Halasyakhanda 67
Hālāsyakhaṇḍa 67
- Language
- Sanskrit
67.1
iti śrīskānde mahāpurāṇe agastyasaṃhitāyāṃ
hālāsyamāhātmye - śrīvātapureśasya jñānadīkṣākaraṇaṃ nāma
catuṣṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
vanta civaṉaik kaṇṭu avarāl āṭkoḷḷappaṭṭār. kaṇ
pārvai vaḻiyē tīkṣai aḷitta anta kuru avaratu uḷḷak
kiṭakkaiyai uṇarntu stūla - sūkṣma pañcākṣara
mantraṅkaḷai upatēcittār. uṭaṉ pēraṟivum aruṅ
kavitaiyum vātavūrariṭam veḷippaṭṭaṉa. ulaka vācaṉai
maṟaintatu. taṉṉaiyē ārvattuṭaṉ taricikkiṉṟa vātavūrarai
"uṉṉāl cila paṇikaḷ naṭaipeṟa vēṇṭiyuḷḷatu. nī
iṅkē iru" eṉa kuru paṇittatum vātavūrar paci tūkka
mar̆ṟavarākac civaṉaippāṭiṉār. antattiruvācakattaik
kēṭṭa civaṉaṭiyārkaḷ meymaṟantaṉar. aṭiyārkaḷukkup
paṇiviṭai ceyvatilum civaṉatu vaḻipāṭṭilum kutirai
vāṅkak koṇṭuvanta peruñ celvam celaviṭapaṭṭut
tīrntatu. pāṇṭiya aracaṉ tūtarvaḻiyē peruntuṟaiyil
nikaḻvatai aṟintu vekuṇṭu vātavūrarai uṭaṉ
maturaikkuk kutiraikaḷuṭaṉ varumpaṭi ceyti
aṉuppiṉāṉ. vātavūrar īcaṉaip paṇintu vaḻikāṭṭa
vēṇṭiṉār. īcaṉō acarīriyākak kutiraikaḷuṭaṉ aintāṟu
nāṭkaḷil varuvatāka aracaṉukkuc ceyti aṉuppac
ceytār. vātavūraṉai uṭaṉ maturai cellumpaṭi
kaṭṭaḷaiyiṭṭuttāṉ kutiraikaḷaik koṇarvatākak kūṟiṉār.
vātavūrar maturai ceṉṟu aracaṉiṭam aṉṟō maṟunāḷō
kutiraikaḷ vantu viṭumeṉṟu uṟutiyākac coṉṉār.
aracaṉ kutiraikaḷ tōṉṟiya tēcam, iṉam, mar̆ṟum
eṇṇikkai par̆ṟik kēṭka, eṇṇar̆ṟa kutiraikaḷ pala
tēcaṅkaḷaic cārntiruppatāl tiṭṭavaṭṭamākak kūṟa
iyalāmaiyaik kūṟi nēril pārttut terintu
koḷḷalām eṉa viṭai aḷittār. maṉam amaiti peṟa
hālāsyanātaraiyum, mīṉākṣiyaiyum, vināyakaraiyum,
kantaraiyum kaṇṭu vaṇaṅki vaḻipaṭṭār. vātavūraratu
uṟaviṉarkaḷ, uṇmaiyaṟintu aracar vātavūraraiyum
taṅkaḷaiyum taṇṭikkakkūṭum eṉap payantaṉar. īcaṉ
kāppār̆ṟuvār eṉṟa nampikkaiyuṭaṉ vātavūrar
amaitiyuṭaṉiruntār. itu aimpatti eṭṭāvatu līlai.
pañcaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
59. māyāśvavikrayaḥ
agastyaḥ -
māyāśvavikrayaṃ śambhurbhūpālāya yathā'karot
tāṃ līlāṃ cādya vakṣyāmi janavismayakāriṇīm
67.2
adya śvo vā paraśvo vā'pyāgamiṣyanti vājinaḥ
iti viśvasya sacivavākyaṃ pāṇḍyamahīpatiḥ
67.3
taṭākāni samutpādya sampūrṇāni ca sajjaleḥ
harṣeṇa mahatā yukto nināya ca dinatrayam
67.4
caturthe ca dine prāpte nāyayusturagāstu te
mantrī ca nātyajaddhairyaṃ śivavākyaṃ suviśvasan
67.5
kopānalo'bhūdbūpasya vardhitassūcakānilaiḥ
tasmin kāle samāyātasso'pi vātapureśvaraḥ
67.6
rājño nikaṭamīśaṃ ca smaran draṣṭuṃ mahīpatim
dṛṣṭamātreṇa bhūpo'pi mahākopākulastadā
67.7
śrīmadvātapureśaṃ taṃ kṣipraṃ dagdhumivodyataḥ
atha rājā samīpasthān daṇḍahastān svakiṅkarān
67.8
nirvandhamakhilaṃ kartumamātyaṃ pratyacodayat
grahītavyaṃ dhanaṃ sarvaṃ nāyātāsturagā iti
67.9
kruddhāste sacivaṃ prāpya samākṛṣya javena tam
rājājñayā bṛhantaṃ ca pāṣāṇaṃ tasya pṛṣṭhake
67.10
vaheti nyadadhuḥ so'pi dadhau taṃ ca mahāmanāḥ
śrameṇa śramahartāraṃ śivameva hṛdi smaran
67.11
tadbhāraṃ sa ca nājñāsīt śive niścaladhīḥ sudhīḥ
vahtyayaṃ śilāṃ tūlamūtavat balavāniti
67.12
sāradārumayairdaṇḍaiḥ pādau pāṇī ca tasya te
apīḍayan tadā so'pi śivetyākrandanaṃ vyadhāt
67.13
piṭhare sthāpāmāsuratibhārāṃ śilāṃ punaḥ
yatnenāropitāṃ taistāṃ prarudan sarvasatvataḥ
67.14
uvāha śaṅkaraṃ dhyāyan mantrī vātapureśvaraḥ
evaṃ pīḍāṃ bahuvidhāmanubhūya punaḥ punaḥ
67.15
abhukta eva khinnassan taddinaṃ ca nināya saḥ
rātrau kārāgṛhamapi nīto rājājñayā bhaṭaiḥ
67.16
kārādhyakṣā api janāstamatyantamabhartsayan
tadbhartsanamaśaktassan śrotumāryāmithābravīt
67.17
śaṅkara sadyasturagānānaya mūḍheti bhartsayanti bhaṭāḥ
na sahe tyakṣye prāṇān tvaṃ cettrātā mama kṣaṇādrakṣa
67.18
āryāmevaṃ sa bahuśaḥ proccaran puṇyakṛdvaraḥ
niśāmapi nināyātha sūrye samudite sati
67.19
kārāgṛhātsa nirgatya sundareśavimānagam
śātakumbhamayaṃ kumbhaṃ paśyan rakṣeti cābravīt
67.20
atha śrīvācakairnavyaiḥ prastauti sma maheśvaram
sundareśo'pi tāṃ śrutvā prīto bhūtvā kṛpānidhiḥ
67.21
nandyādigaṇanāthebhyaḥ aśvān kartuṃ śibāgaṇān
dadāvanujñāṃ sahasā jīvanmuktipurīśvaraḥ
67.22
sundareśājñayā paścād gaṇāssarve mudānvitāḥ
sarvān sṛgālān bhūmisthān vyadhussasturagān kṣaṇāt
67.23
sādibeṣadharāssantasturagānuttamottamān
gaṇāścāruruhussarve māyāmānuṣavigrahāḥ
67.24
anādayan kāhalāṃśca vādyāni vidhāni te
pratasthire ca sahasā hālāsyābhimukhā gaṇāḥ
67.25
udajṛmbhata dhūliśca gagane nitarāṃ tadā
āgacchantīha turagāssādivaryairadhiṣṭhitāḥ
67.26
puradhūliśca sañjātā dṛśyate khe janā iti
avadanmantriṇe tasmā udantaṃ kṛpayānvitāḥ
67.27
evaṃ vṛttāntamājñāya mantrī vātapureśvaraḥ
