Pramāṇa · Search · About · API

Halasyakhanda 59

Hālāsyakhaṇḍa 59

Language
Sanskrit

59.1

saptapañcāśo'dhyāyaḥ
51. saṅghaphalakadānam
saṅgibhyassaṅghaphalakāndadau hālāsyanāyakaḥ
līlayā ca yayā tāṃ vo vakṣye'haṃ munipuṅgavāḥ

59.2

hiraṇyagarbho bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ
carācaraṃ jagatsarvaṃ sṛṣṭvā viharati prabhuḥ

59.3

gāyanyā caiva sāvitryā sarasvatyā samanvitaḥ
vārāṇasīṃ mahākṣetraṃ prāpa kartuṃ mahādhvaram

59.4

pitāmaheśvaraṃ liṅgaṃ pratiṣṭhāpya tadagrataḥ
daśāśvamedhikaṃ tīrthaṃ sasarjātulavaibhavam

59.5

navakañcāśvamedhānāṃ kṛtvā śaṅkarasannidhau
tattīrthe'vabhṛthaṃ karma śaktibhistisṛbhirvyadhāt

59.6

daśame'pyaśvamedhe'tha nirvṛtte'vabhṛthakriyām
kartuṃ viriñcirudyogamakaronmunibhiryadā

59.7

tadā sarasvatī devī gānaṃ gandharvayoṣitām
śṛṇvatī mohitā sadyo nāyayau bharturantikam

59.8

gāyanyā caiva sāvitryā sahitassa pitāmahaḥ
nirvartyāvabhṛthaṃ karma tadā''stānandakānane

59.9

sarasvatī tvathāgatya śaktibhyāṃ sahitaṃ vidhim
vilokya bhartsayāmāsa bhartāramatikopataḥ

59.10

śrutvā tadbhartsanaṃ sarvaṃ kopena sphuritādharaḥ
śāpaṃ dadau sarasvatyai patnyai paṅkajasambhavaḥ

59.11

kopenānucitena tvaṃ saṃyutā yatsarasvati
catvāriṃśacca janmāni kramādaṣṭottarāṇi tat

59.12

martyaloke martyarūpā janiṣyasi na saṃśayaḥ
iti śaptvā bhāratīṃ tāṃ jahāai kopaṃ pitāmahaḥ

59.14

atha vāgvādinī bhītā bhartuḥ pādāmbujadvayam
natvā spṛṣṭvā ca pāṇibhyāṃ prārthayāmāsa taṃ tadā
mayā cājñānavaśataḥ kṛtaṃ sarvaṃ ca bhartsanam
kṣamasva karuṇāsindho kaṭākṣeṇa vilokya mām

59.15

punaḥ punariti brāhmyā prārthito haṃsavāhanaḥ
pratiśāpaṃ dadau tasyai bhāratyai cānukampayā

59.16

tvadaṅgasambhavā varṇā ādisāntāśca vāṅgayāḥ
janiṣyanti mitho bhinnairākāraissudhiyo bhuvi

59.17

hakārarūpī bhagavān sarvavyāpī sadāśivaḥ
teṣāñca sudhiyāṃ madhye bhavatvekaḥ kavīśvaraḥ

59.18

āhṛtyaikonapañcāśatsaṃchinnassatkavīśvarāḥ
santastvadaṅgasambhūtāste drāviḍakavīśvarāḥ

59.19

bhūlokaśivaloke ca śivakṣetraśikhāmaṇau
vidhāturhṛdiśāntaḥsthe vidhiviṣṇādivandite

59.20

samastapāpaśāpādhivyādhitūlamahānale
śrīhālāsye mahāsthāne sundareśvarasatpure

59.21

sambhrūya drāviḍān sarve kavitvātiśayena ca
vismāpayantassantoṣya stutibhiḥ sundareśvaram

59.22

labdhvā tasyānugrahaṃ ca bhuktvā bhogānmahītale
kṛtvā prabandhānvividhān rājapūṃjyatvamāpya ca

59.23

muktā bhavantu dehānte sundareśaprasādataḥ
tvaṃ yathāpūrvamasmābhissārdhaṃ sarvasukhāni ca

59.24

sambhuñjānā'navadyāṅgi vasa manmukhapaṅkaje
ityājñāpya suraśreṣṭhaḥ sureśādisurārcitaḥ

