Pramāṇa · Search · About · API

Halasyakhanda 67

Hālāsyakhaṇḍa 67

Language
Sanskrit

67.1

iti śrīskānde mahāpurāṇe agastyasaṃhitāyāṃ
hālāsyamāhātmye - śrīvātapureśasya jñānadīkṣākaraṇaṃ nāma
catuṣṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
vanta civaṉaik kaṇṭu avarāl āṭkoḷḷappaṭṭār. kaṇ
pārvai vaḻiyē tīkṣai aḷitta anta kuru avaratu uḷḷak
kiṭakkaiyai uṇarntu stūla - sūkṣma pañcākṣara
mantraṅkaḷai upatēcittār. uṭaṉ pēraṟivum aruṅ
kavitaiyum vātavūrariṭam veḷippaṭṭaṉa. ulaka vācaṉai
maṟaintatu. taṉṉaiyē ārvattuṭaṉ taricikkiṉṟa vātavūrarai
"uṉṉāl cila paṇikaḷ naṭaipeṟa vēṇṭiyuḷḷatu. nī
iṅkē iru" eṉa kuru paṇittatum vātavūrar paci tūkka
mar̆ṟavarākac civaṉaippāṭiṉār. antattiruvācakattaik
kēṭṭa civaṉaṭiyārkaḷ meymaṟantaṉar. aṭiyārkaḷukkup
paṇiviṭai ceyvatilum civaṉatu vaḻipāṭṭilum kutirai
vāṅkak koṇṭuvanta peruñ celvam celaviṭapaṭṭut
tīrntatu. pāṇṭiya aracaṉ tūtarvaḻiyē peruntuṟaiyil
nikaḻvatai aṟintu vekuṇṭu vātavūrarai uṭaṉ
maturaikkuk kutiraikaḷuṭaṉ varumpaṭi ceyti
aṉuppiṉāṉ. vātavūrar īcaṉaip paṇintu vaḻikāṭṭa
vēṇṭiṉār. īcaṉō acarīriyākak kutiraikaḷuṭaṉ aintāṟu
nāṭkaḷil varuvatāka aracaṉukkuc ceyti aṉuppac
ceytār. vātavūraṉai uṭaṉ maturai cellumpaṭi
kaṭṭaḷaiyiṭṭuttāṉ kutiraikaḷaik koṇarvatākak kūṟiṉār.
vātavūrar maturai ceṉṟu aracaṉiṭam aṉṟō maṟunāḷō
kutiraikaḷ vantu viṭumeṉṟu uṟutiyākac coṉṉār.
aracaṉ kutiraikaḷ tōṉṟiya tēcam, iṉam, mar̆ṟum
eṇṇikkai par̆ṟik kēṭka, eṇṇar̆ṟa kutiraikaḷ pala
tēcaṅkaḷaic cārntiruppatāl tiṭṭavaṭṭamākak kūṟa
iyalāmaiyaik kūṟi nēril pārttut terintu
koḷḷalām eṉa viṭai aḷittār. maṉam amaiti peṟa
hālāsyanātaraiyum, mīṉākṣiyaiyum, vināyakaraiyum,
kantaraiyum kaṇṭu vaṇaṅki vaḻipaṭṭār. vātavūraratu
uṟaviṉarkaḷ, uṇmaiyaṟintu aracar vātavūraraiyum
taṅkaḷaiyum taṇṭikkakkūṭum eṉap payantaṉar. īcaṉ
kāppār̆ṟuvār eṉṟa nampikkaiyuṭaṉ vātavūrar
amaitiyuṭaṉiruntār. itu aimpatti eṭṭāvatu līlai.
pañcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
59. māyāśvavikrayaḥ
agastyaḥ -
māyāśvavikrayaṃ śambhurbhūpālāya yathā'karot
tāṃ līlāṃ cādya vakṣyāmi janavismayakāriṇīm

67.2

adya śvo vā paraśvo vā'pyāgamiṣyanti vājinaḥ
iti viśvasya sacivavākyaṃ pāṇḍyamahīpatiḥ

67.3

taṭākāni samutpādya sampūrṇāni ca sajjaleḥ
harṣeṇa mahatā yukto nināya ca dinatrayam

67.4

caturthe ca dine prāpte nāyayusturagāstu te
mantrī ca nātyajaddhairyaṃ śivavākyaṃ suviśvasan

67.5

kopānalo'bhūdbūpasya vardhitassūcakānilaiḥ
tasmin kāle samāyātasso'pi vātapureśvaraḥ