antaḥ khinno rudanāryāmevamāha śivaṃ prati
67.28
janavannātha tvatkaṃ vacanaṃ viśvasya sudṛḍha evāsmi
prādurbhava sadyastvaṃ turagairmāṃ satyavādinaṃ kurvan
67.29
tadā prītā janāḥ kecidāgatya vyāharan punaḥ
mantrivarya mahābhāga samāyānti turaṅgamāḥ
67.30
rājñe jñāpaya sadyastvaṃ jahi duḥkhaṃ mahāmate
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā nitarāṃ prītamānasaṃḥ
67.31
tathā cakre mudā so'pi muktaḥ pīḍākarairbhaṭaiḥ
mantriṇo vacanaṃ śrutvā pāṇḍyo'pi mudito bhṛśam
67.32
bāhyālimaṇṭapaṃ prāpya samastasacivānvitaḥ
vārakanyācamatkāravījyamānasucāmaraḥ
67.33
dhṛtotkṛṣṭalasadbhūṣo vinodānavalokayan
kālakṣepaṃ ca kurvāṇaściraṃ tatraiva tasthivān
67.34
turagā nāyayuḥ kṣipraṃ sundareśasya līlayā
tadā pāṇḍyastu kupitaḥ kiṅkarānevamabravīt
67.35
pralapatyeṣa sacivo gāḍhaṃ taṃ praharantvataḥ
iti bhūpavacaśśrutvā ciñcāśākhāḥ pragṛhya ca
67.36
taṃ prahartuṃ nirdayāste cāyayustasya kiṅkarāḥ
āgacchatastānālokya sacivaśśivabhaktitaḥ
67.37
śrīvācakaistadāstauṣīdrāvayan drāviḍān kavīn
āryāṃ ca kāñcit prāhātha rañjayansudhiyāṃ dhiyaḥ
67.38
bhaktāpadbhañjana śiva sadyaḥ prādurbhava kṣaṇātturagaiḥ
puruṣā bhūpasya bhṛśaṃ kāśvā brūhīti tāḍayantyadya
67.39
janavannātha tvatkaṃ vacanaṃ viśvasya sudṛḍha evāsmi
prādurbhava sadyastvaṃ turagān bhūpo vilokituṃ tvarate
67.40
tasminvadati satyevaṃ śruto'bhūtkāhaladhvaniḥ
turaṅgamakhurodbhūtā dhūliḥ prādurabhūdatha
67.41
rājā'pi taṃ samānāyya sacivaṃ bhrāntavat sthitam
mā rodīriti cāśvāsyāpaśyaccāśvāgatiṃ puraḥ
67.42
vividhoṣṇīṣakūrpāsabhūṣaValidṇāmbaramaṇḍitāḥ
bālabhānuttaṭittaptakāñcanābhakalobarāḥ
67.43
pramathāśśaṅkukarṇādyā nānāyudhalasatkarāḥ
ūrubhyāṃ codayanto'śvānāvirāsannṛpāgrataḥ
67.44
ālolanmaṇikuṇḍalassukavacī hārāṅgadālaṅkṛto
vedāśvaṃ parivartayan laghugatiṃ savyāpasavyakramāt
gāḍhākṛṣṭakhalīna pāśamasakṛddhārāsu sambodayan
ādhūnan karavālamāvirabhavallokaikasādī haraḥ
67.45
tulyākṛtīn tulyavarṇān tulyāyudhavibhūṣaṇān
turaṅgasādino vīkṣya vismito'bhūnmahīpatiḥ
67.46
atha pāṇḍyamahīpālaḥ paramānanda saṃyutaḥ
pradhānabhūtameteṣāṃ brūhityāha ca mantriṇam
67.47
tadā rājānamālokya mantrī pratyuttaraṃ dadau
dṛṣṭavānekavāraṃ tamīśvaraṃ sādināṃ varam
67.48
tasmai sarvaṃ dhanamadāmidānīṃ pīḍayā tava
manaḥkṣobhayuto'haṃ tu kathaṃ vā sādināṃ varam
67.49
bahusenāmadhyagataṃ jānīyāṃ taṃ nareśvara
iti tasya vacaśśrutvā punaḥ prāha sa pāṇḍyarāṭ
67.50
vihāya cittakṣobhaṃ tvaṃ matprītyai taṃ pradarśaya
ityuktavati pāṇḍyeśe mantrī śivamacintayat
67.51
ādhāra(va)yan kamapi cāṇḍajamaṇḍadhātā
pāśācchidā karatalena gṛhītapāśaḥ
śaśvatpadāmbamacalaṃ calayan purastāt
akṣāgatiḥ paśupatissvayamāvirāsīt
67.52
pāṇḍyeśvara mahābhāga paśya tvaṃ māmiti bruvan
