Kedarakhanda 80
Kedārakhaṇḍa 80
- Language
- Sanskrit
Contents
- 80.128 — 1 part
80.1
vasiṣṭha uvāca || || brahmaputrottare bhāge nāmnā
puṣkaraparvataḥ || tasmindevāḥ sagaṃdharvā nāgāḥ kinnara guhyakāḥ
80.2
upāsaṃte sma bhūteśaṃ sarvenye ca mumukṣavaḥ || tatrā'nekāni tīrthāni
bhavaloka pradāni ca
80.3
śivasthānāni liṃgāni munīnāmāśramāstathā || devīpīṭhāni divyāni sadyaḥ pratyayadāni ca
80.4
yatra nāgaiḥ
purā tanvi somaḥ śiva upāsitaḥ || śivabhūṣaṇatāṃ prātā hiṃsakā api te priye || idaṃ guhyatamaṃ sthānaṃ jñātaṃ prītyā śivānmayā
80.6
aruṃdhatyuvāca || āścaryabhūtaṃ kathitaṃ kṣetraṃ paramadurlabham || nāgā yatra durātmānaḥ prātāḥ śivakalevaram||5||tristareṇa samācakṣva sarvajñosi
yataḥ prabho || tvayā yadapi khyātāni tīrthāni pravarāṇi me || tathāpi tīrthamāhātmyaṃ śrotumicchā pravarddhate
80.7
vasiṣṭha uvāca || purā
ratirahasye vai śivena kathitaṃ priye || priyāyaiva prītikāmāyai tatte vakṣyāmi sarvaśaḥ
80.8
sargādau sṛṣṭavān brahmā purā sarvaṃ carācaram
sṛṣṭhā api na varddhate prajā devi prajāpateḥ
80.9
tadā manasi saṃddhyau prajāḥ sraṣṭuṃ dṛḍhavrate || tasya saṃdhyāyato jajñe mānasī saṃtatistadā
80.10
tathāpi na prajāḥ sarvā varddhitāḥ karmaṇi kṣamāḥ || tadā maithunakīṃ sṛṣṭiṃ cakre lokapitāmahaḥ
80.11
adityāṃ kaśyapādevā
dityāṃ daityā durāsadāḥ || kadrāṃ nāgāḥ samabhavanviṣadigdhakalevarāḥ
80.12
bahavaste durātmāno brahmāṇaṃ dṛṣṭumudyatāḥ || karālavadanā
ghorāḥ phaṇāmaṃḍalamaṃḍitāḥ
80.13
anekavarṇā vikṛtāḥ śaptāste brahmaṇā tadā || hiṃsakāḥ prāṇināṃ yūyaṃ bhaviṣyatha na saṃśayaḥ
80.14
kṣudhayā tṛṣayāviṣṭāḥ paradrohaparāyaṇāḥ || iti śaptā brahmaṇā te bhayasaṃvihvalamānasāḥ || brahmāṇaṃ praṇipatyocurnāgāḥ kadrutanūdbhavāḥ
80.15
nāgā ūcuḥ || namaste devadeveśa brahman lokapitāmaha || tvayā sṛṣṭāmidaṃ viśvaṃ sacaraṃ carācaraṃ vibho
80.16
tvayaiva hi vayamapi dvidhā
svabhāva eva cāsmākaṃ prāṇināṃ yacca daṃśanam || kṣaṃtavyaścāparādho
vipamayāḥ kila || parīkṣaiva kṛtāsmābhiḥ śarīrāṃtarviṣasya hi
80.17
svabhāva eva cāsmākaṃ prāṇināṃ yacca daṃśanam || kṣaṃtavyaścāparādho
naḥ kṣamāśīlā hi sādhavaḥ
80.18
brahmovāca || amogho māmakaḥ śāpo bhaviṣtyeva bāliśāḥ || tathāpi ca taddhāro bhaviṣyati yugāṃtare
80.19
sadāśivānugraheṇa gacchadhvaṃ himaparvate || tatra devādhidevasya caṃdracūḍasya sevanam
80.20
