Pramāṇa · Search · About · API

Himavatkhanda 2

Himavatkhaṇḍa 2

Language
Sanskrit

Contents

2.1

yasyātmā himaśailajā gaṇapatiḥ sūryo hi viṣṇurharaḥ,
pañcāsyaiḥ suvibhūṣitaḥ paśupatisteṣāṃ ca pañcātmakaiḥ
trailokyaṃ sacarācaraṃ triguṇajaṃ pañcātmabhiḥ sandadhe,
yo'jasraṃ hi rasādibhiśca bhagavāṃstasmai namaḥ śambhave

2.2

ṛṣaya ūcuḥ
munīśvara ! prasādātte śrutaṃ meroḥ praśaṃsanam| bhūyaśca śrotumicchāmo māhātmyaṃ himavadgireḥ

2.3

tatra kṛtatapasyānī devānāñca viśeṣataḥ| māhātmyaṃ tacca tīrthānāṃ śṛṅgāṇāṃ vada no vibho

2.4

lomaharṣaṇa uvāca
śṛṇudhvaṃ vipraśārdūlā yadvṛttāntaṃ purā'bhavat| tayormitho hi saṃvādamagastyaskandayorgirau

2.5

māhātmyaṃ caiva tīrthānāṃ harātmajaṃ mahāvibhum| papraccha khalu senānīṃ kulaśaile ghaṭodbhavaḥ

2.6

agastya uvāca
pradiṣṭaṃ bhavatā yadyacchrutaṃ devīśayormukhāt| bhavān sarvajña evāryya ! sarvajñāttvadbhavo yataḥ

2.7

pītvā tava mukhāmbhojānniḥsṛtaṃ vāṅmayāmṛtam| na tṛpyāmi tathā skanda gharmmārttaḥ salilaṃ yathā

2.8

pramāṇaṃ ca sumerorhi tacchṛṅgāṇāṃ praśaṃsanam| adhiṣṭhānāni devānāṃ tvatprasādācchrutaṃ mayā

2.9

bhūdharāṇāṃ yathotpattiṃ tīrthānāṃ teṣu janminām| himālayasya māhātmyaṃ vada me śaṅkarapriya !

2.10

skanda uvāca
īśvareṇaiva me proktaṃ maṇimayaśiloccaye| tatsarvaṃ te pravakṣyāmi samāsena ghaṭodbhava !

2.11

bhūdharāṇāṃ dharāyāśca yadvṛttāntamabhūtpurā| tadvakṣyāmyadhunā sarvaṃ śṛṇu mattaḥ samāhitaḥ

2.12

abhaktāya sadambhāya^2 piśunāya hi pāpine| naiva kathyamidaṃ dhīra ! yadīcchetphalamātmanaḥ

2.13

āsīdekārṇave ghore sarvasattvāvasānake| viṣvaksenastamaḥplutajalaśāyī sunirjanaḥ

2.14

sarvalokāṃśca saṃhṛtya nakṣatrāṇīndubhāskarau| jalenātmānamācchādya ekaḥ śete ciraṃ vibhuḥ

2.15

avyaktavigraho devastejomayavapurmuniḥ ! kalpaṃ vyāpya ciraṃ viṣṇuḥ praśete brahmāṇaḥ kṣaye

2.16

īkṣaṇasthā mahāmāyā māyācchāditavigrahaḥ| brahmāṇḍe jyotiṣāṃ puñjastasyeśvaraḥ svayaṃ sthitaḥ

2.17

kalpānte brahmaṇo'gastya ! daśadiśi tamoyuji^3| tasya nābhau samudbhūte sahasrapatrapuṣkare

2.18

dhātā jajāpa tanmadhye lokānugrahakārakaḥ| tatrodbhūto'niśaṃ dhyeyaṃ^4 sañcintya hṛdi śaṅkaram

2.19

tato nārāyaṇo devaḥ karṇābhyāñca malaṃ mune ! aḍgulībhyāṃ kaniṣṭhābhyāmādāyākṣipadambhasi

2.20

samudrabhūtau tato daityau tasmādambhasi bhīṣaṇau| madhukaiṭabhasaṃjñau tau jalamadhye vyavasthitau

2.21

tīkṣṇadaṃṣṭrau malodbhūtau tasmādaityātmakau mune ! divyānāmayutābdānte varddhamānau prakopinau

2.22

ceratustasya tau pārśve tadā karṇamalodbhavau| karālavadanau bhīmau mahākāyau mahābalau

2.23

nāgāyutabalopetau pīnapādabhujottamau| sarvayuddhaviśālau tau śyāmāṅgau cakralocanau

2.24

yuddhāyā''sphālya hastau tau karatālaṃ pracakratuḥ| avalokya diśaḥ sarvāḥ kṛtveti ko'pi tiṣṭhati

