Pramāṇa · Search · About · API

Kedarakhanda 80

Kedārakhaṇḍa 80

Language
Sanskrit

Contents

80.1

vasiṣṭha uvāca || || brahmaputrottare bhāge nāmnā
puṣkaraparvataḥ || tasmindevāḥ sagaṃdharvā nāgāḥ kinnara guhyakāḥ

80.2

upāsaṃte sma bhūteśaṃ sarvenye ca mumukṣavaḥ || tatrā'nekāni tīrthāni
bhavaloka pradāni ca

80.3

śivasthānāni liṃgāni munīnāmāśramāstathā || devīpīṭhāni divyāni sadyaḥ pratyayadāni ca

80.4

yatra nāgaiḥ
purā tanvi somaḥ śiva upāsitaḥ || śivabhūṣaṇatāṃ prātā hiṃsakā api te priye || idaṃ guhyatamaṃ sthānaṃ jñātaṃ prītyā śivānmayā

80.6

aruṃdhatyuvāca || āścaryabhūtaṃ kathitaṃ kṣetraṃ paramadurlabham || nāgā yatra durātmānaḥ prātāḥ śivakalevaram||5||tristareṇa samācakṣva sarvajñosi
yataḥ prabho || tvayā yadapi khyātāni tīrthāni pravarāṇi me || tathāpi tīrthamāhātmyaṃ śrotumicchā pravarddhate

80.7

vasiṣṭha uvāca || purā
ratirahasye vai śivena kathitaṃ priye || priyāyaiva prītikāmāyai tatte vakṣyāmi sarvaśaḥ

80.8

sargādau sṛṣṭavān brahmā purā sarvaṃ carācaram
sṛṣṭhā api na varddhate prajā devi prajāpateḥ

80.9

tadā manasi saṃddhyau prajāḥ sraṣṭuṃ dṛḍhavrate || tasya saṃdhyāyato jajñe mānasī saṃtatistadā

80.10

tathāpi na prajāḥ sarvā varddhitāḥ karmaṇi kṣamāḥ || tadā maithunakīṃ sṛṣṭiṃ cakre lokapitāmahaḥ

80.11

adityāṃ kaśyapādevā
dityāṃ daityā durāsadāḥ || kadrāṃ nāgāḥ samabhavanviṣadigdhakalevarāḥ

80.12

bahavaste durātmāno brahmāṇaṃ dṛṣṭumudyatāḥ || karālavadanā
ghorāḥ phaṇāmaṃḍalamaṃḍitāḥ

80.13

anekavarṇā vikṛtāḥ śaptāste brahmaṇā tadā || hiṃsakāḥ prāṇināṃ yūyaṃ bhaviṣyatha na saṃśayaḥ

80.14

kṣudhayā tṛṣayāviṣṭāḥ paradrohaparāyaṇāḥ || iti śaptā brahmaṇā te bhayasaṃvihvalamānasāḥ || brahmāṇaṃ praṇipatyocurnāgāḥ kadrutanūdbhavāḥ

80.15

nāgā ūcuḥ || namaste devadeveśa brahman lokapitāmaha || tvayā sṛṣṭāmidaṃ viśvaṃ sacaraṃ carācaraṃ vibho

80.16

tvayaiva hi vayamapi dvidhā
svabhāva eva cāsmākaṃ prāṇināṃ yacca daṃśanam || kṣaṃtavyaścāparādho
vipamayāḥ kila || parīkṣaiva kṛtāsmābhiḥ śarīrāṃtarviṣasya hi

80.17

svabhāva eva cāsmākaṃ prāṇināṃ yacca daṃśanam || kṣaṃtavyaścāparādho
naḥ kṣamāśīlā hi sādhavaḥ

80.18

brahmovāca || amogho māmakaḥ śāpo bhaviṣtyeva bāliśāḥ || tathāpi ca taddhāro bhaviṣyati yugāṃtare

