Kumarikakhanda 21
Kumārikākhaṇḍa 21
- Language
- Sanskrit
Contents
- 21.82 — 1 part
21.1
nārada uvāca || || kālanemī ruṣāviṣṭasteṣāṃ rūpaṃ na buddhvān || tato nimiṃ ca daityendraṃ matvā devaṃ mahājavaḥ
21.2
keśeṣu gṛhya taṃ vīraṃ cakarṣa ca nanāda ca || tato nimiruvācedaṃ kālanemiṃ mahābalam
21.3
ahaṃ nimiḥ kālaneme sutaṃ matvā vadhasva mā || bhavatā mohitenājau devānmatvāsurāḥ svakāḥ
21.4
suraiḥ sudurjayāḥ koṭyo nihatā daśa viddhi tat || sarvāstravāraṇaṃ muṃca brāhmamastraṃ tvarānvitaḥ
21.5
sa tena bodhito daityo muktā taṃ saṃbhramākulaḥ || bāṇaṃ brahmāstravihitaṃ mumoca tvarayānvitaḥ
21.6
brahmāstraṃ tatprajajvāla tataḥ khe sumahādbhutam || devānāṃ cābhavatsainyaṃ sarvameva bhayākulam
21.7
śaṃbarāstraṃ tataḥ śāṃtaṃ brāhmaprati hataṃ tadā || tasminpratihate hyastre saṃkruddho bhāskaraḥ prabhuḥ
21.8
maheṃdrajālamāsthāya cake svāṃ bhīṣaṇāṃ tanum || visphūrjatkarasaṃghātasamākrāṃtajagattrayaḥ
21.9
tatāpa dānavānīkaṃ galanmajjāṅghraśoṇitam || cakṣūṃṣi dānavendrāṇāṃ cakārāṃdhāni sa prabhuḥ
21.10
gajānāmagalanmedaḥ petuścāpi rathā bhuvi || turaṃgamāḥ śvasaṃtaśca varmārtā rathinopi ca
21.11
itaścetaśca salilaṃ prārthayaṃtastṛṣāturāḥ || giridroṇīśca pādāṃśca girīṇāṃ gahanāni ca
21.12
teṣāṃ prārthayatāṃ śīghramanyonyaṃ ca visarpiṇām || dāvāgnirajvalattīvro ghoro nideṃgdhapādapaḥ
21.13
toyārthinaḥ puro dṛṣṭvā toyaṃ kalho
lamālitam || puraḥsthitamapi prāhuṃ na śekurupasāditum
21.14
aprāpya salilaṃ bhūmāvabhyāśe drutameva te || tatratatra vyadṛśyanta mṛtā daityeśvarā
bhuvi
21.15
rathā gajāśca patitāsturaṃgāśca śramānvitāḥ || sthitā vamaṃto dhāvaṃto galadrutavasāsrajaḥ
21.16
dānavānāṃ koṭikoṭi vyadṛśyata
mṛtaṃ tadā || evaṃ kṣayo dānavānāṃ tasminmahati vartite
21.17
prakopoddhatatatāmrākṣaḥ kālanemī ruṣāturaḥ || babhūva kālameghābhaḥ sphuradromaśatahadaḥ
21.18
gaṃbhīrāsphoṭanirhādajagaddayakaṃpanaḥ || pracchādya gaganaṃ sūryaprabhāṃ sarvāṃ vyanāśayat
21.19
vavarṣa śītaṃ ca jalaṃ dānavendrabalaṃ prati
daityāstāṃ vṛṣṭimāsādya samāśvastāstataḥ kramāt
21.20
bījāṃkurā iva mlānāḥ prāpya vṛṣṭiṃ dharātale || tataḥ sa megharūpeṇa kālanemirmahāsuraḥ
21.21
śastravṛṣṭiṃ vavarṣātha devānīkeṣu durjayaḥ || tayā vṛṣṭacā pīḍyamānā daityairanyaiśca devatāḥ
21.22
gatiṃ kāṃcinna paśyanti gāvaḥ
śītārditā iva || parasparaṃ vyalīyaṃta gajeṣu turageṣu ca || ratheṣu ca bhayatrastāstatratatra nililyire
21.23
evaṃ te līyamānāśca nihatāḥ kālane
minā || dṛśyaṃte patitā devāḥ śastrabhinnāṃgasaṃdhayaḥ
21.24
vibhinnā bhinnamūrdhānastathā bhinnorujānavaḥ || viparyastaṃ rathāṃgaiśca patitaṃ dhvajaśa
ibhiḥ
21.25
turaṃgāṇāṃ sahastrāṇi gajānāmayutāni ca || raktena teṣāṃ ghoreṇa dustarā cābhavanmahī
21.26
evamājau mahādaityaḥ kālanemirma
hāṃsuraḥ || jaghne muhūrtamātreṇa gaṃdharvāṇāṃ daśāyutam
21.27
yakṣāṇāṃ paṃcalakṣāṇi kiṃnarāṇāṃ tathaiva ca || jaghne piśācamukhyānāṃ saptalakṣāṇi nirbhayaḥ
21.28
itareṣāṃ na saṃkhyāsti surajātinikāyinām || jaghne sa koṭiśaḥ kruddhaḥ kālanemirmahotkaṭaḥ
