Pramāṇa · Search · About · API

Himavatkhanda 54

Himavatkhaṇḍa 54

Language
Sanskrit

Contents

54.1

tripañcāśattamo'dhyāyaḥ
dugdhaprabhāmahimā
agastya uvāca
bhagavanme tvayā proktā dugdhaprabheti yā purā | tasyāścaiva hi māhātmyaṃ śrotumicchāmyahaṃ vibho

54.2

kena taptaṃ purā tasyāṃ taptvā labdhañca kiṃ prabho | jalāplavaphalaṃ tasyāścaitanme brūhi sāmpratam

54.3

skanda uvāca
āsītkaśyapasūnuśca tārako nāma viśrutaḥ | sa kadāciddine dhīman ! snātuṃ tasyāṃ gato'suraḥ

54.4

dugdhaprabhānadīṃ puṇyāṃ prekṣya sa harṣito'suraḥ | tasyāṃ sasnau mudā yukto dadau dānaṃ tataḥ punaḥ

54.5

taptumiyeṣa detyeśastattīre himabhūṣite | tatrā'paśyanmunivaraṃ pracetasaṃ tapaḥsthitam

54.6

praṇamya śirasā daityastaṃ samarcitavānmudā | tadājñāñca samādāya dugdhaprabhājalāplutaḥ

54.7

tataḥ snātvā jale nadyā taptavān dhātusānuni¹ | brahmāṇañca samārādhya bhaktipūrvañca tārakaḥ

54.8

sahasrābdaṃ mudā vyāpya jajāpa manumuttamam | kāyamanovacobhiśca bhaktyā caiva stuvan mune²

54.9

tataśca bhagavān brahmā nadīkṣetre himālaye | āvirbhūto varaṃ dātuṃ tārakāya tapasvine

54.10

brahmovāca
aho'dbhutaṃ tapastaptaṃ sukaṭhoraṃ tvayā suta | nirjanistra tuṣārādrau mṛdudehena bhīṣaṇam³

54.11

sahasrābdaṃ tapastaptaṃ tvayā vatsa ! suniścitam | bhaktyā māṃ hi samārādhya na deyaṃ nāsti te'dhunā

54.12

varaṃ varaya vatsā''śu vidyate hṛdi te ca yat | adeyamapi tatsarvaṃ dāsyāmyahaṃ na saṃśayaḥ

54.13

adhyāya - 53
skanda uvāca
ityākarṇya vaco daityaḥ pitāmahasya brahmaṇaḥ⁴ | mumoda tārakastasmai stotumārabdhavān⁵ punaḥ

54.14

tāraka uvāca
pitāmahāya dhātre vai vidhātre hi namo'stute | nirañjanāya devāya viriñcine⁶ namo namaḥ

54.15

ādyāya sammanojñāya viśvarūpāya vai namaḥ | sthūlasūkṣmaśarīrāya sarvātmane namo namaḥ

54.16

dadāsi yadi me brahman manovāñchottamaṃ varam | devāsurairnaraiḥ sarvairavadhyatvaṃ pradīyatām

54.17

yāvantaḥ prāṇinaḥ⁷ santi triṣu lokeṣu sarvaśaḥ | avadhyo'haṃ bhaveyaṃ vai tāvakaiḥ sṛṣṭikarmabhiḥ

54.18

skanda uvāca
śrutvā tadvacanaṃ brahmā svīkāraṃ kṛtavāntadā | tasmai tathā'stviti procya⁸ brahmalokaṃ yayau punaḥ

54.19

tato daityā mudā yuktāstadantikaṃ samāyayuḥ | abhiṣekaṃ daduḥ⁹ tasmai dugdhaprabhājalaistadā

54.20

daityā ūcuḥ
bho bho vatsa ! bhavān vīra ! gṛhāṇa vai balāni ca¹⁰ | adyādi no bhavān rājā bhavatu ca suniścitam

54.21

asmān devabalāmbhodhergāḍhān santārayiṣyati | asmābhiḥ saṃstuto bhaktyā śāsakaḥ tārako bhavet¹¹

54.22

tāraka uvāca
naḥ sthitirvatsa ! naivā'tra na kārye kārakā iha | gacchata¹² dānavāḥ svarge yotsyāmaśca suraiḥ¹³ samam

54.23

skanda uvāca
tato daityā yayuḥ svargaṃ purodhāyā''śu tārakam| tatrābhūtsumahadyuddhaṃ devadānavayorbhṛśam