80.19

sadāśivānugraheṇa gacchadhvaṃ himaparvate || tatra devādhidevasya caṃdracūḍasya sevanam

80.20

kurudhvaṃ sa ca yuṣmabhyaṃ varaṃ dāsyati
sarvathā || iti śrutvā tu te nāgāḥ puṣkarādyā himālaye

80.21

gatāstepuḥ paraṃ tāpyaṃ tapo duścaraṇīyakam || ekapādena tyaktvā vāyu
bhakṣā divāniśam

80.22

kalpatrayaṃ gataṃ teṣāṃ tapatāṃ varavarṇini || śivasya paradevasya calitaṃ hi tadāsanam

80.23

punastepuśca te
nāgāstadāvirbhāvitāṃ gataḥ || śivaḥ samā gatastatra yatra te kadrujāḥ priye

80.24

darśanaṃ dattavāndivyaṃ triśūlāṃkitahastakam || tatra
dṛṣṭvā śivaṃ nāgāḥ puṣkarādyāḥ pratuṣṭuvuḥ

80.25

namaste śiveśa prabho bhīma bharga trinetra triśūlaṃ bibharṣi kṣameśa || sadā sṛṣṭikartrai prahartrai
bibhartrai namostu kṣapānāthakhaṃḍālakāya

80.26

mahāraudradaṃḍaprahāreṃdramukhyatrasadevavṛṃdaiḥ stutāyārtihaṃtre || natasyeṣṭadātre purāre namaste namaste
namaste namaste namaste

80.27

asārasaṃsāramahāsamudrasaṃtāraṇopāyataristvameva || tvameva sūkṣmosi nṛṇāṃ hṛdaṃtarvirājase līnataraḥ sadaiva

80.28

tvanmāyayā mohasamākulaiḥ svairnaṃ jñāyase vyāpya bibharṣi viśvam || vedāṃtavidyāparivedibhiśca kutārkibhirvāṅmayajālavādaiḥ

80.29

cinvaṃti na tvāṃ sutarāṃ suśīlairmūḍhā bhavaṃtīha tvadarthavāde || naṃdīmukhaistvaṃ satataṃ samīkṣya tvādicchayaitat sacarācaraṃ jagat

80.30

himāla
yorvīsuvihāradakṣa bhaktiprabodhaika sugamyapāda || bhaktārtināśe satataṃ pradattacetaḥ sucetaḥsamavāpya deva

80.31

iti stuto mahādevaḥ kādra
veyaistadā priye || tuṣṭaḥ provāca vacanaṃ tapasā stavanena ca

80.32

varaṃ vṛṇudhvaṃ bhadraṃ vo yadyuṣmanmanasi sthitam || śrutvā śivavaco nāgā
varamūcuḥ sanātanam

80.33

yadi deveśa tuṣṭosi syāma tvadbhūṣaṇaṃ vayam || pūjyāśca sarvamartyānāṃ kṣetrametanmaheśvara

80.34

asmanāmnā
khyātimetu hyācaṃdrārkanabhastalam || idaṃ puṇyatamaṃ kṣetraṃ tīrthavṛnda virājitam

80.35

tvayā caiva hi na tyājyaṃ somena sagaṇena ca
śrutvā nāgavaco devastathetyuktvā tirobhavat

80.36

tadādidaṃ mahābhāge babhūva kṣetramuttamam || śivabhūṣaṇatāṃ prātāstata ārabhya saṃ
dāri

80.37

asmimastīrthavare saṃti sarve devāḥ sakinnarāḥ || gaṃdharvāścāpsarovṛndā dṛśyaṃte puṇyasaṃcayāt

80.38

puṣkaraḥ padmakaścaiva
vāsukistakṣakastathā || kambalāśvatarau nāgau śeṣaḥ śaṃkhapulistathā

80.39

mahāpadmaścaikaśirā dviśīrṣāñtriśirāstathā || ekapucchā dvi
pucchāśca bahupucchāstathāpare