67.6

rājño nikaṭamīśaṃ ca smaran draṣṭuṃ mahīpatim
dṛṣṭamātreṇa bhūpo'pi mahākopākulastadā

67.7

śrīmadvātapureśaṃ taṃ kṣipraṃ dagdhumivodyataḥ
atha rājā samīpasthān daṇḍahastān svakiṅkarān

67.8

nirvandhamakhilaṃ kartumamātyaṃ pratyacodayat
grahītavyaṃ dhanaṃ sarvaṃ nāyātāsturagā iti

67.9

kruddhāste sacivaṃ prāpya samākṛṣya javena tam
rājājñayā bṛhantaṃ ca pāṣāṇaṃ tasya pṛṣṭhake

67.10

vaheti nyadadhuḥ so'pi dadhau taṃ ca mahāmanāḥ
śrameṇa śramahartāraṃ śivameva hṛdi smaran

67.11

tadbhāraṃ sa ca nājñāsīt śive niścaladhīḥ sudhīḥ
vahtyayaṃ śilāṃ tūlamūtavat balavāniti

67.12

sāradārumayairdaṇḍaiḥ pādau pāṇī ca tasya te
apīḍayan tadā so'pi śivetyākrandanaṃ vyadhāt

67.13

piṭhare sthāpāmāsuratibhārāṃ śilāṃ punaḥ
yatnenāropitāṃ taistāṃ prarudan sarvasatvataḥ

67.14

uvāha śaṅkaraṃ dhyāyan mantrī vātapureśvaraḥ
evaṃ pīḍāṃ bahuvidhāmanubhūya punaḥ punaḥ

67.15

abhukta eva khinnassan taddinaṃ ca nināya saḥ
rātrau kārāgṛhamapi nīto rājājñayā bhaṭaiḥ

67.16

kārādhyakṣā api janāstamatyantamabhartsayan
tadbhartsanamaśaktassan śrotumāryāmithābravīt

67.17

śaṅkara sadyasturagānānaya mūḍheti bhartsayanti bhaṭāḥ
na sahe tyakṣye prāṇān tvaṃ cettrātā mama kṣaṇādrakṣa

67.18

āryāmevaṃ sa bahuśaḥ proccaran puṇyakṛdvaraḥ
niśāmapi nināyātha sūrye samudite sati

67.19

kārāgṛhātsa nirgatya sundareśavimānagam
śātakumbhamayaṃ kumbhaṃ paśyan rakṣeti cābravīt

67.20

atha śrīvācakairnavyaiḥ prastauti sma maheśvaram
sundareśo'pi tāṃ śrutvā prīto bhūtvā kṛpānidhiḥ

67.21

nandyādigaṇanāthebhyaḥ aśvān kartuṃ śibāgaṇān
dadāvanujñāṃ sahasā jīvanmuktipurīśvaraḥ

67.22

sundareśājñayā paścād gaṇāssarve mudānvitāḥ
sarvān sṛgālān bhūmisthān vyadhussasturagān kṣaṇāt

67.23

sādibeṣadharāssantasturagānuttamottamān
gaṇāścāruruhussarve māyāmānuṣavigrahāḥ

67.24

anādayan kāhalāṃśca vādyāni vidhāni te
pratasthire ca sahasā hālāsyābhimukhā gaṇāḥ

67.25

udajṛmbhata dhūliśca gagane nitarāṃ tadā
āgacchantīha turagāssādivaryairadhiṣṭhitāḥ

67.26

puradhūliśca sañjātā dṛśyate khe janā iti
avadanmantriṇe tasmā udantaṃ kṛpayānvitāḥ

67.27

evaṃ vṛttāntamājñāya mantrī vātapureśvaraḥ
antaḥ khinno rudanāryāmevamāha śivaṃ prati

67.28

janavannātha tvatkaṃ vacanaṃ viśvasya sudṛḍha evāsmi
prādurbhava sadyastvaṃ turagairmāṃ satyavādinaṃ kurvan

67.29

tadā prītā janāḥ kecidāgatya vyāharan punaḥ
mantrivarya mahābhāga samāyānti turaṅgamāḥ

67.30

rājñe jñāpaya sadyastvaṃ jahi duḥkhaṃ mahāmate
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā nitarāṃ prītamānasaṃḥ

67.31

tathā cakre mudā so'pi muktaḥ pīḍākarairbhaṭaiḥ
mantriṇo vacanaṃ śrutvā pāṇḍyo'pi mudito bhṛśam