21.29
evaṃ pratibhaye bhīme tadāmara
mahākṣaye || saṃkruddhāvaśvinau vīrau citrāsrakavacojvalau
21.30
jaghnatustau raṇe daityamekaikaṃ ṣaṣṭibhiḥ śaraiḥ || nirbhidya tee mahādaityaṃ sapuṃkhā viviśurmahīm
21.31
tābhyāṃ bāṇaprahāraistu kiṃcitso'vātacetanaḥ || jagrāha cakraṃ lakṣāraṃ tailadhautaṃ raṇe'dhikam
21.32
tena cakreṇa sośvibhyāṃ
ciccheda rathakūbaram || jagrāhātha dhanurdaityaḥ śarāṃścāśīviṣopamān
21.33
vavarṣa bhiṣajormūrdhni saṃchādyākāśagocaram || tāvapyastraiḥ smṛtaiḥ sarvāṃśche
daṃtudaityasāyakān
21.34
tacca karma tayordṛṣṭvā vismitaḥ kopamāviśat || jagrāha mudgaraṃ bhīmaṃ kāladaṃḍavibhīṣaṇam
21.35
sa tamudrāmya vegena cikṣepāsya rathaṃ prati || taṃ tu mudgaramāyāṃtamālokyāṃbaragocare
21.36
muktvā rathābubhau vegādāplutau tarasāśvinau || tau rathau sa tu niṣpiṣya
mudgaro'calasaṃnibhaḥ
21.37
dārayāmāsa dharaṇīṃ hemajālapariṣkṛtaḥ || tasya karmārtha taddṛṣṭvā bhiṣajau citrayodhinau
21.38
vajrāstraṃ ca prakurvāṇau
dānaveṃdramayudhyatām || ghoravajraprahāraistu dānavaḥ sa parikṣataḥ
21.39
ratho dhvajo dhanuścaiva chatraṃ ca kavacaṃ tathā || kṣaṇena śatadhā bhūtaṃ sarvasainyasya
paśyataḥ
21.40
taddṛṣṭvā duṣkaraṃ karma so'śvibhyāṃ bhīmavikramaḥ || nārāyaṇāstraṃ balavānmumoca raṇamūrdhani
21.41
tataḥ śaśāma vajrāstraṃ kālane
mistato ruṣā || jīvagrāhaṃ grāhayitumaśvinau tau pracakrame
21.42
tāvabhiprāyamālakṣya saṃtyajya samarāṃgaṇam || padātī vepamānāṃgau pradrutau vāsavo
yataḥ
21.43
tayoranugato daityaḥ kālanemirnadanmuhuḥ || prāpyeṃdrasya balaṃ krūro daityānīkapadānugaḥ
21.44
sa kāla iva kalpāṃte yadā vāsava
mādrutaḥ || taṃ dṛṣṭvā sarvabhūtāni viviśurvihvalāni tu
21.45
hāhārāvaṃ prakurvāṇāstadā devāśca menire || parājayaṃ maheṃdrasya sarvalokakṣayāvaham
21.46
celuḥ śikhariṇo mukhyāḥ peturulkā nabhastalāt || jagarjurjaladā dikṣu saṃbhūtaśca mahāravaḥ
21.47
tāṃ bhūtavikṛtiṃ dṛṣṭvā devāḥ seṃdrā
bhayāvahāḥ || manasā śaraṇaṃ jagmurvāsudevaṃ jagatpatim
21.48
namo brahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca || jagaddhitāya kṛṣṇāya goviṃdāya namonamaḥ
21.49
sa no rakṣatu goviṃdo bhayārtāste jaguḥ surāḥ || surāṇāṃ ciṃtitaṃ jñātvā bhagavāngaruḍadhvajaḥ
21.50
vibudhyaiva ca paryaṃkādyoga
nidrāṃ vihāya saḥ || lakṣmīkarayugāṃbhojalālitāṃghrisaroruhaḥ
21.51
śāradāṃbaranīrāñjakāṃtidehacchaviḥ prabhuḥ || kaustubhodbhāsihṛdayaḥ
kāṃtakeyūrabhāskaraḥ
21.52
vimṛśya surasaṃkṣobhaṃ vainateyamathāhvayat || āhūte'vasthitetasmingaruḍe duḥkhite bhṛśam
21.53
ddiṣya
nānāstratīkṣṇārcirudyāgātsurāhavam || tatrāpaśyata deveṃdraṃ bhayabhītamabhidrutam
21.54
dānaveṃdrairnavābhodasacchāyaiḥ sarvatotkaṭaiḥ || yathā hi puruṣaṃ
caurairabhāgyairarthakāṃkṣibhiḥ
21.55
tatrāṇāyābjadviṣuḥ stūyamāno muhuḥ suraiḥ || abhāgyebhyaḥ paritrātuṃ muktaṃ nirmalaṃ yathā
21.56
athāpaśyata
daityeṃdro viyati dyutimaṃḍalam || sphuraṃtamudayācchīghraṃ kāṃtaṃ sūryaśataṃ yathā
21.57
