Kumarikakhanda 52
Kumārikākhaṇḍa 52
- Language
- Sanskrit
Contents
- 52.97 — 1 part
52.1
aṃtithiruvāca || || sādhvabālamate bāla kamaṭhaitattvayocyate || śarīralakṣaṇaṃ śrotuṃ punaricchāmi taddvija
52.2
kamaṭha uvāca || || yathaita
dveda brahmāṃḍaṃ śarīraṃ ca tathā śṛṇu || pādamūlaṃ ca pātālaṃ prapadaṃ ca rasātalam
52.3
talātalaṃ tathā gulphau jaṃghe cāsya mahātalam || jānunī sutalaṃ
corū vitalaṃ cātalaṃ kaṭim
52.4
nābhiṃ mahītalaṃ prāhurbhuvarlokamathodaram || uraḥsthalaṃ ca svarlokaṃ maharrlokā mukhaṃ janam
52.5
netre tapaḥ
satyalokaṃ śīrṣadeśaṃ vaṃdaṃti ca || tadyathā sapta dvīpāni pṛthivyāṃ saṃsthitāni ca
52.6
tathātra dhātavaḥ sapta nāgatastānnibodha me || tvagsṛṅmāṃsa
medo'sthimajjāśukrāṇi dhātavaḥ
52.7
asthāmatra śatāni syustrīṇi ṣaṣṭayadhikāni ca || triṃśacchatasahasrāṇi nāḍīnāṃ kathitāni ca
52.8
paṭpaṃcāśatsahasrāṇi tathānyāni navaiva tu || tā vahaṃti rasaṃ dehe jalaṃ nadyo yathā bhuvi
52.9
sārdhābhistisubhiśchannaṃ samaṃtādromakoṭibhiḥ || śarīraṃ
sthūlasūkṣmābhirdṛśyāddṛśyā hi tāḥ smṛtāḥ
52.10
ṣaḍaṃgāni pradhānāni kathyamānāni me śṛṇu || dvau bāhū sakthinī dve ca mūrdhā jaṭharameva ca
52.11
aṃtrāṇyatra tathā trīṇi sārdhavyāmatrayāṇi ca || trivyāmāni tathā trīṇāmāhurvedavido dvijāḥ
52.12
ūrdhvanālamadhovaktraṃ hṛdi padmaṃ prakīrtyate
hṛtpadmavāmataḥ plīho dakṣiṇe syāttathā yakṛt
52.13
majjāto medasaścaiva vasāyāśca tathā dvija || mūtrasya caiva pittasya śleṣmaṇaḥ śakṛtastathā
52.14
raktasya caramasyātra gartā dvyaṃjalayaḥ smṛtāḥ || tebhyaḥ pravartamānāste dehaṃ saṃdhārayaṃtyuta
52.15
sīvanyaśca tathā sapta paṃca mūrdhānamā
sthitāḥ || ekā meḍhraṃ gatā caikā tathā jihvāṃ gatā dvija
52.16
nāḍayaḥ sarvāḥ pravartaṃte nābhipadmāttathātra ca || yāsāṃ śreṣṭhā śiro yātā suṣumneḍā
tha piṃgalā
52.17
nāsikādvāramāsādya saṃsthite dehavardhane || vāyuragniścaṃdramāśca paṃcadhā paṃcadhātra ca
52.18
prāṇāpānasamānāśca udāno
vyāna eva ca || paṃca bhedāḥ smṛtā vāyoḥ karmārṇyeṣāṃ vadaṃti ca
52.19
ucchvāsaścaiva niḥśvāso hyannapānapraveśanam || ākaṃṭhācchīrṣasaṃsthāsya
prāṇakarma prakīrtitam
52.20
tyāgo viṇmūtraśukrāṇāṃ garbhevisravaṇaṃ tathā || apānakarma nirdiṣṭaṃ sthānamasya gudopari
52.21
samāno dhāraya
tyannaṃ vivecayati cāpyatha || rasayaṃścaiva carati sarvaśroṇiṣvavāritaḥ
52.22
vākpravṛttipradoddhāre prayatne sarvakarmaṇām || ākaṃṭhasurasaṃsthā
namudānasya prakīrtyate
52.23
vyāno hṛdi sthito nityaṃ tathā dehacaropi ca || dhātuvṛddhipradaḥ svedalālonmeṣanimeṣakṛt
52.24