59.25

bhāratīṃ bhagavān brahmā śaktitrayasamanvitaḥ
satyalokamatha prāpa lokānāmupari sthitam

59.26

evaṃ vidhātuḥ śāpena bhāratyā varṇarūpiṇaḥ
abhavan bhūtale cāṣṭa catvāriṃśat kavīśvarāḥ

59.27

sarve natkīra kapila bharaṇādyāśca saṅghinaḥ
gaṅgāpravāhaviśadavāgjālātulavaibhavāḥ

59.28

varavāgbhirmahīpālān varṇayitvā'rthasañcayam
jayañca labdhvā sarvatra sañcaranti mudā budhāḥ

59.29

sarve kadācit sambhūya saṅghinassatkavīśvarāḥ
samastabhāṣānipuṇāssarvaśāstrārthapāragāḥ

59.30

śivārcanaparā nityaṃ śivadharmaparāyaṇāḥ
dakṣā drāmiḍabhāṣāyāmatyantaṃ nirmalāśāyāḥ

59.31

bhūlokaśivalokeśaṃ puruhūtaprapūjitam
bhaktābhīṣṭapradaṃ sadyassarvāpadbhañjanakṣamam

59.32

manojñaśapharākṣyā ca mahādevyā samanvitam
jagatāṃ mūlabhūtaṃ ca śaṅkaraṃ sundareśvaram

59.33

draṣṭuṃ samāgatāḥ sarve hālāsyākhyāṃ purīṃ prati
hālāsyeśavimānantu teṣāṃ dṛṣṭipathaṃ gatam

59.34

śātakumbhamayaṃ kumbhaṃ vimānordhve virājitam
dṛṣṭamātreṇa jantūnāmayatnenāpavargadam

59.35

dūrataḥ saṅghino dṛṣṭvā praṇipatyātha bhaktitaḥ
utthāya niścalāstasthurānandātiśayena te

59.36

bhagavān sundarādhīśo bhaktānugrahatatparaḥ
kavīśvaravapurdhṛtvā teṣāmāvirabhūtpuraḥ

59.37

kāruṇyārdrakaṭākṣeṇa vilokya viduṣāṃ vrajam
prāha pragalbhavāgjālairīśvaraḥ satkavīśvaraḥ

59.38

ke yūyaṃ kuta āyātāḥ kāṃkṣā vastuṣu keṣu vaḥ
kā vidyā kathayantvāryāḥ kimarthamiha cāgatāḥ

59.39

saṅghinaste samākarṇya gambhīraṃ tadvacaḥ kramāt
pratyuttaraṃ dadustasmai pratyakṣaśivarūpiṇe

59.40

vayaṃ vidhivaśā vāṇī vapurakṣararūpiṇaḥ
tāmraparṇīnadītīrādāyātā atipāvanāt

59.41

dharmārthakāmamokṣeṣu kāṃkṣā'smākaṃ tu vidyate
asmākaṃ kavitā vidyā ghaṭikāśatavādinī

59.42

śrīhālāsyeśasevārthaṃ vayamatra samāgatāḥ
bhavaddarśanamātreṇa śrīhālāsyapatiṃ śivam

59.43

dṛṣṭvā yathā manastuṣṭistathā'bhūtsatyameva naḥ
itaḥ pūrvaṃ ca nāsmābhirīkṣitassundaraprabhuḥ

59.44

tvaddarśanena sarvaṃ ca bhaviṣyatyasmadīpsitam
asmākaṃ mitrabhūtastvamasmāsveko na saṃśayaḥ

59.45

tasmādanugrahaḥ kāryo bhavatā'smatsubandhunā
sāhāyyaṃ kuru sevārthamidānīṃ sundaraprabhoḥ

59.46

ityukte saṅghibhissarvaiḥ sarvajñaḥ sa kavīśvaraḥ
svakavitvāmṛtarasaiḥ prīṇayitvā'tha saṅghinaḥ

59.47

jagatāṃ mūlabhūtaṃ ca mūlaliṅgaṃ cirantanam
devānāṃ prathamaṃ ceti śrutivākyapariṣkṛtam

59.48

darśayitvā'dya dharmādyāḥ puruṣārthā bhavantu vaḥ
ityuktvā'ntardadhe śambhuḥ kavīśvaravarākṛtiḥ

