Halasyakhanda 64
Hālāsyakhaṇḍa 64
- Language
- Sanskrit
64.1
iti śrīskānde mahāpurāṇe agastyasaṃhitāyāṃ
hālāsyamāhātmye - prabandhatāratamyanirṇayo
nāma ekaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
56. madhyāraṇyakaveranugrahaḥ
agastyaḥ -
purā cottarahālāsye gamanaṃ saṅgibhissaha
yayā'karotsundareśastāṃ līlāṃ pravadāmi vaḥ
64.2
atha caṃpakapāṇḍye tu śivalokaṃ gate sati
pratāpasūryastatputro rājā'bhūtpāṇḍyamaṇḍale
64.3
tato vaṃśadhvajo rājā tatastu ripumardanaḥ
colavaṃśāntakaḥ paścācceravaṃśāntakastataḥ
64.4
tato'bhūtpāṇḍyavaṃśeśastato vaṃśaśiromaṇiḥ
paścātpāṇḍyeśvaro rājā pālayāmāsa medinīm
64.5
tataḥ kuladhvajo rājā tato vaṃśavibhūṣaṇaḥ
somacūḍāmaṇiḥ paścāt kulacūḍāmaṇistataḥ
64.6
rājacūḍāmaṇiḥ paścāt bhūpacūḍāmaṇistataḥ
evaṃ krameṇa rājānaḥ paripālya divaṃ gatāḥ
64.7
evaṃ krameṇa rājānaḥ pālayitvā mahīṃ kramāt
sundareśaprasādena sāyujyaṃ prāpuraiśvaram
64.8
kadācidatha sambhūya natkīrādyāḥ kavīśvarāḥ
saṃsnāya hemapadminyāmaghamarṣaṇatatparāḥ
64.9
līnā brahmaṇi te'bhūvan brahmadhyānaparāyaṇāḥ
payodhirākramya jagacchāntormirabhavattadā
64.10
rāthantaro gataḥ kalpaḥ pādmaḥ prāpto maharṣayaḥ
jāte'tha rudrasāvarṇī manau pāṇḍyamahītale
64.11
tasmin kāle samutpannāḥ kañjā iva kavīśvarāḥ
sarasassaṅgaphalake yathā pūrvaṃ samāsat
64.12
atha pāṇḍyaḥ kuleśaśca rājā'bhūtpāṇḍyamaṇḍale
tasyānavadyā vāṇī ca vartate vadanāmbuje
64.13
tasyāpi saṅgaphalakā tvavakāśamadādvijāḥ
lakṣyalakṣaṇavettā ca rasabhāvajñasatkaviḥ
64.14
sa rājā saṅghakavibhirmudā kālamanīnayat
rājyabhāravahe tasmin kuleśe pāṇḍyabhūpatau
64.15
vidvānmadhyavanādhīśaḥ prabandhānekakṛt kaviḥ
rasabhāvaviśeṣajño lakṣyalakṣaṇavitsudhīḥ
64.16
prabandhavettā sarvajño viśeṣaguṇavittamaḥ
mahāmadhuravāk sarvasaṃmatassatyavāk śuciḥ
64.17
śivabhaktyā'tulassamyak śivapūjāparāyaṇaḥ
āsīt kapilasanmitraṃ kavitvātiśayena saḥ
64.18
kadācitpāṇḍyamabhyetya kuleśaṃ sa kavīśvaraḥ
śabdārthasubhagānyāśu jagau geyāni kānicit
64.14-2
mahānti tāni geyāni śrutvā'sūyāsamanvitaḥ
dhikkṛtya taṃ mahīpālo joṣamapreṣayadruṣā
64.20
rājñā kṛtaṃ svāvamānaṃ madhyāraṇyo vilokya saḥ
khinnassan prāpya hālāsyanāyakaṃ śambhumīśvaram
64.21
natvā stutvā ca bahuśaḥ svāvamānaṃ vyajijñapat
athainaṃ prārthayāmāsa dayāluṃ devanāyakam
64.22
sundareśvara somārdhabhūṣaṇa tryambakeśvara
bhaktasaṃrakṣaṇapara bhaktāpaddhvaṃjanāvyaya
64.23
brahmaviṣṇvaṅgasambhūtakapālāsthivibhūṣaṇa
idānīṃ mama vijñaptiṃ śṛṇu bhūteśveśvara
64.24
ahametya mahīpālaṃ madhurāpuravāsinam
geyāni kānicitsamyagabruvaṃ drāganirgalam
64.25
dhikkṛtya mama geyāni śabdārthasubhagānyapi
