Halasyakhanda 59
Hālāsyakhaṇḍa 59
- Language
- Sanskrit
59.1
saptapañcāśo'dhyāyaḥ
51. saṅghaphalakadānam
saṅgibhyassaṅghaphalakāndadau hālāsyanāyakaḥ
līlayā ca yayā tāṃ vo vakṣye'haṃ munipuṅgavāḥ
59.2
hiraṇyagarbho bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ
carācaraṃ jagatsarvaṃ sṛṣṭvā viharati prabhuḥ
59.3
gāyanyā caiva sāvitryā sarasvatyā samanvitaḥ
vārāṇasīṃ mahākṣetraṃ prāpa kartuṃ mahādhvaram
59.4
pitāmaheśvaraṃ liṅgaṃ pratiṣṭhāpya tadagrataḥ
daśāśvamedhikaṃ tīrthaṃ sasarjātulavaibhavam
59.5
navakañcāśvamedhānāṃ kṛtvā śaṅkarasannidhau
tattīrthe'vabhṛthaṃ karma śaktibhistisṛbhirvyadhāt
59.6
daśame'pyaśvamedhe'tha nirvṛtte'vabhṛthakriyām
kartuṃ viriñcirudyogamakaronmunibhiryadā
59.7
tadā sarasvatī devī gānaṃ gandharvayoṣitām
śṛṇvatī mohitā sadyo nāyayau bharturantikam
59.8
gāyanyā caiva sāvitryā sahitassa pitāmahaḥ
nirvartyāvabhṛthaṃ karma tadā''stānandakānane
59.9
sarasvatī tvathāgatya śaktibhyāṃ sahitaṃ vidhim
vilokya bhartsayāmāsa bhartāramatikopataḥ
59.10
śrutvā tadbhartsanaṃ sarvaṃ kopena sphuritādharaḥ
śāpaṃ dadau sarasvatyai patnyai paṅkajasambhavaḥ
59.11
kopenānucitena tvaṃ saṃyutā yatsarasvati
catvāriṃśacca janmāni kramādaṣṭottarāṇi tat
59.12
martyaloke martyarūpā janiṣyasi na saṃśayaḥ
iti śaptvā bhāratīṃ tāṃ jahāai kopaṃ pitāmahaḥ
59.14
atha vāgvādinī bhītā bhartuḥ pādāmbujadvayam
natvā spṛṣṭvā ca pāṇibhyāṃ prārthayāmāsa taṃ tadā
mayā cājñānavaśataḥ kṛtaṃ sarvaṃ ca bhartsanam
kṣamasva karuṇāsindho kaṭākṣeṇa vilokya mām
59.15
punaḥ punariti brāhmyā prārthito haṃsavāhanaḥ
pratiśāpaṃ dadau tasyai bhāratyai cānukampayā
59.16
tvadaṅgasambhavā varṇā ādisāntāśca vāṅgayāḥ
janiṣyanti mitho bhinnairākāraissudhiyo bhuvi
59.17
hakārarūpī bhagavān sarvavyāpī sadāśivaḥ
teṣāñca sudhiyāṃ madhye bhavatvekaḥ kavīśvaraḥ
59.18
āhṛtyaikonapañcāśatsaṃchinnassatkavīśvarāḥ
santastvadaṅgasambhūtāste drāviḍakavīśvarāḥ
59.19
bhūlokaśivaloke ca śivakṣetraśikhāmaṇau
vidhāturhṛdiśāntaḥsthe vidhiviṣṇādivandite
59.20
samastapāpaśāpādhivyādhitūlamahānale
śrīhālāsye mahāsthāne sundareśvarasatpure
59.21
sambhrūya drāviḍān sarve kavitvātiśayena ca
vismāpayantassantoṣya stutibhiḥ sundareśvaram
59.22
labdhvā tasyānugrahaṃ ca bhuktvā bhogānmahītale
kṛtvā prabandhānvividhān rājapūṃjyatvamāpya ca
59.23
muktā bhavantu dehānte sundareśaprasādataḥ
tvaṃ yathāpūrvamasmābhissārdhaṃ sarvasukhāni ca
59.24
sambhuñjānā'navadyāṅgi vasa manmukhapaṅkaje