sādivaryassvaturagaṃ vicitraṃ samadhāvayat
67.53
anye'pi pramathāssarve svān svānaśvānacodayan
plutādigamanaṃ teṣāmaśvānāṃ vīkṣya vismitaḥ
67.54
gambhīrayā madhurayā vācā tānaśvasādinaḥ
bho bho yuṣmāsu kassvāmītyapṛcchatpāṇḍyarāṇmahuḥ
67.55
nāyakaṃ darśayāmāsuraṃgulīsaṃjñayā'tha te
senāmadhyagataṃ śambhuṃ somasundaramīśvaram
67.56
dadarśa pāṇḍyabhūpo'pi līlātatparamīśvaram
tejorāśiṃ durnirīkṣyaṃ tasya rūpaṃ ca vīkṣitum
67.57
nāśakatkṛpayā'thāsya tandadarśa nṛpaḥ prabhum
manobhavaripustvārānmano bhūpasya modayan
67.58
manovegaṃturaṅgeṇa manojñena samāyayau
purogataṃ purārātiṃ tejorāśisamujjvalam
67.59
vīkṣya pāṇḍyo'pi bhītassan bhrāntyā sadyassamutthitaḥ
atiṣṭhatsāñjalikaraścitranyasta ivāgrataḥ
67.60
āsīdasyāñjaliśīrṣe kṛtyākṛtyamajānataḥ
tamanye'pyavaśāssarve nemuḥ kṛtvā'ñjalīṃstadā
67.61
utthānaṃ nārhamasmākamiti buddhvā sa bhūpatiḥ
āsituṃ cāsane paścāllajjitaḥ sthita eva saḥ
67.62
taṃ bhūpatiṃ paśupatiriti prāha purassthitam
śṛṇu pāṇḍyamahīpāla śaśivaṃśaśikhāmaṇe
67.63
anena mantrivaryeṇa kurvatā hitameva te
yāvanto'rthāssaṅgahītā bhavataḥ kośasambhṛtaḥ
67.64
tāvanto'rthā gṛhītāśca madīyānucarairmayā
sundareśvarabhaktaṃ tvāṃ vīkṣya cainaṃ kṛpāvatā
67.65
tavaiśvaryādapi mahadaiśvaryaṃ vidyate mama
aiśvaryāpekṣayā satyaṃ gṛhītaṃ tvaddhanaṃ na hi
67.66
adyāpi pīḍāmakarormantriṇo'sya mahīpate
tasya duḥkhādahaṃ duḥkhī māṃ tvaṃ pīḍitavānasi
67.67
kiñcidapyasya haste tvaddhanaṃ nāsti nṛpādhunā
tvanmūlyārthādviguṇamaśvīyaṃ tvāhṛtaṃ mayā
67.68
sallakṣaṇāśca saddeśyā āyātāsturagā iha
śvo na syāditi cāśvatvaṃ turagāṇāṃ prakīrtitam
67.69
aśvāṃstvaṃ yadi bhūpemān grahītuṃ vāñchasi prabho
tatpāśānāṃ vinimayaḥ kāryo'dya sahasā tvayā
67.70
śubhāśubhaṃ naiva jāne pāśānāṃ vyatyayātparam
grahītuṃ te dhanānyadya punaricchāsti cennṛpa
67.71
dhanāni dāsye dviguṇaṃ vinā mantraṃ vadāśu me
iti śrutvā tasya vācaṃ nṛpaḥ prītastamabravīt
67.72
sādivarya mahābhāga bhavān sarvajña eva hi
pāśavyatyayataḥ paścādaśvānāṃ tu śubhāśubham
67.73
mamaiva syāttu yuṣmākaṃ sambandho na hi vājiṣu
mama māstu dhanānyadya dadasvāśvānṛtaṃ bruve
67.74
prayaccha sadyasturagān suvegāṃśca sulakṣaṇān
tvatsahāyamahaṃ labdhvā vijeṣyāmi ripūnraṇe
67.75
sarveṣāṃ mantriṇāṃ me'dya mantrī vātapureśvaraḥ
matkāryakāriṇāṃ madhye pravaraścāstvataḥ param
67.76
enaṃ vātapureśānaṃ pūjayāmi ca mantriṇam
evaṃ ko vā nu matkāryaṃ karotyanyeṣu mantriṣu
67.77
dṛṣṭamātreṇa turagā janānāṃ vismayaṃ varam
kurvanti hi yathā tvañca karoṣyadya parāṃ mudam
67.78
prasādaya prasannastvaṃ mahyamaśvānmanoharān
ityuktvā pūrvavattasthau vismito niścalo nṛpaḥ
67.79
iti tadvākyamākarṇya sādirāṭ sundareśvaraḥ