67.32

bāhyālimaṇṭapaṃ prāpya samastasacivānvitaḥ
vārakanyācamatkāravījyamānasucāmaraḥ

67.33

dhṛtotkṛṣṭalasadbhūṣo vinodānavalokayan
kālakṣepaṃ ca kurvāṇaściraṃ tatraiva tasthivān

67.34

turagā nāyayuḥ kṣipraṃ sundareśasya līlayā
tadā pāṇḍyastu kupitaḥ kiṅkarānevamabravīt

67.35

pralapatyeṣa sacivo gāḍhaṃ taṃ praharantvataḥ
iti bhūpavacaśśrutvā ciñcāśākhāḥ pragṛhya ca

67.36

taṃ prahartuṃ nirdayāste cāyayustasya kiṅkarāḥ
āgacchatastānālokya sacivaśśivabhaktitaḥ

67.37

śrīvācakaistadāstauṣīdrāvayan drāviḍān kavīn
āryāṃ ca kāñcit prāhātha rañjayansudhiyāṃ dhiyaḥ

67.38

bhaktāpadbhañjana śiva sadyaḥ prādurbhava kṣaṇātturagaiḥ
puruṣā bhūpasya bhṛśaṃ kāśvā brūhīti tāḍayantyadya

67.39

janavannātha tvatkaṃ vacanaṃ viśvasya sudṛḍha evāsmi
prādurbhava sadyastvaṃ turagān bhūpo vilokituṃ tvarate

67.40

tasminvadati satyevaṃ śruto'bhūtkāhaladhvaniḥ
turaṅgamakhurodbhūtā dhūliḥ prādurabhūdatha

67.41

rājā'pi taṃ samānāyya sacivaṃ bhrāntavat sthitam
mā rodīriti cāśvāsyāpaśyaccāśvāgatiṃ puraḥ

67.42

vividhoṣṇīṣakūrpāsabhūṣaValidṇāmbaramaṇḍitāḥ
bālabhānuttaṭittaptakāñcanābhakalobarāḥ

67.43

pramathāśśaṅkukarṇādyā nānāyudhalasatkarāḥ
ūrubhyāṃ codayanto'śvānāvirāsannṛpāgrataḥ

67.44

ālolanmaṇikuṇḍalassukavacī hārāṅgadālaṅkṛto
vedāśvaṃ parivartayan laghugatiṃ savyāpasavyakramāt
gāḍhākṛṣṭakhalīna pāśamasakṛddhārāsu sambodayan
ādhūnan karavālamāvirabhavallokaikasādī haraḥ

67.45

tulyākṛtīn tulyavarṇān tulyāyudhavibhūṣaṇān
turaṅgasādino vīkṣya vismito'bhūnmahīpatiḥ

67.46

atha pāṇḍyamahīpālaḥ paramānanda saṃyutaḥ
pradhānabhūtameteṣāṃ brūhityāha ca mantriṇam

67.47

tadā rājānamālokya mantrī pratyuttaraṃ dadau
dṛṣṭavānekavāraṃ tamīśvaraṃ sādināṃ varam

67.48

tasmai sarvaṃ dhanamadāmidānīṃ pīḍayā tava
manaḥkṣobhayuto'haṃ tu kathaṃ vā sādināṃ varam

67.49

bahusenāmadhyagataṃ jānīyāṃ taṃ nareśvara
iti tasya vacaśśrutvā punaḥ prāha sa pāṇḍyarāṭ

67.50

vihāya cittakṣobhaṃ tvaṃ matprītyai taṃ pradarśaya
ityuktavati pāṇḍyeśe mantrī śivamacintayat

67.51

ādhāra(va)yan kamapi cāṇḍajamaṇḍadhātā
pāśācchidā karatalena gṛhītapāśaḥ
śaśvatpadāmbamacalaṃ calayan purastāt
akṣāgatiḥ paśupatissvayamāvirāsīt

67.52

pāṇḍyeśvara mahābhāga paśya tvaṃ māmiti bruvan
sādivaryassvaturagaṃ vicitraṃ samadhāvayat

67.53

anye'pi pramathāssarve svān svānaśvānacodayan
plutādigamanaṃ teṣāmaśvānāṃ vīkṣya vismitaḥ

67.54

gambhīrayā madhurayā vācā tānaśvasādinaḥ
bho bho yuṣmāsu kassvāmītyapṛcchatpāṇḍyarāṇmahuḥ

67.55

nāyakaṃ darśayāmāsuraṃgulīsaṃjñayā'tha te
senāmadhyagataṃ śambhuṃ somasundaramīśvaram