kurudhvaṃ sa ca yuṣmabhyaṃ varaṃ dāsyati
sarvathā || iti śrutvā tu te nāgāḥ puṣkarādyā himālaye
80.21
gatāstepuḥ paraṃ tāpyaṃ tapo duścaraṇīyakam || ekapādena tyaktvā vāyu
bhakṣā divāniśam
80.22
kalpatrayaṃ gataṃ teṣāṃ tapatāṃ varavarṇini || śivasya paradevasya calitaṃ hi tadāsanam
80.23
punastepuśca te
nāgāstadāvirbhāvitāṃ gataḥ || śivaḥ samā gatastatra yatra te kadrujāḥ priye
80.24
darśanaṃ dattavāndivyaṃ triśūlāṃkitahastakam || tatra
dṛṣṭvā śivaṃ nāgāḥ puṣkarādyāḥ pratuṣṭuvuḥ
80.25
namaste śiveśa prabho bhīma bharga trinetra triśūlaṃ bibharṣi kṣameśa || sadā sṛṣṭikartrai prahartrai
bibhartrai namostu kṣapānāthakhaṃḍālakāya
80.26
mahāraudradaṃḍaprahāreṃdramukhyatrasadevavṛṃdaiḥ stutāyārtihaṃtre || natasyeṣṭadātre purāre namaste namaste
namaste namaste namaste
80.27
asārasaṃsāramahāsamudrasaṃtāraṇopāyataristvameva || tvameva sūkṣmosi nṛṇāṃ hṛdaṃtarvirājase līnataraḥ sadaiva
80.28
tvanmāyayā mohasamākulaiḥ svairnaṃ jñāyase vyāpya bibharṣi viśvam || vedāṃtavidyāparivedibhiśca kutārkibhirvāṅmayajālavādaiḥ
80.29
cinvaṃti na tvāṃ sutarāṃ suśīlairmūḍhā bhavaṃtīha tvadarthavāde || naṃdīmukhaistvaṃ satataṃ samīkṣya tvādicchayaitat sacarācaraṃ jagat
80.30
himāla
yorvīsuvihāradakṣa bhaktiprabodhaika sugamyapāda || bhaktārtināśe satataṃ pradattacetaḥ sucetaḥsamavāpya deva
80.31
iti stuto mahādevaḥ kādra
veyaistadā priye || tuṣṭaḥ provāca vacanaṃ tapasā stavanena ca
80.32
varaṃ vṛṇudhvaṃ bhadraṃ vo yadyuṣmanmanasi sthitam || śrutvā śivavaco nāgā
varamūcuḥ sanātanam
80.33
yadi deveśa tuṣṭosi syāma tvadbhūṣaṇaṃ vayam || pūjyāśca sarvamartyānāṃ kṣetrametanmaheśvara
80.34
asmanāmnā
khyātimetu hyācaṃdrārkanabhastalam || idaṃ puṇyatamaṃ kṣetraṃ tīrthavṛnda virājitam
80.35
tvayā caiva hi na tyājyaṃ somena sagaṇena ca
śrutvā nāgavaco devastathetyuktvā tirobhavat
80.36
tadādidaṃ mahābhāge babhūva kṣetramuttamam || śivabhūṣaṇatāṃ prātāstata ārabhya saṃ
dāri
80.37
asmimastīrthavare saṃti sarve devāḥ sakinnarāḥ || gaṃdharvāścāpsarovṛndā dṛśyaṃte puṇyasaṃcayāt
80.38
puṣkaraḥ padmakaścaiva
vāsukistakṣakastathā || kambalāśvatarau nāgau śeṣaḥ śaṃkhapulistathā
80.39
mahāpadmaścaikaśirā dviśīrṣāñtriśirāstathā || ekapucchā dvi
pucchāśca bahupucchāstathāpare
80.40
ete cānyepi bahavo līnāstiṣṭhanti jihmagāḥ || svarṇādidhātunilayāstathā tāmramayā nagāḥ