54.24

nirjitya sakalān devān tārako dānavaiḥ saha| cakāra tridive rājyaṃ vidrāvya tridaśān tataḥ¹⁴

54.25

tadvināśāya jānīhi heturme janma kumbhaja| rudramukhāravindāddhi purā pragaṇitaṃ śrutam

54.26

ṛṣaya ūcuḥ
daityai rājye¹⁵ kṛte svarge devasainye ca vidrute| kimakurvan surāstatra tadvalārditasambhramāḥ

54.27

labdhavaro'pi devāt sa tārakākhyo mahāsuraḥ| kathaṃ nirjitavān devān prabho ! tadvada no'dhunā

54.28

lomaharṣaṇa uvāca
śṛṇutā''ryāḥ pravakṣyāmi yad vṛttātaṃ purā'bhavat| guruvyāsamukhodbhūtaṃ skandasya caritaṃ mahat

54.29

divaukasaḥ sagandharvā brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ| bṛhaspatiṃ purodhāya bhraṣṭarājyāḥ parājitāḥ

54.30

namrapratyarcanāptāste brahmaloke sanātanāt| abhiprocurbhayāttasya kuceṣṭāṃ brahmaṇe dhruvam

54.31

devā ūcuḥ
oṃ namaste brahmaṇe'bjāya sarvaiśvaryasvarūpiṇe¹⁶ | jīveśvarāya devāya jīvasarvāṅgavyāpine¹⁷

54.32

bhavatprasādatastāta ! tārakena hi sarvaśaḥ| trailokyaṃ kṣobhitaṃ śaśvallabdhvā ca bhavato varam

54.33

daśavarṣasahasrāṇi svargarājyañcakāra saḥ| labdhavaro mahāvīro dikṣu vidrāvya no bhṛśam

54.34

yadyupāyo'sti¹⁸ cenno'ja ! procyatāṃ viśvahetave| yena hatvā''śu taṃ pāpaṃ sthāsyāmastridive yathā

54.35

brahmovāca
viṣādastyajyatāṃ devāḥ19 tasmai varapradānataḥ | yadyatkṛtāni karmāṇi karmadrumaḥ phalatyapi

54.36

tenāvaśyaṃ tapaḥsthena prāptavyaṃ tapasaḥ phalam | adeyamapi dātavyaṃ sukaṭhoratapasvine

54.37

tapasaśca phalānte hi cāvaśyaṃ taṃ haniṣyati20 | rudrātmajo mahāyuddhe śaktyā kumāra īśvaraḥ

54.38

lomaharṣaṇa uvāca
brahmaṇoktaṃ samākarṇya cā''mantrayansurāgrajāḥ | yayuḥ śivāntikaṃ sarve sambhūya tridaśā drutam

54.39

ūcuḥ praṇamya te tasmai tadvṛttāntaṃ suradviṣām | rakṣa rakṣa mahādeva | kṛtveti naḥ svakiṅkarān

54.40

tadākarṇya vaco rudro devānāṃ pathyamātmanaḥ | svīyaṃ tejo'kṣipat21 devyāṃ kumārajanmahetave

54.41

tasyāṃ rudrātmajo jajñe mahāvīro mahābalaḥ | vavṛdhe sa22 dine'jasraṃ site pakṣe yathā śaśī

54.42

tejobalānvitaḥ skandaḥ sarvonnatasuvikramaḥ | rudrātmaja iti śrutvā vyaṣīdannasurā23 muhuḥ

54.43

sācyutaśaṅkarā devāḥ prabhātīrthaṃ yayurbhuvi | sitaprabhāprabhānadyoḥ saṅgame tīrthamuttame

54.44

tatra snātvā divaṃ yānti parivāraiḥ samanvitāḥ | gavāṃ koṭiphalaṃ prāpya rājasūyaśatodbhavam

54.45

tato'bhiṣekasambhārān sarvān sambhṛtya śāstrataḥ | bṛhaspatiḥ samiddhe'gnau juhotyagniṃ yathāvidhi

54.46

tato himavatā datte maṇipravaraśobhite | divyaratnānvite puṇye niṣaṇṇaḥ paramāsane

54.47

sarvamaṅgalasambhārairvidhimantrapuraskṛtam | ābhiṣecanikaṃ dravyaṃ gṛhītvā prayayuḥ surāḥ

54.48

indropendrau kumāreṇasūryācandramasau tathā| dhātā caiva vidhātā ca saṅgatā anilānalau

