Halasyakhanda 60
Hālāsyakhaṇḍa 60
- Language
- Sanskrit
60.1
aṣṭapañcāśo'dhyāyaḥ
52. sundaranāthāya svarṇanīvīdānam
agastyaḥ -
ādiśaivadvijaśreṣṭhasutāyodvāhakāṃkṣiṇe
pāṇḍyeśabhāvānuguṇāṃ datvā''ryāṃ sadasīśvaraḥ
60.2
jitvā kavīn rājabaddhāṃ nīrvī niṣkasahasrikām
yayā pradāpayāmāsa tāṃ līlāṃ kathayāmi vaḥ
60.3
vaṃśaśekharapāṇḍyo'pi saṃdhibhissatkavīśvaraiḥ
gīyamānacaritrassan gandharvaiḥ kinnarairapi
60.4
ciraṃ jīvanamahīṃ sarvāṃ śāstranītyā'nuśāsya ca
putraṃ rājyādhipaṃ kṛtvā sāyujyaṃ prāpa śāmbhavam
60.5
vaṃśaśekharapāṇḍyasya vaṃśacūḍāmaṇiḥ sutaḥ
vikrameṇa kavitvena kāntyā karuṇayā śriyā
60.6
mahatyā manunītyā ca mahā devāṅghripaṅkaje
atidurlabhayā bhaktyā piturapyadhiko'bhavat
60.7
pallavaiśca phalaiḥ puṣperanvitairatipāvanaiḥ
śrīvṛkṣādyaiḥ puṇyavṛkṣairasaṃkhyaiścampaka drumaiḥ
60.8
sundareśvarapūjārthaṃ vidhāyopavanāni saḥ
nityaṃ puṣpaviśeṣaiśca someśaṃ samapūjayat
60.9
kadāciccaitramāse tu caitryāṃ vibhavavistarāt
payodadhighṛtakṣaudrapramukhaissupavitrakaiḥ
60.10
abhiṣekocitairdravyairabhiṣicyākhilaiḥ śivam
candracandanakastūrīkuṅkumādisugandhakaiḥ
60.11
himataoykṛtaiḥ paṅkairmahāliṅgaṃ sapīṭhakam
samālipya samāpūrya puṣpaiścampakasambhavaiḥ
60.12
dhūpādyairupacāraiśca kramācchambhuṃ prapūjya saḥ
ālokya sundareśasya saundaryātiśayaṃ mudā
60.13
tasyākaronnāmadheyamiti campakasundaram
tadāprabhṛti lokeṣu lokāssarve vadanti hi
60.14
śivaṃ nīpāṭavīnāthaṃ nāmnā campakasundaram
nityaṃ campakapuṣpaissa pūjayan sundareśvaram
60.15
prāpya campakapāṇḍyākhyāṃ saukhyena ciramaidhata
sa kadācinmahiṣyā'sau mukhanirjitapadmayā
60.16
samaṃ saudhatale cārucandrikāśītale vasan
malayācalasambhūtamandamārutavījitaḥ
60.17
madhurāpuramādhuryaṃ mahilāratnamaṇḍitam
vilokayan vismayena vijahāra nṛpastadā
60.18
padminyā nikaṭasthāyāḥ pavamānavaśāgatam
upamārahitaṃ devyā ājighre keśasaurabham
60.19
svābhāvikaḥ kiṃ gandho'yaṃ puṣpasaṃsargajo'tha vā
cintayanniti bhūpālaḥ śīghraṃ kāñcit kriyāṃ vyadhāt
60.20
maccintāsadṛśaṃ sadyaḥ kavanaṃ yo jano vadet
tasmai niṣkasahasreṇa nīrvī dāsyāmi nirmitām
60.21
iti niścitya nirmāya nīrvī niṣkasahasragām
badhvā pralambayāmāsa saṅgamaṇṭapasannidhau
60.22
saṅghasthāḥ kavayassarve kṛtageyāḥ pṛthak pṛthak
rājānaṃ śrāvayāmāsuḥ svaṃ svaṃ geyaṃ mudānvitāḥ
60.23
svacintānuguṇaṃ geyaṃ nāśṛṇot pāṇḍyabhūpatiḥ
khinnāste kavayo jagmustatra nīvī ca lambate
60.24
tasmin kāle tvādiśaivavaṃśavāridhicandramāḥ
padavākyapramāṇajñaśśaivasiddhāntapāragaḥ
60.25
sundareśvarapādābjabhaktiratnamahodadhiḥ
nāmnā sundaranāthaśca pitrā hīno dhanena ca
60.26
sundareśvaramīśānamupagamya praṇamya ca
evaṃ samprārthayāmāsa vivāhāyārthalipsayā
60.27
udvoḍhuṃ coditaḥ kālo hyatyeti śiva me prabho