67.56

dadarśa pāṇḍyabhūpo'pi līlātatparamīśvaram
tejorāśiṃ durnirīkṣyaṃ tasya rūpaṃ ca vīkṣitum

67.57

nāśakatkṛpayā'thāsya tandadarśa nṛpaḥ prabhum
manobhavaripustvārānmano bhūpasya modayan

67.58

manovegaṃturaṅgeṇa manojñena samāyayau
purogataṃ purārātiṃ tejorāśisamujjvalam

67.59

vīkṣya pāṇḍyo'pi bhītassan bhrāntyā sadyassamutthitaḥ
atiṣṭhatsāñjalikaraścitranyasta ivāgrataḥ

67.60

āsīdasyāñjaliśīrṣe kṛtyākṛtyamajānataḥ
tamanye'pyavaśāssarve nemuḥ kṛtvā'ñjalīṃstadā

67.61

utthānaṃ nārhamasmākamiti buddhvā sa bhūpatiḥ
āsituṃ cāsane paścāllajjitaḥ sthita eva saḥ

67.62

taṃ bhūpatiṃ paśupatiriti prāha purassthitam
śṛṇu pāṇḍyamahīpāla śaśivaṃśaśikhāmaṇe

67.63

anena mantrivaryeṇa kurvatā hitameva te
yāvanto'rthāssaṅgahītā bhavataḥ kośasambhṛtaḥ

67.64

tāvanto'rthā gṛhītāśca madīyānucarairmayā
sundareśvarabhaktaṃ tvāṃ vīkṣya cainaṃ kṛpāvatā

67.65

tavaiśvaryādapi mahadaiśvaryaṃ vidyate mama
aiśvaryāpekṣayā satyaṃ gṛhītaṃ tvaddhanaṃ na hi

67.66

adyāpi pīḍāmakarormantriṇo'sya mahīpate
tasya duḥkhādahaṃ duḥkhī māṃ tvaṃ pīḍitavānasi

67.67

kiñcidapyasya haste tvaddhanaṃ nāsti nṛpādhunā
tvanmūlyārthādviguṇamaśvīyaṃ tvāhṛtaṃ mayā

67.68

sallakṣaṇāśca saddeśyā āyātāsturagā iha
śvo na syāditi cāśvatvaṃ turagāṇāṃ prakīrtitam

67.69

aśvāṃstvaṃ yadi bhūpemān grahītuṃ vāñchasi prabho
tatpāśānāṃ vinimayaḥ kāryo'dya sahasā tvayā

67.70

śubhāśubhaṃ naiva jāne pāśānāṃ vyatyayātparam
grahītuṃ te dhanānyadya punaricchāsti cennṛpa

67.71

dhanāni dāsye dviguṇaṃ vinā mantraṃ vadāśu me
iti śrutvā tasya vācaṃ nṛpaḥ prītastamabravīt

67.72

sādivarya mahābhāga bhavān sarvajña eva hi
pāśavyatyayataḥ paścādaśvānāṃ tu śubhāśubham

67.73

mamaiva syāttu yuṣmākaṃ sambandho na hi vājiṣu
mama māstu dhanānyadya dadasvāśvānṛtaṃ bruve

67.74

prayaccha sadyasturagān suvegāṃśca sulakṣaṇān
tvatsahāyamahaṃ labdhvā vijeṣyāmi ripūnraṇe

67.75

sarveṣāṃ mantriṇāṃ me'dya mantrī vātapureśvaraḥ
matkāryakāriṇāṃ madhye pravaraścāstvataḥ param

67.76

enaṃ vātapureśānaṃ pūjayāmi ca mantriṇam
evaṃ ko vā nu matkāryaṃ karotyanyeṣu mantriṣu

67.77

dṛṣṭamātreṇa turagā janānāṃ vismayaṃ varam
kurvanti hi yathā tvañca karoṣyadya parāṃ mudam

67.78

prasādaya prasannastvaṃ mahyamaśvānmanoharān
ityuktvā pūrvavattasthau vismito niścalo nṛpaḥ

67.79

iti tadvākyamākarṇya sādirāṭ sundareśvaraḥ
pūrvaṃ tallakṣaṇānyuktvā paścāddātuṃ turaṅgamān

67.80

samudyukta iti prāha vācā bhūpaṃ pragalbhayā
śrīman pāṇḍyamahīpāla mahītalapurandara

67.81

śrutvā tallakṣaṇānyādau manastuṣṭyai śubhāya ca
manovegātivegāḍhyān gṛhāṇāśvānatha prabho

