Pramāṇa · Search · About · API

Kumarikakhanda 4

Kumārikākhaṇḍa 4

Language
Sanskrit

Contents

4.1

7
nārada uvāca || || tatastvahaṃ cintayāmi kathaṃ sthānamidaṃ bhavet || mamāyattaṃ yato rājñāṃ bhūmireṣā sadā vaśe

4.2

yattvahaṃ dharmavarmāṇaṃ gatvā
yāce ha medinīm || aparyatyeva sa ca me yācito na punaḥ paraḥ

4.3

tathā hi munibhiḥ proktaṃ dravyaṃ trividhamuttamam || śuklaṃ madhyaṃ ca śabalam
dharmaṃ kṛṣṇamucyate

4.4

śruteḥ saṃpādanācchiṣyātprāptaṃ śuklaṃ ca kanyayā || tathā kusīdavāṇijyakṛṣiyācitameva ca

4.5

śabalaṃ procyate sadbhiryū
tacauryeṇa sāhasaiḥ || vyājenopārjitaṃ yacca tatkṛṣṇaṃ samudāhṛtam

4.6

śuklavittena yo dharmaṃ prakuryācchraddhayānvitaḥ || tīrthaṃ pātraṃ samāsādya devatve
tatsamaśnute

4.7

rājasena ca bhāvena vittena śabalena ca || pradadyāddānamarthibhyo mānuṣyatve tadaśnute

4.8

tamovṛtastu yo dadyātkṛṣṇavittena
mānavaḥ || tiryaktve tatphalaṃ pretya samaśnāti narādhamaḥ

4.9

tattu yācitadravyaṃ me rājasaṃ hi sphuṭaṃ bhavet || atha brāhmaṇabhāvena nṛpaṃ yāce prati
graham

4.10

tadpyaho cātikaṣṭaṃ hetunā tena me matam || ayaṃ pratigraho ghoro madhvāsvādo viṣopamaḥ

4.11

pratigraheṇa saṃyuktaṃ
hyamīvamāviśedvijam || tasmādahaṃ nivṛttaśca pāpādasmātpratigrahāt

4.12

tataḥ kenāpyupāyena dvayoranyatareṇa tu || svāyattaṃ sthānakaṃ kurma
etatsañcintaye muhuḥ

4.13

yathā kubhāryaḥ puruṣaścintāṃtaṃ na prapadyate || tathaiva visṛśaṃścāhaṃ ciṃtāṃtaṃ na labhāmyaṇa

4.14

eta
sminnantare pārtha snātuṃ tatra samāgatāḥ || bahavo munayaḥ puṇye mahīsāgarasaṃgame

4.15

ahaṃ tānabravaṃ sarvānkuto yūyaṃ samāgatāḥ
te māmūcuḥ praṇamyātha saurāṣṭraviṣaye mune

4.16

dharmavarmeti nṛpatiryo'sya deśasya bhūpatiḥ || sa tu dānasya tattvārthī tepe varṣagaṇā
nbahūn

4.17

tatastaṃ prāha khe vāṇī ślokamekaṃ nṛpa śṛṇu || dvihetu ṣaḍadhiṣṭhānaṃ ṣaḍaṃgaṃ ca dvipākayuk

4.18

catuḥprakāraṃ trividhaṃ trināśaṃ
dānamucyate || ityekaṃ ślokamābhāṣya khe vāṇī virarāma ha

4.19

ślokasyārthaṃ nāvabhāṣe pṛcchamānāpi nārada || tato rājā dharmavarmā paṭahe
nānvavoṣayat

4.20

yastu ślokasya caivāsya labdhasya tapasā mayā || karoti samyagvyākhyānaṃ tasya caitaddāsyāham

4.21

gavāṃ ca sapta
niyutaṃ suvarṇaṃ tāvadeva tu || saptagrāmānprayacchāmi ślokavyākhyāṃ karoti yaḥ

4.22

paṭaheneti nṛpateḥ śrutvā rājño vaco mahat || ājagmurbahude
śīyā brāhmaṇāḥ koṭiśo mune

4.23

punardurbodhavinyāsaḥ ślokastairviprapuṃgavaiḥ || ākhyātuṃ śakyate naiva guṃḍo mūkairyathā mune

4.24

vayaṃ ca tatra yātāḥ smo dhanalobhena nārada || durbodhatvānnamaskṛtya ślokaṃ cātra samāgatāḥ