80.40

ete cānyepi bahavo līnāstiṣṭhanti jihmagāḥ || svarṇādidhātunilayāstathā tāmramayā nagāḥ

80.41

ratnānāṃ cākarā hyatra nidhīnāṃ nilayāstathā || tathā ca siddhauṣadhayaḥ sarve te puṇyagocarāḥ

80.42

bahvacī nadyastathā dhārā
gaṃgātulyaphalapradāḥ || gaurīpīṭhānyanekāni śivaliṃgānyanekaśaḥ

80.43

sadyaḥ pratyayakārīṇi sarvapāpaharāṇi ca || dhanyāḥ kaliyuge
ghore narāḥ puṇyavivarjiṃte || asminkṣetre sthitā nityaṃ tepyaśaucyā mṛtā yadi

80.44

aruṃdhatyuvāca || kiyatpramāṇaṃ tatkṣetraṃ kāni
tīrthāni tatra vai || kaiśca tattaṃ tapaścātra kiṃ cātra phalamatra hi

80.45

ko vā puṣkarako nāmā yannāmnā parvato hyabhūt || iti me śaṃsa dayita
vistareṇa mamādhunā

80.46

vasiṣṭha uvāca || brahmaputratapasthānādvyūtidvayakādhike || uttarāśritadigbhāge khyātaḥ puṣkaraparvataḥ

80.47

ādyo hi sarvanāgānāṃ puṣkaronaṃtakalpakaḥ || sadāśivapremapātraṃ śivamūrdhni sthitoniśam

80.48

tasmādvyūtimātraṃ ca paścime yojanā
yatam || pūrve krośatrayaṃ yāmye cottare krośamātrakam

80.49

etatpramāṇakaṃ kṣetraṃ munisiddhaniṣevitam || nānāmuni gaṇākīrṇaṃ nānāgulma
latāvṛtam

80.50

nānādrumagaṇopetaṃ nāgakanyāpsarovṛtam || gamanāddarśanādeva mahāpātakanāśanam

80.51

kṣetragāminaraṃ dṛṣṭvā kaṃpate
pāparāśayaḥ || atra yastyajate prāṇānsa yāti śivamacyutam

80.52

pramāṇaṃ kathitaṃ bhadre tīrthāni śṛṇu tattvataḥ || puṣkaro nāma nāgastu
tatāpa paramaṃ tapaḥ

80.53

parvatesmiṃstato nāmnā khyātaḥ puṣkaraparvataḥ || śivārādhanato jāto giriḥ puṇyatamaḥ priye

80.54

tatrāste
śivaliṃgaṃ tu puṣkareśvarasaṃjñitam || dṛṣṭvaiva sarvapāpāni praśamaṃ yāṃti sarvaśaḥ

80.55

pūjanādvyomayānena kiṃkiṇījālamālinā || ārli
gitopsarobhiśca śivalokamavāpnuyāt

80.56

tasmātpūrvāśrite yāmye devīsthānamanuttamam || tatrāste caṃḍikā devī sadyaḥ pratyayakā
riṇī

80.57

darśanāsparśanāccaiva pūjanādbalidānataḥ || satuṣṭā varadā nityaṃ svarloke samupasthiti

80.58

tatra sthitvā tu kalpānte
bhūpatirjāyate dhanī || tatraiva śivaliṃgaṃ tu nāmnā tāreśvaraḥ smṛtaḥ

80.59

tadarcanātputrapautraiḥ sahito bhagavānbhavet || aṃte yāti paraṃ
sthānaṃ yogināmapi durlabham

80.60

tasmādyāmyāśrite bhāge kāverīti nadī smṛtā || tajjalasparśamātreṇa niḥpāpo jāyate naraḥ

80.61

pānena tajjalasyāpi naro yāti śivālayam || koṭisūryābhayānena prasphuraddhvajarājinā