māñcāsantoṣya bhūpālo'vadadṛcchetyakāraṇāt
64.26
artharāśirbhavān satyaṃ śabdarāśirumā dhruvam
yuvāmabhartsayadrājā vetsi sarvaṃ tvameva hi
64.27
śivabhaktāvamānaśca hyavamānastavādhunā
mīnākṣīnāyakādya tvaṃ yatkartavyaṃ kuruṣva tat
64.28
iti madhyavaneśasya dīnamārtiyutaṃ vacaḥ
śambhuśśrutvā tāḍitavaccharīre'bhūtsahāmbayā
64.29
madhyāraṇyeśvarasyātha toṣārthaṃ kapilasya ca
svabhaktānāñca tuṣṭyarthaṃ mīnākṣīramaṇaḥ prabhuḥ
64.30
kuleśvare kopayuktaḥ pāṇḍyeśe sundareśvaraḥ
tirodhāyātmaliṅgañca mūlabhūtaṃ svayaṃbhuvam
64.31
samaṣṭiliṅgaṃ liṅgānāṃ māyayā'tivicitrayā
svadhāmottaradeśe tu dakṣiṇe taṭinītaṭe
64.32
kṛtvā saṅkalpamātreṇa prāsādamatimañjulam
tatra sānnidhyamakarolliṅgamūrtissadāśivaḥ
64.33
tyaktvā sthānaṃ saṅgino'pi tatrāgacchan śivājñayā
prātarantargatāśśaivāḥ śivapūjārthamīśvaram
64.34
mūlaliṅgamadṛṣṭvā te bhayāviṣṭā janaissaha
avimuktaṃ kadāpyetacchivakṣetraṃ śivena hi
64.35
kimadyābhūdevamiti sambhūya śivapūjakāḥ
rājñe nivedayāmāsurvṛttāntaṃ mūlaliṅginaḥ
64.36
tadadbhutaṃ nṛpaḥ śrutvā kuleśo'pi bhavānvitaḥ
ciraṃ sa tasthau śokena niścalaścitrago yathā
64.37
aparādho mayā tasya sundareśasya kaḥ kṛtaḥ
kulaśekharabhūpādirājñāṃ kāleṣu duṣkṛtam
64.38
etādṛśaṃ nāsti satyaṃ mamaitatsama upasthitam
apakīrtirmahṛtyadya sañjātā nirayapradā
64.39
śivadrohaḥ kṛtassamyak prāyaścittavivarjitaḥ
droho vā śivabhaktānāṃ prāṇānmuñcāmi tasya vai
64.40
pāpasyāsya vimokṣārthamiti niścitavān nṛpaḥ
athāgatya janāḥ kecidāhurvṛttāntamadbhutam
64.41
svaprāṇāṃstyaktumicchantaṃ kuleśaṃ vīkṣya vismitāḥ
rājan śṛṇuṣva no vākyamadbhutaṃ madhurādhipa
64.42
dakṣiṇe taṭinītīre sumeruśikharopamaḥ
itaḥ pūrvaṃ na dṛṣṭastu prāsādo dṛśyate'dhunā
64.43
bhāti sundaraliṅgañca tatra sānnidhyakṛdbhṛśam
saṅghasyā api tatraiva nivasanti śivāśritāḥ
64.44
ityadbhutakarīṃ vācaṃ samākarṇya kuleśvaraḥ
atyantaṃ bhītabhītassan kimetaditi cintayan
64.45
pādābhyāmeva tarasā yayau yatra maheśvaraḥ
sannidhatte saṅgibhiśca tatra vegavatītaṭe
64.46
prāsādābhyantaraṃ prāpya mantrivaryairmahīpatiḥ
sundareśvaraliṅgañca vilokya kuladaivatam
64.47
praṇamyāpulayā bhaktyā pulakāṅkakalebaraḥ
sānandajalanetrassannastauṣīt gadgadasvaraḥ
64.48
kuleśapāṇḍyakṛtā stutiḥ
kuleśvaraḥ -
mahānīpāraṇyāntarakanakapadmākarataṭī
mahendrānītāṣṭadvipadhṛtavimānodavasitam
mahālīlābhūtiprakaṭitaviśiṣṭātmavibhavaṃ
mahādevaṃ vande madhuraśapharākṣīsahacaram
64.49
mahāmātaṅgāsṛgdharavasanamadrīndratanayāmahābhāgyaṃ mattāndhakakaraṭikaṃṭhīravavaram
mahābhogīndrodyatphaṇamaṇigaṇālaṅkṛtatanum