ityājñāpya suraśreṣṭhaḥ sureśādisurārcitaḥ
59.25
bhāratīṃ bhagavān brahmā śaktitrayasamanvitaḥ
satyalokamatha prāpa lokānāmupari sthitam
59.26
evaṃ vidhātuḥ śāpena bhāratyā varṇarūpiṇaḥ
abhavan bhūtale cāṣṭa catvāriṃśat kavīśvarāḥ
59.27
sarve natkīra kapila bharaṇādyāśca saṅghinaḥ
gaṅgāpravāhaviśadavāgjālātulavaibhavāḥ
59.28
varavāgbhirmahīpālān varṇayitvā'rthasañcayam
jayañca labdhvā sarvatra sañcaranti mudā budhāḥ
59.29
sarve kadācit sambhūya saṅghinassatkavīśvarāḥ
samastabhāṣānipuṇāssarvaśāstrārthapāragāḥ
59.30
śivārcanaparā nityaṃ śivadharmaparāyaṇāḥ
dakṣā drāmiḍabhāṣāyāmatyantaṃ nirmalāśāyāḥ
59.31
bhūlokaśivalokeśaṃ puruhūtaprapūjitam
bhaktābhīṣṭapradaṃ sadyassarvāpadbhañjanakṣamam
59.32
manojñaśapharākṣyā ca mahādevyā samanvitam
jagatāṃ mūlabhūtaṃ ca śaṅkaraṃ sundareśvaram
59.33
draṣṭuṃ samāgatāḥ sarve hālāsyākhyāṃ purīṃ prati
hālāsyeśavimānantu teṣāṃ dṛṣṭipathaṃ gatam
59.34
śātakumbhamayaṃ kumbhaṃ vimānordhve virājitam
dṛṣṭamātreṇa jantūnāmayatnenāpavargadam
59.35
dūrataḥ saṅghino dṛṣṭvā praṇipatyātha bhaktitaḥ
utthāya niścalāstasthurānandātiśayena te
59.36
bhagavān sundarādhīśo bhaktānugrahatatparaḥ
kavīśvaravapurdhṛtvā teṣāmāvirabhūtpuraḥ
59.37
kāruṇyārdrakaṭākṣeṇa vilokya viduṣāṃ vrajam
prāha pragalbhavāgjālairīśvaraḥ satkavīśvaraḥ
59.38
ke yūyaṃ kuta āyātāḥ kāṃkṣā vastuṣu keṣu vaḥ
kā vidyā kathayantvāryāḥ kimarthamiha cāgatāḥ
59.39
saṅghinaste samākarṇya gambhīraṃ tadvacaḥ kramāt
pratyuttaraṃ dadustasmai pratyakṣaśivarūpiṇe
59.40
vayaṃ vidhivaśā vāṇī vapurakṣararūpiṇaḥ
tāmraparṇīnadītīrādāyātā atipāvanāt
59.41
dharmārthakāmamokṣeṣu kāṃkṣā'smākaṃ tu vidyate
asmākaṃ kavitā vidyā ghaṭikāśatavādinī
59.42
śrīhālāsyeśasevārthaṃ vayamatra samāgatāḥ
bhavaddarśanamātreṇa śrīhālāsyapatiṃ śivam
59.43
dṛṣṭvā yathā manastuṣṭistathā'bhūtsatyameva naḥ
itaḥ pūrvaṃ ca nāsmābhirīkṣitassundaraprabhuḥ
59.44
tvaddarśanena sarvaṃ ca bhaviṣyatyasmadīpsitam
asmākaṃ mitrabhūtastvamasmāsveko na saṃśayaḥ
59.45
tasmādanugrahaḥ kāryo bhavatā'smatsubandhunā
sāhāyyaṃ kuru sevārthamidānīṃ sundaraprabhoḥ
59.46
ityukte saṅghibhissarvaiḥ sarvajñaḥ sa kavīśvaraḥ
svakavitvāmṛtarasaiḥ prīṇayitvā'tha saṅghinaḥ
59.47
jagatāṃ mūlabhūtaṃ ca mūlaliṅgaṃ cirantanam
devānāṃ prathamaṃ ceti śrutivākyapariṣkṛtam
59.48
darśayitvā'dya dharmādyāḥ puruṣārthā bhavantu vaḥ
ityuktvā'ntardadhe śambhuḥ kavīśvaravarākṛtiḥ
59.49
saṅghino vismitāssantaḥ santoṣya stavanaiśiśavam
kavitvasudhayā martyān prīṇayitvā nirantaram