54.49

pūṣṇāryamṇā bhagenāpi hyaṃśena ca vivasvatā24 | rudraśca sahito dhīmān mitrena varuṇena ca

54.50

rudrairvasubhirādityairaśvibhyāñca vṛtaḥ prabhuḥ | viśvedevairmarudbhiśca sādhyaiśca pitṛbhiḥ saha

54.51

gandharvairapsarobhiśca yakṣarākṣasapannagaiḥ | devarṣibhirasaṃkhyānairbālakhilyaistathaiva ca

54.52

brahmarṣibhirvṛtaścaiva25 svāhāsvadhāmarīcibhiḥ | vṛtaścāṅgirasobhiśca yatibhiśca mahātmabhiḥ

54.53

sarvairvidyādharaiḥ puṇyairyogasiddhaistathā vṛtaḥ | pitāmahaḥ pulastyaśca pulahaśca mahātapāḥ

54.54

aṅgirāḥ kaśyapo'triśca marīcirbhṛgureva ca | ṛturharaḥ pracetāśca manurdakṣastathaiva ca

54.55

ṛtavaśca grahāstatra jyotīṃṣi cāṅgyayustathā | mūrtimayyaśca sarito devāścaiva sanātanāḥ

54.56

samudrāśca hradāścaiva tīrthāni vividhāni ca | pṛthivī dyaurdiśaścaiva pādapāśca tathāvidhāḥ

54.57

aditirdevamātā ca hrīḥ śrīḥ svāhā sarasvatī | umā śaciḥ sinīvālī tathā cānumatī kuhūḥ

54.58

rākā ca vṛṣaṇā caiva patnyaścānyā divaukasām | himavāṃścaiva vindhyaśca meruścānekaśṛṅgavān

54.59

airāvataḥ sānucaraḥ kalāḥ kāṣṭhāstathaiva ca | māsārdhamāsartavo rātryahanī tathāpare

54.60

uccaiḥśravā hayaśreṣṭho nāgarājaśca vāsukiḥ | aruṇo garuḍaścaiva vṛkṣāścauṣadhibhiḥ saha

54.61

dharmaśca bhagavāndevāḥ samājagmurhi saṅgatāḥ | kālo yamaśca mṛtyuśca yamasyānucarāśca ye

54.62

te kumārābhiṣekārthaṃ samājagmustatastataḥ | jagṛhuste tadā tatra sarva eva divaukasaḥ

54.63

abhiṣecanakumbhāṃstān maṅgalodakapūritān26 | divyaiḥ sambhārasaṃyuktaiḥ karakaiḥ kāñcanaiḥ śubhaiḥ

54.64

gaṇḍakībhiśca puṇyābhirdivyatoyābhireva ca | prabhātīrthoddhṛtaistoyaiḥ svarṇakalaśapūritaiḥ

54.65

dadau brahmā kumārāya hyabhiṣekamṛcaḥ paṭhan | abhyaṣiñcan kumāraṃ vai saprahṛṣṭāste divaukasaḥ

54.66

senāpatiṃ mahātmānamasurāṇāṃ bhayaṅkaram | munayo vai yathāpūrvaṃ varuṇañca jaleśvaram

54.67

tathābhyaṣiñcad bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ | kaśyapaśca mahātejā ye cānye nānukīrtitāḥ27

54.68

tasmai brahmā dadau prīto balino vātaraṃhasaḥ | kāmavīryadharān siddhān mahāpāriṣadān28 prabhuḥ

54.69

nandisenaṃ lohitākṣa ghaṇṭākarṇañca sammatam | caturthamasyānucaraṃ khyātaṃ kumudamālinam

54.70

tataḥ sthāṇurmahāvegaṃ bṛhantaṃ pārṣada29 prabhuḥ | māyāśatadharaṃ kāmaṃ kāmavīryabalānvitam

54.71

dadau skandāya bhūteśaḥ surārivinibarhaṇam | sa hi devāsure yuddhe daityānāṃ bhīmakarmaṇām

54.72

jaghāna dorbhyāṃ saṃkruddhaḥ prayutāni caturdaśa | tathā devā dadustasmai senāṃ nairṛtasaṅkulām

54.73

devaśatrukṣayakarīmajayāṃ viṣṇurūpiṇīm | jayaśabdaṃ tataścakrurdevā sarve savāsavāḥ