2.25

adṛṣṭvā kaṃ ca sañcintya kuryāvaḥ 4 kimatho sakṛt| tato dadṛśatuḥ padmaṃ dīrghanālaṃ mahojvalam

2.26

gatvā tadantikaṃ daityau durātmānau prakopinau| ruruhatuḥ sunālaṃ tau padamaṃ kiñjalkabhūṣitam

2.27

tatra dṛṣṭvā mahātmānaṃ padmayoniṃ mahāprabham| japantaṃ dhyāyamānaṃ vai pañcavaktraṃ caturbhujam

2.28

akṣamālādharaṃ śāntamīṣatprahasitānaanam| hiraṇyagarbhamādyaṃ taṃ svatejobhiḥ prasāritam

2.29

pitāmahaṃ ca lokānāṃ taptakāñcanasannibham| divyāmbaradharaṃ prājñaṃ divyābharaṇabhūṣitam

2.30

vyācaṣṭāte vacastasmai 6 tau madhukaiṭabhau mune ! pitāmahāya vīrau ca prakṛtyā kopinau tadā

2.31

madhukaiṭabhāvūcatuḥ
ko bhavānatra kiṃ kāryaṃ kiṃ karoti kimadbhutam| kasmādāgatya sustho'si kasya kiṃvātra kathyatām

2.7-2

śūnye cāmbhomaye bhīṣme nābhivyaktau diśāṃ tathā

2.32

japtavānvai kathaṃ padme brahmāsya ! nau vada dhruvam

2.33

brahmovāca
dhyānastho'haṃ sukhaṃ vīrau sarvabhūtadayākaram| jananāya ca bhūtānāṃ bhūteśvaraṃ parātparam

2.34

brahmā'haṃ sarvabhūtānāṃ karttā cā'smi mahābalau| īśvaraṃ dhyāyamāno hi jagadānandarūpiṇam

2.35

na sthātavyaṃ ciraṃ kālaṃ gacchataṃ hi yathāgatau|⁸ yo gacchati rahaḥsthāne prāpnoti cā''padaṃ bhṛśam

2.36

madhukaiṭabhāvūcatuḥ
sthātuṃ naivā'tra lokeśa| āgatau yuddhakāṅkṣayā| kaṇḍūyantyāvayorhastā yuddhalālasino'dhunā

2.37

viddhi yuddhecchukau cā''vāmatra prāptau tvadantikam|⁹ ataśca nau mahābrahman| yuddhaṃ tvaṃ dehi sāmpratam

2.38

dadāsi yuddhaṃ khalu no'dhunā tvamupasthite ca tvayi cejjayeva
pravarddhayāvaḥ suvarairbhavantaṃ vyatikrame cennatu tiṣṭha jīvan

2.39

no ceddāsi yuddhaṃ bho āvayorhi raṇotkayoḥ|¹⁰ utpāṭyābjodbhavaṃ kṣipraṃ tvāṃ padmaṃ lupṭhayāvahe

2.40

skanda uvāca
vaco niśamya sāṅgrāmyaṃ vipralāpaṃ pitāmahaḥ| manasā dūyamāno'sau tūṣṇīmāsīttadā mune

2.41

kiṃ karomi kva gacchāmi kuto muñcāmi sāmpratam| nidrayācchādito viṣṇuḥ kathaṃ jāgarti viśvajit

2.42

iti sañcintya viśvātmā prabodhāya hareḥ punaḥ| stavaṃ cakre hi nidrāyāḥ sarvalokopakāriṇam

2.43

brahmovāca
saṃhatya saṅkulāṃllokānsaṃplutyātmāmbhasā jagat| ekā śete harernetre mohayantī hariṃ śive

2.44

namastasyai vimohinyai jagatāṃ yā pramohinī| antasthā moharūpeṇa śarmmakartrī vivekinī

2.45

vaiṣṇavī viśvarūpiṇyai viśveśvari namostute| vyomasthe vyomarūpāyai tejorūpe namostute

2.46

mohinyai viśvamohinyai maṅgalāyai namo namaḥ| śivāyai śivarūpiṇyai māyāyai te namo namaḥ

2.47

megharūpe rasaklinne kṣitirūpe namostu te| bījakartryai nirbījāyai bhaiṣajyāyai namostu te

2.48

pañcānāmātmarūpiṇyai bhoktraṇyai bhojyarūpiṇi| koṣasthe buddhirūpiṇyai citsvarūpe namostu te

2.49

abhimānasvarūpiṇyai hṛddrūpāyai namostu te| dhairyyāyai samadhairyyāyai vivekinyai namo namaḥ

2.50

mātaḥ kṣetrajñarūpāyai jīvarūpe namostu te| medhyāyai śabdarūpiṇyai mātṛkāyai namo namaḥ