67.82

sarvalakṣaṇasaṃyuktā yatra tiṣṭhanti vājinaḥ
tasya rājyaṃ yaśo lakṣmīrvijayo'pi bhavatyatha

67.83

raṇe khaḍgakhaṇātkārabhīṣaṇe patimarvaṇām
svayaṃ vṛṇoti vīraśrīḥ śubhrayā kīrtimālayā

67.84

aho vilokayādyāśvānmadīyān purataḥ sthitān
mṛgendravegān śārdūlavegān vege mṛgopamān

67.85

gajaiśaśaurvānaraiśca śarabhaiśca śarairapi
vegena sannibhānaśśvānvāyuvegānmanojavān

67.86

āyāmotsedhavistāraparīṇāhamanoharān
ekavarṇān pañcavarṇāniti bhinnānanekadhā

67.87

śaṅkhasvastikacakrābhapuṇḍramaṇḍalamaṇḍitān
nigāle devamaṇinā svāvartaiśca parairyutān

67.88

aṣṭamaṅgalasampannān pañcakalyāṇaśobhitān
kuṅkumāgarukarpūrakastūrīgandhagandhitān

67.89

śaṅkhāmbuvāhaśarabhasiṃhagambhīraheṣitān
aṃghridoṣairvirahitān śikṣāvidhisuśikṣitān

67.90

abhito dhāvane prāpte'lātacakrasamānapi
puruṣārūḍhamātreṇa tadrūpavaśavartinaḥ

67.91

pīyūṣakhaṇḍasadṛśaphenamālābhimaṇḍitān
nausannibhānāpagāsu gantuṃ śaktāṃśca durgame

67.92

prākārabandhavāryaṃghriparilaṅghanasukṣamān
jātāṣṭavarṣadeśīyānāśaṅkārahitānapi

67.93

evamādiguṇairyuktānaśvānatyantadurlabhān
vāhanānyucitānīha rājñāṃ prāhurvicakṣaṇāḥ

67.94

tvadyogyā eva turagā ānītā akhilā api
ityuktvā pāṇḍyabhūpālaṃ nandyādigaṇanāyakān

67.95

kiñcidālokayāmāsa kaṭākṣeṇa maheśvaraḥ
te sarve svasvaturagān śaravāyumanojavān

67.96

dhārāsu codayāmāsussamyakpañcavidhāsu ca
valgacaṅkramavalgau dvau dhāṭīmaṇḍalavaṅkramau

67.97

mandārakhyā gatirityetāḥ pañca dhārāḥ prakīrtitāḥ
vilokya vismito'tyantamaśvānāmadbhutāṃ gatim

67.98

mantribhirmumude rājā vātagrāmeśamantriṇā
atha devo'pi vedāśvaṃ svakīyaṃ parivartayan

67.99

savyāpasavyamārgeṇa babhau sūrya ivāparaḥ
savyāpasavyagatibhissañcarannativegataḥ

67.100

eko'neka ivābhāti janānāṃ śāṅkaro hayaḥ
prāptāyāmabhito gatyāmatha śaṅkaravāhanam

67.101

alātacakrasadṛśamābhāti suciraṃ javāt
puravīthīṣu dīrghāsu drutāmṛjugatiṃ gataḥ

67.102

vīthīdairghyasamāyāmaṃ vājī prāpta ivābhavat
evaṃ bahuvidhābhiśca gatibhisturagasya ca

67.103

nṛpādīnāṃ janānāṃ cākarodatyadbhutaṃ śivaḥ
atha bhūpapurobhāge tuṅgaṃ turagamātmanaḥ

67.104

niścalīkṛtya taṃ bhūpamiti prāha pinākadhṛt
ete kāmbojajā aśvā ete bāhlīkadeśajāḥ

67.105

ete vanāyujā aśvā ete gāndhāradeśajāḥ
āraṭṭasambhavā ete sindhudeśodbhavā ime

67.106

ete yavanadeśīyā ete kandaradeśajāḥ
pārvateyā ime aśvā ete kāśmīrasambhavāḥ

67.107

dvīpāntarodbhavā eta ime kekayadeśajāḥ
vāsantikāśca sauvīrā mālavāstaulavā ime

67.108

pāñcālā api sālveyā ime magadhadeśajāḥ
kaurukṣetrāśca kāliṅgā ete saurāṣṭrajā hayāḥ

67.109

ete haimavatā aśvā hemakūṭabhavā ime
pāriyātrodbhavā ete mandarādāgatā ime

67.110

śvetāścaśoṇāśca piṅgāśca kṛṣṇā miśrāsturaṅgamāḥ
varṇabhedātpañcavidhā bhavanti jagatītale

