Himavatkhanda 54
Himavatkhaṇḍa 54
- Language
- Sanskrit
Contents
- 54.127 — 1 part
54.1
tripañcāśattamo'dhyāyaḥ
dugdhaprabhāmahimā
agastya uvāca
bhagavanme tvayā proktā dugdhaprabheti yā purā | tasyāścaiva hi māhātmyaṃ śrotumicchāmyahaṃ vibho
54.2
kena taptaṃ purā tasyāṃ taptvā labdhañca kiṃ prabho | jalāplavaphalaṃ tasyāścaitanme brūhi sāmpratam
54.3
skanda uvāca
āsītkaśyapasūnuśca tārako nāma viśrutaḥ | sa kadāciddine dhīman ! snātuṃ tasyāṃ gato'suraḥ
54.4
dugdhaprabhānadīṃ puṇyāṃ prekṣya sa harṣito'suraḥ | tasyāṃ sasnau mudā yukto dadau dānaṃ tataḥ punaḥ
54.5
taptumiyeṣa detyeśastattīre himabhūṣite | tatrā'paśyanmunivaraṃ pracetasaṃ tapaḥsthitam
54.6
praṇamya śirasā daityastaṃ samarcitavānmudā | tadājñāñca samādāya dugdhaprabhājalāplutaḥ
54.7
tataḥ snātvā jale nadyā taptavān dhātusānuni¹ | brahmāṇañca samārādhya bhaktipūrvañca tārakaḥ
54.8
sahasrābdaṃ mudā vyāpya jajāpa manumuttamam | kāyamanovacobhiśca bhaktyā caiva stuvan mune²
54.9
tataśca bhagavān brahmā nadīkṣetre himālaye | āvirbhūto varaṃ dātuṃ tārakāya tapasvine
54.10
brahmovāca
aho'dbhutaṃ tapastaptaṃ sukaṭhoraṃ tvayā suta | nirjanistra tuṣārādrau mṛdudehena bhīṣaṇam³
54.11
sahasrābdaṃ tapastaptaṃ tvayā vatsa ! suniścitam | bhaktyā māṃ hi samārādhya na deyaṃ nāsti te'dhunā
54.12
varaṃ varaya vatsā''śu vidyate hṛdi te ca yat | adeyamapi tatsarvaṃ dāsyāmyahaṃ na saṃśayaḥ
54.13
adhyāya - 53
skanda uvāca
ityākarṇya vaco daityaḥ pitāmahasya brahmaṇaḥ⁴ | mumoda tārakastasmai stotumārabdhavān⁵ punaḥ
54.14
tāraka uvāca
pitāmahāya dhātre vai vidhātre hi namo'stute | nirañjanāya devāya viriñcine⁶ namo namaḥ
54.15
ādyāya sammanojñāya viśvarūpāya vai namaḥ | sthūlasūkṣmaśarīrāya sarvātmane namo namaḥ
54.16
dadāsi yadi me brahman manovāñchottamaṃ varam | devāsurairnaraiḥ sarvairavadhyatvaṃ pradīyatām
54.17
yāvantaḥ prāṇinaḥ⁷ santi triṣu lokeṣu sarvaśaḥ | avadhyo'haṃ bhaveyaṃ vai tāvakaiḥ sṛṣṭikarmabhiḥ
54.18
skanda uvāca
śrutvā tadvacanaṃ brahmā svīkāraṃ kṛtavāntadā | tasmai tathā'stviti procya⁸ brahmalokaṃ yayau punaḥ
54.19
tato daityā mudā yuktāstadantikaṃ samāyayuḥ | abhiṣekaṃ daduḥ⁹ tasmai dugdhaprabhājalaistadā
54.20
daityā ūcuḥ
bho bho vatsa ! bhavān vīra ! gṛhāṇa vai balāni ca¹⁰ | adyādi no bhavān rājā bhavatu ca suniścitam
54.21
asmān devabalāmbhodhergāḍhān santārayiṣyati | asmābhiḥ saṃstuto bhaktyā śāsakaḥ tārako bhavet¹¹
54.22
tāraka uvāca
naḥ sthitirvatsa ! naivā'tra na kārye kārakā iha | gacchata¹² dānavāḥ svarge yotsyāmaśca suraiḥ¹³ samam
54.23
skanda uvāca
tato daityā yayuḥ svargaṃ purodhāyā''śu tārakam| tatrābhūtsumahadyuddhaṃ devadānavayorbhṛśam
54.24
nirjitya sakalān devān tārako dānavaiḥ saha| cakāra tridive rājyaṃ vidrāvya tridaśān tataḥ¹⁴
