Halasyakhanda 53
Hālāsyakhaṇḍa 53
- Language
- Sanskrit
53.1
ekapañcāśo'dhyāyaḥ
45. varāhaśiśubhyaḥ stanyadānam
yayā kroḍaśiśubhyastanmātṛrūpī maheśvaraḥ
stanyaṃ datvā'pālayattan tāṃ līlāṃ varṇayāmi vaḥ
53.2
asti vegavatītīre gurutīrthamiti śrutam
puṇyakṣetraṃ purāṇajñairmunibhiḥ parisevitam
53.3
purā kṛtāni guruṇā duṣkarāṇi tapāṃsi ca
tatraivāvirabhūtāṃ dvau devau śaṅkaraśārṅgiṇau
53.4
śaṅkaro gurunāthākhyaḥ śārṅgī citrarathaḥ smṛtaḥ
tau dṛṣṭvā mucyate janturaghairjanmāntarārjitaiḥ
53.5
tasmin kṣetre'vasatpuṇye śūdraḥ sukalasaṃjñitaḥ
kṛṣimeva prakurvāṇo nānādhānyasamṛddhimān
53.6
tasya bhāryā mahāsādhvī pātivratyaparāyaṇā
sukalā nāma puṇyāṅgī pūrṇendusadṛśānanā
53.7
putrāścireṇa kālena bahunā tapasā tayoḥ
balotkaṭā nikṛṣṭāśca sañjātā dvādaśa kramāt
53.8
atha te yauvanaṃ prāptāḥ kālena pitṛlālitāḥ
na śikṣitāḥ kadācicca pitṛbhyāṃ bhāgyahānitaḥ
53.9
tasminnavasare teṣāṃ pitarau ca divaṃ gatau
nānāśayā nirguṇāste babhūvurnirdayāśayāḥ
53.10
halairnimnonnatāṃ bhūmiṃ karṣantaḥ kliṣṭajīvinaḥ
teṣāṃ puṇyaratirnāsti pāpabhītirna vidyate
53.11
tattatkurvanti te sarve yadyatsphurati mānase
vidhervaśāt kadācitte samīpasthaṃ mahadvanam
53.12
mṛgayāvyājataḥ prāpuḥ kirātaissaha sandhabhiḥ
aṭantaḥ parito hantuṃ te mṛgān sambhramānvitāḥ
53.13
apaśyan gulmamadhyasthaṃ kañcinmunivaraṃ tadā
dhyānārūḍhaṃ dayāpūrṇacetasaṃ tapasi sthitam
53.14
puḷakāñcitasarvāṅgaṃ sānandajalalocanam
jvalatpāvakasaṅkāśaṃ duṣprekṣyaṃ dvijatejasā
53.15
rāgadveṣabhayakrodhamadamātsaryavarjitam
varavalkalasaṃveśavirājitakaṭītaṭam
53.16
sthāṇuvanniścalataraṃ jaṭāmaṇḍalamaṇḍitam
parivṛtya ca taṃ sarve parihāsaparāyaṇāḥ
53.17
hastatālaṃ prakurvāṇā hasanto nanṛturmuhuḥ
garneṇa bālabhāvena praduṣṭā arbhakā munim
53.18
tṛṇairloṣṭaiśca pāṣāṇaissikatābhiravākiran
punaḥ punaḥ pīḍitastairdhyāṃnastimitalocanaḥ
53.19
samādhibhaṅgāt kruddhassan śaśāpālokya tānmuniḥ
bhūkarṣaṇodyatānāñca yuktaṃ bhūkarṣaṇaṃ hi vaḥ
53.20
yūyaṃ varāhayonyāṃ vai yugapacca janiṣyatha
yuṣmāsu jātamātreṣu mṛtiḥ pitrorbhaviṣyati
53.21
ātapenātisantaptāḥ kṣudhārtāśca bhaviṣyatha
evaṃ śaptāśca muninā bhītāḥ pañjātasūnavaḥ
53.22
taṃ natvā prārthayāmāsuśśāntaroṣaṃ kṣamādhikam
asmābhiḥ kṛtamajñānādaparādhaṃ kṣamasva bho
53.23
asmānanāthānadhunā rakṣa rakṣa dayānidhe
ityarbhakaiḥ prārthitassancitarāma nukampayā
53.24
saṃyuktassa munistebhyaḥ pratiśāpaṃ dadau punaḥ
śrīsundareśena yuṣmanmātṛveṣadhareṇa ca
53.25
yūyaṃ karuṇayā spṛṣṭāḥ stanyaṃ dātuṃ tadā bhuvi
śuddhajñānamayastanyapānenāstamanomalāḥ
53.26
mukhaṃ vinā muktaśāpā mānuṣyañca vapurdhṛtāḥ
pradhānabhūtā bhūpasya bhuktvā bhogāṃśca puṣkalān
53.27
sundareśaprasādena sāyujyañca gamiṣyatha
ityuktvā preṣayitvā tānmunirdhyānaparo'bhavat
53.28
prāpuralpena kālena te'pi śāpaṃ madārjitam
vane varāhayonyāṃ te jātāśśūdrārbhakā yadā
53.29