80.62

apsarogaṇagaṃdharvaiḥ sevya
mānoniśaṃ bhṛśam || tasyāṃ tu majjanādyāti śivasāyujyamuttamam

80.63

pitṝnuddiśya yaḥ śrāddhaṃ tarpaṇaṃ vāpi bhaktitaḥ || pitarastasya
tṛptāḥ syuryāvadābhūtasaṃplavam

80.64

tatraiva śivaliṃgaṃ tu kāverīśvarasaṃjñitam || darśanāttasya devasya mucyate brahmahatyayā

80.65

pūja
nādbhūṇahatyādipāpāni nāśamāpnuyuḥ || pakṣamātraṃ pūjanena snapanenāṃbudhārayā

80.66

śivasāyujyatāṃ yāṃti bhuktvā bhogānaśeṣataḥ
mahārudravidhānena laghurudreṇa vānaghe

80.67

snapayecchaivaliṃgaṃ tu tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu || bhuktvā'śeṣāṃstu bhogānvai kṛtvā caiva mahatsukham

80.68

putrādibhiryuto martyo vasecchivapuraṃ tataḥ || bhūmaṃḍale samāgatya cakravartī nṛpo bhavet || aṃte ca śivasāyujyaṃ labhate nātra
saṃśayaḥ

80.69

tato yāmyāśrite deśe nāgadhārā smṛtā priye || yatra nāgaistapastaptaṃ śivārodhanatatparaiḥ

80.70

tairnīteyaṃ payodhārā
pānaprakaralolupaiḥ || śivena dattā nāgebhyo nāgadhārā tataḥ smṛtā

80.71

tatpānato naro nityamamṛtatvaṃ pragacchati || ataḥ śṛṇu mahā
bhāge nigamālayasaṃjñikā

80.72

nadī puṇyā pāpaharā smṛtā paramapāvinī || nigamairyatra labdhaṃ hi pāvanatvaṃ mahādbhutam

80.73

dvīpe
śvaro nṛpo yatra paṃcatvaṃ hi gatāmapi || prāpa bhāryāṃ svakīyāṃ vai patidharmānucāriṇīm

80.74

aruṃdhatyuvāca || atyadbhutamidaṃ proktaṃ bhava
tā sarvavedinā || kathaṃ prāpa mṛtāṃ bhāryāṃ nātha dvīpeśvaro nṛpaḥ

80.75

vasiṣṭha uvāca || jaṃbūdvīpe'bhavadbhūpo dvīpeśvaranṛpo mahān || sadā
dharmarataḥ sādhurvijayī dhanavān kṣamī

80.76

dadau dānāni sarvāṇi mahādānāni ṣoḍaśa || upayeme priyā bahvyo guṇarūpasamanvitāḥ

80.77

tāsvapyekā babhūvāsya bhūpasya prāṇavallabhā || māṇikyābhā smṛtā nāmnā samastasuguṇālayā

80.78

satataṃ niratastasyāṃ premāṃ
dhikyaṃ cakāra saḥ || tatparokṣe kimapi no karoti sukaraṃ tu vā

80.79

avarodhepi mahati satyapi kṣitipālakaḥ || patnīvaṃtaṃ svamatmānaṃ mene patnyā tayā nṛpaḥ

80.80

cakāra saiva sarvaṃ hi rājakāryādikaṃ priyā || tayā vinā jalamapi pātuṃ necchati bhūpatiḥ

80.81

putrānvitopi tatraiva premāsīnnṛpatestadā || atha daivavaśādrājñī grastātena vallabhā

80.82

mūḍhaṃgī nāsahattaṃ tu tataḥ paṃcatvamā
gatā || śrutvā rājā tu paṃcatvaṃ bhāryāyāḥ śokapīḍitaḥ

80.83

hā hatohaṃ ka gacchāmi kathaṃ jīvāmi niḥśvasan || vinā supriyayā
patnyā saṃlapyeti muhurmuhuḥ