prabhavaṃ jñātumicchaṃto dānavāstasya tejasaḥ || garuḍaṃ tamathā
paśyankalpāṃtānalabhairavam
21.58
tatra sthitaṃ caturbāhuṃ hariṃ cānupamadyutim || tamālokyāsureṃdrāstu harṣasaṃpūrṇamānasāḥ
21.59
ayaṃ sa devaḥ
sarveṣāṃ śaraṇaṃ keśavo'rihā || asmiñjite jitāḥ sarvā devatā nātra saṃśayaḥ
21.60
enamāśritya lokeśā yajñabhāgabhujo'marāḥ || ityuktā te
samāgamya sarva eva tatastataḥ
21.61
taṃ jaghnurvividhaiḥ śastraiḥ parivārya samaṃtataḥ || kālanemiprabhṛtayo daśa daityamahārathāḥ
21.62
ṣaṣṭyā vivyādha
bāṇānāṃ kālanemirjanārdanam || nimiḥ śatena bāṇānāṃ mathano'śītibhiḥ śaraiḥ
21.63
jaṃbhakaścaiva saptatyā śuṃbho daśabhireva ca || śeṣā daitye
śvarāḥ sarve viṣṇumekaikaśaḥ śaraiḥ
21.64
daśabhirdaśabhiḥ śalyairjaghnuḥ sagaruḍaṃ raṇe || teṣāmapyattatkarma viṣṇurdānavasūdanaḥ
21.65
ekaikaṃ dānavaṃ
jaghne paḍbhiḥ paḍbhirajihmagaiḥ || ākarṇakṛṣṭairbhūyaśca kālanemistribhiḥ śaraiḥ
21.66
viṣṇuṃ vivyādha hṛdaye roṣādvṛttavilocanaḥ || tasyāśobhaṃta te
bāṇā hṛdaye taptakāṃcanāḥ
21.67
mayūkhā iva saṃdīptāḥ kaustubhasya sphurattviṣaḥ || tairbāṇaiḥ kiṃcidāyasto harirjagrāha mudgaram
21.68
sa tamu
drāhya vegena dānavāya mumoca vai || dānavendrastamaprāptaṃ viyatyeva śataiḥ śaraiḥ
21.69
ciccheda tilaśaḥ kruddho darśayanpāṇilāghavam || tato viṣṇuḥ
prakupitaḥ prāsaṃ jagrāha bhairavam
21.70
tena daityasya hṛdayaṃ tāḍayāmāsa vegataḥ || kṣaṇena labdhasaṃjñastu kālanemirmahāsuraḥ
21.71
śaktiṃ jagrāha
tīkṣṇāgrāṃ hemaghaṃṭāṭṭahāsinīm || tayā vāmaṃ bhujaṃ viṣṇorbibheda ditinandanaḥ
21.72
bhinnaṃ śaktyā bhujaṃ tasya srutaśoṇitamābabhau || nīle balā
hake vidyuddyotaṃtī yathā muhuḥ
21.73
tato viṣṇuḥ prakupito jagrāha vipulaṃ dhanuḥ || saptadaśa ca nārācāṃstīkṣṇāgrānmarmabhedinaḥ
21.74
daitya
sya hṛdayaṃ paḍbhirvindhyādha ca śaraistribhiḥ || caturbhiḥ sārathiṃ cāsya dhvajaṃ caikena pattriṇā
21.75
dvābhyāṃ dhanurjyāṃ dhanuṣī bhujaṃ caikena pattriṇā || sa
viddho hṛdaye gāḍhaṃ dorṣairmūḍho yathā naraḥ
21.76
srutaraktāruṇaḥ prāṃśuḥ pīḍācalitamānasaḥ || cakaṃpe māruteneva coditaḥ kiṃśukadrumaḥ
21.77
tataḥ
kaṃpitamālakṣya gadāṃ jagrāha keśavaḥ || tāṃ ca vegena cikṣepa kālanemivadhaṃ prati
21.78
sā papāta śirasyugrā sahasā kālaneminaḥ || saṃcūrṇitottamāṃ
gastu niṣpiṣṭamukuṭosuraḥ
21.79
srutaraktaugharaṃdhraśca srutadhāturivācalaḥ || papāta sve rathe bhagno visaṃjñaḥ śiṣṭajīvanaḥ
21.80
patitasya rathopasthe
dānavasyācyuto'rihā || smitapūrvamuvācedaṃ vākyaṃ cakrāyudhaḥ prabhuḥ
21.81
gacchāsura vimukto'si sāṃprataṃ jīva nirvṛtaḥ || tataḥ svasthena kālena
ahameva tavāṃtakaḥ
21.82
evaṃ vacastasya niśamya viṣṇoḥ sarveśvarasyātha rathaṃ nisepāt || nināya dūraṃ kila kālanemino bhītastadā
sārathirlokanāthāt
21.82.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe devāsurasaṃgrāme kālanemikṛtayuddhasaṃmarde viṣṇunā saha kālanemiyuddhavarṇanaṃnāmaikonaviṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (7)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Matsya — Sanskrit