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram
64.50
mahādugdhāmbhodhau mathana java sambhūtamasitam
mahāhālaṃ kaṇṭhe sakalabhayabhaṅgāya dadhatam
mahākāruṇyābdhiṃ madhumathanahagdūracaraṇam
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram
64.51
namannālīkāmbujabhavaśunāsīramakuṭīlasanmāṇikyāṃśuraphuradaruṇapādābjayugalam
amandānandābdhiṃ harinayanapadmārcitapadaṃ
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram
64.52
samīrāhārendrāṅgamadamakhilalokaikajanakaṃ
samīrāhārātmapravaṇajanahṛtpadmanilayam
sumīnākṣīvaktrāmbujataruṇasūryaṃ sumanasaṃ
mahādevaṃ vande madhuraśapharākṣī sahacaram
64.53
natāghaughāraṇyānalamanilabhuṅnāthavalayaṃ
sudhāṃśorardhāṃśaṃ śirasi dadhataṃ jahnusutayā
vadānyānāmādyaṃ varavibudhavandyaṃ varaguṇaṃ
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram
64.54
daśāsyāhaṅkāradrumakuliśitāṅguṣṭhanakharaṃ
niśānāthaśrījinnijavadanabimbaṃ niravadhim
viśālākṣaṃ viśvaprabhavabharaṇāpāyakaraṇaṃ
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram
64.50-2
anākāraṃ hārīkṛtabhujagarājaṃ puraharaṃ
sanāthaṃ śarvāṇyā sarasiruhapatrāyatadṛśam
dinārambhādityāyutaśatanibhānandavapuṣam
mahādevaṃ vande madhuraśapharākṣī sahacaram
64.56
umāpīnottuṅgastanataṭalasatkuṅkumarajassamāhārātyantāruṇavipuladorantaratalam
ramāvāṇīndrāṇīrativiracitārādhanavidhiṃ
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram
64.57
dharāpāthassvāhāsahacarajagatprāṇaśaśabhṛt
surādhvāhranāthādhvarakaraśarīraṃ śaśidharam
surāhārāsvādātiśayinijavācaṃ sukhakaraṃ
mahādevaṃ vande madhuraśapharākṣī sahacaram
64.58
dharāpīṭhaṃ dhārādharakalaśamākāśavapuṣaṃ
dharābhṛddordaṇḍaṃ tapanaśaśivaiśvānaradṛśam
virājanakṣatraprasavamudarībhūtajaladhim
mahādevaṃ vande madhuraśapharākṣīsahacaram
64.59
suparṇāṅgāmbhojāsanadṛgatidūrāṅghriśirasaṃ
suparṇāhārastraksuraviṭapiśākhāyatabhujam
aparṇāpādābjāhaticalita candrārddhamakuṭam
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram
64.60
makhārārtiṃ mandasmitamadhurabimbādharalasanmukhāmbhojaṃ mugdhāmṛtakiraṇacūḍāmaṇidharam
nakhākṛṣṭebhatvakparivṛtaśarīraṃ paśupatim
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram
64.61
sahasrābjaikone nijanayanamuddhṛtya yajate
sahasrākhyāpūrtyai sarasijadṛśe yena kṛpayā
sahasrāraṃ dattaṃ tapananiyutābhaṃ rathapadaṃ
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram
64.62
rathāvanyāmnāyāśvamajarathakāraṃ raṇapaṭuṃ
rathāṅgādityenduṃ rathapadadharāsraṃ rathivaram
rathādhāreṣyāsaṃ rathadharaguṇaṃ ramyaphaladaṃ
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram
64.63