59.49

saṅghino vismitāssantaḥ santoṣya stavanaiśiśavam
kavitvasudhayā martyān prīṇayitvā nirantaram

59.50

nyavasanmadhurāpuryāṃ natkīrādyāḥ kavīśvarāḥ
vaṃśaśekharapāṇḍyo'pi varavāk sukavīśvaraḥ

59.51

loke kavitvavidyāyāḥ sārvabhauma iti śrutaḥ
navabhiśca rasaiḥ pūrṇaṃ saṅghināṃ kavitāmṛtam

59.52

pītvā rasajñastṛptassaṃn tebhyaścārthān bahūn dadau
śambhoḥ sevānantaraṃ ca teṣāṃ sthātuṃ ca maṇṭapam

59.53

madhyāgāre mahācitraṃ kārayāmāsa pāṇḍyarāṭ
upaviśya ca te tasmin saṅghinassaṅghamaṇṭape

59.54

vidyāgoṣṭhyā viśeṣajñā viharanti nirantaram
anye kecitkukavayaḥ kavitvaṃ saṅgināmapi

59.55

pradūṣyātmakavitvaṃ ca sabhāyāṃ varṇayantyasat
kukavīnāmudantaṃ taṃ viditvā sukavīśvarāḥ

59.56

ātmīyavidyādhikyaṃ te vyaktīkartuṃ samutsukāḥ
vārarāje somavāre varadaṃ somasundaram

59.57

samprāpya stutipuṣpaistaṃ pūjayāmāsuradbhutaiḥ
atha hālāsyanāthaṃ tamanantānandadāyakam

59.58

bhaktyā'tipravaṇāḥ santaḥ saṅginaste yayācire
devadeva mahādeva paramātman parātpara

59.59

paripūrṇacidānandamaya sundaranāyaka
bhavatassevituṃ nityaṃ śrīmaccaraṇapaṅkajam

59.60

bhavāmaśca vayaṃ sarve bhavatpārśvanivāsinaḥ
vidyāvatāmihāsmākaṃ vidyādhikyaprasiddhaye

59.61

vidyāpīṭhaṃ vicitraṃ ca vayaṃ tu na labhāmahe
deva naḥ phalakāṃ divyāṃ viśālāṃ sukhamāsitum

59.62

dehi prakāśayantīṃ ca vidvattāmapyanuttamām
iti samprārthitaḥ śambhuḥ saṅgibhissakalairapi

59.63

samastajagadādhāro nirādhāro maheśvaraḥ
sarvajñānapradātsadyaḥ sarvājñānavimocanāt

59.64

vidyāpīṭhāt svakīyācca pavitrānmātṛkāmayāt
utpādya pīṭhamaparamatinirmalamadbhutam

59.65

akādihakārāntamātṛkākṣaramaṇḍitam
caturaśraṃ śaraccandracandrikādhavalaprabham

59.66

tejomayaṃ durnirīkṣyaṃ caṇḍāṃśoriva maṇḍalam
mūlaliṅgāt svayamapi pratyakṣībhūya śaṅkaraḥ

59.67

nirgatya garbhabhavanāt kaviveṣadharo haraḥ
ihāstheti procya tebhyaḥ pradadau pīṭhamuttamam

59.68

te tvādāyāratnimātraphalakaṃ mātṛkāmayam
ānandasāgare magnā abhavan kavipuṅgavāḥ

59.69

vidyāpīṭhamiti prāhustatpīṭhaṃ munayo'khilāḥ
kecidvyākhyāpīṭhamiti jñānapīṭhamitītare

59.70

sarasvatīpīṭhamiti mātṛkāpīṭhamityapi
sārthaiśca nāmabhiścānyairvarṇayanti kavīśvarāḥ

59.71

sarvaistatsaṅgakavibhiḥ saṅgapīṭhamitīritam
prathitaṃ bhuvane pīṭhaṃ tatsaṅgaphalaketi ca

59.72

tāṃ saṅgaphalakāṃ sarve natkīrādyāḥ kavīśvarāḥ
saṅgamaṇṭapamadhye tu śubhrāmbara samāstṛte

59.73

nidhāya cakruḥ pūjāṃ ca gandhādyairmātṛkākṣaraiḥ
prathamaṃ phalake tasmin natkīrassamupāviśat