67.111

hārakṣīraśaśāṅkaśaṅkharajataprāleyavarṇāssitāḥ
ālaktadyutidāḍimīkusumavadraktāśca śoṇāśśubhāḥ
kṛṣṇāstvañjanakokilāṃbudanibhā bhṛṅgāṃganāgopamā
hemābhā harayaḥ pradīptahutabhuggorocanābhāśśubhāḥ

67.112

ye varṇabhedasammiśrā aśvā miśrāḥ prakīrtitāḥ
nānāvarṇā vicitrāśca nānādeśabhavā api

67.113

nānāsulakṣaṇayutā ime aśvāssamāgatāḥ
śirovakṣaḥ pucchamukhapādā yeṣāṃ ca pāṇḍarāḥ

67.114

te tvaṣṭamaṅgalopetāstānaśvānavalokaya
mukhaṃ ca caraṇaṃ yeṣāṃ gatā dhavalatāṃ ca te

67.115

pañcakalyāṇasampannāstān paśya turagānapi
yeṣāṃ nigāle tvāvarttassyāddevamaṇisaṃjñitaḥ

67.116

te svāmine prayacchanti hyāssarvvāśca sampadaḥ
urasi dvau śirasi ca dvāvāsye dvau ca nāsayoḥ

67.117

lalāṭamadhye tvekaśca pāyorekaḥ prakīrtitaḥ
ete daśa dhruvāvartāḥ praśastāssarvavājinām

67.118

etairvirahitā aśvāḥ proktā durlakṣaṇā iti
śrīvatso vakṣasi proktastvāvartaiḥ pañcabhirbhavet

67.119

madhyame ca caturdikṣu sambhūtaissupradakṣiṇaiḥ
śrīvatsakī turaṅgaśca bhartussarvārthadāyakaḥ

67.120

bhavetāṃ yasya cāśvasya dvāvāvartau lalāṭajau
ripūn jayati tatsvāmī dhanadhānyasuputravān

67.121

lalāṭe tribhirāvartairyasya niśreṇirasti hi
labhate vājinā tena dhanadhānyajayaṃ nṛpaḥ

67.122

savyāvartaiścaturbhiśca lalāṭasthaisturaṅgamāḥ
kurvate svāminaṃ sadyaḥ putravantaṃ mahīpatim

67.123

āvartau vṛṣabhākhyau tu karṇamūle samāśritau
yasya tu svāminastasya labhante bhūṣaṇāni ca

67.124

evamādiśubhāvartairaṅkitā aśvapuṅgavāḥ
asaṅkhyātā āgatāśca tānimān paśya bhūpate

67.125

āvartau galamadhyasthau bhartuḥ kṣudduḥkhamṛtyudau
bharturjaṅghodbhavāvartau bhayabandhanaduḥkhadau

67.126

svāmino mātaraṃ hanti hyāvartastūttaroṣṭhajaḥ
kakṣāvartasturaṅgāṇāṃ hanti svāminamāhave

67.127

ghoṇāvartau janayati kambalaṃ mṛtyumāśu ca
gaṇḍāvartau bhayagadajanakassvāmino bhavet

67.128

jānvāvartaḥ kṣapayati sakulaṃ svāminaṃ drutam
evamādyaśubhāvartaissahitāśca hayādhamāḥ

67.129

śālāyāṃ na praveśyāśca nāgatā iha tadvidhāḥ
dvātriṃśadāyuraśvānāṃ daśāśca kathitā daśa

67.130

trīṇi varṣāṇi māsau dvau dināni dvādaśaiva hi
āyuṣo daśamo bhāgo daśa proktā kramāddaśa

67.131

madhyasthāstāsu ṣaṭ‌caiva praśastāḥ syurdaśāḥ kramāt
sarve varṇāḥ praśastāssyuḥ śvetavarṇena saṃyutāḥ

67.132

anyavarṇayutaśśveto vājināmapraśastakaḥ
aśvastu kṛṣṇaḥ śoṇo vā kukṣau vakṣasi vā sitaḥ

67.133

vājī vaijayiko nāmnā bhartussarvārthasādhakaḥ
aśvastu kṛṣṇaḥ śveto vā kukṣau vakṣasi vā'ruṇaḥ

67.134

bhartre dadāti bhāgyaṃ ca vijayaṃ ca raṇāṅgaṇe
aśvastu jaṭhare śvetaḥ putraṃ bhartre dadāti ca