dharākarṣāpāsta pracurabhujakaṇḍūyanajalandharāhāryadvaidhīkaraṇahṛta lokatrayabhayam
smarākārāhārākalanapaṭuphālānalakaṇaṃ
mahādevaṃ vande madhuraśapharākṣīsahacaram
64.64
agastyaḥidaṃ sundaranāthasya stotraṃ bhaktyā paṭhanti ye
śriyā paramayā yuktāḥ śivamante bhajanti te
64.65
sundareśvaramīśānaṃ sumīnākṣīsunāyakam
kuleśvaramahīpāla iti stotrairatoṣayat
64.66
atha vācā'śarīriṇyā śaṅkarassundareśvaraḥ
stotrapriyaḥ priyādāha bhūpatiṃ purataḥ sthitam
64.67
kuleśvara mahīpāla vidvan pāṇḍyakuleśvara
śṛṇvetatsthānamāhātmyaṃ manmukhādavadhānataḥ
64.68
śrīhālāsyaṃ mama kṣetramaghatūlamahānalam
malliṅgamabhitastacca yojanadvayamātrakam
64.69
pavitrāṇāṃ pavitrañca sthānānāñca parātparam
jīvanmuktipurañceti prathitaṃ bhuvanatraye
64.70
atrābhitassanti liṅgānyanantāni mahānti ca
svāyambhuvāni daiva़āni mānavānyārṣakāṇi ca
64.71
teṣāṃ madhye catuṣṣaṣṭiliṅgānyativarāṇi ca
tatrāpyaṣṭau ca liṅgāni vidyante'tyuttamāni ca
64.72
tāni krameṇa vakṣyāmi dikpālasthāpitāni ca
malliṅgaṃ kṣetramadhyasthaṃ svayaṃbhūtaṃ cirantanam
64.73
malliṅgasyāsya purataḥ svayaṃbhūtottamasya ca
indreśvaramiti khyātaṃ liṅgamasti cirantanam
64.74
agnīśvarākhyaṃ liṅgañca agnidiksthamaghāpaham
pādayojanāmātre ca dūre viśrutavaibhavam
64.75
yameśvaraṃ mahāliṅgaṃ yāmye krośacatuṣṭaye
nairṛte nirṛtīśāñca krośadvayasudūrake
64.76
krośamātre mahāliṅgaṃ varuṇeśvaranāmakam
vāyvīśvarañca vāyavye krośadvayasudūrataḥ
64.77
kubereśvaraliṅgañca vegavatyāstaṭe śubhe
saumye pāpāpahaṃ divyamidameva mama priyam
64.78
īśāneśvarasaṃjñañca vegavatyāstaṭottare
krośatraye mahāliṅgaṃ darśanādeva muktidam
64.79
matsakhena kubereṇa madbhaktyatiśayena ca
sthāpitaṃ liṅgametattu malliṅgasya pramāṇataḥ
64.80
cirakālasthāpitatvālliṅgametaccirantanam
prāsādena sahādṛśyamabhūnmanvantare purā
64.81
saprāsādamidaṃ liṅgamāvirāsīnmadicchayā
eṣā sthalī ca sumahatpuṇyadā'ghaughanāśinī
64.82
tasmādatrāpi sānnidhyaṃ līlayā'dya karomyaham
malliṅgottaradeśāttu yadetatsthānamuttamam
64.83
taduttara śrīhālāsyamiti loke prathāṃ yayau
kṛtamālānadītoye snātvā taddakṣiṇe taṭe
64.84
dṛṣṭvottaraśrīhālāsyanāthākhyaṃ liṅgamrāṣṭadam
bhavantyamartyā martyāśca darśanāddhūtapātakāḥ
64.85
etatsthānaṃ viśeṣācca hṛdyamevābhavanmama
kadambakānanāntasthaṃ viśvakarmavinirmitam
64.86
vibudheśavimānañca vihāya na gato'smyaham
jagadādau svayaṃbhūtaṃ pātāla़ādhaḥ praveśitam
64.87
malliṅgaṃ jagadante'pi nāntameti ṛtaṃ ṛtam
bhūtabhavyabhavatkālatraye'pyavyayamadbhutam
64.88
malliṅgaṃ deśakālādau samudbhavati sarvadam
madīyamāyayedānīmagamattadadṛśyatām
