitrāṇi drākṣāraṃbhāphalāni ca
deyāni dvijamukhyebhyaḥ patirme prīyatāmiti

9.77

ūrje yavānna maśanīyādekānnamathavā punaḥ||vṛntākaṃ sūraṇaṃ caiva śūkaśiṃbīṃ ca varjayet

9.78

kārttike
varjayettailaṃ kāṃsyaṃ cāpi vivarjayet || kārttike maunaniyame cārughaṇṭāṃ pradāpayet

9.79

patrabhojī kāṃsyapātraṃ ghṛtapūrṇaṃ prayacchati || bhūmiśayyāvrate
deyā śayyā ślakṣṇā satatūlikā

9.80

phalatyāge phalaṃ deyaṃ rasatyāge ca tadrasaḥ || dhānyatyāge ca taddhānyamathavā śālayaḥ smṛtāḥ || dhenuṃ dadyātprayatne
na sālaṃkārāṃ sakāṃcanām

9.81

ekataḥ sarvadānāni dīpadānaṃ tathaikataḥ|| kārttike dīpadānasya kalāṃ nārhati ṣoḍaśīm

9.82

ityādividhavānāṃ
ca niyamāḥ saṃprakīrttitāḥ || teṣāṃ phalamidaṃ rājannānyeṣāṃ ca kadācana

9.83

dharmavāpīṃ samāsādya dānaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ || koṭidhā varddhate nityaṃ
brahmaṇo vacanaṃ yathā

9.84

tiladhenuṃ ca yo dadyāddharmeśva2puraḥsthitaḥ || tilasaṃkhyāni varṣāṇi svarge loke mahīyate

9.85

dharmakṣetre tu saṃprāpya
śrāddhaṃ kuryādataṃdritaḥ || tasya saṃvatsaraṃ yāvattṛptāḥ syuḥ pitaro dhruvam

9.86

ye cānye pūrvajāḥ svarge ye cānye narakaukasaḥ || ye ca tiryaktvamā
pannā ye ca bhūtādisaṃsthitāḥ

9.87

tānsarvāndharmakūpe vai śrāddhaṃ kuryādyathāvidhi || atra prakiraṇaṃ yattu manuṣyaiḥ kriyate bhuvi || tena te tṛpti
māyāṃti ye piśācatvamāgatāḥ

9.88

yeṣāṃ tu snānavastrotthaṃ bhūmau patati putraka || tena ye tarutāṃ prāptāsteṣāṃ tṛptiḥ prajāyate

9.89

yā
vai yavānāṃ kaṇikāḥ pataṃti dharaṇītale || tābhirāpyāyanaṃ teṣāṃ ye tu devatvamāgatāḥ

9.90

uddhṛteṣvatha piṃḍeṣu yāvānnakaṇikā bhuvi || tābhirā
pyāyanaṃ teṣāṃ ye ca pātālamāgatāḥ

9.91

ye vā varṇāśramācārakriyālopā hyasaṃskṛtāḥ || vipannāste bhavaṃtyatra saṃmārjanajalāśinaḥ

9.92

bhuktvā vācamanaṃ yacca jalaṃ patati bhūtale || brāhmaṇānāṃ tathaivānye tena tṛptiṃ prayāṃti vai

9.93

evaṃ yo yajamānaśca yacca teṣāṃ dvijanmanām
kacijjalānnavikṣepaḥ śuciraspṛṣṭa eva ca

9.94

ye cānye narake jātāstatra yonyaṃtaraṃ gatāḥ || prayāṃtyāpyāyanaṃ vatsa samyakśrāddhakriyāvatām

9.95

anyāyopārjitairdravyaiḥ śrāddhaṃ yatkriyate naraiḥ || tṛpyaṃti tena caṇḍālapulakasādiṣu yoniṣu

9.96

evamāpyāyitā vatsa tena cāneka
bāṃdhavāḥ || śrāddhaṃ kartumaśaktiścecchākairapi hi jāyate

9.97

tasmācchāddhaṃ naro bhaktyā śākairapi yathāvidhi || kurute kurvataḥ śrāddhaṃ kulaṃ kvacinna
sīdati

9.98

pāpaṃ yadi kṛtaṃ sarvaṃ pāpaṃ ca varddhate dhruvam || kurvāṇo narake ghore pacyate nātra saṃśayaḥ

9.99

yathā puṇyaṃ tathā
pāpaṃ kṛtaṃ karma śubhāśubham || tatsarvaṃ varddhate nūnaṃ dharmāraṇye nṛpottama

9.100

kāmikaṃ kāmadaṃ devaṃ yogināṃ muktidāyakam || siddhānāṃ si
ddhidaṃ proktaṃ dharmāraṇyaṃ tu sarvadā

9.100.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīye brahmakhaṇḍe pūrvabhāge dharmāraṇyakṣetramāhātmye dharmācāravarṇanaṃnāma saptamo'dhyāyaḥ

Dharmaranyakhanda 9

Contents

Linked texts (8)