mṛgayārthaṃ tadā prāpa rājarājo'pi tadvanam
so'pi tatra varāhāṃśca khaḍgāṃśca mahiṣānapi
53.30
nijaghāna śaraistīkṣṇairanyānyuṣṭamṛgānapi
evaṃ saṅkrīḍamānasya kolaḥ prādurabhūnmahān
53.31
bahusūkarayūthena svapatnyā ca samanvitaḥ
dṛṣṭvā vismayamāpede rājarājaḥ kiṭīśvaram
53.32
dṛṣṭvā bhūpaṃ sūkareśaḥ sūkarīmāha garvitaḥ
madhurādhīśvaraḥ kānte krīḍate mṛgayāṃ prati
53.33
sa dṛṣṭvā māmakaṃ yūthaṃ jighāṃsurabhiyāsyati
na jāne pātakaṃ tanme pūrvajanmani sañcitam
53.34
yenāsmi saukarīṃ yonimāgato'hamaghena ca
asya bāṇodakaiśśuddhaiḥ kṣālayiṣyāmi pātakam
53.35
daivena yanmamādyaiva svargadvāramanuttamam
udghāṭitakavāṭaṃ tadyāsyāmi samarāddivam
53.36
navaprasūtā tvaṃ putrān stanyadānena rakṣitum
sahasā parvataprāntaṃ gaccha mohaṃ mayi tyaja
53.37
ityuktavantaṃ bhartāraṃ sūkarī prāha vismitā
alaṅkṛtāpi yā nārī vastrairmāṇikyabhūṣaṇaiḥ
53.38
na bhāti patihīnā sā tathā'hamapi putrakaiḥ
praviśāmi tvayā sārdhaṃ bhūmiṃ vā svargameva vā
53.39
tvayā vinā na śaknomi dhartuṃ prāṇānmameśvara
tato'hamapi yāsyāmi draṣṭuṃ tava parākramam
53.40
ityuktvā putravāñchāṃ sā tyaktvā bhartṛparāyaṇā
bhartāraṃ taṃ puraskṛtya yūtheśaṃ pṛṣṭhataḥ sthitā
53.41
so'pi vyūhaṃ prakalpyoccairvārāhaṃ balamāsthitaḥ
rājarājassamālokya varāhabalasambhramam
53.42
abhipratasthe subhaṭaistuṅgaṃ turagamāsthitaḥ
niśitairāyudhaiḥ śūrā daṃṣṭrāghātaiśca sūkarāḥ
53.43
akurvan dvaṃdvayuddhantu smaraṇādapi bhītidam
daṃṣṭrāghātaiśśarāghātairhatāśśūrāśca sūkarāḥ
53.44
nipatya raktadigdhāṅgā bhūmau svargaṃ prapedire
ekāvaśiṣṭaṃ yuddhāya gacchantaṃ prāha sūkarī
53.45
ehi kānta mayā sārdhaṃ ko lābho maraṇena te
bodhitaḥ priyayā caivaṃ prāha sūkaranāyakaḥ
53.46
ubhayossiṃhayormadhye sūkaraḥ pibate jalam
dvayossūkarayormadhye siṃho na pibate jalam
53.47
evaṃ sūkarajāterhi dṛśyate vai parākramaḥ
yo vīrassaṃyuge prāṇāṃstyajatyabhimukhe ripoḥ
53.48
sa yāti paramaṃ sthānaṃ devadevasya dhūrjaṭeḥ
evaṃ dharmaṃ viditvā tu kathaṃ yāsye raṇāntarāt
53.49
tasmādanena rājñā'haṃ yotsyāmyabhimukhe sthitaḥ
ityuktvā kolarājo'pi kurvan ghurughurāravam
53.50
rājānaṃ pratyudacalatsa jaṅgama ivācalaḥ
pattiṃ vidrāvayāmāsa prasthitaiḥ śvāsamārutaiḥ
53.51
potreṇa pṛthunā vegātsyandanānudacikṣipat
atitīkṣṇaiḥ khurāghātaisturaṅgānapyapātayat
53.52
daṃṣṭrāghātaiśca kariṇāṃ śuṇḍādaṇḍānakhaṇḍayat
atha rājā samālokya sainyaṃ sūkaranirjitam
53.53
tuṅgaṃ turagamāruhya sajyamādāya kārmukam
sūkaraṃ parvatākāraṃ śaravarṣairvavarṣa ca
53.54
sa tu nirdhūya bāṇaughaṃ daṃṣṭrāghātaissaṭācchaṭaiḥ
jaghāna vegātturagaṃ daṃṣṭrayā vajradhārayā
53.55
rājā turaṃgādāplutya tyaktvā taṃ patitaṃ hayam
āruhya syandanaṃ bāṇānicakhāna tadaṅgake
53.56
sa varāho'pi daṃṣṭrābhyāṃ potreṇa pṛthunā khuraiḥ
javātsañcūrṇayāmāsa sasūtaṃ sahayaṃ ratham
53.57
avatīrya rathādrājā sūkaraṃ roṣarūṣitaḥ
gadayā vajrasamayā tāḍayāmāsa mastake
53.58