67.135

valakṣavakṣā ānandaṃ grīvāyāṃ pāṇḍaro dhanam
mukhe śuklastu vijayaṃ saukhyaṃ pṛṣṭhe tu pāṇḍaraḥ

67.136

vāmapārśve sito dārān dhānyaṃ dakṣe valakṣavān
yasya syuḥ pṛṣṭhavālāstu śvetāsso'śvo jayapradaḥ

67.137

sainyasya purato neyo jayārthaṃ pṛthivībhujā
śvetāśvasya śvetataraṃ śiro yasya ca lakṣyate

67.138

bhartussarvārthakṛtsa syāt sūryakāntābhidhānavān
aśvasya nābhimārabhya pūrvārdhaṃ bālabhānuvat

67.139

aparādhaṃ pāṇḍaraṃ ceddivā vaijayiko hi saḥ
pūrvamardhaṃ śaśāṅkābhaṃ paścimaṃ bālasūryavat

67.140

yasyāśvasya bhavedevaṃ niśāvaijayikaśca saḥ
divāvaijayikā aśvā niśāvaijayikā api

67.141

ānītāstava saubhāgyāt sarvasampatsamṛddhaye
ārādatra samāyātāstānapyālokaya prabho

67.143

pāde kandukavat sthitau ca kiribat svāsphālane siṃhavat
netre nīrajavajjave pavanavaddheṣārave meghavat
vinyāse naṭavanmukhe kulavadhūvaktrenduvadvājino
ye syuste bhuvi rājavāhanapade sambhāvanīyāssadā
vakṣo lalāṭaṃ jaghanaṃ hayānāṃ
trīṇi praśastāni pṛthūni vidyāt
pṛṣṭhañca karṇāvatha kukṣināsaṃ
hrasvāni catvāri śubhāni vidyāt

67.144

vālāśca romāṇi ca kesarāśca
trīṇi praśastāni mṛdūni vidyāt
āsyañca netre ca śiro hayānāṃ trīṇi
trīṇi praśastāni mahānti vidyāt

67.145

oṣṭhau ca jihvā tvatha sṛkaṇī ca
trīṇi praśastāni tanūni vidyāt
grīvā'tha jaṅghā vadanaṃ hayānāṃ
trīṇyeva dīrghāṇi śubhāni vidyāt

67.146

upacitabalaśobhāssatvasārairupaitāḥ
surabhikusumagandhāśśaṅkhameghebhanādāḥ
bahuvidhaśubhavarṇassaṃhatāṅgasvarūpāḥ
śubhagatijavayuktā vāhavaryāssunetrāḥ

67.148

jīmūtavarṇo ghanaghoṣahreṣaḥ sadājyagandho gajasiṃhagāmī
priyaśca mālye ca vilepane ca so'pyaśvarājo nṛpavāhanaṃ syāt
śatāṅgulasamutsedha uttamāśvasya kīrtitaḥ
tataṣṣoḍaśabhāgonaṃ pramāṇaṃ madhyamasya tu

67.149

madhyamādaṣṭabhāgonaṃ pramāṇaṃ syāt kanīyasaḥ
rājā'pyevaṃvidhānaśvān rūpalakṣaṇasaṃyutān

67.150

gandhairmālyaiśca vividhaiḥ pūjayettān vidhānataḥ
pūjaya tvaṃ ca turagānparīkṣyaivaṃ sulakṣaṇān

67.151

vijayāya yaśovṛddhyai sarvakāmārthasiddhaye
kāntātmarūpān gāndhārān kāṭhinyakhurasaṃyutān

67.152

satvayuktāṃśca sadgarṇān sadāvartān javādhikān
sallakṣaṇāṃśca saddeśyān durlakṣaṇavivarjitān

67.153

mahābhārasahiṣṇūṃśca mahākṣuttṛṭsahānapi
etān gṛhāṇa turagānakhilānavanīpate

67.154

iti procya kramādaśvān śivāgaṇa kṛtān śivaḥ
prādāttasmai mahīpāya puraḥ prasṛtapāṇaye

67.155

pratyagrahīttānrājā'pi tatpāśasparśamātrataḥ
mudā paramayā yuktaḥ pāṇḍyarāḍarimardanaḥ

67.156

āhūya sakalān śaktānātmīyānaśvapoṣakān
mandurāsu madīyāsu badhyantāṃ turagālaye

67.157

ityājñāṃ pradadau tebhya stathā'kurvan bhaṭāśca te
āmnāyamayamātmīyamaśvamekaṃ vinā tadā