54.25
tadvināśāya jānīhi heturme janma kumbhaja| rudramukhāravindāddhi purā pragaṇitaṃ śrutam
54.26
ṛṣaya ūcuḥ
daityai rājye¹⁵ kṛte svarge devasainye ca vidrute| kimakurvan surāstatra tadvalārditasambhramāḥ
54.27
labdhavaro'pi devāt sa tārakākhyo mahāsuraḥ| kathaṃ nirjitavān devān prabho ! tadvada no'dhunā
54.28
lomaharṣaṇa uvāca
śṛṇutā''ryāḥ pravakṣyāmi yad vṛttātaṃ purā'bhavat| guruvyāsamukhodbhūtaṃ skandasya caritaṃ mahat
54.29
divaukasaḥ sagandharvā brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ| bṛhaspatiṃ purodhāya bhraṣṭarājyāḥ parājitāḥ
54.30
namrapratyarcanāptāste brahmaloke sanātanāt| abhiprocurbhayāttasya kuceṣṭāṃ brahmaṇe dhruvam
54.31
devā ūcuḥ
oṃ namaste brahmaṇe'bjāya sarvaiśvaryasvarūpiṇe¹⁶ | jīveśvarāya devāya jīvasarvāṅgavyāpine¹⁷
54.32
bhavatprasādatastāta ! tārakena hi sarvaśaḥ| trailokyaṃ kṣobhitaṃ śaśvallabdhvā ca bhavato varam
54.33
daśavarṣasahasrāṇi svargarājyañcakāra saḥ| labdhavaro mahāvīro dikṣu vidrāvya no bhṛśam
54.34
yadyupāyo'sti¹⁸ cenno'ja ! procyatāṃ viśvahetave| yena hatvā''śu taṃ pāpaṃ sthāsyāmastridive yathā
54.35
brahmovāca
viṣādastyajyatāṃ devāḥ19 tasmai varapradānataḥ | yadyatkṛtāni karmāṇi karmadrumaḥ phalatyapi
54.36
tenāvaśyaṃ tapaḥsthena prāptavyaṃ tapasaḥ phalam | adeyamapi dātavyaṃ sukaṭhoratapasvine
54.37
tapasaśca phalānte hi cāvaśyaṃ taṃ haniṣyati20 | rudrātmajo mahāyuddhe śaktyā kumāra īśvaraḥ
54.38
lomaharṣaṇa uvāca
brahmaṇoktaṃ samākarṇya cā''mantrayansurāgrajāḥ | yayuḥ śivāntikaṃ sarve sambhūya tridaśā drutam
54.39
ūcuḥ praṇamya te tasmai tadvṛttāntaṃ suradviṣām | rakṣa rakṣa mahādeva | kṛtveti naḥ svakiṅkarān
54.40
tadākarṇya vaco rudro devānāṃ pathyamātmanaḥ | svīyaṃ tejo'kṣipat21 devyāṃ kumārajanmahetave
54.41
tasyāṃ rudrātmajo jajñe mahāvīro mahābalaḥ | vavṛdhe sa22 dine'jasraṃ site pakṣe yathā śaśī
54.42
tejobalānvitaḥ skandaḥ sarvonnatasuvikramaḥ | rudrātmaja iti śrutvā vyaṣīdannasurā23 muhuḥ
54.43
sācyutaśaṅkarā devāḥ prabhātīrthaṃ yayurbhuvi | sitaprabhāprabhānadyoḥ saṅgame tīrthamuttame
54.44
tatra snātvā divaṃ yānti parivāraiḥ samanvitāḥ | gavāṃ koṭiphalaṃ prāpya rājasūyaśatodbhavam
54.45
tato'bhiṣekasambhārān sarvān sambhṛtya śāstrataḥ | bṛhaspatiḥ samiddhe'gnau juhotyagniṃ yathāvidhi
54.46
tato himavatā datte maṇipravaraśobhite | divyaratnānvite puṇye niṣaṇṇaḥ paramāsane
54.47
sarvamaṅgalasambhārairvidhimantrapuraskṛtam | ābhiṣecanikaṃ dravyaṃ gṛhītvā prayayuḥ surāḥ
54.48
indropendrau kumāreṇasūryācandramasau tathā| dhātā caiva vidhātā ca saṅgatā anilānalau
54.49
pūṣṇāryamṇā bhagenāpi hyaṃśena ca vivasvatā24 | rudraśca sahito dhīmān mitrena varuṇena ca