4.25

durvyākhyeyastvayaṃ śloko dhanaṃ labdhyaṃ na caiva naḥ
tīrthayātrāṃ kathaṃ yāmītyevācintyātra cāgatāḥ

4.26

evaṃ phālguna tepāṃ tu vacaḥ śrutvā mahātmanām || atīva saṃprahṛṣṭo'haṃ tānvisṛjyetayaciṃta
yam

4.27

aho prāpta upāyo me sthānaprāptau na saṃśayaḥ || ślokaṃ vyākhyāya nṛpaterlapsye sthānaṃ dhanaṃ tathā

4.28

vidyāmūlyena naivaṃ ca yaścitaḥ
syātpratigrahaḥ || satyamāha purāṇārṣirvāsudevo jagadguruḥ

4.29

dharmasya yasya śraddhā syānna ca sā naivaṃ pūryate || pāpasya yasya śraddhāsyānna ca sāpi na pūrya
te

4.30

evaṃ vicitya vidvāṃsaḥ kurvaṃti yathāruci || satyametaddvijovākyaṃ durlabho'pi yathā hi me

4.31

manoratho'yaṃ saphalaḥ saṃbhūto'karitaḥ sphuṭam
enaṃ ca durvidaṃ ślokamahaṃ jānāmi susphuṭam

4.32

amūrtaiḥ pitṛbhiḥ pūrvameṣa khyāto hi me purā || evaṃ harṣānvitaḥ pārtha saṃcinyāhaṃ tato muhuḥ

4.33

praṇamyaṃ tīrthaṃ calito mahīsāgarasaṃgamam || vṛddhabrāhmaṇarūpeṇa tatohaṃ yātavānnṛpam

4.34

idaṃ bhaṇitavānasmi ślokavyākhyāṃ nṛpa śṛṇu || yatte
paṭahavikhyātaṃ dānaṃ ca praguṇīkuru

4.35

evamukte nṛpaḥ prāha procyurevaṃ hi koṭiśaḥ || dvijottamāḥ punarnāsyaṃ proktamartho hi śakyate

4.36

ke
dvihetū ṣaḍākhyātānyadhiṣṭhānāni kāni ca || kāni caiva ṣaḍaṃgāni ko dvau pāko tathā smṛtau

4.37

ke ca prakārāścatvāraḥ kiṃsvittrividhaṃ dvija
trayo nāśāśca ke proktā dānasyaitatsphuṭaṃ vada

4.38

sphuṭānpraśnānimānsapta yadi vakṣyasi brāhmaṇa || tato gavāṃ saptaniyutaṃ suvarṇaṃ tāvadeva tu

4.39

sapta grāmāṃśca dāsyāmi no cedyāsyasi svaṃ gṛham || ityuktavacanaṃ pārtha saurāṣṭrasvāminaṃ nṛpam

4.40

dharmavarmāṇamastavevaṃ prāvocamavadhāraya
ślokavyākhyāṃ sphuṭāṃ vakṣye dānahetū ca tau śṛṇu

4.41

alpatvaṃ vā bahutvaṃ vā dānasyābhyudayāvaham || śraddhā śaktiśca dānānāṃ vṛddhacakṣayakare
hi te

4.42

tatra śraddhāviṣaye ślokā bhavanti || kāyakkeśaiśca bahubhirna caivārthasya rāśibhiḥ

4.43

dharmaḥ saṃprāpyate sūkṣmaḥ śraddhā dharmo'dbhutaṃ tapaḥ
śraddhā svargaścaṃ mokṣaśca śraddhā sarvamidaṃ jagat

4.44

sarvasvaṃ jīvitaṃ cāpi dadyādaśraddhayā yaṃdi || nāpnuyātsa phalaṃ kiṃcicchraddhānastato bhavet

4.45

śraddhayā sādhyate dharmo mahadbhirnārtharāśibhiḥ || akiṃcanā hi munayaḥ śraddhāvaṃto divaṃ gatāḥ

4.46

trividhā bhavati śraddhā dehināṃ sā svabhāvajā
sāttvikī rājasī caiva tāmasī ceti tāṃ śṛṇu

4.47

yajaṃte sāttvikā devānyakṣarakṣāṃsi rājasāḥ || pretānbhūtapiśācāṃśca yajaṃte tāmasā janāḥ

4.48

tasmācchraddhāvatā pātre dattaṃ nyāyārjitaṃ hi yat || tenaiva bhagavānrudraḥ svalpakenāpi tuṣyati

4.49

śaktiviṣaye ca ślokā bhavaṃti
kuṭuṃbabhuktavasanādeyaṃ yadatiricyate || madhvāsvādo viṣaṃ paścāddāturdharmo'nyathā bhavet

