Kedarakhanda 83
Kedārakhaṇḍa 83
- Language
- Sanskrit
Contents
- 83.128 — 1 part
83.1
vasiṣṭha uvāca || || brahmaputrottare bhāge nāmnā
puṣkaraparvataḥ || tasmindevāḥ sagaṃdharvā nāgāḥ kinnara guhyakāḥ
83.2
upāsaṃte sma bhūteśaṃ sarvenye ca mumukṣavaḥ || tatrā'nekāni tīrthāni
bhavaloka pradāni ca
83.3
śivasthānāni liṃgāni munīnāmāśramāstathā || devīpīṭhāni divyāni sadyaḥ pratyayadāni ca
83.4
yatra nāgaiḥ
purā tanvi somaḥ śiva upāsitaḥ || śivabhūṣaṇatāṃ prātā hiṃsakā api te priye || idaṃ guhyatamaṃ sthānaṃ jñātaṃ prītyā śivānmayā
83.6
aruṃdhatyuvāca || āścaryabhūtaṃ kathitaṃ kṣetraṃ paramadurlabham || nāgā yatra durātmānaḥ prātāḥ śivakalevaram||5||tristareṇa samācakṣva sarvajñosi
yataḥ prabho || tvayā yadapi khyātāni tīrthāni pravarāṇi me || tathāpi tīrthamāhātmyaṃ śrotumicchā pravarddhate
83.7
vasiṣṭha uvāca || purā
ratirahasye vai śivena kathitaṃ priye || priyāyaiva prītikāmāyai tatte vakṣyāmi sarvaśaḥ
83.8
sargādau sṛṣṭavān brahmā purā sarvaṃ carācaram
sṛṣṭhā api na varddhate prajā devi prajāpateḥ
83.9
tadā manasi saṃddhyau prajāḥ sraṣṭuṃ dṛḍhavrate || tasya saṃdhyāyato jajñe mānasī saṃtatistadā
83.10
tathāpi na prajāḥ sarvā varddhitāḥ karmaṇi kṣamāḥ || tadā maithunakīṃ sṛṣṭiṃ cakre lokapitāmahaḥ
83.11
adityāṃ kaśyapādevā
dityāṃ daityā durāsadāḥ || kadrāṃ nāgāḥ samabhavanviṣadigdhakalevarāḥ
83.12
bahavaste durātmāno brahmāṇaṃ dṛṣṭumudyatāḥ || karālavadanā
ghorāḥ phaṇāmaṃḍalamaṃḍitāḥ
83.13
anekavarṇā vikṛtāḥ śaptāste brahmaṇā tadā || hiṃsakāḥ prāṇināṃ yūyaṃ bhaviṣyatha na saṃśayaḥ
83.14
kṣudhayā tṛṣayāviṣṭāḥ paradrohaparāyaṇāḥ || iti śaptā brahmaṇā te bhayasaṃvihvalamānasāḥ || brahmāṇaṃ praṇipatyocurnāgāḥ kadrutanūdbhavāḥ
83.15
nāgā ūcuḥ || namaste devadeveśa brahman lokapitāmaha || tvayā sṛṣṭāmidaṃ viśvaṃ sacaraṃ carācaraṃ vibho
83.16
tvayaiva hi vayamapi dvidhā
svabhāva eva cāsmākaṃ prāṇināṃ yacca daṃśanam || kṣaṃtavyaścāparādho
vipamayāḥ kila || parīkṣaiva kṛtāsmābhiḥ śarīrāṃtarviṣasya hi
83.17
svabhāva eva cāsmākaṃ prāṇināṃ yacca daṃśanam || kṣaṃtavyaścāparādho
naḥ kṣamāśīlā hi sādhavaḥ
83.18
brahmovāca || amogho māmakaḥ śāpo bhaviṣtyeva bāliśāḥ || tathāpi ca taddhāro bhaviṣyati yugāṃtare
83.19
sadāśivānugraheṇa gacchadhvaṃ himaparvate || tatra devādhidevasya caṃdracūḍasya sevanam
83.20