pūrvaṃ tallakṣaṇānyuktvā paścāddātuṃ turaṅgamān
67.80
samudyukta iti prāha vācā bhūpaṃ pragalbhayā
śrīman pāṇḍyamahīpāla mahītalapurandara
67.81
śrutvā tallakṣaṇānyādau manastuṣṭyai śubhāya ca
manovegātivegāḍhyān gṛhāṇāśvānatha prabho
67.82
sarvalakṣaṇasaṃyuktā yatra tiṣṭhanti vājinaḥ
tasya rājyaṃ yaśo lakṣmīrvijayo'pi bhavatyatha
67.83
raṇe khaḍgakhaṇātkārabhīṣaṇe patimarvaṇām
svayaṃ vṛṇoti vīraśrīḥ śubhrayā kīrtimālayā
67.84
aho vilokayādyāśvānmadīyān purataḥ sthitān
mṛgendravegān śārdūlavegān vege mṛgopamān
67.85
gajaiśaśaurvānaraiśca śarabhaiśca śarairapi
vegena sannibhānaśśvānvāyuvegānmanojavān
67.86
āyāmotsedhavistāraparīṇāhamanoharān
ekavarṇān pañcavarṇāniti bhinnānanekadhā
67.87
śaṅkhasvastikacakrābhapuṇḍramaṇḍalamaṇḍitān
nigāle devamaṇinā svāvartaiśca parairyutān
67.88
aṣṭamaṅgalasampannān pañcakalyāṇaśobhitān
kuṅkumāgarukarpūrakastūrīgandhagandhitān
67.89
śaṅkhāmbuvāhaśarabhasiṃhagambhīraheṣitān
aṃghridoṣairvirahitān śikṣāvidhisuśikṣitān
67.90
abhito dhāvane prāpte'lātacakrasamānapi
puruṣārūḍhamātreṇa tadrūpavaśavartinaḥ
67.91
pīyūṣakhaṇḍasadṛśaphenamālābhimaṇḍitān
nausannibhānāpagāsu gantuṃ śaktāṃśca durgame
67.92
prākārabandhavāryaṃghriparilaṅghanasukṣamān
jātāṣṭavarṣadeśīyānāśaṅkārahitānapi
67.93
evamādiguṇairyuktānaśvānatyantadurlabhān
vāhanānyucitānīha rājñāṃ prāhurvicakṣaṇāḥ
67.94
tvadyogyā eva turagā ānītā akhilā api
ityuktvā pāṇḍyabhūpālaṃ nandyādigaṇanāyakān
67.95
kiñcidālokayāmāsa kaṭākṣeṇa maheśvaraḥ
te sarve svasvaturagān śaravāyumanojavān
67.96
dhārāsu codayāmāsussamyakpañcavidhāsu ca
valgacaṅkramavalgau dvau dhāṭīmaṇḍalavaṅkramau
67.97
mandārakhyā gatirityetāḥ pañca dhārāḥ prakīrtitāḥ
vilokya vismito'tyantamaśvānāmadbhutāṃ gatim
67.98
mantribhirmumude rājā vātagrāmeśamantriṇā
atha devo'pi vedāśvaṃ svakīyaṃ parivartayan
67.99
savyāpasavyamārgeṇa babhau sūrya ivāparaḥ
savyāpasavyagatibhissañcarannativegataḥ
67.100
eko'neka ivābhāti janānāṃ śāṅkaro hayaḥ
prāptāyāmabhito gatyāmatha śaṅkaravāhanam
67.101
alātacakrasadṛśamābhāti suciraṃ javāt
puravīthīṣu dīrghāsu drutāmṛjugatiṃ gataḥ
67.102
vīthīdairghyasamāyāmaṃ vājī prāpta ivābhavat
evaṃ bahuvidhābhiśca gatibhisturagasya ca
67.103
nṛpādīnāṃ janānāṃ cākarodatyadbhutaṃ śivaḥ
atha bhūpapurobhāge tuṅgaṃ turagamātmanaḥ
67.104
niścalīkṛtya taṃ bhūpamiti prāha pinākadhṛt
ete kāmbojajā aśvā ete bāhlīkadeśajāḥ
67.105
ete vanāyujā aśvā ete gāndhāradeśajāḥ
āraṭṭasambhavā ete sindhudeśodbhavā ime
67.106
ete yavanadeśīyā ete kandaradeśajāḥ
pārvateyā ime aśvā ete kāśmīrasambhavāḥ
67.107
dvīpāntarodbhavā eta ime kekayadeśajāḥ
vāsantikāśca sauvīrā mālavāstaulavā ime
67.108
pāñcālā api sālveyā ime magadhadeśajāḥ