54.50
rudrairvasubhirādityairaśvibhyāñca vṛtaḥ prabhuḥ | viśvedevairmarudbhiśca sādhyaiśca pitṛbhiḥ saha
54.51
gandharvairapsarobhiśca yakṣarākṣasapannagaiḥ | devarṣibhirasaṃkhyānairbālakhilyaistathaiva ca
54.52
brahmarṣibhirvṛtaścaiva25 svāhāsvadhāmarīcibhiḥ | vṛtaścāṅgirasobhiśca yatibhiśca mahātmabhiḥ
54.53
sarvairvidyādharaiḥ puṇyairyogasiddhaistathā vṛtaḥ | pitāmahaḥ pulastyaśca pulahaśca mahātapāḥ
54.54
aṅgirāḥ kaśyapo'triśca marīcirbhṛgureva ca | ṛturharaḥ pracetāśca manurdakṣastathaiva ca
54.55
ṛtavaśca grahāstatra jyotīṃṣi cāṅgyayustathā | mūrtimayyaśca sarito devāścaiva sanātanāḥ
54.56
samudrāśca hradāścaiva tīrthāni vividhāni ca | pṛthivī dyaurdiśaścaiva pādapāśca tathāvidhāḥ
54.57
aditirdevamātā ca hrīḥ śrīḥ svāhā sarasvatī | umā śaciḥ sinīvālī tathā cānumatī kuhūḥ
54.58
rākā ca vṛṣaṇā caiva patnyaścānyā divaukasām | himavāṃścaiva vindhyaśca meruścānekaśṛṅgavān
54.59
airāvataḥ sānucaraḥ kalāḥ kāṣṭhāstathaiva ca | māsārdhamāsartavo rātryahanī tathāpare
54.60
uccaiḥśravā hayaśreṣṭho nāgarājaśca vāsukiḥ | aruṇo garuḍaścaiva vṛkṣāścauṣadhibhiḥ saha
54.61
dharmaśca bhagavāndevāḥ samājagmurhi saṅgatāḥ | kālo yamaśca mṛtyuśca yamasyānucarāśca ye
54.62
te kumārābhiṣekārthaṃ samājagmustatastataḥ | jagṛhuste tadā tatra sarva eva divaukasaḥ
54.63
abhiṣecanakumbhāṃstān maṅgalodakapūritān26 | divyaiḥ sambhārasaṃyuktaiḥ karakaiḥ kāñcanaiḥ śubhaiḥ
54.64
gaṇḍakībhiśca puṇyābhirdivyatoyābhireva ca | prabhātīrthoddhṛtaistoyaiḥ svarṇakalaśapūritaiḥ
54.65
dadau brahmā kumārāya hyabhiṣekamṛcaḥ paṭhan | abhyaṣiñcan kumāraṃ vai saprahṛṣṭāste divaukasaḥ
54.66
senāpatiṃ mahātmānamasurāṇāṃ bhayaṅkaram | munayo vai yathāpūrvaṃ varuṇañca jaleśvaram
54.67
tathābhyaṣiñcad bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ | kaśyapaśca mahātejā ye cānye nānukīrtitāḥ27
54.68
tasmai brahmā dadau prīto balino vātaraṃhasaḥ | kāmavīryadharān siddhān mahāpāriṣadān28 prabhuḥ
54.69
nandisenaṃ lohitākṣa ghaṇṭākarṇañca sammatam | caturthamasyānucaraṃ khyātaṃ kumudamālinam
54.70
tataḥ sthāṇurmahāvegaṃ bṛhantaṃ pārṣada29 prabhuḥ | māyāśatadharaṃ kāmaṃ kāmavīryabalānvitam
54.71
dadau skandāya bhūteśaḥ surārivinibarhaṇam | sa hi devāsure yuddhe daityānāṃ bhīmakarmaṇām
54.72
jaghāna dorbhyāṃ saṃkruddhaḥ prayutāni caturdaśa | tathā devā dadustasmai senāṃ nairṛtasaṅkulām
54.73
devaśatrukṣayakarīmajayāṃ viṣṇurūpiṇīm | jayaśabdaṃ tataścakrurdevā sarve savāsavāḥ
54.74
gandharvayakṣarakṣāṃsi munayaḥ pitarastathā | tataḥ prādādanucarau yamaḥ kālopamāvubhau
54.75
suprājo bhāsvaraścaiva yau tau sūryānuyāyinau
54.76
tau sūryaḥ kārttikeyāya dadau prītaḥ pratāpavān | kailāsaśṛṅgasaṅkāśau śvetamālyānulepanau
