Pramāṇa · Search · About · API

Halasyakhanda 64

Hālāsyakhaṇḍa 64

Language
Sanskrit

64.1

iti śrīskānde mahāpurāṇe agastyasaṃhitāyāṃ
hālāsyamāhātmye - prabandhatāratamyanirṇayo
nāma ekaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
dviṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
56. madhyāraṇyakaveranugrahaḥ
agastyaḥ -
purā cottarahālāsye gamanaṃ saṅgibhissaha
yayā'karotsundareśastāṃ līlāṃ pravadāmi vaḥ

64.2

atha caṃpakapāṇḍye tu śivalokaṃ gate sati
pratāpasūryastatputro rājā'bhūtpāṇḍyamaṇḍale

64.3

tato vaṃśadhvajo rājā tatastu ripumardanaḥ
colavaṃśāntakaḥ paścācceravaṃśāntakastataḥ

64.4

tato'bhūtpāṇḍyavaṃśeśastato vaṃśaśiromaṇiḥ
paścātpāṇḍyeśvaro rājā pālayāmāsa medinīm

64.5

tataḥ kuladhvajo rājā tato vaṃśavibhūṣaṇaḥ
somacūḍāmaṇiḥ paścāt kulacūḍāmaṇistataḥ

64.6

rājacūḍāmaṇiḥ paścāt bhūpacūḍāmaṇistataḥ
evaṃ krameṇa rājānaḥ paripālya divaṃ gatāḥ

64.7

evaṃ krameṇa rājānaḥ pālayitvā mahīṃ kramāt
sundareśaprasādena sāyujyaṃ prāpuraiśvaram

64.8

kadācidatha sambhūya natkīrādyāḥ kavīśvarāḥ
saṃsnāya hemapadminyāmaghamarṣaṇatatparāḥ

64.9

līnā brahmaṇi te'bhūvan brahmadhyānaparāyaṇāḥ
payodhirākramya jagacchāntormirabhavattadā

64.10

rāthantaro gataḥ kalpaḥ pādmaḥ prāpto maharṣayaḥ
jāte'tha rudrasāvarṇī manau pāṇḍyamahītale

64.11

tasmin kāle samutpannāḥ kañjā iva kavīśvarāḥ
sarasassaṅgaphalake yathā pūrvaṃ samāsat

64.12

atha pāṇḍyaḥ kuleśaśca rājā'bhūtpāṇḍyamaṇḍale
tasyānavadyā vāṇī ca vartate vadanāmbuje

64.13

tasyāpi saṅgaphalakā tvavakāśamadādvijāḥ
lakṣyalakṣaṇavettā ca rasabhāvajñasatkaviḥ

64.14

sa rājā saṅghakavibhirmudā kālamanīnayat
rājyabhāravahe tasmin kuleśe pāṇḍyabhūpatau

64.15

vidvānmadhyavanādhīśaḥ prabandhānekakṛt kaviḥ
rasabhāvaviśeṣajño lakṣyalakṣaṇavitsudhīḥ

64.16

prabandhavettā sarvajño viśeṣaguṇavittamaḥ
mahāmadhuravāk sarvasaṃmatassatyavāk śuciḥ

64.17

śivabhaktyā'tulassamyak śivapūjāparāyaṇaḥ
āsīt kapilasanmitraṃ kavitvātiśayena saḥ

64.18

kadācitpāṇḍyamabhyetya kuleśaṃ sa kavīśvaraḥ
śabdārthasubhagānyāśu jagau geyāni kānicit

64.14-2

mahānti tāni geyāni śrutvā'sūyāsamanvitaḥ
dhikkṛtya taṃ mahīpālo joṣamapreṣayadruṣā

64.20

rājñā kṛtaṃ svāvamānaṃ madhyāraṇyo vilokya saḥ
khinnassan prāpya hālāsyanāyakaṃ śambhumīśvaram

64.21

natvā stutvā ca bahuśaḥ svāvamānaṃ vyajijñapat
athainaṃ prārthayāmāsa dayāluṃ devanāyakam

64.22

sundareśvara somārdhabhūṣaṇa tryambakeśvara
bhaktasaṃrakṣaṇapara bhaktāpaddhvaṃjanāvyaya