59.74

sā'ratnimātraphalakā vṛddhiṃ prāpteśvarājñayā
tāmāruroha kapilaḥ sarvajñaḥ saṃtkavīśvaraḥ

59.75

tataḥ sā pūrvavadvṛddhiṃ samprāpa kṣaṇamātrataḥ
bharaṇo'pi kaviśreṣṭhastāmāruhyādhikaṃ babhau

59.76

punaśca saṅghaphalakā pravṛddhā śambhuvaibhavāt
itarebhyaśca saṅgibhyassā'vakāśaṃ kramāddadau

59.77

evamīśaprasādena vidyāpīṭhe sukhaṃ sthitāḥ
vidyāgoṣṭhīṃ ca vividhāṃ cakrire saṅginassadā

59.78

phalakāmīśadattāṃ tāmastuvan sakalā janāḥ
vilikhya saṅghakavayo viracayya prabandhakān

59.79

saṅghamaṇṭapamadhye tu kṣittvā kṣittvānuvāsaram
vrajanti kālataste tu prabandhā bahulā api

59.80

saṅkīrṇā abhavan saṅghakavibhiḥ kṛtibhiḥ kṛtāḥ
ekadā viduṣāṃ teṣāṃ vivādo'bhūtparasparam

59.81

prabandho māmako ramyaḥ prabandhāttāvakādapi
ahaṃ kṛtī tvantu heya iti vaktṛtvagarviṇām

59.82

samavetā vayaṃ sarve nirūpyāsmatprabandhakān
tāratamyaṃ parijñāya teṣu gṛhṇīma ramyakān

59.83

aramyāṃstu tyajāmeti samayañcakrire budhāḥ
tvarayā parayā yuktāssarve saṅghakavīśvarāḥ

59.84

śarīrāhantayā grastacetanā madamohitāḥ
saṅghamaṇṭapamāsādya paśyanti sma prabandhakān

59.85

sarvān prabandhān saṅkīrṇānadharottarapārśvagān
dṛṣṭvā viṣaṇṇāste sarve mlānavaktrāḥ samāsataḥ

59.86

hakārarūpī hālāsyanāyakaḥ karuṇānidhiḥ
anargharatnakanakakṛtākhilavibhūṣaṇaḥ

59.87

atiśubhrāṃbaroṣṇīṣottarīyaissamalaṅkṛtaḥ
gātraṃ kuṅkumapaṅkena kurvan bālāruṇaprabham

59.88

kaviṣeṣadharo bhūtvā kavitvātiśayena tān
vismāpayan kavīn sarvān prādurāsītsabhāntare

59.89

vilokya tānkṛpādṛṣṭyā bhagavān bhaktavatsalaḥ
prāha pragalbhavāgjālairmadhurairmadhurādhipaḥ

59.90

kiṃ yūyaṃ mlānavadanā brūta khedaṃ mamādya vaḥ
tatsarvaṃ vyapaneṣyāmītyuktāste tamathābruvan

59.91

kavīśvara mahāprājña lakṣyalakṣaṇavittama
asmākaṃ mitrabhūtastvaṃ nāyako'pi tvameva hi

59.92

asmatkṛtān prabandhāṃśca saṅkīrṇānadharottarān
pṛthakpṛthaksamādāya sandhāyādyārpayāśu naḥ

59.93

aṣṭa catvāriṃśadeva bhavāmassaṅkhyayā vayam
asmāsveko nāyakaśca bhaviṣyati bhavānapi

59.94

iti śrutvā vacasteṣāmīśvaraḥ satkavīśvaraḥ
tathā kariṣya ityuktvā tān prabandhān pṛthakpṛthak

59.95

pragṛhya pradadau tebhyaḥ saṅgibhyaḥ sundareśvaraḥ
śambhoḥ kimetadāścaryaṃ sarvasaṅghaṭakasya hi

59.96

te tasya pāṭavaṃ dṛṣṭvā saṅgasthāssatkavīśvarāḥ
suprītā vismitāssantaḥ punaḥ prāhustamīśvaram

59.97

tvaṃ saṅgaphalakāyāñca sahāsmābhiḥ kavīśvara
upaviśyāsmadīyāṃśca prabandhānavalokaya

59.98

evaṃ samprārthitastaissa kaviveṣadharo haraḥ
phalakāṃ tāmāruroha mahatīṃ mātṛkāmayīm