59.50
nyavasanmadhurāpuryāṃ natkīrādyāḥ kavīśvarāḥ
vaṃśaśekharapāṇḍyo'pi varavāk sukavīśvaraḥ
59.51
loke kavitvavidyāyāḥ sārvabhauma iti śrutaḥ
navabhiśca rasaiḥ pūrṇaṃ saṅghināṃ kavitāmṛtam
59.52
pītvā rasajñastṛptassaṃn tebhyaścārthān bahūn dadau
śambhoḥ sevānantaraṃ ca teṣāṃ sthātuṃ ca maṇṭapam
59.53
madhyāgāre mahācitraṃ kārayāmāsa pāṇḍyarāṭ
upaviśya ca te tasmin saṅghinassaṅghamaṇṭape
59.54
vidyāgoṣṭhyā viśeṣajñā viharanti nirantaram
anye kecitkukavayaḥ kavitvaṃ saṅgināmapi
59.55
pradūṣyātmakavitvaṃ ca sabhāyāṃ varṇayantyasat
kukavīnāmudantaṃ taṃ viditvā sukavīśvarāḥ
59.56
ātmīyavidyādhikyaṃ te vyaktīkartuṃ samutsukāḥ
vārarāje somavāre varadaṃ somasundaram
59.57
samprāpya stutipuṣpaistaṃ pūjayāmāsuradbhutaiḥ
atha hālāsyanāthaṃ tamanantānandadāyakam
59.58
bhaktyā'tipravaṇāḥ santaḥ saṅginaste yayācire
devadeva mahādeva paramātman parātpara
59.59
paripūrṇacidānandamaya sundaranāyaka
bhavatassevituṃ nityaṃ śrīmaccaraṇapaṅkajam
59.60
bhavāmaśca vayaṃ sarve bhavatpārśvanivāsinaḥ
vidyāvatāmihāsmākaṃ vidyādhikyaprasiddhaye
59.61
vidyāpīṭhaṃ vicitraṃ ca vayaṃ tu na labhāmahe
deva naḥ phalakāṃ divyāṃ viśālāṃ sukhamāsitum
59.62
dehi prakāśayantīṃ ca vidvattāmapyanuttamām
iti samprārthitaḥ śambhuḥ saṅgibhissakalairapi
59.63
samastajagadādhāro nirādhāro maheśvaraḥ
sarvajñānapradātsadyaḥ sarvājñānavimocanāt
59.64
vidyāpīṭhāt svakīyācca pavitrānmātṛkāmayāt
utpādya pīṭhamaparamatinirmalamadbhutam
59.65
akādihakārāntamātṛkākṣaramaṇḍitam
caturaśraṃ śaraccandracandrikādhavalaprabham
59.66
tejomayaṃ durnirīkṣyaṃ caṇḍāṃśoriva maṇḍalam
mūlaliṅgāt svayamapi pratyakṣībhūya śaṅkaraḥ
59.67
nirgatya garbhabhavanāt kaviveṣadharo haraḥ
ihāstheti procya tebhyaḥ pradadau pīṭhamuttamam
59.68
te tvādāyāratnimātraphalakaṃ mātṛkāmayam
ānandasāgare magnā abhavan kavipuṅgavāḥ
59.69
vidyāpīṭhamiti prāhustatpīṭhaṃ munayo'khilāḥ
kecidvyākhyāpīṭhamiti jñānapīṭhamitītare
59.70
sarasvatīpīṭhamiti mātṛkāpīṭhamityapi
sārthaiśca nāmabhiścānyairvarṇayanti kavīśvarāḥ
59.71
sarvaistatsaṅgakavibhiḥ saṅgapīṭhamitīritam
prathitaṃ bhuvane pīṭhaṃ tatsaṅgaphalaketi ca
59.72
tāṃ saṅgaphalakāṃ sarve natkīrādyāḥ kavīśvarāḥ
saṅgamaṇṭapamadhye tu śubhrāmbara samāstṛte
59.73
nidhāya cakruḥ pūjāṃ ca gandhādyairmātṛkākṣaraiḥ
prathamaṃ phalake tasmin natkīrassamupāviśat
59.74
sā'ratnimātraphalakā vṛddhiṃ prāpteśvarājñayā
tāmāruroha kapilaḥ sarvajñaḥ saṃtkavīśvaraḥ
59.75
