Himavatkhanda 2
Himavatkhaṇḍa 2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.76 — 1 part
2.1
yasyātmā himaśailajā gaṇapatiḥ sūryo hi viṣṇurharaḥ,
pañcāsyaiḥ suvibhūṣitaḥ paśupatisteṣāṃ ca pañcātmakaiḥ
trailokyaṃ sacarācaraṃ triguṇajaṃ pañcātmabhiḥ sandadhe,
yo'jasraṃ hi rasādibhiśca bhagavāṃstasmai namaḥ śambhave
2.2
ṛṣaya ūcuḥ
munīśvara ! prasādātte śrutaṃ meroḥ praśaṃsanam| bhūyaśca śrotumicchāmo māhātmyaṃ himavadgireḥ
2.3
tatra kṛtatapasyānī devānāñca viśeṣataḥ| māhātmyaṃ tacca tīrthānāṃ śṛṅgāṇāṃ vada no vibho
2.4
lomaharṣaṇa uvāca
śṛṇudhvaṃ vipraśārdūlā yadvṛttāntaṃ purā'bhavat| tayormitho hi saṃvādamagastyaskandayorgirau
2.5
māhātmyaṃ caiva tīrthānāṃ harātmajaṃ mahāvibhum| papraccha khalu senānīṃ kulaśaile ghaṭodbhavaḥ
2.6
agastya uvāca
pradiṣṭaṃ bhavatā yadyacchrutaṃ devīśayormukhāt| bhavān sarvajña evāryya ! sarvajñāttvadbhavo yataḥ
2.7
pītvā tava mukhāmbhojānniḥsṛtaṃ vāṅmayāmṛtam| na tṛpyāmi tathā skanda gharmmārttaḥ salilaṃ yathā
2.8
pramāṇaṃ ca sumerorhi tacchṛṅgāṇāṃ praśaṃsanam| adhiṣṭhānāni devānāṃ tvatprasādācchrutaṃ mayā
2.9
bhūdharāṇāṃ yathotpattiṃ tīrthānāṃ teṣu janminām| himālayasya māhātmyaṃ vada me śaṅkarapriya !
2.10
skanda uvāca
īśvareṇaiva me proktaṃ maṇimayaśiloccaye| tatsarvaṃ te pravakṣyāmi samāsena ghaṭodbhava !
2.11
bhūdharāṇāṃ dharāyāśca yadvṛttāntamabhūtpurā| tadvakṣyāmyadhunā sarvaṃ śṛṇu mattaḥ samāhitaḥ
2.12
abhaktāya sadambhāya^2 piśunāya hi pāpine| naiva kathyamidaṃ dhīra ! yadīcchetphalamātmanaḥ
2.13
āsīdekārṇave ghore sarvasattvāvasānake| viṣvaksenastamaḥplutajalaśāyī sunirjanaḥ
2.14
sarvalokāṃśca saṃhṛtya nakṣatrāṇīndubhāskarau| jalenātmānamācchādya ekaḥ śete ciraṃ vibhuḥ
2.15
avyaktavigraho devastejomayavapurmuniḥ ! kalpaṃ vyāpya ciraṃ viṣṇuḥ praśete brahmāṇaḥ kṣaye
2.16
īkṣaṇasthā mahāmāyā māyācchāditavigrahaḥ| brahmāṇḍe jyotiṣāṃ puñjastasyeśvaraḥ svayaṃ sthitaḥ
2.17
kalpānte brahmaṇo'gastya ! daśadiśi tamoyuji^3| tasya nābhau samudbhūte sahasrapatrapuṣkare
2.18
dhātā jajāpa tanmadhye lokānugrahakārakaḥ| tatrodbhūto'niśaṃ dhyeyaṃ^4 sañcintya hṛdi śaṅkaram
2.19
tato nārāyaṇo devaḥ karṇābhyāñca malaṃ mune ! aḍgulībhyāṃ kaniṣṭhābhyāmādāyākṣipadambhasi
2.20
samudrabhūtau tato daityau tasmādambhasi bhīṣaṇau| madhukaiṭabhasaṃjñau tau jalamadhye vyavasthitau
2.21
tīkṣṇadaṃṣṭrau malodbhūtau tasmādaityātmakau mune ! divyānāmayutābdānte varddhamānau prakopinau
2.22
ceratustasya tau pārśve tadā karṇamalodbhavau| karālavadanau bhīmau mahākāyau mahābalau
2.23
nāgāyutabalopetau pīnapādabhujottamau| sarvayuddhaviśālau tau śyāmāṅgau cakralocanau
2.24
yuddhāyā''sphālya hastau tau karatālaṃ pracakratuḥ| avalokya diśaḥ sarvāḥ kṛtveti ko'pi tiṣṭhati
2.25