59.99

babhau tatphalakāmadhye nivasan sukavīśvaraḥ
jyotirmaṇḍalamadhyasthaḥ pūrṇacandra ivāmalaḥ

59.100

saṃvṛtaḥ saṅkakavibhiḥ sarvāvaraṇadaivataiḥ
dakṣiṇāmūrtiriva ca rājate sundarendered: sundareśvaraḥ

59.101

saṅghināṃ hṛdgatānyāśu tamāṃsi parisaṃharan
vikāsayati teṣāñca hṛtpadmānīśabhāskaraḥ

59.102

tāratārāparivṛtaḥ paripūrṇaḥ śaśī yathā
saṅghibhiścāvṛtassarvaiḥ tathā bhāti kavīśvaraḥ

59.103

vilokya saṅghinassarvai vidvadveṣadharaṃ haram
devo vā mānuṣo vāyamevamantarabhāvayan

59.104

īśaśca teṣāmekassan tān prabandhān vilokya ca
doṣādoṣau sphuṭīkṛtya procya taissaha tasthivān

59.105

śāstraṃ tvathādhikārākhyamakarottīkṣṇayā dhiyā
sarvajñaḥ sarvavedāntapratipādyaḥ sadāśivaḥ

59.106

svaṃ svaṃ prabandhaṃ dṛṣṭvā te saṅghino harṣasaṃyutāḥ
śabdārthadoṣādoṣau ca varṇayanti parasparam

59.107

athāhotthāya natkīrasteṣāṃ madhye'timatsarī
matprabandhe pañcamasya geyasya sadṛśaḥ punaḥ

59.108

śabdārthasundaraḥ śabdo yuṣmatkṛtiṣu naiva hi
iti tadvacanaṃ śrutvā devadevaḥ kavīśvaraḥ

59.109

śabdārthakomalatarān śabdān procya svayaṃ kṣaṇāt
madīyena kavitvena śabdārthasubhagena ca

59.110

lakṣyalakṣaṇayuktena tvatkavitvaṃ samaṃ na hi
madīyaṃ vā tvadīyaṃ vā ramyaṃ brūyurbudhā iti

59.111

sasmitaṃ procya taissārdhaṃ krīḍate sundareśvaraḥ
īśoktageyamakhilamākarṇyātimanoharam

59.112

punaḥ punaśśiraḥ kampaṃ cakrussaṅghakavīśvarāḥ
mānaseṣu nananduste mādhuryātiśayānvitam

59.113

tatkavitvaṃ navarasasampūrṇaṃ satkavīśvarāḥ
mattasyāśukavitvena roṣamātsaryavāridheḥ

59.114

natkīrasya samakṣaṃ te kiñcinnoktvā'vatasthire
natkīrastvabravīddoṣamīśageyasya mohataḥ

59.115

mahāmadhuravāk prāha madhurāpatīrīśvaraḥ
matsarīti prasiddhastvamatathyaṃ tvadvaco bhṛśam

59.116

anyo'pi kaściddoṣaṃ madbhayasya kathayedyadi
tadā tvadvacanaṃ satyamityuktvā roṣamāsthitaḥ

59.117

nānyaḥ kaścidapi prāha doṣaṃ geye tu śāṅkare
tadā'śarīriṇī vāṇī khādabhūnmohanuttaye

59.118

yuṣmadvivādaśāntyarthaṃ yuṣmāsvekaḥ kavīśvaraḥ
sundareśvara evāyaṃ vartate namatāmukam

59.119

iti śambhorvacaśśrutvā gagane garjitaṃ yathā
saṅghino bhītahṛdayāḥ kavirūpaṃ maheśvaram

59.121

stuvantaśca namantaśca vartante vītamatsarāḥ
kṛpāpūrṇakaṭākṣeṇa saṅghasthān satkavīśvarān || 12-0
ālokyānugrahaṃ teṣāmakarotsa sadāśivaḥ
śivaprasādalābhena sarve saṅghakavīśvarāḥ

59.122

bhuñjānā durlabhān bhogān jīvanti sma ciraṃ bhuvi

59.123

ekapañcāśikā līlā lokanāthasya dhūrjaṭeḥ
śokapā patamobhītihantrī vaḥ kathitā mayā
śrotavyā paṭhitavyā ca budhairbhogāpavargadā

Linked texts (3)