kaurukṣetrāśca kāliṅgā ete saurāṣṭrajā hayāḥ
67.109
ete haimavatā aśvā hemakūṭabhavā ime
pāriyātrodbhavā ete mandarādāgatā ime
67.110
śvetāścaśoṇāśca piṅgāśca kṛṣṇā miśrāsturaṅgamāḥ
varṇabhedātpañcavidhā bhavanti jagatītale
67.111
hārakṣīraśaśāṅkaśaṅkharajataprāleyavarṇāssitāḥ
ālaktadyutidāḍimīkusumavadraktāśca śoṇāśśubhāḥ
kṛṣṇāstvañjanakokilāṃbudanibhā bhṛṅgāṃganāgopamā
hemābhā harayaḥ pradīptahutabhuggorocanābhāśśubhāḥ
67.112
ye varṇabhedasammiśrā aśvā miśrāḥ prakīrtitāḥ
nānāvarṇā vicitrāśca nānādeśabhavā api
67.113
nānāsulakṣaṇayutā ime aśvāssamāgatāḥ
śirovakṣaḥ pucchamukhapādā yeṣāṃ ca pāṇḍarāḥ
67.114
te tvaṣṭamaṅgalopetāstānaśvānavalokaya
mukhaṃ ca caraṇaṃ yeṣāṃ gatā dhavalatāṃ ca te
67.115
pañcakalyāṇasampannāstān paśya turagānapi
yeṣāṃ nigāle tvāvarttassyāddevamaṇisaṃjñitaḥ
67.116
te svāmine prayacchanti hyāssarvvāśca sampadaḥ
urasi dvau śirasi ca dvāvāsye dvau ca nāsayoḥ
67.117
lalāṭamadhye tvekaśca pāyorekaḥ prakīrtitaḥ
ete daśa dhruvāvartāḥ praśastāssarvavājinām
67.118
etairvirahitā aśvāḥ proktā durlakṣaṇā iti
śrīvatso vakṣasi proktastvāvartaiḥ pañcabhirbhavet
67.119
madhyame ca caturdikṣu sambhūtaissupradakṣiṇaiḥ
śrīvatsakī turaṅgaśca bhartussarvārthadāyakaḥ
67.120
bhavetāṃ yasya cāśvasya dvāvāvartau lalāṭajau
ripūn jayati tatsvāmī dhanadhānyasuputravān
67.121
lalāṭe tribhirāvartairyasya niśreṇirasti hi
labhate vājinā tena dhanadhānyajayaṃ nṛpaḥ
67.122
savyāvartaiścaturbhiśca lalāṭasthaisturaṅgamāḥ
kurvate svāminaṃ sadyaḥ putravantaṃ mahīpatim
67.123
āvartau vṛṣabhākhyau tu karṇamūle samāśritau
yasya tu svāminastasya labhante bhūṣaṇāni ca
67.124
evamādiśubhāvartairaṅkitā aśvapuṅgavāḥ
asaṅkhyātā āgatāśca tānimān paśya bhūpate
67.125
āvartau galamadhyasthau bhartuḥ kṣudduḥkhamṛtyudau
bharturjaṅghodbhavāvartau bhayabandhanaduḥkhadau
67.126
svāmino mātaraṃ hanti hyāvartastūttaroṣṭhajaḥ
kakṣāvartasturaṅgāṇāṃ hanti svāminamāhave
67.127
ghoṇāvartau janayati kambalaṃ mṛtyumāśu ca
gaṇḍāvartau bhayagadajanakassvāmino bhavet
67.128
jānvāvartaḥ kṣapayati sakulaṃ svāminaṃ drutam
evamādyaśubhāvartaissahitāśca hayādhamāḥ
67.129
śālāyāṃ na praveśyāśca nāgatā iha tadvidhāḥ
dvātriṃśadāyuraśvānāṃ daśāśca kathitā daśa
67.130
trīṇi varṣāṇi māsau dvau dināni dvādaśaiva hi
āyuṣo daśamo bhāgo daśa proktā kramāddaśa
67.131
madhyasthāstāsu ṣaṭcaiva praśastāḥ syurdaśāḥ kramāt
sarve varṇāḥ praśastāssyuḥ śvetavarṇena saṃyutāḥ
67.132
anyavarṇayutaśśveto vājināmapraśastakaḥ
aśvastu kṛṣṇaḥ śoṇo vā kukṣau vakṣasi vā sitaḥ
67.133
vājī vaijayiko nāmnā bhartussarvārthasādhakaḥ
aśvastu kṛṣṇaḥ śveto vā kukṣau vakṣasi vā'ruṇaḥ
67.134
bhartre dadāti bhāgyaṃ ca vijayaṃ ca raṇāṅgaṇe