kurudhvaṃ sa ca yuṣmabhyaṃ varaṃ dāsyati
sarvathā || iti śrutvā tu te nāgāḥ puṣkarādyā himālaye
83.21
gatāstepuḥ paraṃ tāpyaṃ tapo duścaraṇīyakam || ekapādena tyaktvā vāyu
bhakṣā divāniśam
83.22
kalpatrayaṃ gataṃ teṣāṃ tapatāṃ varavarṇini || śivasya paradevasya calitaṃ hi tadāsanam
83.23
punastepuśca te
nāgāstadāvirbhāvitāṃ gataḥ || śivaḥ samā gatastatra yatra te kadrujāḥ priye
83.24
darśanaṃ dattavāndivyaṃ triśūlāṃkitahastakam || tatra
dṛṣṭvā śivaṃ nāgāḥ puṣkarādyāḥ pratuṣṭuvuḥ
83.25
namaste śiveśa prabho bhīma bharga trinetra triśūlaṃ bibharṣi kṣameśa || sadā sṛṣṭikartrai prahartrai
bibhartrai namostu kṣapānāthakhaṃḍālakāya
83.26
mahāraudradaṃḍaprahāreṃdramukhyatrasadevavṛṃdaiḥ stutāyārtihaṃtre || natasyeṣṭadātre purāre namaste namaste
namaste namaste namaste
83.27
asārasaṃsāramahāsamudrasaṃtāraṇopāyataristvameva || tvameva sūkṣmosi nṛṇāṃ hṛdaṃtarvirājase līnataraḥ sadaiva
83.28
tvanmāyayā mohasamākulaiḥ svairnaṃ jñāyase vyāpya bibharṣi viśvam || vedāṃtavidyāparivedibhiśca kutārkibhirvāṅmayajālavādaiḥ
83.29
cinvaṃti na tvāṃ sutarāṃ suśīlairmūḍhā bhavaṃtīha tvadarthavāde || naṃdīmukhaistvaṃ satataṃ samīkṣya tvādicchayaitat sacarācaraṃ jagat
83.30
himāla
yorvīsuvihāradakṣa bhaktiprabodhaika sugamyapāda || bhaktārtināśe satataṃ pradattacetaḥ sucetaḥsamavāpya deva
83.31
iti stuto mahādevaḥ kādra
veyaistadā priye || tuṣṭaḥ provāca vacanaṃ tapasā stavanena ca
83.32
varaṃ vṛṇudhvaṃ bhadraṃ vo yadyuṣmanmanasi sthitam || śrutvā śivavaco nāgā
varamūcuḥ sanātanam
83.33
yadi deveśa tuṣṭosi syāma tvadbhūṣaṇaṃ vayam || pūjyāśca sarvamartyānāṃ kṣetrametanmaheśvara
83.34
asmanāmnā
khyātimetu hyācaṃdrārkanabhastalam || idaṃ puṇyatamaṃ kṣetraṃ tīrthavṛnda virājitam
83.35
tvayā caiva hi na tyājyaṃ somena sagaṇena ca
śrutvā nāgavaco devastathetyuktvā tirobhavat
83.36
tadādidaṃ mahābhāge babhūva kṣetramuttamam || śivabhūṣaṇatāṃ prātāstata ārabhya saṃ
dāri
83.37
asmimastīrthavare saṃti sarve devāḥ sakinnarāḥ || gaṃdharvāścāpsarovṛndā dṛśyaṃte puṇyasaṃcayāt
83.38
puṣkaraḥ padmakaścaiva
vāsukistakṣakastathā || kambalāśvatarau nāgau śeṣaḥ śaṃkhapulistathā
83.39
mahāpadmaścaikaśirā dviśīrṣāñtriśirāstathā || ekapucchā dvi
pucchāśca bahupucchāstathāpare
83.40
ete cānyepi bahavo līnāstiṣṭhanti jihmagāḥ || svarṇādidhātunilayāstathā tāmramayā nagāḥ
