Pramāṇa · Search · About · API

Kedarakhanda 9: Manvaṃtarasthitivarṇanam

Kedārakhaṇḍa 9

Language
Sanskrit

Contents

Manvaṃtarasthitivarṇanam

9.1

pārvatyuvāca || || devadeva mahādeva
sarvaśāstrārthapāraga || manvaṃtarāṇi sarvāṇi kathaya tvaṃ mama prabho

9.2

devāṃśca munivaryāṃśca deveṃdrāṃśca tathaiva ca || svāyaṃbhuvamanordeva sarve
kathaya suvrata

9.3

īśvarauvāca || kathayāmi maheśāni manūnāṃ gaṇanāṃ priye || svāyaṃbhuvamanuḥ pūrvaṃ svārociṣamanustathā

9.4

autta
mistāmasaścaiva raivataścākṣupastathā || vaivasvatamanurdevi sāṃprataṃ saptamo hyayam

9.5

sāvarṇirdakṣasāvarṇiḥ sūryasāvarṇi revaca || merusāvarṇi
śvatathā bhautyo gaivyastathaiva ca

9.6

raucyaśca hi mahābhāge kathitā manavomayā || ādimanvantare devi saptarṣīn śṛṇu me priye

9.7

marīciratriraṃgirāḥ pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ || vasiṣṭhaśca mahātejā ete saptarpayastathā

9.8

te vai saptarṣayo nityamuttarasyāṃ diśi sthitāḥ
yāmyā devāstathā nāmnā khyātāḥ svāyaṃbhuveṃtare

9.9

agnīdhraścāgnibāhuśca śukraścaiva medhātithistathā || medhā havyaśca jyotiṣmān dyutimān
savanastathā

9.10

putraścaiva tathā khyāto daśaputrā mahābalāḥ || manoḥ svāyaṃbhuvasyaite kathitāstava śailaje

9.11

teṣāmeva hi
vaṃśena trailokyaṃ pūritaṃ tathā || iti te prathamaṃ devi manvaṃtaramudāhṛtam

9.12

svārociṣaṃ dvitīyaṃ tu śṛṇu sāṃpratamucyate || aurvo vasi
ṣṭhaputraśca kāśyapaḥ sāṃba eva ca

9.13

datto bṛhaspatiścaiva prāṇo niścayavanastathā || ete saptarṣayaḥproktā mayāsvārociṣeṃtare

9.14

devā
khyātāstathā devituṣitā nāma suvratāḥ || havidhraḥ sukṛtirbhūrtirnamasyaḥ prathito nabhaḥ

9.15

āpo mūrtirapaḥ sūryaḥ svārociṣasutāḥ
smṛtāḥ || taireva prathitā bhūmiḥ saptadvīpā saparvatā

9.16

manvaṃtaraṃ tṛtīyaṃ tu vakṣyāmi tannibodha ca || vasiṣṭhasya sutāḥ sapta vāsiṣṭhā
iti viśrutāḥ

9.17

ūrjjā nāma surā khyātā hiraṇyagarbhasūnavaḥ || īṣaūrjastanūjaśca mādhavo madhureva ca

9.18

sahaḥ śukraḥ śuciścaiva
nabhasyo nabha eva ca || ete putrāstava khyātā daśa caiva mahābalāḥ

9.19

tṛtīyamiti te proktaṃ caturthaṃ śṛṇu sāṃpratam || agniḥ kāvyaḥ
pṛthuścaiva jahnurdhātā ca pārvati

9.20

kāpīvānakapīvāṃśca ete saptarṣayaḥ smṛtāḥ || satyā devagaṇāḥ khyātā mayā te tāmasāṃtare

9.21

tāmasasya manoḥ putrān śṛṇu devi yathātatham || hyutistapasyaḥ sutapāstapomūlaḥ paraṃtapaḥ

9.22

tapodhanastapaḥprītirakalmāṣastathā
smṛtaḥ || tanvīdhanvī tathā khyātau tāmasasya sutā daśa

9.23

caturthaṃ kathitaṃ devi manvaṃtaraṃ ca tāmasam || paṃcamaṃ raibhyakaṃ nāma śṛṇu
sāṃpratamucyate

9.24

vedabāhuḥ subāhuśca vedaśīrṣo munistathā || hiraṇyaromā parjanya ūrdhvabāhuśca somajaḥ

9.25

saptarṣayo hi raibhya
sya manoraṃtara eva ca || prakṛtayo bhūtarasā devāḥ khyātā mahaujasaḥ

9.26

putrānibodha raibhyasya vistarādvadato mama || dhṛtirnirutsuko
navyastattvadarśī mahābalaḥ

9.27

araṇyaśca prakāraśca nemikaḥ satyavāgdhṛtiḥ || ityete kathitāḥ putrāḥ raivatasya mahātmanaḥ