80.41
ratnānāṃ cākarā hyatra nidhīnāṃ nilayāstathā || tathā ca siddhauṣadhayaḥ sarve te puṇyagocarāḥ
80.42
bahvacī nadyastathā dhārā
gaṃgātulyaphalapradāḥ || gaurīpīṭhānyanekāni śivaliṃgānyanekaśaḥ
80.43
sadyaḥ pratyayakārīṇi sarvapāpaharāṇi ca || dhanyāḥ kaliyuge
ghore narāḥ puṇyavivarjiṃte || asminkṣetre sthitā nityaṃ tepyaśaucyā mṛtā yadi
80.44
aruṃdhatyuvāca || kiyatpramāṇaṃ tatkṣetraṃ kāni
tīrthāni tatra vai || kaiśca tattaṃ tapaścātra kiṃ cātra phalamatra hi
80.45
ko vā puṣkarako nāmā yannāmnā parvato hyabhūt || iti me śaṃsa dayita
vistareṇa mamādhunā
80.46
vasiṣṭha uvāca || brahmaputratapasthānādvyūtidvayakādhike || uttarāśritadigbhāge khyātaḥ puṣkaraparvataḥ
80.47
ādyo hi sarvanāgānāṃ puṣkaronaṃtakalpakaḥ || sadāśivapremapātraṃ śivamūrdhni sthitoniśam
80.48
tasmādvyūtimātraṃ ca paścime yojanā
yatam || pūrve krośatrayaṃ yāmye cottare krośamātrakam
80.49
etatpramāṇakaṃ kṣetraṃ munisiddhaniṣevitam || nānāmuni gaṇākīrṇaṃ nānāgulma
latāvṛtam
80.50
nānādrumagaṇopetaṃ nāgakanyāpsarovṛtam || gamanāddarśanādeva mahāpātakanāśanam
80.51
kṣetragāminaraṃ dṛṣṭvā kaṃpate
pāparāśayaḥ || atra yastyajate prāṇānsa yāti śivamacyutam
80.52
pramāṇaṃ kathitaṃ bhadre tīrthāni śṛṇu tattvataḥ || puṣkaro nāma nāgastu
tatāpa paramaṃ tapaḥ
80.53
parvatesmiṃstato nāmnā khyātaḥ puṣkaraparvataḥ || śivārādhanato jāto giriḥ puṇyatamaḥ priye
80.54
tatrāste
śivaliṃgaṃ tu puṣkareśvarasaṃjñitam || dṛṣṭvaiva sarvapāpāni praśamaṃ yāṃti sarvaśaḥ
80.55
pūjanādvyomayānena kiṃkiṇījālamālinā || ārli
gitopsarobhiśca śivalokamavāpnuyāt
80.56
tasmātpūrvāśrite yāmye devīsthānamanuttamam || tatrāste caṃḍikā devī sadyaḥ pratyayakā
riṇī
80.57
darśanāsparśanāccaiva pūjanādbalidānataḥ || satuṣṭā varadā nityaṃ svarloke samupasthiti
80.58
tatra sthitvā tu kalpānte
bhūpatirjāyate dhanī || tatraiva śivaliṃgaṃ tu nāmnā tāreśvaraḥ smṛtaḥ
80.59
tadarcanātputrapautraiḥ sahito bhagavānbhavet || aṃte yāti paraṃ
sthānaṃ yogināmapi durlabham
80.60
tasmādyāmyāśrite bhāge kāverīti nadī smṛtā || tajjalasparśamātreṇa niḥpāpo jāyate naraḥ
80.61
pānena tajjalasyāpi naro yāti śivālayam || koṭisūryābhayānena prasphuraddhvajarājinā
80.62
apsarogaṇagaṃdharvaiḥ sevya
mānoniśaṃ bhṛśam || tasyāṃ tu majjanādyāti śivasāyujyamuttamam
80.63
pitṝnuddiśya yaḥ śrāddhaṃ tarpaṇaṃ vāpi bhaktitaḥ || pitarastasya