83.41
ratnānāṃ cākarā hyatra nidhīnāṃ nilayāstathā || tathā ca siddhauṣadhayaḥ sarve te puṇyagocarāḥ
83.42
bahvacī nadyastathā dhārā
gaṃgātulyaphalapradāḥ || gaurīpīṭhānyanekāni śivaliṃgānyanekaśaḥ
83.43
sadyaḥ pratyayakārīṇi sarvapāpaharāṇi ca || dhanyāḥ kaliyuge
ghore narāḥ puṇyavivarjiṃte || asminkṣetre sthitā nityaṃ tepyaśaucyā mṛtā yadi
83.44
aruṃdhatyuvāca || kiyatpramāṇaṃ tatkṣetraṃ kāni
tīrthāni tatra vai || kaiśca tattaṃ tapaścātra kiṃ cātra phalamatra hi
83.45
ko vā puṣkarako nāmā yannāmnā parvato hyabhūt || iti me śaṃsa dayita
vistareṇa mamādhunā
83.46
vasiṣṭha uvāca || brahmaputratapasthānādvyūtidvayakādhike || uttarāśritadigbhāge khyātaḥ puṣkaraparvataḥ
83.47
ādyo hi sarvanāgānāṃ puṣkaronaṃtakalpakaḥ || sadāśivapremapātraṃ śivamūrdhni sthitoniśam
83.48
tasmādvyūtimātraṃ ca paścime yojanā
yatam || pūrve krośatrayaṃ yāmye cottare krośamātrakam
83.49
etatpramāṇakaṃ kṣetraṃ munisiddhaniṣevitam || nānāmuni gaṇākīrṇaṃ nānāgulma
latāvṛtam
83.50
nānādrumagaṇopetaṃ nāgakanyāpsarovṛtam || gamanāddarśanādeva mahāpātakanāśanam
83.51
kṣetragāminaraṃ dṛṣṭvā kaṃpate
pāparāśayaḥ || atra yastyajate prāṇānsa yāti śivamacyutam
83.52
pramāṇaṃ kathitaṃ bhadre tīrthāni śṛṇu tattvataḥ || puṣkaro nāma nāgastu
tatāpa paramaṃ tapaḥ
83.53
parvatesmiṃstato nāmnā khyātaḥ puṣkaraparvataḥ || śivārādhanato jāto giriḥ puṇyatamaḥ priye
83.54
tatrāste
śivaliṃgaṃ tu puṣkareśvarasaṃjñitam || dṛṣṭvaiva sarvapāpāni praśamaṃ yāṃti sarvaśaḥ
83.55
pūjanādvyomayānena kiṃkiṇījālamālinā || ārli
gitopsarobhiśca śivalokamavāpnuyāt
83.56
tasmātpūrvāśrite yāmye devīsthānamanuttamam || tatrāste caṃḍikā devī sadyaḥ pratyayakā
riṇī
83.57
darśanāsparśanāccaiva pūjanādbalidānataḥ || satuṣṭā varadā nityaṃ svarloke samupasthiti
83.58
tatra sthitvā tu kalpānte
bhūpatirjāyate dhanī || tatraiva śivaliṃgaṃ tu nāmnā tāreśvaraḥ smṛtaḥ
83.59
tadarcanātputrapautraiḥ sahito bhagavānbhavet || aṃte yāti paraṃ
sthānaṃ yogināmapi durlabham
83.60
tasmādyāmyāśrite bhāge kāverīti nadī smṛtā || tajjalasparśamātreṇa niḥpāpo jāyate naraḥ
83.61
pānena tajjalasyāpi naro yāti śivālayam || koṭisūryābhayānena prasphuraddhvajarājinā
83.62
apsarogaṇagaṃdharvaiḥ sevya
mānoniśaṃ bhṛśam || tasyāṃ tu majjanādyāti śivasāyujyamuttamam
83.63