54.77
somo'pyanucaraṃ prādānmālaṃ sumālameva ca | jvālājihvaṃ tathā jyotirātmajāya hutāśanaḥ
54.78
dadāvanucarau śūrau parasainyapramāthinau | parighaścaraṭañcaiva bhīmañca sumahābalam
54.79
dahatiṃ dahanañcaiva pracaṇḍo vīryasammataḥ | aṃśo'pyanucarān pañca dadau skandāya dhīmate
54.80
utkāśaṃ pañcakañcaiva vajradaṇḍadharāvubhau| skandāya dadatuḥ prītāvaśvinau svakamaṇḍalum
54.81
skandanaṃ kusumañcaiva kumudañca mahātmane| ḍambaroḍumbarau caiva dadau dhātā mahātmane
54.82
unmāthañca pramāthañca mahāvīryau mahādyutī| cakrānucakrau balinau meghavarṇau madotkaṭau
dadau tvaṣṭā mahākāyau skandāyānucarāvubhau
54.83
suvrataṃ satyasatyañca dadau mitro mahātmane| kumārāya mahātmānau tapovidyāsamanvitau
54.84
sudarśanīyau varadau triṣu lokeṣu viśrutau| suprabhañca mahātmānaṃ śubhakarmāṇameva ca
54.85
kārttikeyāya samprādādvidhātā lokaviśrutau| pālipātraṃ kālikañca mahāmāyānvitāvubhau
54.86
pūṣā ca pārṣadau prādātkārttikeyāya suvrataḥ| balaṃ cātibalañcaiva mahāvaktrau mahābalau
54.87
pradadau kārttikeyāya vāyuḥ sarvabaloddhataḥ| ghasaṃ cātighasañcaiva sitavaktrau mahābalau
54.88
pradadau kārttikeyāya varuṇaḥ satyasaṅgaraḥ| suvarcasaṃ mahātmānaṃ tathaivāpyativarcasam
54.89
himavān pradadau bhūyo hutāśanasutāya vai| kāñcanañca mahātmānaṃ meghamālinameva ca
54.90
dadāvanucarau meruragniputrāya sāmpratam| sthirañcaivāsthirañcaiva sumeruścā'parau dadau
54.91
skandāya ca mahātmānau mahābalaparākramau| ucchritañcā'gniśṛṅgañca mahāpāṣāṇayodhinau
54.92
skandāya pradadau bhaktyā vindhyaśca pārṣadadayam³⁰| saṅgrahaṃ vigrahañcaiva samudro'pi gadādharau
54.93
skandāya pradadau samyak mahāntau pārṣadāvubhau³¹| unmādaṃ puṣpadantañca śaṅkukarṇaṃ tathaiva ca
54.94
skandāya pradadau bhūyaḥ pārvatī śubhadarśanā| jayaṃ mahājayañcaiva nāgau giriśasūnave
54.95
nāgendraḥ pradadau samyak vāsukiḥ pannageśvaraḥ | evaṃ sādhyāśca rudrāśca vasavaḥ pitarastathā
54.96
sāgarāḥ saritaścaiva girayaśca mahābalāḥ | daduḥ senābalādhyakṣān śūlapaṭṭiśadhāriṇaḥ
54.97
divyapraharaṇopetānnānāveṣavibhūṣitān | asimudgarahastāśca daṇḍahastāṃstathāpare
54.98
gadābhuśuṇḍihastāśca tathā tomarapāṇayaḥ | āyudhairvividhairghorairmahātmāno manojavāḥ
54.99
mahābalā mahāvegā mahāntaḥ pārṣadāstathā³² | ete cānye ca bahavo mahāntaḥ pārṣadā³³ dvijāḥ
54.100
upatasthurmahātmānaṃ kārttikeyaṃ yaśasvinam | divyāścaivāntarikṣāśca pārthivāścānilopamāḥ
54.101
vyādiṣṭāḥ parameśena skandasyānucarāḥ same³⁴ | tādṛśānāṃ sahasrāṇi prayutānyarbudāni ca
54.102
abhiṣicya mahātmānaṃ parivāryopatasthire | anujagmurmahātmānaṃ tridaśendrasya sammatāḥ
54.103
tataḥ śaktyastramadadād bhagavān pākaśāsanaḥ | mahāsvanāṃ mahāghaṇṭāṃ dyotamānāṃ sitaprabhām
54.104