tataḥ sā pūrvavadvṛddhiṃ samprāpa kṣaṇamātrataḥ
bharaṇo'pi kaviśreṣṭhastāmāruhyādhikaṃ babhau
59.76
punaśca saṅghaphalakā pravṛddhā śambhuvaibhavāt
itarebhyaśca saṅgibhyassā'vakāśaṃ kramāddadau
59.77
evamīśaprasādena vidyāpīṭhe sukhaṃ sthitāḥ
vidyāgoṣṭhīṃ ca vividhāṃ cakrire saṅginassadā
59.78
phalakāmīśadattāṃ tāmastuvan sakalā janāḥ
vilikhya saṅghakavayo viracayya prabandhakān
59.79
saṅghamaṇṭapamadhye tu kṣittvā kṣittvānuvāsaram
vrajanti kālataste tu prabandhā bahulā api
59.80
saṅkīrṇā abhavan saṅghakavibhiḥ kṛtibhiḥ kṛtāḥ
ekadā viduṣāṃ teṣāṃ vivādo'bhūtparasparam
59.81
prabandho māmako ramyaḥ prabandhāttāvakādapi
ahaṃ kṛtī tvantu heya iti vaktṛtvagarviṇām
59.82
samavetā vayaṃ sarve nirūpyāsmatprabandhakān
tāratamyaṃ parijñāya teṣu gṛhṇīma ramyakān
59.83
aramyāṃstu tyajāmeti samayañcakrire budhāḥ
tvarayā parayā yuktāssarve saṅghakavīśvarāḥ
59.84
śarīrāhantayā grastacetanā madamohitāḥ
saṅghamaṇṭapamāsādya paśyanti sma prabandhakān
59.85
sarvān prabandhān saṅkīrṇānadharottarapārśvagān
dṛṣṭvā viṣaṇṇāste sarve mlānavaktrāḥ samāsataḥ
59.86
hakārarūpī hālāsyanāyakaḥ karuṇānidhiḥ
anargharatnakanakakṛtākhilavibhūṣaṇaḥ
59.87
atiśubhrāṃbaroṣṇīṣottarīyaissamalaṅkṛtaḥ
gātraṃ kuṅkumapaṅkena kurvan bālāruṇaprabham
59.88
kaviṣeṣadharo bhūtvā kavitvātiśayena tān
vismāpayan kavīn sarvān prādurāsītsabhāntare
59.89
vilokya tānkṛpādṛṣṭyā bhagavān bhaktavatsalaḥ
prāha pragalbhavāgjālairmadhurairmadhurādhipaḥ
59.90
kiṃ yūyaṃ mlānavadanā brūta khedaṃ mamādya vaḥ
tatsarvaṃ vyapaneṣyāmītyuktāste tamathābruvan
59.91
kavīśvara mahāprājña lakṣyalakṣaṇavittama
asmākaṃ mitrabhūtastvaṃ nāyako'pi tvameva hi
59.92
asmatkṛtān prabandhāṃśca saṅkīrṇānadharottarān
pṛthakpṛthaksamādāya sandhāyādyārpayāśu naḥ
59.93
aṣṭa catvāriṃśadeva bhavāmassaṅkhyayā vayam
asmāsveko nāyakaśca bhaviṣyati bhavānapi
59.94
iti śrutvā vacasteṣāmīśvaraḥ satkavīśvaraḥ
tathā kariṣya ityuktvā tān prabandhān pṛthakpṛthak
59.95
pragṛhya pradadau tebhyaḥ saṅgibhyaḥ sundareśvaraḥ
śambhoḥ kimetadāścaryaṃ sarvasaṅghaṭakasya hi
59.96
te tasya pāṭavaṃ dṛṣṭvā saṅgasthāssatkavīśvarāḥ
suprītā vismitāssantaḥ punaḥ prāhustamīśvaram
59.97
tvaṃ saṅgaphalakāyāñca sahāsmābhiḥ kavīśvara
upaviśyāsmadīyāṃśca prabandhānavalokaya
59.98
evaṃ samprārthitastaissa kaviveṣadharo haraḥ
phalakāṃ tāmāruroha mahatīṃ mātṛkāmayīm
59.99
babhau tatphalakāmadhye nivasan sukavīśvaraḥ
jyotirmaṇḍalamadhyasthaḥ pūrṇacandra ivāmalaḥ
59.100
saṃvṛtaḥ saṅkakavibhiḥ sarvāvaraṇadaivataiḥ