aśvastu jaṭhare śvetaḥ putraṃ bhartre dadāti ca
67.135
valakṣavakṣā ānandaṃ grīvāyāṃ pāṇḍaro dhanam
mukhe śuklastu vijayaṃ saukhyaṃ pṛṣṭhe tu pāṇḍaraḥ
67.136
vāmapārśve sito dārān dhānyaṃ dakṣe valakṣavān
yasya syuḥ pṛṣṭhavālāstu śvetāsso'śvo jayapradaḥ
67.137
sainyasya purato neyo jayārthaṃ pṛthivībhujā
śvetāśvasya śvetataraṃ śiro yasya ca lakṣyate
67.138
bhartussarvārthakṛtsa syāt sūryakāntābhidhānavān
aśvasya nābhimārabhya pūrvārdhaṃ bālabhānuvat
67.139
aparādhaṃ pāṇḍaraṃ ceddivā vaijayiko hi saḥ
pūrvamardhaṃ śaśāṅkābhaṃ paścimaṃ bālasūryavat
67.140
yasyāśvasya bhavedevaṃ niśāvaijayikaśca saḥ
divāvaijayikā aśvā niśāvaijayikā api
67.141
ānītāstava saubhāgyāt sarvasampatsamṛddhaye
ārādatra samāyātāstānapyālokaya prabho
67.143
pāde kandukavat sthitau ca kiribat svāsphālane siṃhavat
netre nīrajavajjave pavanavaddheṣārave meghavat
vinyāse naṭavanmukhe kulavadhūvaktrenduvadvājino
ye syuste bhuvi rājavāhanapade sambhāvanīyāssadā
vakṣo lalāṭaṃ jaghanaṃ hayānāṃ
trīṇi praśastāni pṛthūni vidyāt
pṛṣṭhañca karṇāvatha kukṣināsaṃ
hrasvāni catvāri śubhāni vidyāt
67.144
vālāśca romāṇi ca kesarāśca
trīṇi praśastāni mṛdūni vidyāt
āsyañca netre ca śiro hayānāṃ trīṇi
trīṇi praśastāni mahānti vidyāt
67.145
oṣṭhau ca jihvā tvatha sṛkaṇī ca
trīṇi praśastāni tanūni vidyāt
grīvā'tha jaṅghā vadanaṃ hayānāṃ
trīṇyeva dīrghāṇi śubhāni vidyāt
67.146
upacitabalaśobhāssatvasārairupaitāḥ
surabhikusumagandhāśśaṅkhameghebhanādāḥ
bahuvidhaśubhavarṇassaṃhatāṅgasvarūpāḥ
śubhagatijavayuktā vāhavaryāssunetrāḥ
67.148
jīmūtavarṇo ghanaghoṣahreṣaḥ sadājyagandho gajasiṃhagāmī
priyaśca mālye ca vilepane ca so'pyaśvarājo nṛpavāhanaṃ syāt
śatāṅgulasamutsedha uttamāśvasya kīrtitaḥ
tataṣṣoḍaśabhāgonaṃ pramāṇaṃ madhyamasya tu
67.149
madhyamādaṣṭabhāgonaṃ pramāṇaṃ syāt kanīyasaḥ
rājā'pyevaṃvidhānaśvān rūpalakṣaṇasaṃyutān
67.150
gandhairmālyaiśca vividhaiḥ pūjayettān vidhānataḥ
pūjaya tvaṃ ca turagānparīkṣyaivaṃ sulakṣaṇān
67.151
vijayāya yaśovṛddhyai sarvakāmārthasiddhaye
kāntātmarūpān gāndhārān kāṭhinyakhurasaṃyutān
67.152
satvayuktāṃśca sadgarṇān sadāvartān javādhikān
sallakṣaṇāṃśca saddeśyān durlakṣaṇavivarjitān
67.153
mahābhārasahiṣṇūṃśca mahākṣuttṛṭsahānapi
etān gṛhāṇa turagānakhilānavanīpate
67.154
iti procya kramādaśvān śivāgaṇa kṛtān śivaḥ
prādāttasmai mahīpāya puraḥ prasṛtapāṇaye
67.155
pratyagrahīttānrājā'pi tatpāśasparśamātrataḥ
mudā paramayā yuktaḥ pāṇḍyarāḍarimardanaḥ
67.156
āhūya sakalān śaktānātmīyānaśvapoṣakān
mandurāsu madīyāsu badhyantāṃ turagālaye
67.157
ityājñāṃ pradadau tebhya stathā'kurvan bhaṭāśca te
āmnāyamayamātmīyamaśvamekaṃ vinā tadā
67.158