adṛṣṭvā kaṃ ca sañcintya kuryāvaḥ 4 kimatho sakṛt| tato dadṛśatuḥ padmaṃ dīrghanālaṃ mahojvalam
2.26
gatvā tadantikaṃ daityau durātmānau prakopinau| ruruhatuḥ sunālaṃ tau padamaṃ kiñjalkabhūṣitam
2.27
tatra dṛṣṭvā mahātmānaṃ padmayoniṃ mahāprabham| japantaṃ dhyāyamānaṃ vai pañcavaktraṃ caturbhujam
2.28
akṣamālādharaṃ śāntamīṣatprahasitānaanam| hiraṇyagarbhamādyaṃ taṃ svatejobhiḥ prasāritam
2.29
pitāmahaṃ ca lokānāṃ taptakāñcanasannibham| divyāmbaradharaṃ prājñaṃ divyābharaṇabhūṣitam
2.30
vyācaṣṭāte vacastasmai 6 tau madhukaiṭabhau mune ! pitāmahāya vīrau ca prakṛtyā kopinau tadā
2.31
madhukaiṭabhāvūcatuḥ
ko bhavānatra kiṃ kāryaṃ kiṃ karoti kimadbhutam| kasmādāgatya sustho'si kasya kiṃvātra kathyatām
2.7-2
śūnye cāmbhomaye bhīṣme nābhivyaktau diśāṃ tathā
2.32
japtavānvai kathaṃ padme brahmāsya ! nau vada dhruvam
2.33
brahmovāca
dhyānastho'haṃ sukhaṃ vīrau sarvabhūtadayākaram| jananāya ca bhūtānāṃ bhūteśvaraṃ parātparam
2.34
brahmā'haṃ sarvabhūtānāṃ karttā cā'smi mahābalau| īśvaraṃ dhyāyamāno hi jagadānandarūpiṇam
2.35
na sthātavyaṃ ciraṃ kālaṃ gacchataṃ hi yathāgatau|⁸ yo gacchati rahaḥsthāne prāpnoti cā''padaṃ bhṛśam
2.36
madhukaiṭabhāvūcatuḥ
sthātuṃ naivā'tra lokeśa| āgatau yuddhakāṅkṣayā| kaṇḍūyantyāvayorhastā yuddhalālasino'dhunā
2.37
viddhi yuddhecchukau cā''vāmatra prāptau tvadantikam|⁹ ataśca nau mahābrahman| yuddhaṃ tvaṃ dehi sāmpratam
2.38
dadāsi yuddhaṃ khalu no'dhunā tvamupasthite ca tvayi cejjayeva
pravarddhayāvaḥ suvarairbhavantaṃ vyatikrame cennatu tiṣṭha jīvan
2.39
no ceddāsi yuddhaṃ bho āvayorhi raṇotkayoḥ|¹⁰ utpāṭyābjodbhavaṃ kṣipraṃ tvāṃ padmaṃ lupṭhayāvahe
2.40
skanda uvāca
vaco niśamya sāṅgrāmyaṃ vipralāpaṃ pitāmahaḥ| manasā dūyamāno'sau tūṣṇīmāsīttadā mune
2.41
kiṃ karomi kva gacchāmi kuto muñcāmi sāmpratam| nidrayācchādito viṣṇuḥ kathaṃ jāgarti viśvajit
2.42
iti sañcintya viśvātmā prabodhāya hareḥ punaḥ| stavaṃ cakre hi nidrāyāḥ sarvalokopakāriṇam
2.43
brahmovāca
saṃhatya saṅkulāṃllokānsaṃplutyātmāmbhasā jagat| ekā śete harernetre mohayantī hariṃ śive
2.44
namastasyai vimohinyai jagatāṃ yā pramohinī| antasthā moharūpeṇa śarmmakartrī vivekinī
2.45
vaiṣṇavī viśvarūpiṇyai viśveśvari namostute| vyomasthe vyomarūpāyai tejorūpe namostute
2.46
mohinyai viśvamohinyai maṅgalāyai namo namaḥ| śivāyai śivarūpiṇyai māyāyai te namo namaḥ
2.47
megharūpe rasaklinne kṣitirūpe namostu te| bījakartryai nirbījāyai bhaiṣajyāyai namostu te
2.48
pañcānāmātmarūpiṇyai bhoktraṇyai bhojyarūpiṇi| koṣasthe buddhirūpiṇyai citsvarūpe namostu te
2.49
abhimānasvarūpiṇyai hṛddrūpāyai namostu te| dhairyyāyai samadhairyyāyai vivekinyai namo namaḥ
2.50
mātaḥ kṣetrajñarūpāyai jīvarūpe namostu te| medhyāyai śabdarūpiṇyai mātṛkāyai namo namaḥ
2.51
