Halasyakhanda 38
Hālāsyakhaṇḍa 38
- Language
- Sanskrit
38.1
sadyassarvāghasaṃhartrī śrotṝṇāṃ śāntipuṣṭidā
iti śrīskānde mahāpurāṇe agastyasaṃhitāyāṃ
hālāsyamāhātmye - nagadhenunipātanaṃ nāma
pañcatriṃśo'dhyāyaḥ
ṣaṭtriṃśo'dhyāyaḥ
30. senāpradarśanam
yayā sumahatīḥ senāḥ rājñe'darśayadīśvaraḥ
sādirūpo līlayā tāṃ munayaḥ kathayāmi vaḥ
38.2
anantaguṇa bhūpānte tatputraḥ kulabhūṣaṇaḥ
rājyaṃ cakāra nītyā ca śivabhaktyā'pyatulyayā
38.3
tasya senāpatistyāsīcchūraḥ kaścidbhaṭāgraṇīḥ
sundareśadhyānarataḥ sundareśvarasevakaḥ
38.4
nāmnā sundarasāmanta iti loke prathāṃ yayau
tatkāle cedirājākhyaḥ kirātānāṃ niyāmakaḥ
38.5
kaściddhanyapatiryoddhuṃ pāṇḍacenodyogamātanot
tacchrutvā pāṇḍyabhūpālaḥ senānāṃ svīcikīrṣayā
38.6
taṃ bhaṭottamamāhūya rahasyevamavocata
kṣobhārthamasmaddeśasya tvāyāsyati samudyataḥ
38.7
cedirājo'tibalavān balaiḥ sārdhamiti śrutam
tadarthaṃ bhūyasīṃ senāṃ nānājātisamanvitām
38.8
melayāsmajjayārthaṃ tvaṃ vikramātiśayānvitam
apekṣitaṃ dravyajātaṃ kośāgārādgṛhāṇa ca
38.9
ityuktvā''nāyya tāmbūlaṃ datvā bhaṭavarāya ca
preṣayāmāsa taṃ sadyaḥ kulabhūṣaṇabhūpatiḥ
38.10
kariṣye'haṃ tathetyuktvā praṇamya drāksa niryayau
tasya drāggamanaṃ dṛṣṭvā mumude bhūpatistadā
38.11
sadyo bhaṭāgraṇīḥ prāpya kośāgāraṃ mahībhujaḥ
yāvat sthitaṃ dhanaṃ tatra tāvatsarvaṃ pragṛhya saḥ
38.12
saṃvāhya kiṅkaraissadyassenāsvīkaraṇāya ca
gamiṣyāmīti sacivaissahoktvā taiśca mānitaḥ
38.13
sahāyaissampraviśyātha sundareśvaramandiram
praṇamya prārthayāmāsa hālāsyeśvaramīśvaram
38.14
svāmin sarvajagannātha mannāyaka maheśvara
namastubhyaṃ sundareśa tvameva śaraṇaṃ mama
38.15
tvadbhaktebhyaśca tubhyañca datvā sarvadhanāni ca
rājñaśśatruvadhaṃ sadyaḥ kartumudyuktavānaham
38.16
tvaṃ ca senāṃ bahuvidhāṃ darśayitvā mahīpateḥ
kuruṣvārivadhādīni tatkāryāṇyapi śaṅkara
38.17
iti vijñāpya someśaṃ namaskṛtya punaḥ punaḥ
kārayitvā mahāpūjāṃ śambhorvibhavavistaraiḥ
38.18
svālayaṃ sampraviśyātha śivabhaktānabhojayat
svayaṃ ca bhuktavānpaścāttaccheṣamatipāvanam
38.19
atha sundarasāmantassamādāya dhanaṃ bahu
rahassthale samāhūya śivabhaktān dvijottamān
38.20
yajñārthaṃ ca vivāhārthaṃ mauñjībandhanakarmaṇe
dāridyronmūlanāthaṃ ca dadau tebhyo dhanaṃ bahu
38.21
śambhorbhaktānpratidinamabhojayadanāratam
payodadhighṛtakṣaudraśarkarāpūpaṣaḍrasaiḥ
38.22