64.23

brahmaviṣṇvaṅgasambhūtakapālāsthivibhūṣaṇa
idānīṃ mama vijñaptiṃ śṛṇu bhūteśveśvara

64.24

ahametya mahīpālaṃ madhurāpuravāsinam
geyāni kānicitsamyagabruvaṃ drāganirgalam

64.25

dhikkṛtya mama geyāni śabdārthasubhagānyapi
māñcāsantoṣya bhūpālo'vadadṛcchetyakāraṇāt

64.26

artharāśirbhavān satyaṃ śabdarāśirumā dhruvam
yuvāmabhartsayadrājā vetsi sarvaṃ tvameva hi

64.27

śivabhaktāvamānaśca hyavamānastavādhunā
mīnākṣīnāyakādya tvaṃ yatkartavyaṃ kuruṣva tat

64.28

iti madhyavaneśasya dīnamārtiyutaṃ vacaḥ
śambhuśśrutvā tāḍitavaccharīre'bhūtsahāmbayā

64.29

madhyāraṇyeśvarasyātha toṣārthaṃ kapilasya ca
svabhaktānāñca tuṣṭyarthaṃ mīnākṣīramaṇaḥ prabhuḥ

64.30

kuleśvare kopayuktaḥ pāṇḍyeśe sundareśvaraḥ
tirodhāyātmaliṅgañca mūlabhūtaṃ svayaṃbhuvam

64.31

samaṣṭiliṅgaṃ liṅgānāṃ māyayā'tivicitrayā
svadhāmottaradeśe tu dakṣiṇe taṭinītaṭe

64.32

kṛtvā saṅkalpamātreṇa prāsādamatimañjulam
tatra sānnidhyamakarolliṅgamūrtissadāśivaḥ

64.33

tyaktvā sthānaṃ saṅgino'pi tatrāgacchan śivājñayā
prātarantargatāśśaivāḥ śivapūjārthamīśvaram

64.34

mūlaliṅgamadṛṣṭvā te bhayāviṣṭā janaissaha
avimuktaṃ kadāpyetacchivakṣetraṃ śivena hi

64.35

kimadyābhūdevamiti sambhūya śivapūjakāḥ
rājñe nivedayāmāsurvṛttāntaṃ mūlaliṅginaḥ

64.36

tadadbhutaṃ nṛpaḥ śrutvā kuleśo'pi bhavānvitaḥ
ciraṃ sa tasthau śokena niścalaścitrago yathā

64.37

aparādho mayā tasya sundareśasya kaḥ kṛtaḥ
kulaśekharabhūpādirājñāṃ kāleṣu duṣkṛtam

64.38

etādṛśaṃ nāsti satyaṃ mamaitatsama upasthitam
apakīrtirmahṛtyadya sañjātā nirayapradā

64.39

śivadrohaḥ kṛtassamyak prāyaścittavivarjitaḥ
droho vā śivabhaktānāṃ prāṇānmuñcāmi tasya vai

64.40

pāpasyāsya vimokṣārthamiti niścitavān nṛpaḥ
athāgatya janāḥ kecidāhurvṛttāntamadbhutam

64.41

svaprāṇāṃstyaktumicchantaṃ kuleśaṃ vīkṣya vismitāḥ
rājan śṛṇuṣva no vākyamadbhutaṃ madhurādhipa

64.42

dakṣiṇe taṭinītīre sumeruśikharopamaḥ
itaḥ pūrvaṃ na dṛṣṭastu prāsādo dṛśyate'dhunā

64.43

bhāti sundaraliṅgañca tatra sānnidhyakṛdbhṛśam
saṅghasyā api tatraiva nivasanti śivāśritāḥ

64.44

ityadbhutakarīṃ vācaṃ samākarṇya kuleśvaraḥ
atyantaṃ bhītabhītassan kimetaditi cintayan

64.45

pādābhyāmeva tarasā yayau yatra maheśvaraḥ
sannidhatte saṅgibhiśca tatra vegavatītaṭe

64.46

prāsādābhyantaraṃ prāpya mantrivaryairmahīpatiḥ
sundareśvaraliṅgañca vilokya kuladaivatam

64.47

praṇamyāpulayā bhaktyā pulakāṅkakalebaraḥ
sānandajalanetrassannastauṣīt gadgadasvaraḥ