dadau paśupatistasmai sarvabhūtamahābhayam | ugrāṃ nānāpraharaṇāṃ tapovīryabalānvitām
54.105
ajeyā svagaṇairyuktāṃ nāmnā senā dhanañjayām | rudratulyabalairyuktā yodhānāmayutaistribhiḥ
54.106
raṇānna sā vijānāti kadācidvinivarttum | viṣṇurdadau vaijayantīṃ mālāṃ balavivardhinīm
54.107
catuḥṣaṣṭisukoṭīnāṃ samūhaṃ yoginīcamūm | umā devī dadau snehātsarvonnatabalānvitām
54.108
dadau gaurī virajasī vāsasī sūryasaprabhe | gaṅgā kamaṇḍaluṃ divyamamṛtodbhavamuttamam
54.109
dadau prītyā kumārāya daṇḍañcaiva bṛhaspatiḥ | garuḍa ātapatrañca mayūraścitrabarhiṇam
54.110
aruṇastāmracūḍañca pradadau caraṇāyudham | nāgantu varuṇo rājā balavīryasamanvitam
54.111
kṛṣṇājinaṃ tato brahmā brāhmaṇyāya dadau prabhuḥ | samareṣu jayañcaiva pradadau lokabhāvanaḥ
54.112
saināpatyamanuprāpya skando devagaṇaiḥ saha| śuśubhe jvalito'rciṣmān dvitīya iva pāvakaḥ
54.113
tataśca pārṣadaiḥ³⁵ sārdhaṃ mātṛbhiśca samanvitaḥ| yayau daityavināśāya hṛdayansurapuṅgavān
54.114
sā senā nairṛtī bhīmā saghaṇṭocchritaketanā| sabherīśaṅkhamurajā sāyudhā sapatākinī
54.115
śāradī dyaurivā'bhāti jyotirbhiriva śobhitā| tato devanikāyāste nānābhūtagaṇāstathā
54.116
vādayāmāsuravyagrā bherīśaṅkhāṃśca³⁶ puṣkarān| paṭahān marmarāṃścaiva ṛkacān gomukhādikān
54.117
āḍambarānekamukhāṇḍiṇḍimāṃśca mahāsvanān| kāṃsyajān tāmrajānādānpañcatālaghanasvanān
54.118
tuṣṭuvuste kumāraṃ tu sarve devāḥ savāsavāḥ| jaguśca devagandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ
54.119
tataḥ prīto mahāsenastridaśebhyo varaṃ dadau| ripūn hantā'smi samare ye ca roṣacikīrṣavaḥ
54.120
pratigṛhya varaṃ devāstasmādbudhasattamāt| prītātmāno mahātmāno menire prahatān ripūn
54.121
sarveṣāṃ bhūtasaṅghānāṃ harṣānnādaḥ samutthitaḥ| apūpuracca lokāṃstrīn vare datte mahātmanā
54.122
sa niryayau mahāseno mahatyā senayā vṛtaḥ| vadhāya yudhi daityānāṃ rakṣārthañca divaukasām
54.123
vyavasāyo dayā dharmaḥ siddhirlakṣmīrdhṛtiḥ smṛtiḥ| mahāsenasya senānāmagre jagmuḥ priyā bhṛśam
54.124
sa tayā bhīmayā devaḥ śūlamudgarahastayā| jvalitālātadhāriṇyā citrābharaṇavarṣmayā
54.125
gadāmusalanārācaśaktitomarahastayā| dṛptasiṃhaninādinyā vinadya prayayau guhaḥ
54.126
tato devāḥ sama sainyaistārako yatra saṃsthitaḥ| purodhāya ca senānīṃ yānasthā niryayū ravaiḥ
54.127
snātvā ca ṣaṣṭhyāṃ madhumāsi samyak dugdhaprabhāyāṃ prasabhaṃ sasainyaḥ
skando hi yānena yayau ninādairyatra sthitastārakadānaveśaḥ
54.127.p1
iti śrīskandapurāṇe himavatkhaṇḍe dugdhaprabhāmāhātmye devāsuraskandaniryāṇaṃ nāma tripañcāśattamo'dhyāyaḥ
Linked texts (9)
- Critical edition (BORI) — Sanskrit
- Brahmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Tīrthacintāmaṇi — Vācaspatimiśra, Sanskrit