pācako rajakaścaiva sādhakālocakau tathā || bhrājakaśca tathā dehe pañcadhā pāvakaḥ sthitaḥ
52.25
pācakastu pacatyannaṃ nityaṃ pakkāśaye sthitaḥ
āmāśayastho'pi rasaṃ raṃjakaḥ kurute tvasṛk
52.26
sādhako hṛdisaṃsthaśca buddhyādyutsāhakārakaḥ || ālocakaśca dṛksaṃstho rūpadarśanaśakti
kṛt
52.27
tvaksaṃstho bhrājako dehaṃ bhrājayennirmalīkṛtaḥ || kledako bodhakaścaiva tarpaṇaḥ śleṣmaṇastathā
52.28
ālaṃbakastathā dehe paṃcadhā
soma ucyate || kledakaḥ kledayatyannaṃ nityaṃ pakkāśaye sthitaḥ
52.29
bodhako rasanāsthaśca rasānāmavabodhakaḥ || śiraḥsthaścakṣurādīnāṃ tarpaṇāttarpaṇaḥ
smṛtaḥ
52.30
sarvasaṃdhigataścaiva śleṣmaṇaḥ śleṣmakṛttathā || uraḥsthaḥ sarvagātrāṇi sa vai hyālaṃbakaḥ sthitaḥ
52.31
evaṃ vāyugnisomaiśca dehaḥ saṃdhārita
stvasau || ākāśajāni srotāṃsi tathā koṣṭhaviviktatā
52.32
pārthivānīha jānīhi ghrāṇakeśanakhāni ca || asthīni dhairyaṃ gurutā tvaṅmāṃsaṃ
hṛdayaṃ gudam
52.33
nābhirmeṃdo yakṛnmajjā aṃtramāmāśayaḥ śirā || snāyuḥ pakkāśayaścaiva prāhurvedavido dvijāḥ
52.34
netrayormaṃḍalaṃ śuklaṃ kaphā
dravati paitṛkam || kṛṣṇaṃ ca maṇḍalaṃ vātāttathā bhavati mātṛkam
52.35
pakṣmamaṇḍalamekaṃ tu dvitīyaṃ carmamaṇḍalam || śuklaṃ tṛtīyaṃ kathitaṃ caturthaṃ
kṛṣṇamaṇḍalam
52.36
dṛṅmaṇḍalaṃ paṃcamaṃ tu netraṃ syātpaṃcamaṇḍalam || apare netrabhāge dve upāṃgo'pāṃga eva ca
52.37
upāṃgo netraparyaṃto nāsā
mūlamapāṃgakaḥ || vṛṣaṇau ca tathā proktau medosṛkkaphamāṃsakau
52.38
asṛṅmāṃsamayī jihvā sarveṣāmeva dehinām || hastayoroṣṭhayormeṃdre grīvāyāṃ ṣaṭ
ca kūrcakāḥ
52.39
evamatra sthite jīvo dehe'sminsaptasaptake || paṃcaviṃśatiko vyāpya dehaṃ vāso'sya mūrdhani
52.40
tvagasṛgmāṃsamityāhu
strikaṃ mātṛsamudbhavam || medomajjāsthikaṃ proktaṃ pitṛjaṃ ṣaṭca kauśikam
52.41
evaṃ bhūtamayaṃ dehaṃ paṃcabhūtasamudbhavaiḥ || annairyathā vṛddhimeti tadahaṃ varṇa
yāmi te
52.42
tadannaṃ piṇḍakavalairyāsairyuktaṃ ca dehibhiḥ || pūrvaṃ sthūlāśaye vāyuḥ prāṇaḥ prakurute dvidhā
52.43
saṃpraviśyānnamadhye tu pṛthagannaṃ pṛthagja
lam || agnerūrdhvaṃ jalaṃ sthāpya tadannaṃ tajjalopari
52.44
jalasyādhaḥ svayaṃ prāṇaḥ sthitvāgniṃ dhamate śanaiḥ || vāyunā dhamyamānogniratyuṣṇaṃ
kurute jalam
52.45
tadannamuṣṇatoyena samaṃtātpacyate punaḥ || dvidhā bhavati tatpakvaṃ pṛthakkriṭṭaṃ pṛthagrasam
52.46
malairdvādaśabhiḥ kriṭṭaṃ bhinna
dehādrahirbhajet || karṇākṣināsikājihvādaṃtāḥ śiśnaṃ gudaṃ nakhāḥ
52.47
romakūpāṇi caiva syurdvādaśaite malāśrayāḥ|| hṛtpadmapratibaddhāśca sarvā nāḍyaḥ
samaṃtataḥ
52.48