prāsāde gopure sāle parivārā layādiṣu
yajjīrṇamabhavattena samyaktattu navīkṛtam
38.23
śatāṅghrimaṇḍapamapi sahasrastambhamaṇḍapam
akārayadrathamapi sarvalakṣaṇalakṣitam
38.24
śataṃ sahasramayutamadhikaṃ vā dine dine
vyayīkaroti dharmārthe rājño vasubhaṭāgraṇīḥ
38.25
bhaṭāḥ kecitpreṣitāśca tena deśāntareṣu ca
senāsvīkaraṇāyeti midhyoktaṃ mantriṇāṃ puraḥ
38.26
tatkāpaṭyaṃ na vyajānanmantriṇaste mahībhujaḥ
evaṃ hālāsyanāthasya tadbhaktipravaṇātmanām
38.27
bhaktyā sundarasāmantassantoṣamakaroddhanaiḥ
gateṣu ṣaṭsu māseṣu tamāhūya mahīpatiḥ
38.28
kiyanta iti papraccha saṃgṛhītāstvayā bhaṭāḥ
sundareśaṃ hṛdi dhyāyan so'pyevaṃ sudṛḍho'bravīt
38.29
saṅgṛhītā mayā senā parākramasamanvitā
matkāryaṃ sundarādhīśassarvaṃ sampādayiṣyati
38.30
iti śrutvā tasya vākyamabravītkulabhūṣaṇaḥ
hālāsyanātho bhagavān vartate bhaktavatsalaḥ
38.31
jānāmyeva na sandehastaveṣṭaṃ pūrayiṣyati
śvastvayā saṅgṛhītāṃ ca senāṃ darśaya sainyapa
38.32
tathā'stvityabhidhāyaiva nirvikārassa nirgataḥ
mahātīrthe samācamya kṛtabhasmatripuṇḍrakaḥ
38.33
svanāthaṃ sundarādhīśaṃ natvā stutvaivamabravīt
tvadbhaktānāṃ pūjayā ca tvatchrīcaraṇapūjayā
38.34
rājño vasu ca sampūrṇaṃ niśśeṣamagamadvyayam
nṛpoktasenāṃ svīkartuṃ na kiñcidvidyate vasu
38.35
itaḥ paraṃ kiṃ kartavyamiti prokte bhaṭottame
śambhoḥ khādabhavadvāṇī suvyaktā susvanā tadā
38.36
dhīman sundarasāmanta bhaktiratnamahodadhe
dhīro bhava prabhāte'haṃ nānābhūṣaṇa bhūṣitān
38.37
nānāvidhāyudhadharānanantānadbhutākṛtīn
subhaṭān darśayiṣyāmi kulabhūṣaṇabhūpateḥ
38.38
sa bhaṭān tān samālokya nṛpaḥ prītaśca vismitaḥ
tubhyaṃ sarvādhipatyaṃ ca dāsyatyambarabhūṣaṇaiḥ
38.39
iti śambhorvacaśśrutvā natvā stutvā bhaṭāgraṇīḥ
suprītassrvālayaṃ prāpya patnyai vṛttāntamabravīt
38.40
patnī cāntarbhayaṃ muktvā jagādaivaṃ sudhīradhīḥ
dhairyamālambya tiṣṭha tvaṃ dharmo rakṣati dharmiṇam
38.41
sāhāyyaṃ sundareśaste kariṣyati na saṃśayaḥ
iti patnīvacaśśrutvā prītidhairyasamanvitaḥ
38.42
bhuktvā bhaktajanaissārdhamāsīcchambhugiraṃ smaran
paredyurudayātpūrvaṃ sāmbaṃ hālāsyasundaram
38.43
praṇamya prārthayitveṣṭaṃ suprītassamalaṅkṛtam
bhaṭaiḥ katipayairyukto dhīro gehādviniryayau
38.44
mahārthadaṃ mahāliṅgaṃ manasā pariśīlayan
mandaṃ mandaṃ mahīpasya pratasthe mandiraṃ prati
38.45
madhyemārgaṃ ca mahatīṃ cintāṃ prāpya sthite sati