tṛptāḥ syuryāvadābhūtasaṃplavam
80.64
tatraiva śivaliṃgaṃ tu kāverīśvarasaṃjñitam || darśanāttasya devasya mucyate brahmahatyayā
80.65
pūja
nādbhūṇahatyādipāpāni nāśamāpnuyuḥ || pakṣamātraṃ pūjanena snapanenāṃbudhārayā
80.66
śivasāyujyatāṃ yāṃti bhuktvā bhogānaśeṣataḥ
mahārudravidhānena laghurudreṇa vānaghe
80.67
snapayecchaivaliṃgaṃ tu tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu || bhuktvā'śeṣāṃstu bhogānvai kṛtvā caiva mahatsukham
80.68
putrādibhiryuto martyo vasecchivapuraṃ tataḥ || bhūmaṃḍale samāgatya cakravartī nṛpo bhavet || aṃte ca śivasāyujyaṃ labhate nātra
saṃśayaḥ
80.69
tato yāmyāśrite deśe nāgadhārā smṛtā priye || yatra nāgaistapastaptaṃ śivārodhanatatparaiḥ
80.70
tairnīteyaṃ payodhārā
pānaprakaralolupaiḥ || śivena dattā nāgebhyo nāgadhārā tataḥ smṛtā
80.71
tatpānato naro nityamamṛtatvaṃ pragacchati || ataḥ śṛṇu mahā
bhāge nigamālayasaṃjñikā
80.72
nadī puṇyā pāpaharā smṛtā paramapāvinī || nigamairyatra labdhaṃ hi pāvanatvaṃ mahādbhutam
80.73
dvīpe
śvaro nṛpo yatra paṃcatvaṃ hi gatāmapi || prāpa bhāryāṃ svakīyāṃ vai patidharmānucāriṇīm
80.74
aruṃdhatyuvāca || atyadbhutamidaṃ proktaṃ bhava
tā sarvavedinā || kathaṃ prāpa mṛtāṃ bhāryāṃ nātha dvīpeśvaro nṛpaḥ
80.75
vasiṣṭha uvāca || jaṃbūdvīpe'bhavadbhūpo dvīpeśvaranṛpo mahān || sadā
dharmarataḥ sādhurvijayī dhanavān kṣamī
80.76
dadau dānāni sarvāṇi mahādānāni ṣoḍaśa || upayeme priyā bahvyo guṇarūpasamanvitāḥ
80.77
tāsvapyekā babhūvāsya bhūpasya prāṇavallabhā || māṇikyābhā smṛtā nāmnā samastasuguṇālayā
80.78
satataṃ niratastasyāṃ premāṃ
dhikyaṃ cakāra saḥ || tatparokṣe kimapi no karoti sukaraṃ tu vā
80.79
avarodhepi mahati satyapi kṣitipālakaḥ || patnīvaṃtaṃ svamatmānaṃ mene patnyā tayā nṛpaḥ
80.80
cakāra saiva sarvaṃ hi rājakāryādikaṃ priyā || tayā vinā jalamapi pātuṃ necchati bhūpatiḥ
80.81
putrānvitopi tatraiva premāsīnnṛpatestadā || atha daivavaśādrājñī grastātena vallabhā
80.82
mūḍhaṃgī nāsahattaṃ tu tataḥ paṃcatvamā
gatā || śrutvā rājā tu paṃcatvaṃ bhāryāyāḥ śokapīḍitaḥ
80.83
hā hatohaṃ ka gacchāmi kathaṃ jīvāmi niḥśvasan || vinā supriyayā
patnyā saṃlapyeti muhurmuhuḥ
80.84
sarvaṃ rājyādikaṃ tyakvā maraṇe kṛtaniścayaḥ || bhūyādasuvyapāyo me kena ciṃtāmiti vyadhāt
80.85