4.50

śakte parajane dātā svajane duḥkhajīvini || madhvāpā
naviṣādaḥ sa dharmāṇāṃ pratirūpakaḥ

4.51

bhṛtyānāmuparodhena yatkarotyaurdhvadaihikam || taddhavatyasukhodarkaṃ jīvato'sya mṛtasya ca

4.52

sāmā
nyaṃ yācitaṃ nyāsamādhirdārāśca darśanam || anvāhitaṃ ca nikṣepaḥ sarvasvaṃ cānvaye sati

4.53

āpatsvapi na deyāni nava vastūni paṃḍitaiḥ
yo dadāti sa mūḍhātmā prāyaścittīyate naraḥ

4.54

iti te gaditau rājandvau hetū śrūyatāmataḥ || adhiṣṭhānāni vakṣyāmi ṣaḍeva śṛṇu tānyapi

4.55

dharmamarthaṃ ca kāmaṃ ca trīḍāharṣabhayāni ca || adhiṣṭhānāni dānānāṃ ṣaḍetāni pracakṣate

4.56

pātrebhyo dīyate nityamanapekṣya prayojanam || kevalaṃ
dharmabuddhyā yaddharmadānaṃ taducyate

4.57

dhaninaṃ dhanalobhena lobhayitvārthamāharet || tadarthadānamityāhuḥ kāmadānamataḥ śṛṇu

4.58

prayojana
mapekṣyaiva prasaṃgādyatpradīyate || anarheṣu sarāgeṇa kāmadānaṃ taducyate

4.59

saṃsadi vrīḍayā''śrutya arthibhyaḥ pradadāti ca || pratidīyate ca yadānaṃ
vrīḍādānamiti śrutam

4.60

hṛṣṭvā priyāṇi śrutvā vā harṣavadyatpradīyate || harṣadānamiti proktaṃ dānaṃ taddharmaciṃtakaiḥ

4.61

ākrośānarthahiṃsā
nāṃ pratīkārāya yadpradet || dīyate'nupakartṛbhyo bhayadānaṃ taducyate

4.62

proktāni ṣaḍadhiṣṭhānānyaṃgānyapi ca ṣaṭcchṛṇu || dātā pratigrahītā ca
śuddhirdeyaṃ ca dharmayuk

4.63

deśakālau ca dānānāmaṃgānyetāni ṣaḍviduḥ || aparogī ca dharmātmā ditasurūpyasanaḥ śuciḥ

4.64

aniṃdyājīvakarmā ca ṣaḍvidhātā praśasyate || anṛjuścāśraddhāno'śāṃtātmā dhṛṣṭabhīrukaḥ

4.65

asatyasaṃdho nidrālurdātāyaṃ tāma
so'dhamaḥ || triśukraḥ kṛśavṛttiśca ghṛṇāluḥ sakaleṃdriyaḥ

4.66

vimukto yonidoṣebhyo brāhmaṇaḥ pātramucyate || saumyukhyādibhisaṃprītirarthi
nāṃ darśane sadā || satkṛtiścānasūyā ca tadā śuddhiriti smṛtā

4.67

aparābādhamakleśaṃ svayatnenārjitaṃ dhanam || svalpaṃ vā vipulaṃ vāpi
deyamityabhidhīyate

4.68

tenāpi kila dharmeṇa uddiśya kila kiṃcana || deyaṃ taddharmayugiti śūnye śūnyaṃ phalaṃ matam

4.69

nyāyena durlabhaṃ
dravyaṃ deśe kālepi vā punaḥ || dānārho deśakālau tau syātāṃ śreṣṭho na cānyathā

4.70

paṃḍagānīti coktāni drau ca pākāvataḥ śṛṇu || drau
pākau dānajau prāhuḥ paratrātha tvihocyate

4.71

sadbhyo yadīyate kiṃcittatparatropatiṣṭhati || asatsu dīyate kiṃcittadānamiha bhujyate

4.72

drau pākāviti nirdiṣṭo prakārāṃścaturaḥ śṛṇu || dhruvamāhuraihikaṃ kāmyaṃ naimittikamiti kramāt

4.73

vaidiko dānamārgo'yaṃ caturdhā varṇyate
dvijeḥ || prapārāmataḍāgādisarvakāmaphalaṃ dhruvam

4.74

tadāhuraihikamityāhudīyate yadinodine || apatyavijayaiśvaryastrībālārthaṃ pradīyate