tasmin sundarasāmante kimityagre bhaviṣyati
38.46
kāruṇyamūrtirbhagavān kadambavananāyakaḥ
nandīśapramukhān sarvān kuṇḍodaramukhānapi
38.47
pramathānbhūtasaṅghāṃśca punarbahuvidhān gaṇān
bhaktakāryasusiddhyarthaṃ prāhiṇodbhaktavatsalaḥ
38.48
te sarve muditāssantassaṅghaṭākāratāṃ gatāḥ
svaśarīrāṇvalaṅkṛtya sugandhābhara Shipp
svaśarīrāṇyalaṅkṛtya sugandhābhara Shipp
svaśarīrāṇyalaṅkṛtya sugandhābhara Shipp
svaśarīrāṇyalaṅkṛtya sugandhābhara Shipp
svaśarīrāṇyalaṅkṛtya sugandhābhara Shipp
svaśarīrāṇyalaṅkṛtya sugandhābhara Shipp
svaśarīrāṇyalaṅkṛtya sugandhābharaṇāmbaraiḥ
38.49
niśitāyudhahastāśca sahasaiva samāyayuḥ
kāhalyaḥ paṭahā bheryo jughuṣustumulaṃ puraḥ
38.50
dhvajāścāmarasaṃyuktā nānācihnasamanvitāḥ
anantaraṃ prādurāsan purogatagaṇairdhṛtāḥ
38.51
kecicca daṇḍahastāśca kuntahastāstathā pare
śaracāpallasaddhastāḥ khaḍgacarmadharāḥ pare
38.52
apare prāsahastāśca kecinmudgarapāṇayaḥ
bhramaccakralasaddhastā asidhenudharāḥ pare
38.53
gaṇā bahuvidhā evaṃ vividhāyudhapāṇayaḥ
kurvanto dhāvanaṃ vakraṃ samāyātāssahasraśaḥ
38.54
nandibhṛṅgimahākālapramukhā gaṇanāyakāḥ
anekaisturagārūḍhaiḥ paritaḥ parisevitāḥ
38.55
alaṅkṛtānuttamāśvānadhiruhya samāyayuḥ
bhaṭāgraṇīstu tāndṛṣṭvā vismitastuṣṭamānasaḥ
38.56
vegena rājasadanaṃ prāpa prāptamanorathaḥ
medinī nicitā sainyaissupakkakaḷamairiva
38.57
rājā'pi ghoṣaṃ śrutvā'tha nirgatyāntaḥ purāhutam
bhadrāsanaṃ cādhyuvāsa bahirāsthānamaṇḍape
38.58
sacivāstasya nikaṭe tasthussenādidṛkṣavaḥ
tadā sundarasāmantassvarṇavetralasatkaraḥ
38.59
senāmadhyagato bhūtvā sambhramātiśayānvitaḥ
atra tiṣṭhātra tiṣṭheti mandamātāḍya vetrataḥ
38.60
paṅktikramaṇa vividhān gaṇānasthāpayatpuraḥ
santoṣabharito rājā tadā taṃ prāha sainyapam
38.61
bho bho sundarasāmanta bhavān śūratamaḥ khalu
bahīṃ nānāvidhāṃ senāṃ pṛthagdarśaya me'dhunā
38.62
iti rājavacaśśrutvā dhyāyan sundaranāyakam
kramātsa darśayāmāsa senāmāścaryadāyinīm
38.63
paśya paśya mahārāja kulabhūṣaṇa bhūpate
ete kaliṅgadeśīyā āndhrāḥ karṇāṭakā ime
38.64
asmaddeśodbhavā ete mahābalaparākramāḥ
kāñcīdeśodbhavā ete balaśauryasamanvitāḥ
38.65
mahārāṣṭrodbhavā ete mahāvikramasaṃyutāḥ
ete magadhasaṃbhūtā mālavāstuluvā ime
38.66
vaṅgālasambhavā ete vyādhā ete bhayaṅkarāḥ
atidīrghā atisthūlā atiśauryabalānvitāḥ
38.67
ete kāśmīradeśasthā dhanalobhādihāgatāḥ