vane vane ca babhrāma hā priye ceti saṃlapan || yayau deśātparaṃ deśaṃ bhrāṃtacetā babhūva ha
80.86
tīrthāttīrthāṃntaraṃ gatvā tapaḥ paramadāruṇam
cakāra tanmanā bhūtvā tatsaṃgo me kathaṃ bhavet
80.87
tato bahutithe kāle daivayogādyayau nṛpaḥ || himālaye puṇyadeśe munivṛṃdavirājite
80.88
dadarśa tatra siddhāṃśca tānnatvā paryyapṛcchata || aye siddhā mahātmānaḥ priyāvirahito hyaham
80.89
kathaṃ priyāsamaṃ saṃgo me
syādbhutadayālavaḥ || tayā vinā na jīvāmi satyametanmayoditam
80.90
tanmadhye kāścidṛṣirāṭ provāca vacanaṃ tvidam || tatra gaccha
tapaḥ kartuṃ nadī ca nigamālayā
80.91
tattīre vasate nityaṃ śivaḥ somaḥ sumuktidaḥ || tadārādhanato bhāryāṃ prāpsyase tvaṃ na saṃśayaḥ
80.92
rājā tadvacanaṃ śrutvā yatra vai nigamālayā || āyayau tatra nṛpatiścakāra paramaṃ tapaḥ
80.93
ārādhayāmāsa śivaṃ bhaktādhivyā
dhināśanam || tatastuṣṭaḥ śivaḥ prādāddarśanaṃ yogidurlabham
80.94
varaṃ varaya bhadraṃ te yatte manasi saṃsthitam || iti śrutvā śivavaco nṛpa
tiryamṛtopamam
80.95
uvāca manasobhīṣṭaṃ vaco jīvanahetukam || kiṃ me bhogaiḥ sukhaiḥ kiṃ me vājivāraṇakaiśca kim
80.96
kiṃ
janairmadhurairvākyairyadi na syādasupriyā || priyāyogena māṃ deva punarujjīvaya prabho
80.97
mṛtā me preyasī bhāryā tāṃ dadasvāsti cedyayā
anyathāhaṃ tyaje prāṇān tavāgre ca dayānidhe
80.98
iti tadvacanaṃ śrutvā śivaḥ paramavismitaḥ || manasā ciṃtayāmāsa kiṃ kuryyāṃ katha
manyathā
80.99
varaṃ yadi na dāsyehaṃ madīyārādhanaṃ vṛthā || ayaṃ ca tyajati prāṇānmṛtaḥ kaścinna cāgataḥ
80.100
iti ciṃtākulo
bhīmaḥ svamāyāmakarottadā || tatpatnīṃ tāhaśīṃ śīlarūpalakṣaṇavarṇakaiḥ
80.101
kalpayitvā tato dattvā tasmai vacanaṃ ca hyuvāca ha || iyaṃ testi
na vā patnī vada satyaṃ mahīpate
80.102
śrutvā nṛpovadadvākyaṃ dhanyosi tvaṃ maheśvara || iyameva madīyā hi patnī pūrvaṃ mṛtā hi yā
80.103
dhanyohaṃ kṛtakṛtyohaṃ tvatprasādātsadāśiva || bhrātā mayā sutulyā hi patnī prāṇapradāyinī
80.104
tathaiva sarvadā bhaktir
maistu janmani janmani || atraiva tava vāso vai bhavatādyuktimuktid
80.105
itthaṃ vacaḥ śivaḥ śrutvā tathetyaṃtarhito bhavat || punarjāta
mivātmānaṃ mene sa pṛthivīpatiḥ
80.106
punastathaiva rājyādibhogānbhuktvā yathepsitān || vimānavaramāruhya śivalokamavāpa saḥ
80.107
asmātkṣetrātparaṃ kṣetraṃ nāstyeva hi mahītale || yatra devaḥ śivaḥ sākṣādvartate comayā saha
80.108
yaddarśanādapi naro