80.84

sarvaṃ rājyādikaṃ tyakvā maraṇe kṛtaniścayaḥ || bhūyādasuvyapāyo me kena ciṃtāmiti vyadhāt

80.85

vane vane ca babhrāma hā priye ceti saṃlapan || yayau deśātparaṃ deśaṃ bhrāṃtacetā babhūva ha

80.86

tīrthāttīrthāṃntaraṃ gatvā tapaḥ paramadāruṇam
cakāra tanmanā bhūtvā tatsaṃgo me kathaṃ bhavet

80.87

tato bahutithe kāle daivayogādyayau nṛpaḥ || himālaye puṇyadeśe munivṛṃdavirājite

80.88

dadarśa tatra siddhāṃśca tānnatvā paryyapṛcchata || aye siddhā mahātmānaḥ priyāvirahito hyaham

80.89

kathaṃ priyāsamaṃ saṃgo me
syādbhutadayālavaḥ || tayā vinā na jīvāmi satyametanmayoditam

80.90

tanmadhye kāścidṛṣirāṭ provāca vacanaṃ tvidam || tatra gaccha
tapaḥ kartuṃ nadī ca nigamālayā

80.91

tattīre vasate nityaṃ śivaḥ somaḥ sumuktidaḥ || tadārādhanato bhāryāṃ prāpsyase tvaṃ na saṃśayaḥ

80.92

rājā tadvacanaṃ śrutvā yatra vai nigamālayā || āyayau tatra nṛpatiścakāra paramaṃ tapaḥ

80.93

ārādhayāmāsa śivaṃ bhaktādhivyā
dhināśanam || tatastuṣṭaḥ śivaḥ prādāddarśanaṃ yogidurlabham

80.94

varaṃ varaya bhadraṃ te yatte manasi saṃsthitam || iti śrutvā śivavaco nṛpa
tiryamṛtopamam

80.95

uvāca manasobhīṣṭaṃ vaco jīvanahetukam || kiṃ me bhogaiḥ sukhaiḥ kiṃ me vājivāraṇakaiśca kim

80.96

kiṃ
janairmadhurairvākyairyadi na syādasupriyā || priyāyogena māṃ deva punarujjīvaya prabho

80.97

mṛtā me preyasī bhāryā tāṃ dadasvāsti cedyayā
anyathāhaṃ tyaje prāṇān tavāgre ca dayānidhe

80.98

iti tadvacanaṃ śrutvā śivaḥ paramavismitaḥ || manasā ciṃtayāmāsa kiṃ kuryyāṃ katha
manyathā

80.99

varaṃ yadi na dāsyehaṃ madīyārādhanaṃ vṛthā || ayaṃ ca tyajati prāṇānmṛtaḥ kaścinna cāgataḥ

80.100

iti ciṃtākulo
bhīmaḥ svamāyāmakarottadā || tatpatnīṃ tāhaśīṃ śīlarūpalakṣaṇavarṇakaiḥ

80.101

kalpayitvā tato dattvā tasmai vacanaṃ ca hyuvāca ha || iyaṃ testi
na vā patnī vada satyaṃ mahīpate

80.102

śrutvā nṛpovadadvākyaṃ dhanyosi tvaṃ maheśvara || iyameva madīyā hi patnī pūrvaṃ mṛtā hi yā

80.103

dhanyohaṃ kṛtakṛtyohaṃ tvatprasādātsadāśiva || bhrātā mayā sutulyā hi patnī prāṇapradāyinī

80.104

tathaiva sarvadā bhaktir
maistu janmani janmani || atraiva tava vāso vai bhavatādyuktimuktid

80.105

itthaṃ vacaḥ śivaḥ śrutvā tathetyaṃtarhito bhavat || punarjāta
mivātmānaṃ mene sa pṛthivīpatiḥ

80.106

punastathaiva rājyādibhogānbhuktvā yathepsitān || vimānavaramāruhya śivalokamavāpa saḥ