dakṣiṇāmūrtiriva ca rājate sundarendered: sundareśvaraḥ
59.101
saṅghināṃ hṛdgatānyāśu tamāṃsi parisaṃharan
vikāsayati teṣāñca hṛtpadmānīśabhāskaraḥ
59.102
tāratārāparivṛtaḥ paripūrṇaḥ śaśī yathā
saṅghibhiścāvṛtassarvaiḥ tathā bhāti kavīśvaraḥ
59.103
vilokya saṅghinassarvai vidvadveṣadharaṃ haram
devo vā mānuṣo vāyamevamantarabhāvayan
59.104
īśaśca teṣāmekassan tān prabandhān vilokya ca
doṣādoṣau sphuṭīkṛtya procya taissaha tasthivān
59.105
śāstraṃ tvathādhikārākhyamakarottīkṣṇayā dhiyā
sarvajñaḥ sarvavedāntapratipādyaḥ sadāśivaḥ
59.106
svaṃ svaṃ prabandhaṃ dṛṣṭvā te saṅghino harṣasaṃyutāḥ
śabdārthadoṣādoṣau ca varṇayanti parasparam
59.107
athāhotthāya natkīrasteṣāṃ madhye'timatsarī
matprabandhe pañcamasya geyasya sadṛśaḥ punaḥ
59.108
śabdārthasundaraḥ śabdo yuṣmatkṛtiṣu naiva hi
iti tadvacanaṃ śrutvā devadevaḥ kavīśvaraḥ
59.109
śabdārthakomalatarān śabdān procya svayaṃ kṣaṇāt
madīyena kavitvena śabdārthasubhagena ca
59.110
lakṣyalakṣaṇayuktena tvatkavitvaṃ samaṃ na hi
madīyaṃ vā tvadīyaṃ vā ramyaṃ brūyurbudhā iti
59.111
sasmitaṃ procya taissārdhaṃ krīḍate sundareśvaraḥ
īśoktageyamakhilamākarṇyātimanoharam
59.112
punaḥ punaśśiraḥ kampaṃ cakrussaṅghakavīśvarāḥ
mānaseṣu nananduste mādhuryātiśayānvitam
59.113
tatkavitvaṃ navarasasampūrṇaṃ satkavīśvarāḥ
mattasyāśukavitvena roṣamātsaryavāridheḥ
59.114
natkīrasya samakṣaṃ te kiñcinnoktvā'vatasthire
natkīrastvabravīddoṣamīśageyasya mohataḥ
59.115
mahāmadhuravāk prāha madhurāpatīrīśvaraḥ
matsarīti prasiddhastvamatathyaṃ tvadvaco bhṛśam
59.116
anyo'pi kaściddoṣaṃ madbhayasya kathayedyadi
tadā tvadvacanaṃ satyamityuktvā roṣamāsthitaḥ
59.117
nānyaḥ kaścidapi prāha doṣaṃ geye tu śāṅkare
tadā'śarīriṇī vāṇī khādabhūnmohanuttaye
59.118
yuṣmadvivādaśāntyarthaṃ yuṣmāsvekaḥ kavīśvaraḥ
sundareśvara evāyaṃ vartate namatāmukam
59.119
iti śambhorvacaśśrutvā gagane garjitaṃ yathā
saṅghino bhītahṛdayāḥ kavirūpaṃ maheśvaram
59.121
stuvantaśca namantaśca vartante vītamatsarāḥ
kṛpāpūrṇakaṭākṣeṇa saṅghasthān satkavīśvarān || 12-0
ālokyānugrahaṃ teṣāmakarotsa sadāśivaḥ
śivaprasādalābhena sarve saṅghakavīśvarāḥ
59.122
bhuñjānā durlabhān bhogān jīvanti sma ciraṃ bhuvi
59.123
ekapañcāśikā līlā lokanāthasya dhūrjaṭeḥ
śokapā patamobhītihantrī vaḥ kathitā mayā
śrotavyā paṭhitavyā ca budhairbhogāpavargadā
Linked texts (3)
- Hālāsyairmāhātmya — Sanskrit
- Hālāsyamāhātmya — Sanskrit
- Hālālasyamāhātmya — Sanskrit