4.75

icchāsaṃsthaṃ ca yaddānaṃ kāmyamityabhidhīyate || kālāpekṣaṃ kriyāpekṣaṃ guṇāpekṣamiti smṛtau

4.76

tridhā naimittikaṃ proktaṃ sadā homa
vivarjitam || iti proktāḥ prakārāste traividhyamabhidhīyate

4.77

aṣṭottamāni catvāri madhyamāni vidhānataḥ || kānīyasāni śeṣāṇi
trividhatvamidaṃ viduḥ

4.78

gṛhaprāsādavidyābhūgokūpaprāṇahāṭakam || etānyuttamadānāni uttamadravyadānataḥ

4.79

annārāmaṃ ca vāsāṃsi hayapra
bhṛtivāhanam || dānāni madhyamānīti madhyamadravyadānataḥ

4.80

upānacchatrapātrādiddhimadhvāsanāni ca

4.81

dīpakāṣṭhopalādīni
carasaṃ bahuvārṣikam || iti kānīyasānyām̐hurdānanāśatrayaṃ śṛṇu

4.82

yadttvā tapyate paścādāsuraṃ tadvathā matam || aśraddhayā yadadāti rākṣasaṃ syādvṛthaiva
tat

4.83

yañcākuśya dadātyaṃga dattvā vākkośati dvijam || paiśācaṃ tadvathā dānaṃ dānanāśāstrayastvamī

4.84

iti saptapadairbaddhaṃ dānamāhātmyam || śaktyā te kīrtitaṃ rājansādhu vā'sādhu vā vada

4.85

dharmavarmovāca || || adya me saphalaṃ janma adya me saphalaṃ
tapaḥ || adya te kṛtakṛtyo'smi kṛtaḥ kṛtimatāṃ vara

4.86

paṭhitvā sakalaṃ janma brahmacārī yathā vṛthā || bahukleśātprātabhāryaḥ sā
vṛthā'priyavādinī

4.87

kleśena kṛtvā kūpaṃ vā sa ca kṣārodako vṛthā || bahukleśairjanma nītaṃ vinā dharmaṃ tathā vṛthā

4.88

evaṃ me
yadvathā nāma jātaṃ tatsaphalaṃ tvayā || kṛtaṃ tasmānnamastubhyaṃ dvijebhyaśca namonamaḥ

4.89

satyamāha purā viṣṇuḥ kumārānviṣṇusannini

4.90

nāhaṃ tathā'hi yajamānahavirvitānaśyotadghṛtaplutamadanhutabhuṅmukhena || yadbrāhmaṇasya mukhataścarato'nucāsaṃ tuṣṭasya mayyavahitairnijakarmapākaiḥ

4.91

tanmayā'śarmaṇā vāpi yaddripreṣvapriyaṃ kṛtam || sarvasya prabhavo viprāstatkṣamaṃtāṃ prasādaye

4.92

tvaṃ ca kosi na sāmānyaḥ praṇamyāhaṃ prasādaye
ātmānaṃ khyāpaya mune proktaścetyabravaṃ tadā

4.93

nārada uvāca || || nārado'smi nṛpaśreṣṭha sthānakārthī samāgataḥ || proktaṃ ca dehi me
dravyaṃ bhūmiṃ ca sthānahetave

4.94

yadyapīyaṃ devatānāṃ bhūmirdravyaṃ ca pārthiva || tathāpi yasminyaḥ kāle rājā prārthyaḥ sa niścitam

4.95

sahīśvarasyāvatāro bhartā dātā'bhayasya saḥ || tathaiva tvāmahaṃ yāce dravyaśuddhiparīpsayā || pūrvaṃ samālayaṃ dehi deyārthaṃ prārthanāparaḥ

4.96

rājovāca || yadi tvaṃ nārado vipra rājyamastvakhilaṃ tava || ahaṃ hi brāhmaṇānāṃ te dāsyaṃ kartā na saṃśayaḥ

4.97

nārada uvāca
yadyasmākaṃ bhavānbhaktastato kāryaṃ ca no vacaḥ

4.98

sarvaṃ yattaddehi me dravyamukaṃ bhuvaṃ ca me satagavyūtimātrām || bhūyāttvatopyasya
rakṣeti so'pi mene tvayi cintaye cārthaśeṣam

4.98.p1

iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumāri kākhaṇḍe nāradārjunasaṃvāde dānabhedapraśaṃsāvarṇanaṃnāma caturtho'dhyāyaḥ

Linked texts (7)