tāsāṃ mukheṣu taṃ sūkṣmaṃ vyānaḥ sthāpayate rasam || rasena tena tā nāḍīḥ samānaḥ pūrayetpunaḥ
52.49
tataḥ prayāṃti saṃpūrṇāstāśca
dehaṃ samaṃtataḥ || tataḥ sa nāḍimadhyastho rañjakenoṣmaṇā rasaḥ
52.50
pacyate pacyamānastu rudhiratvaṃ bhajetpunaḥ || tatastvaglomakeśāśca māṃsaṃ snāyu
śirāsthi ca
52.51
nakhā majjā khevaimalyaṃ śukravṛddhiḥ kramādbhavet || evaṃ dvādaśadhānnasya pariṇāmaḥ prakīrtyate
52.52
evametadviniṣpannaṃ śarīraṃ
puṇyahetave || yathaiva syaṃdanaḥ śubho bhārasaṃvāhanāya ca
52.53
tailābhyaṃgādibhiryatnairbahubhiḥ pālyate na cet || kiṃ kṛtyaṃ sādhyate tena yadi
bhāraṃ vahenna hi
52.54
evametena dehena kiṃ kṛtyaṃ bhojanottamaiḥ || vardhitena na cetpuṇyaṃ kurute paśuvacca tat
52.55
bhavaṃti cātra ślokāḥ
yasminkāle ca deśe ca vayasā yāddaśena ca || kṛtaṃ śubhāśubhaṃ karma tattathā tena bhujyate
52.56
tasmātsadā śubhaṃ kāryamavicchinnasukhārthibhiḥ
vicchidyaṃte'nyathā bhogā grīṣme kusarito yathā
52.57
yasmātpāpena duḥkhāni tīvrāṇi subahūnyapi || tasmātpāpaṃ na kartavyamātmapīḍākaraṃ hi
tat
52.58
evaṃ te varṇitaḥ sādho praśno'yaṃ śaktito mayā || yathā saṃjāyate prāṇī yathā śṛṇu pralīyate
52.59
āyuṣye karmaṇi kṣīṇe saṃprāpte
maraṇe nṛṇām || svakarmavaśago dehī kṛṣyate yamakiṃkaraiḥ
52.60
paṃcatanmātrasahitaḥ samanobuddhyahaṃkṛtiḥ || puṇyapāpamayaiḥ pāśairbaddho jīvastyaje
drupuḥ
52.61
śīrṣṇaśca saptabhiśchidrairnirgacchetpuṇyakarmaṇām || adhaśca pāpināṃ yāṃti yogināṃ brahmaraṃdhrataḥ
52.62
tatkṣaṇātso'tha gṛhṇāti śārīraṃ
cātivāhikam || aṃguṣṭhaparvamātraṃ tu svaprāṇaireva nirmitam
52.63
tatastanmisthitaṃ jīvaṃ dehe yamabhaṭāstadā || baddhvā nayaṃti mārgeṇa yāsyenāti
yathābalam
52.64
tantām̐barīṣatulyena ayoguḍanibhena ca || prataptasikatenāpi tāmrapātranibhena ca
52.65
ṣaḍaśītisahasrāṇi yojanānāṃ mahīta
lāt || kṛṣyamāṇo yamapurīṃ nīyate pāpakṛdbhaṭaiḥ
52.66
kacicchītaṃ mahādurgamandhakāraṃ kacinmahat || aśnisaṃsparśavadanaiḥ kākakākolajaṃbukaiḥ
52.67
makṣikādaṃśamaśakairbhakṣyate sarpavṛścikaiḥ || bhakṣyamāṇo'pi tairjaṃtuḥ kraṃdate mriyate na hi
52.68
kacicca bhakṣyate corai rākṣasaiḥ kṛṣyate'syate
dahyamānotighoreṇa saikatena ca nīyate
52.69
muhūrtairdaśabhiryāti taṃ mārgamatidustaram || taṃ kālaṃ sumahadvetti puruṣo varṣasaṃmitam
52.70
tāryate ca nadīṃ ghorāṃ pūyaśoṇitavāhinīm || nadīṃ vaitaraṇīṃnāma keśaśaivalaśādvalām
52.71
tato yamasya purataḥ sthāpyate yamakiṃkaraiḥ || pāpī mahābhayaṃ paśyetkālāṃtakamukhairvṛtam
52.72
puṇyakarmā saumyarūpaṃ dharmarājaṃ tadā kila || manuṣyā eva gacchaṃti yamalokaṃ na cāpare