9.28

paṃcamaṃ kathitaṃ te vai ṣaṣṭhaṃ ca śṛṇu kathyate || bhṛgurnaṃgo vivasvāṃśca virajā atināmakaḥ

9.29

sudhāmā ca sahiṣṇuśca ṛṣayo vai tava
smṛtāḥ || ādyāḥ prasūtā ṛbhavaḥ pṛthagbhāvā mahaujasaḥ

9.30

lekhā vai devatāḥ khyātāścākṣuṣasyāṃtare manoḥ || śāṅkhaleyāstathākhyātā
aṃgirāḥ putrakāstathā

9.31

ūruprabhṛtayo devi manuputrāstathā smṛtāḥ || iti ṣaṣṭhaṃ samākhyātaṃ cākṣuṣāṃtaramīritam

9.32

vidyamānaṃ
saptamaṃ ca śṛṇu vaivasvate'ntare || atrirvasiṣṭho bhagavān gotamaḥ kaśyapastathā

9.23-2

viśvāmitro bharadvājo yamadagnistathaiva ca || saptarṣayaḥ
prakathitā mayā vaivasvatentare

9.24-2

sādhyāṃ viśveca rudrāśca maruto vasavastathā || ādityāścāśvinau devā khyātā vaivasvatentare

9.25-2

ikṣvākādyā manoḥ putrāḥ sarvadharmabhṛtāṃ varāḥ || teṣāṃ putraiśca pautraiśca saptadvīpāstataḥ priye

9.26-2

pārvatyuvāca || devadeva samutpattiṃ vaivasva
tamanoḥ prabho || yasyeyaṃ sāṃprataṃ bhūmiryonā putraśataistathā

9.27-2

īśvara uvāca || śṛṇu devi varārohe vaivasvatamanuṃ priye || kaśyapāttu mahe
śāni vivasvān samajāyata

9.38

dākṣāyaṇyāmadityāṃ tu prabhāvyātadigaṃtaraḥ || tvaṣṭuḥ prajāpateḥ kanyā saṃjñānāmnī mahāyaśāḥ

9.39

upayeme vivasvāṃstāṃ vedoktavidhinā priye || sā ca tvāṣṭrī mahādevi tejastasya vivasvataḥ || asahaṃtī nityameva sthitā tasya gṛhe priye

9.40

dvau putrau janayāmāsa pūrvaṃ vaivasvataṃ manum || tato yamaṃ ca yamunāṃ yamau tāhakvivasvataḥ

9.41

tasya sūryasya nitarāṃ tejasā
tāpitābhavat || asahaṃtī tu tattejaśchāyāṃ strīṃ sā jagāda ha || aśrusaṃruddhavadanāṃ svarūpasadṛśāṃ priye

9.42

saṃjñovāca || śṛṇu cchāye
mahābhāge tvatto nānyā mama priyā || duḥkhahaṃtrī svabhartuśca asahaṃtī balaṃ śubhe

9.43

tasya vai tejasā dagdhā sthātuṃ śaknomi na priye
kiṃ karomi kva gacchāmi iti me duḥkhavaibhavam

9.44

tasmāttvaṃ tiṣṭha bharturme savidhaṃ nityameva hi || mama ceṣṭābalaṃ rūpaṃ kṛtvā tu mama
vallabhe

9.45

ahaṃ yāsyāmi bhavanaṃ piturvai viśvakarmaṇaḥ || tatra stheyaṃ mayā nityaṃ rahasyaṃ paramaṃ tvidam

9.46

gopanīyaṃ prayatnena
yathājānātu no patiḥ || apatyeṣu mama cchāye bhavitavyaṃ priyaṃ sakhi

9.47

chāyovāca || āśāpaṃ hi mayā naiva ākacagrahaṇādapi
na vaktavyaṃ mayā devi gaccha tvaṃ hi yathāsukham

9.48

īśvara uvāca || savarṇāṃ tu samādhāya gatā sā bhavanaṃ pituḥ || vavaṃde caraṇau tvaṣṭuḥ
piturvai viśvakarmaṇaḥ

9.49

dṛṣṭvā tāṃ tu sutāṃ svīyāṃ saṃśayāviṣṭamānasaḥ || uvāca vacanaṃ cedaṃ saṃjñānāmnīṃ mahāprabhām

9.50

viśvakarmā
vāca || kimarthamāgatā saṃjñe kiṃ kāryaṃ te mayā sute || dattā trailokyadīpāya sūryāyāmitatejase

9.51

bhartāraṃ tyajya yā nārī gacchedyai
paramaṃdire || tasyā mukhaṃ hi nālokyaṃ sudhiyā mama putrike

9.52

gaccha śīghraṃ hi tatraiva yatastvaṃ āgatā mama || sevanīyau prayatnena bharturvai
caraṇau sute