lajjā māṃ bādhate'tīva sacchātrāṇāntu madhyake
60.28
pitā mama tvaṃ mātā ca dhanaṃ bandhustvameva hi
bhagavatpādayoḥ pūjāṃ kartuṃ cāhaṃ mahākratum
60.29
anugrāhyastvayā sadyaḥ kaṭākṣeṇa kṛpāvatā
karmaṇā manasā vācā tvāmevārādhayāmyaham
60.30
rājñā kṛto yassamayo nīvyā svāśayabodhakaḥ
bhavatā sa vidheyo'dya mama vaivāhikaḥ prabho
60.31
iti viprātmajavacaśśrutvā jātadayaśśivaḥ
rājñaścittānusadṛśīmāryāmitthaṃ hṛdā'smarat
60.32
jānāsi puṣpagandhān bhramara tvaṃ brūhi tatvato me'dya
devyāḥ keśakalāpe tulyo gandhena kiṃgandhaḥ
60.33
etāmāryā vilikhyāśu kaviveṣadharo haraḥ
pratyakṣībhūya dattvā''ha tasmai ca brahmacāriṇe
60.34
vatsemāṃ patrikāṃ sadyassaṅgasthebhyaḥ pradarśaya
taissārdhaṃ prāpya rājānaṃ bhaṇāryārthārthasiddhaye
60.36
iti garbhagṛhādetya kavinā śambhuneritam
vacaśśrutvā brahmacārī prītivismayasaṃyutaḥ
tathā kariṣya ityuktvā patrikāṃ tāṃ pragṛhya ca
praṇamya prayayau tatra vartante yatra saṅghinaḥ
60.37
saṅgapīṭhopaviṣṭebhyaḥ saṅghibhyassa mudānvitaḥ
patrikāṃ darśayāmāsa prāptāṃ śambhoranugrahāt
60.38
tāmādāya vilokyātha ta bhāryā paripaṭhya ca
sañjātavismayāssarve saṅghinastvabhavan kramāt
60.39
atha campakapāṇḍyaṃ te prāpya saṅghakavīśvarāḥ
tāmāryā śrāvayāmāsuḥ śabdārthasumanoharām
60.40
svacittānuguṇāmāryāṃ śrutvā pāṇḍyamahīpatiḥ
maccintānuguṇaivaiṣā kenoktā sa mahān kaviḥ
60.41
iti tenoktamākarṇya pradarśya brahmacāriṇam
ayamevoktavānāryāmityūcuḥ saṅgakovidāḥ
60.42
sadācārarataṃ śāntaṃ sakalāgamapāragam
ādiśaivasuvaṃśotthasuvṛttaśucimauktikam
60.43
nāmnā sundaranāthākhyamatisundaramaṅgakaiḥ
ālokyāścaryasaṃyuktaḥ prāha pāṇḍyamahīpatiḥ
60.44
vaktā nīrvī pragṛhṇātu svarṇaṭaṅkairvinirmitām
ityuktvā preṣayāmāsa gantuṃ sarvān gṛhānprati
60.45
atha campakapāṇḍyo'pi manasyatyantavismayāt
āsthānamaṇṭapāttasmādutthāyāntaḥ puraṃ yayau
60.46
yadā grahītumudyuktastāṃ nīrvī śambhuviprajaḥ
āryāyā dūṣaṇaṃ prāha natkīro matsarī tadā
60.47
dvijo'tha śambhuṃ samprāpya natvā stutvā ca bhaktitaḥ
natkīro dūṣayatyāryāmiti provāca sāñjaliḥ
60.48
karuṇāsāgaraśśambhuḥ kaviveṣaṃ pragṛhya ca
saṅgamaṇṭapamāsādya saṅghasyānabravīt kavīn
60.49
yuṣmāsu ko'syā āryāyā dūṣaṇaṃ kavirabravīt
ityukte sundare̱śena kavibeṣamupeyuṣā
60.49-2
kruddhastadā sa natkīro vaktā'hamiti cābravīt
60.50
kathamuktaṃ tvayā cātra dūṣaṇaṃ kukave vada
60.51
ākṣepañca samādhānaṃ vadatorubhayorapi
āvayormaticāturyaṃ jānaṃtvete kavīśvarāḥ
60.52
iti dṛṣṭaṃ vacaśśrutvā kavirūpaśivasya saḥ
tataḥ provāca natkīraḥ kruddhāśīviṣasannibhaḥ
60.53
gandhassvābhāviko nāsti keśasyeti mayoditam
arthadūṣaṇasaṃjño yo doṣasso'tra tu vidyate
60.54
natkīrasya vacaśśrutvā hālāsyeśaḥ kavīśvaraḥ
atipragalbhayā vācā punaḥ prāhāvalokya tam