pitṝnuddiśya yaḥ śrāddhaṃ tarpaṇaṃ vāpi bhaktitaḥ || pitarastasya
tṛptāḥ syuryāvadābhūtasaṃplavam
83.64
tatraiva śivaliṃgaṃ tu kāverīśvarasaṃjñitam || darśanāttasya devasya mucyate brahmahatyayā
83.65
pūja
nādbhūṇahatyādipāpāni nāśamāpnuyuḥ || pakṣamātraṃ pūjanena snapanenāṃbudhārayā
83.66
śivasāyujyatāṃ yāṃti bhuktvā bhogānaśeṣataḥ
mahārudravidhānena laghurudreṇa vānaghe
83.67
snapayecchaivaliṃgaṃ tu tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu || bhuktvā'śeṣāṃstu bhogānvai kṛtvā caiva mahatsukham
83.68
putrādibhiryuto martyo vasecchivapuraṃ tataḥ || bhūmaṃḍale samāgatya cakravartī nṛpo bhavet || aṃte ca śivasāyujyaṃ labhate nātra
saṃśayaḥ
83.69
tato yāmyāśrite deśe nāgadhārā smṛtā priye || yatra nāgaistapastaptaṃ śivārodhanatatparaiḥ
83.70
tairnīteyaṃ payodhārā
pānaprakaralolupaiḥ || śivena dattā nāgebhyo nāgadhārā tataḥ smṛtā
83.71
tatpānato naro nityamamṛtatvaṃ pragacchati || ataḥ śṛṇu mahā
bhāge nigamālayasaṃjñikā
83.72
nadī puṇyā pāpaharā smṛtā paramapāvinī || nigamairyatra labdhaṃ hi pāvanatvaṃ mahādbhutam
83.73
dvīpe
śvaro nṛpo yatra paṃcatvaṃ hi gatāmapi || prāpa bhāryāṃ svakīyāṃ vai patidharmānucāriṇīm
83.74
aruṃdhatyuvāca || atyadbhutamidaṃ proktaṃ bhava
tā sarvavedinā || kathaṃ prāpa mṛtāṃ bhāryāṃ nātha dvīpeśvaro nṛpaḥ
83.75
vasiṣṭha uvāca || jaṃbūdvīpe'bhavadbhūpo dvīpeśvaranṛpo mahān || sadā
dharmarataḥ sādhurvijayī dhanavān kṣamī
83.76
dadau dānāni sarvāṇi mahādānāni ṣoḍaśa || upayeme priyā bahvyo guṇarūpasamanvitāḥ
83.77
tāsvapyekā babhūvāsya bhūpasya prāṇavallabhā || māṇikyābhā smṛtā nāmnā samastasuguṇālayā
83.78
satataṃ niratastasyāṃ premāṃ
dhikyaṃ cakāra saḥ || tatparokṣe kimapi no karoti sukaraṃ tu vā
83.79
avarodhepi mahati satyapi kṣitipālakaḥ || patnīvaṃtaṃ svamatmānaṃ mene patnyā tayā nṛpaḥ
83.80
cakāra saiva sarvaṃ hi rājakāryādikaṃ priyā || tayā vinā jalamapi pātuṃ necchati bhūpatiḥ
83.81
putrānvitopi tatraiva premāsīnnṛpatestadā || atha daivavaśādrājñī grastātena vallabhā
83.82
mūḍhaṃgī nāsahattaṃ tu tataḥ paṃcatvamā
gatā || śrutvā rājā tu paṃcatvaṃ bhāryāyāḥ śokapīḍitaḥ
83.83
hā hatohaṃ ka gacchāmi kathaṃ jīvāmi niḥśvasan || vinā supriyayā
patnyā saṃlapyeti muhurmuhuḥ
83.84
sarvaṃ rājyādikaṃ tyakvā maraṇe kṛtaniścayaḥ || bhūyādasuvyapāyo me kena ciṃtāmiti vyadhāt
83.85