gadāghātena tīvreṇa sahasā bhinnamastakaḥ
kṣatajāliptasarvāṅgo nipapāta mahītale
53.59
sa paśyatyeva nṛpatau hitvā tāṃ saukarīṃ tanum
divyāmbaro divyavapurdivyābharaṇabhūṣitaḥ
53.60
divyaṃ vimānamāruhya prayayau tridaśālayam
atha sā divyavapuṣaṃ bhartāraṃ taṃ vilokya ca
53.61
tenaiva saha gantuñca niścitya manasā svayam
yuyudhe rājarājena sūkarī bhītivarjitā
53.62
nipātya pattiṃ sañcūrṇya syandanāṃsturagān gajān
daṃṣṭrābhyāṃ sā vinirbhidya samaraṃ sā'dbhutaṃ vyadhāt
53.63
tatastu jharjharo nāma lubdhakassūkarīṃ śaraiḥ
vivyādha sā svadaṃṣṭrābhyāṃ dvidhā kṛtvā nyapātayat
53.64
patamānena tenāpi sā khaḍgena vidāritā
sravadraktapravāhaiśca sūkarī nipapāta hā
53.65
janānāṃ paśyatāmagre sā'pi divyavapurdharā
divyaṃ vimānamāruhya bhartṛvattridivaṃ yayau
53.66
rājā'pi vismito bhūtvā mahābalaparākramaḥ
avaśiṣṭairbalaughaiśca prayayau svapurīṃ prati
53.67
yatraiva parvatākārā patitā saukarī tanuḥ
varāhaparvata iti tatrāsītparvatottamaḥ
53.68
tatra siddhā yoginaśca parvate'tyantapāvane
tapaścaranti satatamaṇimādyaṣṭasiddhaye
53.69
ṛṣayaḥvarāhaparvatasyeha varāhaprabhavasya tu
mahattvaṃ pāvanatvaṃ ca kathamāsīddhaṭodbhava
53.70
agastyaḥratnavidyādharo nāma gandharvaḥ pūrvajanmani
pulastyaśāpātkroḍo'bhūtpunastatpratiśāpataḥ
53.71
sundareśāṃśabhūtena rājarājena tāḍitaḥ
bhūyastridivamāpede puṇyavān kāntayā yutaḥ
53.72
tasya puṇyavato gātrasaṃbhūtaḥ parvatottamaḥ
atyantapāvanaścāsīttattulyaṃ na tapassthalam
53.73
tasmāttatra tapasyanti devatā dānavādayaḥ
teṣāmanugrahārthaṃ ca siddhaveṣadharo haraḥ
53.74
sundareśo dayāmūrtistatra sānnidhyakṛtsadā
yadā varāhayonyāṃ te sañjātāḥ śūdrasūnavaḥ
53.75
teṣāṃ mātā sūkarī ca janakassūkareśvaraḥ
ubhau ca muniśāpena mṛgayāgatabhūbhujā
53.76
yuddhaṃ kṛtvā vikrameṇa prāptavustau triviṣṭapam
varāhaśiśavaḥ stanyapānālābhena te'khilāḥ
53.77
arakṣakatvāttatraiva prātapannātapārditāḥ
tatkāle sarvadeveśaḥ kṛpāvān sarvarakṣakaḥ
53.78
sarvajñassundareśaśca sarvabhūtahite rataḥ
pārvatyā sahito devyā vāmārdhāsaktagātrayā
53.79
vimānamadhiruhyeśo vṛṣabhadhvajabhūṣitam
yadṛcchayā sañcacāra śaṅkarastadvanāntare
53.80
dṛṣṭvā devī kroḍapotān santaptān bhānubhānubhiḥ
ālokayālokayeti darśayāmāsa tān prabhoḥ
53.81
varāhapotānālokya varadānaviśāradaḥ
tanmātṛveṣadhārī san tebhyasstanyaṃ pradāya ca
53.82
balaṃ jñānaṃ ca vijñānaṃ sāmarthyaṃ mānuṣīṃ tanum
vikramaṃ ca punarddatvā śambhussāmbastirodhadhe
53.83
tatstanyāmṛtapānena balajñānādisaṃyutāḥ
mukhamātravarāhābhā vavṛdhuḥ pṛthukāḥ kṣaṇāt
53.84
hālāsyanātho bhagavān kālakūṭalasadgalaḥ
evaṃ stanyapradānena kroḍapotānapālayat
53.85
pañcacatvāriṃśikaiyaṃ līlā proktā maheśituḥ
mahāśāpamahāpāpamahātāpāpanodinī
Linked texts (4)
- Hālāsyairmāhātmya — Sanskrit
- Hālāsyamāhātmya — Sanskrit
- Hālālasyamāhātmya — Sanskrit
- Puruṣārthasudhānidhi — Sāyaṇācārya, Sanskrit