śivaḥ śivāmayānaśvān pradadau pārthivāya vai
turaṅgasādināṃ madhye vihaṅgamapatiṃ yathā
67.159
sañcarantaṃ sadaśvena taṃ dṛṣṭvā devapuṅgavam
prītivismayasaṃyukto bhūṣaṇāni pradāya ca
67.160
punassarvottamāyāya sādivaryāya śambhave
candrikādhavalaṃ prādādbhū paścelamanuttamam
67.161
avaruhya turaṅgāttatsamādāya maheśvaraḥ
svasya bhaktasya rakṣārthaṃ kṛpayā śirasā dadhau
67.162
āmuktabhūṣaṇamadhiṣṭhitabāhvavaryaṃ
aṅgīkṛtāsilatamīśvaramadrijeśam
cūḍāpadena surasindhumiṣa dvitīyāṃ
celāṃ dadhānamamalāmavanīndradattām
67.163
palyāginassamavaruhya śivasturaṅgāt
pāṇḍyasya hanta śirasā'sya bibharti celam
sañjātamastaka ivāpahasedamuṣya
digvāsasaḥ karatalena dhṛtaḥ kapālaḥ
67.164
gaṇā ityabruvan sarve harṣāśrupulakānvitāḥ
sthāne sthāne ca tiṣṭhanto mudā paramayā yutāḥ
67.165
itarebhyaśca sādibhyaścelāḥ prādādvarā nṛpaḥ
baddhvā śīrṣeṣu te sarve nandyādigaṇanāyakāḥ
67.166
āmnāyaturagārūḍhaṃ nāmnā nīpavaneśvaram
sādivaryaṃ puraskṛtya hasanto līlayā'sya tu
67.167
arimardanapāṇḍyasya bhāgyaṃ kasyāpi neti ca
vadantassundareśasya sannidhiṃ prāpurañjasā
67.168
āhūya mantrivaryaṃ taṃ nṛpo vātapureśvaram
cāṭunā sāntvavādena santoṣya nitarāmapi
67.169
nānāratnasamāyuktāṃ svarṇapaṭṭāṃ manoramām
sarvairābharaṇaissārdhaṃ celāmapyuttamāmapi
67.170
tasmai pradāya sacivān sūcakānidamabravīt
he mantriṇo'yaṃ manmantrī sundareśa ivāparaḥ
67.171
sabhāyāmābhayā bhāti sāmarthyātiśayena ca
aśvā bhavadbhirdṛṣṭāśca samānītā anena hi
67.172
kāle vilambite'pyevaṃ mantrī vātapureśvaraḥ
asmatkāryamaśeṣañca śubhameva vyadhātsudhīḥ
67.173
evaṃ punaḥ punarbhūpo vadan santoṣasaṃyutaḥ
āsthānamaṇḍape tatra ciraṃ bhadrāsane'vasat
67.175
madhyaṃ gate'tha mārtāṇḍe divasasya mahīpatiḥ
mantrimūkhyān janān sarvān gantuṃ svān svān gṛhān prati
ājñāpya jñāpayāmāsa vātagrāmeśamapyatha
gantuṃ santoṣasanmānapūrvaṃ rājā'rimardanaḥ
67.176
teṣu sarveṣu gacchatsu mantrimuruvyajaneṣu ca
yayau vātapureśo'pi gṛhaṃ pūrṇamanorathaḥ
67.177
cihnakāhalaghoṣeṇa pūrayan puramātmanaḥ
rājā ca paścātsvaṃ prāpa mandiraṃ maṅgalālayām
67.178
dṛṣṭavanto janāssarve vicitrañcāśvavikrayam
vadanto'tyadbhutamiti svaṃ svaṃ gehaṃ yayustataḥ
67.179
sundareśo'pi bhagavān hasan gaṇavaraissaha
prāpya pralayakāle'pi svālayaṃ layavarjitam
67.180
mūlaliṅge tirodhānaṃ prāpa sarvairgaṇaissaha
līlāviśeṣamāścaryaṃ bhaktārthaṃ kṛtamātmanā
67.181
gauryai sa kathayāmāsa sā'pi śrutvā suvismitā
ekonaṣaṣṭirrlīleyaṃ śrīhālāsyapateḥ prabhoḥ
67.182
samastaduḥkhagahanadāvānalaśikhopamā
śṛṇvatāṃ stuvatāṃ nṛṇāṃ sundareśāśvavikrayam
jyeṣṭhā palāyate sadyassamāyāti kanīyasī
Linked texts (3)
- Hālāsyairmāhātmya — Sanskrit
- Hālāsyamāhātmya — Sanskrit
- Hālālasyamāhātmya — Sanskrit