2.51

ekamātre dvimātrāyai bahumātre namostu te| arddhamātrāsvarūpāyai trisvarāyai namo namaḥ

2.52

triguṇātmakarūpiṇyai guṇātīte namo namaḥ| icchājñānakriyāśaktitrividhāyai namo namaḥ

2.53

mahāmāye mahājihve mahādaṃṣṭre namo namaḥ| kālarūpe mahādevi kālarātri namostu te

2.54

rakṣa rakṣāmbike māṃ tvaṃ daityapāpagrahārditam| nidre'ulakṣye jaganmātarjagatkoṣe namostu te

2.55

nidrāstavaṃ mahāpuṇyaṃ saṃkaṭastho'pi vā paṭhet| sarvapāpairvinirmukto labheta varamīpsitam

2.56

nityaiśvaryamavāpnoti rujaḥ śāntiṃ grahodbhavam| dhanaṃ dhānyaṃ sutāñjāyāṃ kālarātryāḥ prasādataḥ

2.57

paṭhet śrāddhe ca pitaro yānti tṛptiṃ samāyutam|^ dāne'kṣayamavāpnoti labheta vijayaṃ raṇe^

2.58

skanda uvāca
evaṃ yā saṃstutā nidrā brahmāṇamitatejasā| santuṣṭā sā tadā devī sajjahau^ viṣṇumavyayam

2.59

prabuddhyāsau mahāviṣṇurmmāyātyaktakalevaraḥ| sandadarśa mahātmānau garjantau tau^ prakopinau

2.60

anyonyaṃ bhāṣamāṇau tau padmamucchettumudyatau| padmoparisthitau daityau brahmāṇaṃ hantumudyatau

2.61

uvāca vacanaṃ viṣṇurasurau madhukaiṭabhau| bho bho daityo durātmānau atrāgatya kimucyatām

2.62

iti śrutvā vaco daityau viṣṇunā paribhāṣitam| krodhāviṣṭau mahākāyau kaṭukaṃ karṇavipriyam

2.63

tato visṛjya dhātāraṃ dudruvaturmahābibhum| yuddhe kaṇḍyamānau tau mahāmāyāvimohitau

2.64

teṣāṃ yuddhaṃ mahaccāsītsarvasattvabhayaṅkaram| anyonyaṃ parisaṃjaghnustalairmuṣṭiprahārakaiḥ

2.65

bāhuyuddhaṃ tato'gastya cakrurmadhye'mbhasāṃ hi te| divyavarṣasahasrāṇi pañca vai lomaharṣaṇam

2.66

kṛtvā yuddhaṃ tato viṣṇuruvāca vacanaṃ tadā| bho bho yuddhaviśālau vāṃ nānāyuddhaparākramaiḥ

2.67

santuṣṭo'haṃ mahābāhū dāsyāsyadya yadīpsitam| vāṃ sarvadaṃ hi matvā māṃ yācethāṃ te^ yuvāṃ varam

2.68

madhukaiṭabhāvūcatuḥ
āvāṃ daityau mahāvāho yācāvahe kathaṃ vada^| āvāṃ te sampradāsyāvo varaṃ vṛṇīṣva cāvayoḥ

2.69

skanda uvāca
niśamyeti vaco viṣṇuḥ sarvabhūtodbhavāya vai | yayāce tau jagaddhetostayorvadhaṃ varaṃ purā

2.70

yadi dattaṃ varaṃ mahyaṃ sarvalokopakārakam | yuvayornidhanaṃ vīrau tanme dattha idaṃ dhruvam

2.71

madhukaiṭabhāvūcatuḥ
evamastu tathā viṣṇo yathā vadasi tattathā | vyomni jale na hantavyau sthale vāvāṃ viśeṣataḥ

2.72

skanda uvāca
evamastu pratiśrutya bhagavān bhūtabhāvanaḥ | gṛhītvorau samāropya cakreṇāśu jaghāna tau

2.73

nihatyaivaṃ mahākāyau bahuyojanavistṛtau | jale cikṣepa tanmāṃsaṃ chittvā cakreṇa vigrahau

2.74

tato'rṇomāṃsayogena tanmedasā samāplutā | tasmād bhūmiḥ samudbhūtā divyakalpasamāpane17

2.75

sā divyāyutavarṣānte'bhavedgāḍhatarā guruḥ | nānāmṛdgrāvasaṅkīrṇā samācchannajalācalā18

2.76

tato varāhena dhṛtā hi sā yā sthireti dhīraiḥ kathitā ca śaśvat
tanmedasaḥ sañcaraṇena tasyā bhūyaśca nāma dvija medinīti

2.76.p1

iti śrīskandapurāṇe himavatkhaṇḍe puṣkaraprādurbhāvo nāma prathamo'dhyāyaḥ ||1