64.48

kuleśapāṇḍyakṛtā stutiḥ
kuleśvaraḥ -
mahānīpāraṇyāntarakanakapadmākarataṭī
mahendrānītāṣṭadvipadhṛtavimānodavasitam
mahālīlābhūtiprakaṭitaviśiṣṭātmavibhavaṃ
mahādevaṃ vande madhuraśapharākṣīsahacaram

64.49

mahāmātaṅgāsṛgdharavasanamadrīndratanayāmahābhāgyaṃ mattāndhakakaraṭikaṃṭhīravavaram
mahābhogīndrodyatphaṇamaṇigaṇālaṅkṛtatanum
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram

64.50

mahādugdhāmbhodhau mathana java sambhūtamasitam
mahāhālaṃ kaṇṭhe sakalabhayabhaṅgāya dadhatam
mahākāruṇyābdhiṃ madhumathanahagdūracaraṇam
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram

64.51

namannālīkāmbujabhavaśunāsīramakuṭīlasanmāṇikyāṃśuraphuradaruṇapādābjayugalam
amandānandābdhiṃ harinayanapadmārcitapadaṃ
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram

64.52

samīrāhārendrāṅgamadamakhilalokaikajanakaṃ
samīrāhārātmapravaṇajanahṛtpadmanilayam
sumīnākṣīvaktrāmbujataruṇasūryaṃ sumanasaṃ
mahādevaṃ vande madhuraśapharākṣī sahacaram

64.53

natāghaughāraṇyānalamanilabhuṅnāthavalayaṃ
sudhāṃśorardhāṃśaṃ śirasi dadhataṃ jahnusutayā
vadānyānāmādyaṃ varavibudhavandyaṃ varaguṇaṃ
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram

64.54

daśāsyāhaṅkāradrumakuliśitāṅguṣṭhanakharaṃ
niśānāthaśrījinnijavadanabimbaṃ niravadhim
viśālākṣaṃ viśvaprabhavabharaṇāpāyakaraṇaṃ
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram

64.50-2

anākāraṃ hārīkṛtabhujagarājaṃ puraharaṃ
sanāthaṃ śarvāṇyā sarasiruhapatrāyatadṛśam
dinārambhādityāyutaśatanibhānandavapuṣam
mahādevaṃ vande madhuraśapharākṣī sahacaram

64.56

umāpīnottuṅgastanataṭalasatkuṅkumarajassamāhārātyantāruṇavipuladorantaratalam
ramāvāṇīndrāṇīrativiracitārādhanavidhiṃ
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram

64.57

dharāpāthassvāhāsahacarajagatprāṇaśaśabhṛt
surādhvāhranāthādhvarakaraśarīraṃ śaśidharam
surāhārāsvādātiśayinijavācaṃ sukhakaraṃ
mahādevaṃ vande madhuraśapharākṣī sahacaram

64.58

dharāpīṭhaṃ dhārādharakalaśamākāśavapuṣaṃ
dharābhṛddordaṇḍaṃ tapanaśaśivaiśvānaradṛśam
virājanakṣatraprasavamudarībhūtajaladhim
mahādevaṃ vande madhuraśapharākṣīsahacaram

64.59

suparṇāṅgāmbhojāsanadṛgatidūrāṅghriśirasaṃ
suparṇāhārastraksuraviṭapiśākhāyatabhujam
aparṇāpādābjāhaticalita candrārddhamakuṭam
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram

64.60

makhārārtiṃ mandasmitamadhurabimbādharalasanmukhāmbhojaṃ mugdhāmṛtakiraṇacūḍāmaṇidharam
nakhākṛṣṭebhatvakparivṛtaśarīraṃ paśupatim
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram

64.61

sahasrābjaikone nijanayanamuddhṛtya yajate
sahasrākhyāpūrtyai sarasijadṛśe yena kṛpayā
sahasrāraṃ dattaṃ tapananiyutābhaṃ rathapadaṃ
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram

64.62

rathāvanyāmnāyāśvamajarathakāraṃ raṇapaṭuṃ
rathāṅgādityenduṃ rathapadadharāsraṃ rathivaram
rathādhāreṣyāsaṃ rathadharaguṇaṃ ramyaphaladaṃ
mahādevaṃ vande madhura śapharākṣīsahacaram