60.55
padminīkeśabhārastu padmakalhāragandhavān
iti lokaprasiddho'pi na jñātassa kathaṃ tvayā
60.56
ākarṇyādikavervākyaṃ natkīro'tha tamabravīt
tāsāṃ keśabharo'pyanyagandhasaṃsargavāniti
60.57
īśvaraḥ
divyastrīkeśabhārasya gandhassahaja eva hi
tamanyathayituṃ ko vā śaktastrijagatītale
60.58
kavīśoneśrareṇeti proktaṃ śrutvā vaṣaḥ kaviḥ
natkīropi punaḥ prāha kopaprasphuritādharaḥ
60.59
pārijātaprasūnāryaiḥ kastūrikādibhiḥ
tatkeśā api saṃskāraissagandhā nānyathā dhruvam
60.60
natkīravaca ākarṇya kavīśaḥ kāmaśāsanaḥ
drāk taṃ niruttarīkurvan vaco vaktuṃ pracakrame
60.61
tathāvidhāḥ kiṃ gauryāśca kuntalā atikomanlāḥ
nityaiḥ parimalairyuktā nityā nīlaprabhātulāḥ
60.62
manoharā manovācāmatidūraguṇojjvalāḥ
akhilaṃ gaganaṃ vyāptā nikhilaśrutisaṃstutāḥ
60.63
anantasadguṇādhārā bhavānīkuntalasya ca
asti ceddoṣaleśo'pi taṃ ca mūḍhakave vada
60.64
punaścāha sa natkīro devyāḥ keśo'pi gandhavān
saṃskṛtassanneva gandhairdivyavṛkṣaprasūnajaiḥ
60.65
karṇanārācabhūtaṃ tadvacaśśrutvā kaveśśivaḥ
phāladṛṣṭyā paśyati sma kiñcit kopavaśena tam
60.66
bhītyā'tiśīghraṃ gacchatsu dūraṃ saṅkakaviṣvapi
dhairyāddhītabhayo bhūtvā natkīrastvevamabravīt
60.67
bhoste sahasramakṣīṇi paritassantvanena kim
doṣastu doṣa eva syānnāhaṃ bhīto'smi bhīṣayā
60.68
tasyāmarṣavacaśśrutvā tyaktvā cāmarṣamātmanaḥ
dṛṣṭvā tasya manodhairyaṃ ciraṃ tūṣṇīṃ śivaḥ sthitaḥ
60.69
punaścāha śivo gauryā nikhilān sadguṇānapi
gandhādayaḥ svataḥsiddhā yathā sarvajñatādayaḥ
60.70
kiṃ ca sā puṣpakeśīti prasiddhā vedaśāstrayoḥ
paripūrṇā parāśaktissaccidānandalakṣaṇā
60.71
śambhuvākyaṃ samākarṇya sarve saṅkakavīśvarāḥ
punaḥ punaśśiraḥ kampaṃ kṛtvā tuṣṭiṃ parāṃ yayuḥ
60.72
niruttarassanatkīrastūṣṇīṃbhūto vyathāyutaḥ
śambhunetrāgninā kiñcittapto hāheti mūrcchitaḥ
60.73
payaḥ paya iti krandan parito hemapadminīm
paribhraman tāpaśāntyai nyapatattajjalāntare
60.74
kavīśvarākṛtiḥ śaṃbhustatra sadyastirodadhe
śivaviprātmajassadyastāṃ nīvīṃ parigṛhya saḥ
60.75
udvāhya kāñcitkanyāṃ ca sarvontāṃ bandhumadhyataḥ
tuṣṭassuputrāvāptyā'tha dhanadhānyādisampadā
60.76
bhūlokaśivaloke ca sukhena ciramaidhata
śrīhālāsyapatiṃ śambhuṃ bhaktābhīṣṭapradāyakam
60.77
praṇamya bhaktiyuktassan yaṃ yaṃ kāmayatīha yaḥ
atidurlabhamapyāśu taṃ taṃ kāmamavāpya saḥ
60.78
bhuktvā bhogān puṣkalāṃśca muktiṃ cānte prayāsyati
caturvidhārthasamprāptyai sundreśassadāśivaḥ
60.79
bhagavān karuṇāsindhuḥ kāmitārthapradassadā
sadbhirasaṃsevanīyaśca stutyo dhyeyo hṛdantare
60.80
yā dvipañcāśikā līlā śrīhālāsyapateḥ prabhoḥ
seyaṃ vaḥ kathitā puṇyā paramaiśvaryadāyinī
Linked texts (3)
- Hālāsyairmāhātmya — Sanskrit
- Hālāsyamāhātmya — Sanskrit
- Hālālasyamāhātmya — Sanskrit