80.107

asmātkṣetrātparaṃ kṣetraṃ nāstyeva hi mahītale || yatra devaḥ śivaḥ sākṣādvartate comayā saha

80.108

yaddarśanādapi naro
gatimāpnoti durlabhām || asminkṣetre mahābhāge śivaliṃgaṃ mahādbhutam

80.109

jaleśvaramiti khyātaṃ darśanānmuktidāyakam || tatraivāste
mahādevī jaleśvarīti saṃjñitā

80.110

darśanātpūjanānmartyo maiśvaryamavāpnuyāt || sarvakāmapradā devī sadyaḥ pratyayakāriṇī

80.111

balidānena saṃtuṣṭā bhavatīha na cānyathā || tasmāttasyai balirdeyo mahaiśvaryamicchatā

80.112

devīsthānādadhobhāge sarvepsitaphalapradam
anyacca devatāpīṭhaṃ japeśvaryāṃ śucismite

80.113

sakṛnnatvāpi tāṃ devīṃ devaloke mahīyate || āśvinasya site pakṣe yorcayedaṃbikā
miha

80.114

kubera iva dravyāḍhyo bhavatyeva na saṃśayaḥ || putrapautrasamāyukto bhuktvā bhogānaśeṣataḥ

80.115

devīsāyujyamāpnoti sa
tyametācchivoditam || asminkṣetre mahābhāge sarve puṇyatamāśrayāḥ

80.116

yatra dhārā anekāśca sarvāstā gaṃgayā samāḥ || jalāni
ca samastāni bhavamuktipradāni hi

80.117

devīpīṭhātpūrvabhāge gavyūtidvayamātrake || tatraivānyatparaṃ sthānaṃ veṇukāyāḥ sumuktidam

80.118

yatra vai nahuṣasyāsau duhitā samatapyata || prāpopsitaṃ patiṃ divyaṃ suṃdarāṃgaṃ suśobhanam

80.119

tataḥ khyātaṃ tu tannāmnā kṣetra
metatsupuṇyadam || yatra pādapracāreṇa labhate copsitaṃ phalam

80.120

tatrāste ca nadī ramyā sarvapāpapraṇāśinī || tasyāṃ snātvā naro
bhaktyā śiva eva bhaveddhruvam

80.121

devyāḥ pūrvottare bhāge ḍhuṃḍhīśvara iti smṛtaḥ || mahāgaṇapatiścaiva sarvavighnanivāraṇaḥ

80.122

rakṣitā tasya kṣetrasya sarvābhīṣṭapradāyakaḥ || yannāmasmaraṇādeva bhaveddhi ghavināśanam

80.123

tasyeśānadigaṃśe hi bhairavo bhīṣaṇānanaḥ
yasya smaraṇamātreṇa palāyaṃte mahāpadaḥ

80.124

kṣetradvārādhipatiśca vighnāstadavahelanāt || jāyaṃte vidhinānarthāstasmātpūjā paro
bhavet

80.125

ādau kṣetrapraveśe tu dūrataḥ praṇamettu tam || paścātkṣetraṃ viśenmartyaḥ sveṣṭasiddhiparo yadi

80.126

dhūpairdīpaiḥ sunaivedyaiḥ
pūjayetkṣetranāyakam || sakalāṃ siddhimāpnoti tatpūjānirato naraḥ

80.127

iti puṣkaraśailasya māhātmyaṃ kathitaṃ tava || idaṃ gopyatamaṃ
gopyaṃ śaucācāravivarjitaḥ

80.128

śṛṇuyādapi yo martyo māhātmyaṃ himavadgireḥ || khyātaṃ puṣkaraśailasya sopi yāti paraṃ padam

80.128.p1

iti śrīskāṃde kedārakhaṃḍe nānātīrthamāhātmye puṣkaraparvatamāhātmyaṃ nāmāśītitamo'dhyāyaḥ

Linked texts (2)