vane vane ca babhrāma hā priye ceti saṃlapan || yayau deśātparaṃ deśaṃ bhrāṃtacetā babhūva ha
83.86
tīrthāttīrthāṃntaraṃ gatvā tapaḥ paramadāruṇam
cakāra tanmanā bhūtvā tatsaṃgo me kathaṃ bhavet
83.87
tato bahutithe kāle daivayogādyayau nṛpaḥ || himālaye puṇyadeśe munivṛṃdavirājite
83.88
dadarśa tatra siddhāṃśca tānnatvā paryyapṛcchata || aye siddhā mahātmānaḥ priyāvirahito hyaham
83.89
kathaṃ priyāsamaṃ saṃgo me
syādbhutadayālavaḥ || tayā vinā na jīvāmi satyametanmayoditam
83.90
tanmadhye kāścidṛṣirāṭ provāca vacanaṃ tvidam || tatra gaccha
tapaḥ kartuṃ nadī ca nigamālayā
83.91
tattīre vasate nityaṃ śivaḥ somaḥ sumuktidaḥ || tadārādhanato bhāryāṃ prāpsyase tvaṃ na saṃśayaḥ
83.92
rājā tadvacanaṃ śrutvā yatra vai nigamālayā || āyayau tatra nṛpatiścakāra paramaṃ tapaḥ
83.93
ārādhayāmāsa śivaṃ bhaktādhivyā
dhināśanam || tatastuṣṭaḥ śivaḥ prādāddarśanaṃ yogidurlabham
83.94
varaṃ varaya bhadraṃ te yatte manasi saṃsthitam || iti śrutvā śivavaco nṛpa
tiryamṛtopamam
83.95
uvāca manasobhīṣṭaṃ vaco jīvanahetukam || kiṃ me bhogaiḥ sukhaiḥ kiṃ me vājivāraṇakaiśca kim
83.96
kiṃ
janairmadhurairvākyairyadi na syādasupriyā || priyāyogena māṃ deva punarujjīvaya prabho
83.97
mṛtā me preyasī bhāryā tāṃ dadasvāsti cedyayā
anyathāhaṃ tyaje prāṇān tavāgre ca dayānidhe
83.98
iti tadvacanaṃ śrutvā śivaḥ paramavismitaḥ || manasā ciṃtayāmāsa kiṃ kuryyāṃ katha
manyathā
83.99
varaṃ yadi na dāsyehaṃ madīyārādhanaṃ vṛthā || ayaṃ ca tyajati prāṇānmṛtaḥ kaścinna cāgataḥ
83.100
iti ciṃtākulo
bhīmaḥ svamāyāmakarottadā || tatpatnīṃ tāhaśīṃ śīlarūpalakṣaṇavarṇakaiḥ
83.101
kalpayitvā tato dattvā tasmai vacanaṃ ca hyuvāca ha || iyaṃ testi
na vā patnī vada satyaṃ mahīpate
83.102
śrutvā nṛpovadadvākyaṃ dhanyosi tvaṃ maheśvara || iyameva madīyā hi patnī pūrvaṃ mṛtā hi yā
83.103
dhanyohaṃ kṛtakṛtyohaṃ tvatprasādātsadāśiva || bhrātā mayā sutulyā hi patnī prāṇapradāyinī
83.104
tathaiva sarvadā bhaktir
maistu janmani janmani || atraiva tava vāso vai bhavatādyuktimuktid
83.105
itthaṃ vacaḥ śivaḥ śrutvā tathetyaṃtarhito bhavat || punarjāta
mivātmānaṃ mene sa pṛthivīpatiḥ
83.106
punastathaiva rājyādibhogānbhuktvā yathepsitān || vimānavaramāruhya śivalokamavāpa saḥ
83.107
asmātkṣetrātparaṃ kṣetraṃ nāstyeva hi mahītale || yatra devaḥ śivaḥ sākṣādvartate comayā saha
83.108