gatimāpnoti durlabhām || asminkṣetre mahābhāge śivaliṃgaṃ mahādbhutam
80.109
jaleśvaramiti khyātaṃ darśanānmuktidāyakam || tatraivāste
mahādevī jaleśvarīti saṃjñitā
80.110
darśanātpūjanānmartyo maiśvaryamavāpnuyāt || sarvakāmapradā devī sadyaḥ pratyayakāriṇī
80.111
balidānena saṃtuṣṭā bhavatīha na cānyathā || tasmāttasyai balirdeyo mahaiśvaryamicchatā
80.112
devīsthānādadhobhāge sarvepsitaphalapradam
anyacca devatāpīṭhaṃ japeśvaryāṃ śucismite
80.113
sakṛnnatvāpi tāṃ devīṃ devaloke mahīyate || āśvinasya site pakṣe yorcayedaṃbikā
miha
80.114
kubera iva dravyāḍhyo bhavatyeva na saṃśayaḥ || putrapautrasamāyukto bhuktvā bhogānaśeṣataḥ
80.115
devīsāyujyamāpnoti sa
tyametācchivoditam || asminkṣetre mahābhāge sarve puṇyatamāśrayāḥ
80.116
yatra dhārā anekāśca sarvāstā gaṃgayā samāḥ || jalāni
ca samastāni bhavamuktipradāni hi
80.117
devīpīṭhātpūrvabhāge gavyūtidvayamātrake || tatraivānyatparaṃ sthānaṃ veṇukāyāḥ sumuktidam
80.118
yatra vai nahuṣasyāsau duhitā samatapyata || prāpopsitaṃ patiṃ divyaṃ suṃdarāṃgaṃ suśobhanam
80.119
tataḥ khyātaṃ tu tannāmnā kṣetra
metatsupuṇyadam || yatra pādapracāreṇa labhate copsitaṃ phalam
80.120
tatrāste ca nadī ramyā sarvapāpapraṇāśinī || tasyāṃ snātvā naro
bhaktyā śiva eva bhaveddhruvam
80.121
devyāḥ pūrvottare bhāge ḍhuṃḍhīśvara iti smṛtaḥ || mahāgaṇapatiścaiva sarvavighnanivāraṇaḥ
80.122
rakṣitā tasya kṣetrasya sarvābhīṣṭapradāyakaḥ || yannāmasmaraṇādeva bhaveddhi ghavināśanam
80.123
tasyeśānadigaṃśe hi bhairavo bhīṣaṇānanaḥ
yasya smaraṇamātreṇa palāyaṃte mahāpadaḥ
80.124
kṣetradvārādhipatiśca vighnāstadavahelanāt || jāyaṃte vidhinānarthāstasmātpūjā paro
bhavet
80.125
ādau kṣetrapraveśe tu dūrataḥ praṇamettu tam || paścātkṣetraṃ viśenmartyaḥ sveṣṭasiddhiparo yadi
80.126
dhūpairdīpaiḥ sunaivedyaiḥ
pūjayetkṣetranāyakam || sakalāṃ siddhimāpnoti tatpūjānirato naraḥ
80.127
iti puṣkaraśailasya māhātmyaṃ kathitaṃ tava || idaṃ gopyatamaṃ
gopyaṃ śaucācāravivarjitaḥ
80.128
śṛṇuyādapi yo martyo māhātmyaṃ himavadgireḥ || khyātaṃ puṣkaraśailasya sopi yāti paraṃ padam
80.128.p1
iti śrīskāṃde kedārakhaṃḍe nānātīrthamāhātmye puṣkaraparvatamāhātmyaṃ nāmāśītitamo'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Devībhāgavatapurāṇa (complete text) — Sanskrit
- Bhuśuṇḍirāmāyaṇa — Sanskrit