64.89
bhūyāttasyātha dṛśyatvaṃ mama roṣo na hi tvayi
madbhaktamadhyāraṇyeśageyaṃ śabdārthasundaram
64.90
akāraṇādbikṛtañca tvayeti ruḍabhūnmama
tasyāvamānādapi ca sanmānākaraṇānmayā
ātmaliṅgatirodhānaṃ kṛtamātmīyamāyayā
64.92
iti śrutvā śambhuvākyaṃ kuleśaḥ pāṇḍyabhūpatiḥ
atyantabhītahṛdayaścābhūtkampitavigrahaḥ
punarnānāvidhaisstotraiḥ stutvā natvā punaḥ punaḥ
śambhuṃ vijñāpayāmāsa kāruṇyāmṛtavāridhim
64.93
śrīhālāsyapate śambho mīnākṣīramaṇa prabho
bhaktavaśya mahādeva sundareśvara śaṅkara
64.94
aparādhaṃ mama svāmin kṣamasvājñānataḥ kṛtam
yathāpūrvaṃ prasannastvaṃ liṅgaṃ darśaya me'vyayam
64.95
lokānāñca hitārthāya bhaktānāmapi siddhaye
kuleśeneti bhagavān prārthito bhaktavatsalaḥ
64.96
prasannassannātha prāha vācā tamaśarīrayā
tvaṃ gaccha māṃ mahāliṅge bhajasveti yathāpuram
64.97
tyaktvā parokṣatāṃ tacca mahāliṅgaṃ samābabhau
tasmin liṅge yathāpūrvaṃ sānnidhyamakarocchivaḥ
64.98
rājā'pi madhyakāntāranāyakaṃ saha saṅgibhiḥ
svāntaḥ pure samāhūya pūjayāmāsa tañca tān
64.99
pradāya tasmai tebhyaśca vastrāṇyābharaṇāni ca
kṣetrāṇi sasyapūrṇāni vāhanāni varāṇyapi
64.100
dhanāni yoṣidratnāni suvarṇānyakhilāni ca
prārthayāmāsa bhūpālassamastān satkavīśvarān
64.101
mayā mohāt kṛtaṃ yacca madhyāraṇyeśvaraṃ prati
tatsarvamāgaḥ kṣantavyaṃ yuṣmābhiśca dayālubhiḥ
64.102
ityuktvā daṇḍavadbhūmau praṇanāma ca tānnṛpaḥ
namaskṛtāśca te tena idamūcuḥ kavīśvarāḥ
64.103
asmākaṃ kopadahano bhavadvāgamṛtena ca
śaśāma sarvamaiśvaryaṃ bhavato'stu kuleśvara
64.104
sundareśo'pi sarvāṃśca varāṃstubhyaṃ prayacchatu
tava sāyujyamuktiśca bhūyādante nṛpottama
64.105
ityākarṇya mahīpālasteṣāmāśiṣamuttamām
kavīśvaraiśca taissārdhaṃ prāpya hālāsyanāyakam
64.106
suprasannaṃ yathāpūrvaṃ nayanānandadāyakam
dṛṣṭvā praṇamya stutvā ca datvā vasvāmbarādikam
64.107
labdhvā tasyānugraheṇa putraṃ nāmnā'rimardanam
saṅghasyaissahito bhūtvā madhyāraṇyeśvareṇa ca
64.108
anubhūya sukhānyeva kuleśaściramaidhata
tadāprabhṛti tatkṣetraṃ dakṣiṇe taṭinītaṭe
64.109
śrīmaduttarahālāsyamiti lokeṣu paprathe
madhyāraṇyeśvarārthaṃ madanamathanakṛccakāra prasannaḥ
tatsarvaṃ karma bhaktyā paṭhati ca likhati śraddhayā yaścśṛṇoti
putrairmitraiḥ kalatrairvividhaparijanaiḥ prājyabhogānsa bhuktvā
bhūmau bhūtādhināthaṃ bhajati punarayaṃ rājate parvate'pi
64.110
yā ṣaṭpañcāśikā līlā śambhossaundaryaśevadheḥ
saiṣoktā sarvasaubhāgyasampadārogyadāyinī
Linked texts (4)
- Śivapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Hālāsyairmāhātmya — Sanskrit
- Hālāsyamāhātmya — Sanskrit
- Hālālasyamāhātmya — Sanskrit