64.63

dharākarṣāpāsta pracurabhujakaṇḍūyanajalandharāhāryadvaidhīkaraṇahṛta lokatrayabhayam
smarākārāhārākalanapaṭuphālānalakaṇaṃ
mahādevaṃ vande madhuraśapharākṣīsahacaram

64.64

agastyaḥidaṃ sundaranāthasya stotraṃ bhaktyā paṭhanti ye
śriyā paramayā yuktāḥ śivamante bhajanti te

64.65

sundareśvaramīśānaṃ sumīnākṣīsunāyakam
kuleśvaramahīpāla iti stotrairatoṣayat

64.66

atha vācā'śarīriṇyā śaṅkarassundareśvaraḥ
stotrapriyaḥ priyādāha bhūpatiṃ purataḥ sthitam

64.67

kuleśvara mahīpāla vidvan pāṇḍyakuleśvara
śṛṇvetatsthānamāhātmyaṃ manmukhādavadhānataḥ

64.68

śrīhālāsyaṃ mama kṣetramaghatūlamahānalam
malliṅgamabhitastacca yojanadvayamātrakam

64.69

pavitrāṇāṃ pavitrañca sthānānāñca parātparam
jīvanmuktipurañceti prathitaṃ bhuvanatraye

64.70

atrābhitassanti liṅgānyanantāni mahānti ca
svāyambhuvāni daiva़āni mānavānyārṣakāṇi ca

64.71

teṣāṃ madhye catuṣṣaṣṭiliṅgānyativarāṇi ca
tatrāpyaṣṭau ca liṅgāni vidyante'tyuttamāni ca

64.72

tāni krameṇa vakṣyāmi dikpālasthāpitāni ca
malliṅgaṃ kṣetramadhyasthaṃ svayaṃbhūtaṃ cirantanam

64.73

malliṅgasyāsya purataḥ svayaṃbhūtottamasya ca
indreśvaramiti khyātaṃ liṅgamasti cirantanam

64.74

agnīśvarākhyaṃ liṅgañca agnidiksthamaghāpaham
pādayojanāmātre ca dūre viśrutavaibhavam

64.75

yameśvaraṃ mahāliṅgaṃ yāmye krośacatuṣṭaye
nairṛte nirṛtīśāñca krośadvayasudūrake

64.76

krośamātre mahāliṅgaṃ varuṇeśvaranāmakam
vāyvīśvarañca vāyavye krośadvayasudūrataḥ

64.77

kubereśvaraliṅgañca vegavatyāstaṭe śubhe
saumye pāpāpahaṃ divyamidameva mama priyam

64.78

īśāneśvarasaṃjñañca vegavatyāstaṭottare
krośatraye mahāliṅgaṃ darśanādeva muktidam

64.79

matsakhena kubereṇa madbhaktyatiśayena ca
sthāpitaṃ liṅgametattu malliṅgasya pramāṇataḥ

64.80

cirakālasthāpitatvālliṅgametaccirantanam
prāsādena sahādṛśyamabhūnmanvantare purā

64.81

saprāsādamidaṃ liṅgamāvirāsīnmadicchayā
eṣā sthalī ca sumahatpuṇyadā'ghaughanāśinī

64.82

tasmādatrāpi sānnidhyaṃ līlayā'dya karomyaham
malliṅgottaradeśāttu yadetatsthānamuttamam

64.83

taduttara śrīhālāsyamiti loke prathāṃ yayau
kṛtamālānadītoye snātvā taddakṣiṇe taṭe

64.84

dṛṣṭvottaraśrīhālāsyanāthākhyaṃ liṅgamrāṣṭadam
bhavantyamartyā martyāśca darśanāddhūtapātakāḥ

64.85

etatsthānaṃ viśeṣācca hṛdyamevābhavanmama
kadambakānanāntasthaṃ viśvakarmavinirmitam

64.86

vibudheśavimānañca vihāya na gato'smyaham
jagadādau svayaṃbhūtaṃ pātāla़ādhaḥ praveśitam

64.87

malliṅgaṃ jagadante'pi nāntameti ṛtaṃ ṛtam
bhūtabhavyabhavatkālatraye'pyavyayamadbhutam