yaddarśanādapi naro
gatimāpnoti durlabhām || asminkṣetre mahābhāge śivaliṃgaṃ mahādbhutam
83.109
jaleśvaramiti khyātaṃ darśanānmuktidāyakam || tatraivāste
mahādevī jaleśvarīti saṃjñitā
83.110
darśanātpūjanānmartyo maiśvaryamavāpnuyāt || sarvakāmapradā devī sadyaḥ pratyayakāriṇī
83.111
balidānena saṃtuṣṭā bhavatīha na cānyathā || tasmāttasyai balirdeyo mahaiśvaryamicchatā
83.112
devīsthānādadhobhāge sarvepsitaphalapradam
anyacca devatāpīṭhaṃ japeśvaryāṃ śucismite
83.113
sakṛnnatvāpi tāṃ devīṃ devaloke mahīyate || āśvinasya site pakṣe yorcayedaṃbikā
miha
83.114
kubera iva dravyāḍhyo bhavatyeva na saṃśayaḥ || putrapautrasamāyukto bhuktvā bhogānaśeṣataḥ
83.115
devīsāyujyamāpnoti sa
tyametācchivoditam || asminkṣetre mahābhāge sarve puṇyatamāśrayāḥ
83.116
yatra dhārā anekāśca sarvāstā gaṃgayā samāḥ || jalāni
ca samastāni bhavamuktipradāni hi
83.117
devīpīṭhātpūrvabhāge gavyūtidvayamātrake || tatraivānyatparaṃ sthānaṃ veṇukāyāḥ sumuktidam
83.118
yatra vai nahuṣasyāsau duhitā samatapyata || prāpopsitaṃ patiṃ divyaṃ suṃdarāṃgaṃ suśobhanam
83.119
tataḥ khyātaṃ tu tannāmnā kṣetra
metatsupuṇyadam || yatra pādapracāreṇa labhate copsitaṃ phalam
83.120
tatrāste ca nadī ramyā sarvapāpapraṇāśinī || tasyāṃ snātvā naro
bhaktyā śiva eva bhaveddhruvam
83.121
devyāḥ pūrvottare bhāge ḍhuṃḍhīśvara iti smṛtaḥ || mahāgaṇapatiścaiva sarvavighnanivāraṇaḥ
83.122
rakṣitā tasya kṣetrasya sarvābhīṣṭapradāyakaḥ || yannāmasmaraṇādeva bhaveddhi ghavināśanam
83.123
tasyeśānadigaṃśe hi bhairavo bhīṣaṇānanaḥ
yasya smaraṇamātreṇa palāyaṃte mahāpadaḥ
83.124
kṣetradvārādhipatiśca vighnāstadavahelanāt || jāyaṃte vidhinānarthāstasmātpūjā paro
bhavet
83.125
ādau kṣetrapraveśe tu dūrataḥ praṇamettu tam || paścātkṣetraṃ viśenmartyaḥ sveṣṭasiddhiparo yadi
83.126
dhūpairdīpaiḥ sunaivedyaiḥ
pūjayetkṣetranāyakam || sakalāṃ siddhimāpnoti tatpūjānirato naraḥ
83.127
iti puṣkaraśailasya māhātmyaṃ kathitaṃ tava || idaṃ gopyatamaṃ
gopyaṃ śaucācāravivarjitaḥ
83.128
śṛṇuyādapi yo martyo māhātmyaṃ himavadgireḥ || khyātaṃ puṣkaraśailasya sopi yāti paraṃ padam
83.128.p1
iti śrīskāṃde kedārakhaṃḍe nānātīrthamāhātmye puṣkaraparvatamāhātmyaṃ nāmāśītitamo'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Devībhāgavatapurāṇa — Sanskrit
- Bhuśuṇḍirāmāyaṇa — Sanskrit