9.53

saṃjñovāca || tejasā tasya devasya tāpitāhaṃ prajāpate || na śaktā tasya sāmīpye kṣaṇaṃ sthātuṃ pitaḥ prabhoḥ

9.64

yavyatra tāta na stheyaṃ mayā tava samīpakam || tapastaptuṃ gamiṣyāmi saṃtatirvarttate mama

9.65

īśvara uvāca || ityuktā sā tu sahasā
nipatya caraṇau pituḥ || gatottarakurūṃścaiva suramyānmana sepsitān

9.66

tatra gatvā tu sā chāyā vaḍavārūpamāsthitā || tapastepe śaṃka
mānā svarūpāt parvatātmaje

9.67

sāpi chāyā mahābhāge hyabhedena samīpakam || bharturvivasvato nityaṃ sukhaṃ saṃtuṣṭamānasā

9.68

sūryopi janayāmāsa chāyāyāṃ bhagavān prabhuḥ || sāvarṇiṃ mātṛsadṛśaṃ bhaviṣyamaṣṭamaṃ manum

9.69

śanaiścaraṃ tataḥ putraṃ śyāmalāṃgaṃ mahādyutim
tim || cakāra sā tadā chāyā snehādhikyaṃ svaputrayoḥ

9.60

snehādhikyādyamaḥ kuddho nijaghānāṃghriṇā ca tām || mātṛsnehādbālabhāvā
dādhikyāhuḥkhavaibhavāt

9.61

kuddhā chāyāpi taṃ sauriṃ śaśāpa bhṛśaduḥkhitā || yasmāttvayā jananyāstu gātre nyastaḥ padaḥ svayam
bhūmau nipatatāduṣṭa caraṇaste yathādhamaḥ

9.62

iti śrutvā vacastasyāḥ sahasā pituraṃtike || sarvaṃ nivedayāmāsa tasyāḥ śāpādikaṃ tathā

9.63

yathāhaṃ hi tathā sarve kimarthaṃ snehavaibhavam || tayāśāpopi datto me śṛṇvidānīmanāgasaḥ

9.64-2

kiṃ na kurvaṃti māturvai vātsalyāttu
trakāḥ prabho || na nūnaṃ jananī caivamasmākaṃ bhagavan vibho || anyathyaṃ kācidāgatya sthitā vai tava veśmani

9.65-2

īśvara uvāca || iti
śrutvā vacastasyā bhāskaro ruṣṭamānasaḥ || dhyātvā kṣaṇaṃ mahādevi jñātavān sapadi prabhaḥ

9.66-2

āgatya sahasā tatra yatra chāyā samā
sthitā || uvāca paramakruddhaścakṣuṣā nirdehanniva

9.67-2

vivasvānuvāca || vada śīghraṃ svakaṃ rūpaṃ kā vā tvaṃ caṃḍikātra vai || kimarthaṃ śāpitaḥ
putro yamaḥ prāṇādhiko mama

9.68-2

bhasmīkaromi sahasā nocettvaṃ kathayāśu vai || iti śrutvā vacastasya vepaṃtī sahasā vibhum

9.69-2

uvāca paramatrastā chāyā tasya mahātmanaḥ || savarṇāhaṃ tu saṃjñāyāḥ sā gatā pituraṃtike

9.70

iti vai gaditaṃ śrutvā chāyāyā niścitaṃ
vacaḥ || uvāca svasutaṃ devo yamaṃ śāpayutaṃ tadā

9.71

na śakyametanmithyā tu kartuṃ mātṛvacaḥ suta || māṃsamādāya kīṭāste pādādyā
syaṃti bhūtalam

9.72

iti taṃ śāṃtayitvā tu gatastattvamuṃde tathā || gatvā tatvāpriyaṃ vākyaṃ prabhāṣe svaśurapriye

9.73

vivasvānu
vāca || viśvakarmannikamarthaṃ vai tvayā vai mama vallabhā || ānītā kutra sā nītā vada śīghraṃ mama priyām

9.74

nocedrasmī kariṣyāmi
tvāṃ ca tāṃ ca kṣaṇādaham || nivedayasva śīghraṃ hi mayā kiṃ kathitaṃ ca tām

9.75

viśvakarmovāca || bhagavansaṃhara krodhaṃ sarvaṃ saṃpādayāmya
ham || saṃjñā te tejasā devī tāpitā sutarāmatha

9.76

tasmātte tejaso hāsaṃ kariṣyāmi prabho svayam || tadā hyanveṣayiṣyāmi sutāṃ
strīyāṃ priyāṃ tava

9.77

ityuktvā vacanaṃ taṃ vai bhami māropya pārvati || tejaḥ saṃśātayāmāsa tejohāsaṃ cakāra ha