67.158

śivaḥ śivāmayānaśvān pradadau pārthivāya vai
turaṅgasādināṃ madhye vihaṅgamapatiṃ yathā

67.159

sañcarantaṃ sadaśvena taṃ dṛṣṭvā devapuṅgavam
prītivismayasaṃyukto bhūṣaṇāni pradāya ca

67.160

punassarvottamāyāya sādivaryāya śambhave
candrikādhavalaṃ prādādbhū paścelamanuttamam

67.161

avaruhya turaṅgāttatsamādāya maheśvaraḥ
svasya bhaktasya rakṣārthaṃ kṛpayā śirasā dadhau

67.162

āmuktabhūṣaṇamadhiṣṭhitabāhvavaryaṃ
aṅgīkṛtāsilatamīśvaramadrijeśam
cūḍāpadena surasindhumiṣa dvitīyāṃ
celāṃ dadhānamamalāmavanīndradattām

67.163

palyāginassamavaruhya śivasturaṅgāt
pāṇḍyasya hanta śirasā'sya bibharti celam
sañjātamastaka ivāpahasedamuṣya
digvāsasaḥ karatalena dhṛtaḥ kapālaḥ

67.164

gaṇā ityabruvan sarve harṣāśrupulakānvitāḥ
sthāne sthāne ca tiṣṭhanto mudā paramayā yutāḥ

67.165

itarebhyaśca sādibhyaścelāḥ prādādvarā nṛpaḥ
baddhvā śīrṣeṣu te sarve nandyādigaṇanāyakāḥ

67.166

āmnāyaturagārūḍhaṃ nāmnā nīpavaneśvaram
sādivaryaṃ puraskṛtya hasanto līlayā'sya tu

67.167

arimardanapāṇḍyasya bhāgyaṃ kasyāpi neti ca
vadantassundareśasya sannidhiṃ prāpurañjasā

67.168

āhūya mantrivaryaṃ taṃ nṛpo vātapureśvaram
cāṭunā sāntvavādena santoṣya nitarāmapi

67.169

nānāratnasamāyuktāṃ svarṇapaṭṭāṃ manoramām
sarvairābharaṇaissārdhaṃ celāmapyuttamāmapi

67.170

tasmai pradāya sacivān sūcakānidamabravīt
he mantriṇo'yaṃ manmantrī sundareśa ivāparaḥ

67.171

sabhāyāmābhayā bhāti sāmarthyātiśayena ca
aśvā bhavadbhirdṛṣṭāśca samānītā anena hi

67.172

kāle vilambite'pyevaṃ mantrī vātapureśvaraḥ
asmatkāryamaśeṣañca śubhameva vyadhātsudhīḥ

67.173

evaṃ punaḥ punarbhūpo vadan santoṣasaṃyutaḥ
āsthānamaṇḍape tatra ciraṃ bhadrāsane'vasat

67.175

madhyaṃ gate'tha mārtāṇḍe divasasya mahīpatiḥ
mantrimūkhyān janān sarvān gantuṃ svān svān gṛhān prati
ājñāpya jñāpayāmāsa vātagrāmeśamapyatha
gantuṃ santoṣasanmānapūrvaṃ rājā'rimardanaḥ

67.176

teṣu sarveṣu gacchatsu mantrimuruvyajaneṣu ca
yayau vātapureśo'pi gṛhaṃ pūrṇamanorathaḥ

67.177

cihnakāhalaghoṣeṇa pūrayan puramātmanaḥ
rājā ca paścātsvaṃ prāpa mandiraṃ maṅgalālayām

67.178

dṛṣṭavanto janāssarve vicitrañcāśvavikrayam
vadanto'tyadbhutamiti svaṃ svaṃ gehaṃ yayustataḥ

67.179

sundareśo'pi bhagavān hasan gaṇavaraissaha
prāpya pralayakāle'pi svālayaṃ layavarjitam

67.180

mūlaliṅge tirodhānaṃ prāpa sarvairgaṇaissaha
līlāviśeṣamāścaryaṃ bhaktārthaṃ kṛtamātmanā

67.181

gauryai sa kathayāmāsa sā'pi śrutvā suvismitā
ekonaṣaṣṭirrlīleyaṃ śrīhālāsyapateḥ prabhoḥ

67.182

samastaduḥkhagahanadāvānalaśikhopamā
śṛṇvatāṃ stuvatāṃ nṛṇāṃ sundareśāśvavikrayam
jyeṣṭhā palāyate sadyassamāyāti kanīyasī

Linked texts (3)