54.74

gandharvayakṣarakṣāṃsi munayaḥ pitarastathā | tataḥ prādādanucarau yamaḥ kālopamāvubhau

54.75

suprājo bhāsvaraścaiva yau tau sūryānuyāyinau

54.76

tau sūryaḥ kārttikeyāya dadau prītaḥ pratāpavān | kailāsaśṛṅgasaṅkāśau śvetamālyānulepanau

54.77

somo'pyanucaraṃ prādānmālaṃ sumālameva ca | jvālājihvaṃ tathā jyotirātmajāya hutāśanaḥ

54.78

dadāvanucarau śūrau parasainyapramāthinau | parighaścaraṭañcaiva bhīmañca sumahābalam

54.79

dahatiṃ dahanañcaiva pracaṇḍo vīryasammataḥ | aṃśo'pyanucarān pañca dadau skandāya dhīmate

54.80

utkāśaṃ pañcakañcaiva vajradaṇḍadharāvubhau| skandāya dadatuḥ prītāvaśvinau svakamaṇḍalum

54.81

skandanaṃ kusumañcaiva kumudañca mahātmane| ḍambaroḍumbarau caiva dadau dhātā mahātmane

54.82

unmāthañca pramāthañca mahāvīryau mahādyutī| cakrānucakrau balinau meghavarṇau madotkaṭau
dadau tvaṣṭā mahākāyau skandāyānucarāvubhau

54.83

suvrataṃ satyasatyañca dadau mitro mahātmane| kumārāya mahātmānau tapovidyāsamanvitau

54.84

sudarśanīyau varadau triṣu lokeṣu viśrutau| suprabhañca mahātmānaṃ śubhakarmāṇameva ca

54.85

kārttikeyāya samprādādvidhātā lokaviśrutau| pālipātraṃ kālikañca mahāmāyānvitāvubhau

54.86

pūṣā ca pārṣadau prādātkārttikeyāya suvrataḥ| balaṃ cātibalañcaiva mahāvaktrau mahābalau

54.87

pradadau kārttikeyāya vāyuḥ sarvabaloddhataḥ| ghasaṃ cātighasañcaiva sitavaktrau mahābalau

54.88

pradadau kārttikeyāya varuṇaḥ satyasaṅgaraḥ| suvarcasaṃ mahātmānaṃ tathaivāpyativarcasam

54.89

himavān pradadau bhūyo hutāśanasutāya vai| kāñcanañca mahātmānaṃ meghamālinameva ca

54.90

dadāvanucarau meruragniputrāya sāmpratam| sthirañcaivāsthirañcaiva sumeruścā'parau dadau

54.91

skandāya ca mahātmānau mahābalaparākramau| ucchritañcā'gniśṛṅgañca mahāpāṣāṇayodhinau

54.92

skandāya pradadau bhaktyā vindhyaśca pārṣadadayam³⁰| saṅgrahaṃ vigrahañcaiva samudro'pi gadādharau

54.93

skandāya pradadau samyak mahāntau pārṣadāvubhau³¹| unmādaṃ puṣpadantañca śaṅkukarṇaṃ tathaiva ca

54.94

skandāya pradadau bhūyaḥ pārvatī śubhadarśanā| jayaṃ mahājayañcaiva nāgau giriśasūnave

54.95

nāgendraḥ pradadau samyak vāsukiḥ pannageśvaraḥ | evaṃ sādhyāśca rudrāśca vasavaḥ pitarastathā

54.96

sāgarāḥ saritaścaiva girayaśca mahābalāḥ | daduḥ senābalādhyakṣān śūlapaṭṭiśadhāriṇaḥ

54.97

divyapraharaṇopetānnānāveṣavibhūṣitān | asimudgarahastāśca daṇḍahastāṃstathāpare

54.98

gadābhuśuṇḍihastāśca tathā tomarapāṇayaḥ | āyudhairvividhairghorairmahātmāno manojavāḥ

54.99

mahābalā mahāvegā mahāntaḥ pārṣadāstathā³² | ete cānye ca bahavo mahāntaḥ pārṣadā³³ dvijāḥ

54.100

upatasthurmahātmānaṃ kārttikeyaṃ yaśasvinam | divyāścaivāntarikṣāśca pārthivāścānilopamāḥ

54.101

vyādiṣṭāḥ parameśena skandasyānucarāḥ same³⁴ | tādṛśānāṃ sahasrāṇi prayutānyarbudāni ca