9.78

tena vai tejasā
tvaṣṭā cakāra viṣṇucakrakam || aiṃdraṃ vajraṃ kumārasya śaktiṃ krauṃcavadhāya ca

9.79

ekasyādityavapuścake dvādaśasūryakān || sarveṣāṃ deva
varyāṇāṃ śastrānyastrāṇi pārvati

9.80

athovāca raviṃ tvaṣṭā prahasya sadyatejasam || ciraṃ dhyātvā tu tāṃ buddhā trailokyatimirāpaham

9.81

vaḍavārūpa māsthāya kuruṣu varttate hi sā || tatra gaccha mahābāho samānaya svavallabhām

9.82

iti tasya vacaḥ śrutvā gatastatra
mahāprabhuḥ || dhyāyaṃtīṃ tāṃ paraṃ jyotirvaṃḍavārūpamāsthitām

9.83

dadarśa bhagavān sūryastadavasthāgatāṃ priyām || svayaṃ ca bhagavān sūryo
hayarūpadharastadā

9.84

taṃ dṛṣṭvā sahasā saṃjñā parapuṃso viśaṃkayā || mukhaṃ saṃbhāvayāmāsa tatra vīryyamavāsṛjat

9.85

sā tanniravamacchukuṃ
nāsāraṃdhreṇa vai revaḥ || aśvinau bhiṣajau devau jātau tasya mahātmanaḥ

9.86

nāsatyaścaiva dasraśca rūpeṇāpratimau ca tau || sā tu dṛṣṭvā sva
bharttāraṃ tutoṣa varavarṇinī

9.87

tāmānayitvā bhagavān saṃjñāṃ caiva mahaujasā || reme tayā sukhaṃ sūryastathā sā sukhitābhavat

9.88

yamaśca karmaṇā tena pāpināṃ śāsane rataḥ || dharmeṇa raṃjayāmāsa dharmarāḍitiviśrutaḥ

9.89

saṃtuṣṭo bhāskaraḥ prādātpitṝṇāṃ svāmitāṃ ca
vai || yamunāca mahābhāge trailākyahitakāṃkṣayā

9.90

nadī jātā mahābhāgā yamunottaravāsinī || yasyāṃ vai darśanātsadyaḥ sarvapāpaiḥ
pramucyate

9.91

pūrvaṃ jāto mahātejāḥ suto vaivasvato manuḥ || sāṃprataṃ yo mahābhāge varttate manusattamaḥ

9.92

chāyā api putrau
dvau śaniḥ sāvarṇikastathā || śanistu grahatāṃ prāptaḥ sarvajaṃtuvimardanaḥ

9.93

sāvarṇiko mahātejāḥ pūrveṇa tapasā manuḥ || mahāmāyāprabhā
veṇa bhaviṣyatyaṣṭamo manuḥ

9.94

śṛṇu saptarṣayo ye vai bhaviṣyaṃti maheśvari || aśvatthāmā kṛpācāryo rāmo vyāsastathā smṛtaḥ

9.95

kauśiko gālavaścaiva rururvai saptamo muniḥ || ete saptarṣayo devi bhaviṣyatyattare manoḥ

9.96

devāḥ pratyakṣadharmāṇo balirindro bhavi
ṣyati || teṣāmevānvayā devi gotraprāvartakāḥ punaḥ

9.97

saptarṣayastu ye ye vai proktā manvaṃtaraṃ prati || bhūyastathaiva manuṣu bhaviṣyaṃti
sutāḥ svayam

9.98

devāścāpi tapasyaṃto manuṣyāḥ pūrvake manau || bhaviṣyaṃti maheśāni mayā dṛṣṭāḥ punaḥpunaḥ

9.99

jalayaṃtraghaṭā
yadvadgacchaṃtyāyāṃti pārvati || tadvatsaṃsārajālaṃ tu varttate varavarṇini

9.100

sarvamevāsthiraṃ proktaṃ brahmādistaṃbasaṃyutam || kaścitprāṇīyuge
naṣṭaḥ kaścidyugasahasrake

9.101

pariṇāme ca sarveṣāṃ kṣayo bhavati pārvati || akṣayaṃ tu paraṃ brahma viśvarūpaṃ bahiḥ sthitam

9.102

tadeva paramaṃ brahma gaṃgākhyaṃ bhuvi pārvati || sarvaṃ manye tvadbhuvaṃ hi dhruvamekaṃ parātparam

9.103

kṛtatretādikaḥ kālastathā manvaṃtarādikaḥ
tatsarvaṃ hi mahābhāge gaṃgārūpī mahāprabhuḥ

9.104

iti te kathitā devi manūnāṃ saṃsthitirmayā || sarvapāpaharā nityā paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ
tathā

9.104.p1

iti śrīskāṃde kedārakhaṃḍe manvaṃtarasthitivarṇanaṃ nāmanavamo'dhyāyaḥ

Linked texts (3)