ekamātre dvimātrāyai bahumātre namostu te| arddhamātrāsvarūpāyai trisvarāyai namo namaḥ
2.52
triguṇātmakarūpiṇyai guṇātīte namo namaḥ| icchājñānakriyāśaktitrividhāyai namo namaḥ
2.53
mahāmāye mahājihve mahādaṃṣṭre namo namaḥ| kālarūpe mahādevi kālarātri namostu te
2.54
rakṣa rakṣāmbike māṃ tvaṃ daityapāpagrahārditam| nidre'ulakṣye jaganmātarjagatkoṣe namostu te
2.55
nidrāstavaṃ mahāpuṇyaṃ saṃkaṭastho'pi vā paṭhet| sarvapāpairvinirmukto labheta varamīpsitam
2.56
nityaiśvaryamavāpnoti rujaḥ śāntiṃ grahodbhavam| dhanaṃ dhānyaṃ sutāñjāyāṃ kālarātryāḥ prasādataḥ
2.57
paṭhet śrāddhe ca pitaro yānti tṛptiṃ samāyutam|^ dāne'kṣayamavāpnoti labheta vijayaṃ raṇe^
2.58
skanda uvāca
evaṃ yā saṃstutā nidrā brahmāṇamitatejasā| santuṣṭā sā tadā devī sajjahau^ viṣṇumavyayam
2.59
prabuddhyāsau mahāviṣṇurmmāyātyaktakalevaraḥ| sandadarśa mahātmānau garjantau tau^ prakopinau
2.60
anyonyaṃ bhāṣamāṇau tau padmamucchettumudyatau| padmoparisthitau daityau brahmāṇaṃ hantumudyatau
2.61
uvāca vacanaṃ viṣṇurasurau madhukaiṭabhau| bho bho daityo durātmānau atrāgatya kimucyatām
2.62
iti śrutvā vaco daityau viṣṇunā paribhāṣitam| krodhāviṣṭau mahākāyau kaṭukaṃ karṇavipriyam
2.63
tato visṛjya dhātāraṃ dudruvaturmahābibhum| yuddhe kaṇḍyamānau tau mahāmāyāvimohitau
2.64
teṣāṃ yuddhaṃ mahaccāsītsarvasattvabhayaṅkaram| anyonyaṃ parisaṃjaghnustalairmuṣṭiprahārakaiḥ
2.65
bāhuyuddhaṃ tato'gastya cakrurmadhye'mbhasāṃ hi te| divyavarṣasahasrāṇi pañca vai lomaharṣaṇam
2.66
kṛtvā yuddhaṃ tato viṣṇuruvāca vacanaṃ tadā| bho bho yuddhaviśālau vāṃ nānāyuddhaparākramaiḥ
2.67
santuṣṭo'haṃ mahābāhū dāsyāsyadya yadīpsitam| vāṃ sarvadaṃ hi matvā māṃ yācethāṃ te^ yuvāṃ varam
2.68
madhukaiṭabhāvūcatuḥ
āvāṃ daityau mahāvāho yācāvahe kathaṃ vada^| āvāṃ te sampradāsyāvo varaṃ vṛṇīṣva cāvayoḥ
2.69
skanda uvāca
niśamyeti vaco viṣṇuḥ sarvabhūtodbhavāya vai | yayāce tau jagaddhetostayorvadhaṃ varaṃ purā
2.70
yadi dattaṃ varaṃ mahyaṃ sarvalokopakārakam | yuvayornidhanaṃ vīrau tanme dattha idaṃ dhruvam
2.71
madhukaiṭabhāvūcatuḥ
evamastu tathā viṣṇo yathā vadasi tattathā | vyomni jale na hantavyau sthale vāvāṃ viśeṣataḥ
2.72
skanda uvāca
evamastu pratiśrutya bhagavān bhūtabhāvanaḥ | gṛhītvorau samāropya cakreṇāśu jaghāna tau
2.73
nihatyaivaṃ mahākāyau bahuyojanavistṛtau | jale cikṣepa tanmāṃsaṃ chittvā cakreṇa vigrahau
2.74
tato'rṇomāṃsayogena tanmedasā samāplutā | tasmād bhūmiḥ samudbhūtā divyakalpasamāpane17
2.75
sā divyāyutavarṣānte'bhavedgāḍhatarā guruḥ | nānāmṛdgrāvasaṅkīrṇā samācchannajalācalā18
2.76
tato varāhena dhṛtā hi sā yā sthireti dhīraiḥ kathitā ca śaśvat
tanmedasaḥ sañcaraṇena tasyā bhūyaśca nāma dvija medinīti
2.76.p1
iti śrīskandapurāṇe himavatkhaṇḍe puṣkaraprādurbhāvo nāma prathamo'dhyāyaḥ ||1