54.102

abhiṣicya mahātmānaṃ parivāryopatasthire | anujagmurmahātmānaṃ tridaśendrasya sammatāḥ

54.103

tataḥ śaktyastramadadād bhagavān pākaśāsanaḥ | mahāsvanāṃ mahāghaṇṭāṃ dyotamānāṃ sitaprabhām

54.104

dadau paśupatistasmai sarvabhūtamahābhayam | ugrāṃ nānāpraharaṇāṃ tapovīryabalānvitām

54.105

ajeyā svagaṇairyuktāṃ nāmnā senā dhanañjayām | rudratulyabalairyuktā yodhānāmayutaistribhiḥ

54.106

raṇānna sā vijānāti kadācidvinivarttum | viṣṇurdadau vaijayantīṃ mālāṃ balavivardhinīm

54.107

catuḥṣaṣṭisukoṭīnāṃ samūhaṃ yoginīcamūm | umā devī dadau snehātsarvonnatabalānvitām

54.108

dadau gaurī virajasī vāsasī sūryasaprabhe | gaṅgā kamaṇḍaluṃ divyamamṛtodbhavamuttamam

54.109

dadau prītyā kumārāya daṇḍañcaiva bṛhaspatiḥ | garuḍa ātapatrañca mayūraścitrabarhiṇam

54.110

aruṇastāmracūḍañca pradadau caraṇāyudham | nāgantu varuṇo rājā balavīryasamanvitam

54.111

kṛṣṇājinaṃ tato brahmā brāhmaṇyāya dadau prabhuḥ | samareṣu jayañcaiva pradadau lokabhāvanaḥ

54.112

saināpatyamanuprāpya skando devagaṇaiḥ saha| śuśubhe jvalito'rciṣmān dvitīya iva pāvakaḥ

54.113

tataśca pārṣadaiḥ³⁵ sārdhaṃ mātṛbhiśca samanvitaḥ| yayau daityavināśāya hṛdayansurapuṅgavān

54.114

sā senā nairṛtī bhīmā saghaṇṭocchritaketanā| sabherīśaṅkhamurajā sāyudhā sapatākinī

54.115

śāradī dyaurivā'bhāti jyotirbhiriva śobhitā| tato devanikāyāste nānābhūtagaṇāstathā

54.116

vādayāmāsuravyagrā bherīśaṅkhāṃśca³⁶ puṣkarān| paṭahān marmarāṃścaiva ṛkacān gomukhādikān

54.117

āḍambarānekamukhāṇḍiṇḍimāṃśca mahāsvanān| kāṃsyajān tāmrajānādānpañcatālaghanasvanān

54.118

tuṣṭuvuste kumāraṃ tu sarve devāḥ savāsavāḥ| jaguśca devagandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ

54.119

tataḥ prīto mahāsenastridaśebhyo varaṃ dadau| ripūn hantā'smi samare ye ca roṣacikīrṣavaḥ

54.120

pratigṛhya varaṃ devāstasmādbudhasattamāt| prītātmāno mahātmāno menire prahatān ripūn

54.121

sarveṣāṃ bhūtasaṅghānāṃ harṣānnādaḥ samutthitaḥ| apūpuracca lokāṃstrīn vare datte mahātmanā

54.122

sa niryayau mahāseno mahatyā senayā vṛtaḥ| vadhāya yudhi daityānāṃ rakṣārthañca divaukasām

54.123

vyavasāyo dayā dharmaḥ siddhirlakṣmīrdhṛtiḥ smṛtiḥ| mahāsenasya senānāmagre jagmuḥ priyā bhṛśam

54.124

sa tayā bhīmayā devaḥ śūlamudgarahastayā| jvalitālātadhāriṇyā citrābharaṇavarṣmayā

54.125

gadāmusalanārācaśaktitomarahastayā| dṛptasiṃhaninādinyā vinadya prayayau guhaḥ

54.126

tato devāḥ sama sainyaistārako yatra saṃsthitaḥ| purodhāya ca senānīṃ yānasthā niryayū ravaiḥ

54.127

snātvā ca ṣaṣṭhyāṃ madhumāsi samyak dugdhaprabhāyāṃ prasabhaṃ sasainyaḥ
skando hi yānena yayau ninādairyatra sthitastārakadānaveśaḥ

54.127.p1

iti śrīskandapurāṇe himavatkhaṇḍe dugdhaprabhāmāhātmye devāsuraskandaniryāṇaṃ nāma tripañcāśattamo'dhyāyaḥ

Linked texts (9)