vindhyaparvatamadhyasthāḥ śabarā atulā balaiḥ
38.68
samāhūtā ime sarve mayārpitadhanena ca
evaṃ krameṇa vividhāṃ senāṃ vīryasamanvitām
38.69
adarśayatsa senānīratyadbhutamanoharām
rājā ca sacivāstaveṃ dṛṣṭvā tāṃ vismayaṃ yayuḥ
38.70
sa ca sundarasāmantassamprāpātyantavismayam
āttāśvasādiveṣassankalayan kuntamadbhutam
38.71
nandīśapramukhaissarvaiḥ saṃvṛtassundareśvaraḥ
sacchatro vedaturagasamārūḍhaḥ kvacitsthitaḥ
38.72
taṃ vilokyātisaundaryasaṃyuktaṃ somasundaram
ko'yaṃ sundarasāmantetyapṛcchatkulabhūṣaṇaḥ
38.73
harṣātirekasambhrāntacetāḥ prāha sa taṃ tadā
śṛṇu mannātha vijñaptiṃ madīyāṃ mantribhissaha
38.74
na jāne tvīdṛśīṃ senāmevaṃ ca madhurākṛtim
iti tadvacanaṃ śrutvā pāṇḍyeśaścātivismitaḥ
38.75
ko vā jānāti tattvena senāṃ bahuvidhāmimām
ityuktvā sādivaryaṃ ca samāhūya gaṇeśvaraiḥ
38.76
atyuttamānyambarāṇi pradadau bhūṣaṇāni ca
gṛhītvā tāni sarvāṇi bhaktānugrahasukṣamaḥ
38.77
pradāya gaṇanāthebhyassvayamapyatha dhārayan
dhārāsu dhāvayannaśvaṃ svakīyamatisambhramam
38.78
senāmadhyaṃ praviśyātha sahasaiva tirodadhe
tasmin samaya āgatya kaściddūtastamabravīt
38.79
nātha vanyādhipaśśatrurasmākaṃ hariṇā hataḥ
tadvacassacivaissārdhaṃ śrutvā pāṇḍyassuvismitaḥ
38.80
atha sundarasāmantaṃ satkṛtyāmbarabhūṣaṇaiḥ
tasmai sarvādhipatyaṃ ca datvā prāha sa bhūpatiḥ
38.81
yuddhakāryaṃ kṛtamabhūnnaiṣā kleśyā patākinī
yathādeśaṃ gacchateti preṣayāśu bhaṭottamān
38.82
iti rājājñayā sadyassa nirgatya nṛpāntikāt
gaccha gaccheti sarvāṃstān bhaṭān senāpatirjagau
38.83
kṣaṇādantarhitā senā nṛṇāṃ vismayakāriṇī
antardhānaṃ kṣaṇāddṛṣṭvā vismitāśca nṛpādayaḥ
38.84
hālāsyeśvaralīleti niścikyurnikhilā janāḥ
bhaṭāgraṇīmapi tadā pūjayanti maheśavat
38.85
sa ca sundarasāmanto majjan santoṣasāgare
sundareśvaramabhyetya sānandaṃ praṇipatya ca
38.86
stuvaṃstavaiściraṃ sthitvā labdharakṣo gṛhaṃ yayau
sarve janāstadāścaryaṃ dṛṣṭvā prāpuśca vismayam
38.87
kulaśekharabhūpālavaṃśasāgaramauktikaḥ
kulabhūṣaṇabhūpālassundareśarato'bhavat
38.88
golakādiprabhāntaṃ ca ratnairnirmāya bhāsuram
dadau hālāsyanāthāya bhaktādhīnāya bhūpatiḥ
38.89
proktā hālāsyanāthasya līleyaṃ triṃśikā mayā
śṛṇvatāṃ paṭhatāṃ sadya ihaiveṣṭapradāyinī
Linked texts (3)
- Hālāsyairmāhātmya — Sanskrit
- Hālāsyamāhātmya — Sanskrit
- Hālālasyamāhātmya — Sanskrit