64.88

malliṅgaṃ deśakālādau samudbhavati sarvadam
madīyamāyayedānīmagamattadadṛśyatām

64.89

bhūyāttasyātha dṛśyatvaṃ mama roṣo na hi tvayi
madbhaktamadhyāraṇyeśageyaṃ śabdārthasundaram

64.90

akāraṇādbikṛtañca tvayeti ruḍabhūnmama
tasyāvamānādapi ca sanmānākaraṇānmayā
ātmaliṅgatirodhānaṃ kṛtamātmīyamāyayā

64.92

iti śrutvā śambhuvākyaṃ kuleśaḥ pāṇḍyabhūpatiḥ
atyantabhītahṛdayaścābhūtkampitavigrahaḥ
punarnānāvidhaisstotraiḥ stutvā natvā punaḥ punaḥ
śambhuṃ vijñāpayāmāsa kāruṇyāmṛtavāridhim

64.93

śrīhālāsyapate śambho mīnākṣīramaṇa prabho
bhaktavaśya mahādeva sundareśvara śaṅkara

64.94

aparādhaṃ mama svāmin kṣamasvājñānataḥ kṛtam
yathāpūrvaṃ prasannastvaṃ liṅgaṃ darśaya me'vyayam

64.95

lokānāñca hitārthāya bhaktānāmapi siddhaye
kuleśeneti bhagavān prārthito bhaktavatsalaḥ

64.96

prasannassannātha prāha vācā tamaśarīrayā
tvaṃ gaccha māṃ mahāliṅge bhajasveti yathāpuram

64.97

tyaktvā parokṣatāṃ tacca mahāliṅgaṃ samābabhau
tasmin liṅge yathāpūrvaṃ sānnidhyamakarocchivaḥ

64.98

rājā'pi madhyakāntāranāyakaṃ saha saṅgibhiḥ
svāntaḥ pure samāhūya pūjayāmāsa tañca tān

64.99

pradāya tasmai tebhyaśca vastrāṇyābharaṇāni ca
kṣetrāṇi sasyapūrṇāni vāhanāni varāṇyapi

64.100

dhanāni yoṣidratnāni suvarṇānyakhilāni ca
prārthayāmāsa bhūpālassamastān satkavīśvarān

64.101

mayā mohāt kṛtaṃ yacca madhyāraṇyeśvaraṃ prati
tatsarvamāgaḥ kṣantavyaṃ yuṣmābhiśca dayālubhiḥ

64.102

ityuktvā daṇḍavadbhūmau praṇanāma ca tānnṛpaḥ
namaskṛtāśca te tena idamūcuḥ kavīśvarāḥ

64.103

asmākaṃ kopadahano bhavadvāgamṛtena ca
śaśāma sarvamaiśvaryaṃ bhavato'stu kuleśvara

64.104

sundareśo'pi sarvāṃśca varāṃstubhyaṃ prayacchatu
tava sāyujyamuktiśca bhūyādante nṛpottama

64.105

ityākarṇya mahīpālasteṣāmāśiṣamuttamām
kavīśvaraiśca taissārdhaṃ prāpya hālāsyanāyakam

64.106

suprasannaṃ yathāpūrvaṃ nayanānandadāyakam
dṛṣṭvā praṇamya stutvā ca datvā vasvāmbarādikam

64.107

labdhvā tasyānugraheṇa putraṃ nāmnā'rimardanam
saṅghasyaissahito bhūtvā madhyāraṇyeśvareṇa ca

64.108

anubhūya sukhānyeva kuleśaściramaidhata
tadāprabhṛti tatkṣetraṃ dakṣiṇe taṭinītaṭe

64.109

śrīmaduttarahālāsyamiti lokeṣu paprathe
madhyāraṇyeśvarārthaṃ madanamathanakṛccakāra prasannaḥ
tatsarvaṃ karma bhaktyā paṭhati ca likhati śraddhayā yaścśṛṇoti
putrairmitraiḥ kalatrairvividhaparijanaiḥ prājyabhogānsa bhuktvā
bhūmau bhūtādhināthaṃ bhajati punarayaṃ rājate parvate'pi

64.110

yā ṣaṭpañcāśikā līlā śambhossaundaryaśevadheḥ
saiṣoktā sarvasaubhāgyasampadārogyadāyinī

Linked texts (4)