52.73
maraṇānaṃtaraṃ teṣāṃ jaṃtūnāṃ yonipūraṇam || tathāhi pretā manujāḥ śrūyaṃte nānyajaṃtavaḥ
52.74
dhārmikaḥ pūjyate tatra pāpaḥ pāśagalo bhavet
dhārmikaśca yathā yāti taṃ mārgaṃ śṛṇu vacmi te
52.75
ārāmadrumadātāraḥ phalapuṣpavatā pathā || chāyayā ca sukhaṃ yāṃti tathā ye cchatradā narāḥ
52.76
upānahapradā yānairvitṛpāḥ pūrtadharmiṇaḥ || vimānairyānadā yāṃti tathā śayyāsanapradāḥ
52.77
annabhojyaistathā tṛptā yāṃti bhojanadāyinaḥ || dīpapradāḥ prakāśena gopradāstāṃ nadīṃ sukham
52.78
śrīsūryaṃ śrīmahādevaṃ bhaktā ye puruṣottamam || janmaprabhṛti te yāṃti pūjyamānā yamānugaiḥ
52.79
mahīṃ gāṃ kāṃcanaṃ lohaṃ tilānkārpāsasameva ca || lavaṇaṃ saptadhānyaṃ ca dattvā yāti sukhaṃ naraḥ
52.80
teṣāṃ tatra gatānāṃ ca pāpināṃ puṇyakarmiṇām || citraguptaḥ pretapāya nirūpayati vai tataḥ
52.81
pretaloke sa vasati tataḥ saṃvatsaraṃ naraḥ || vatsareṇa ca tenāsya śarīramabhijāyate
52.82
sodakumbhamathānnādyaṃ vāṃdhavairyatpradīyate || dinedine sa tadbhuktā tena vṛddhiṃ prayāti ca
52.83
pūrvadattamathānnādyaṃ prāpnoti svayameva ca || svayaṃ yena na dattaṃ ca tathā dātā na vidyate
52.84
na cāpyudakadātāsau kṣuttṛḍbhyāmatipīḍyate || bāṃdhavaistūdakaṃ dattaṃ nadībhūtvopatiṣṭhati
52.85
māsimāsi ca yacchrāddhaṃ ṣoḍaśaśrāddhapūrvakam || atra na kriyate yasya pretatvātsa na mucyate
52.86
māsuṣeṇa dinenaiva pretaloke dinaṃ smṛtam || tasmāddinedine
deyaṃ pretāyānnaṃ ca vatsaram
52.87
taṃ ca smāśānikānāṃ gaṇā yāmyā ayāvahāḥ || śītavātatāpopetaṃ tatra rakṣaṃti pāpinam
52.88
yatheha bandhane kaścidrakṣyate vipamairnaraiḥ || pretapiṃḍā na dīyaṃte ṣoḍaśaśrāddhapūrvakāḥ
52.89
yasya tasya na mokṣo'sti pretatvādvai guṇairapi || tataḥ sapiṇḍīkaraṇe bāṃdhavaiḥ sukṛte naraḥ
52.90
pūrṇe saṃvatsare dehaṃ saṃpūrṇaṃ pratipadyate || pāpātmā ghorarūpaṃ tu dhārmiko divyamuttamam
52.91
tataḥ sa
narakaṃ yāti svargaṃ vā svena karmaṇā || rauravādyāśca narakāḥ pātālatalasaṃsthitāḥ
52.92
surādyāḥ satyaparyaṃtāḥ svarlokasyordhvamāśritāḥ || itihāsapu
rāṇeṣu vedasmṛtiṣu yacchutam
52.93
puṇyaṃ tena bhavetsvargo narakastadviparyayāt || tatrāpi kālavasatikarmaṇāmanurūpataḥ
52.94
arvāksapiṃḍīkaraṇaṃ
yasya varṣācca vā kṛtam || pretatvamapi tasyāpi proktaṃ saṃvatsaraṃ dhruvam
52.95
yairiṣṭaṃ ca tribhirmedhairarcitaṃ vā suratrayam || pretalokaṃ na te yāṃti tathā
ye samare hatāḥ
52.96
śuddhena puṇyena divaṃ ca śuddhāṃ pāpena śuddhena tathā tamoṃdham || miśreṇa svargaṃ narakaṃ ca yāti dehastathaivāsya bhavecca tāhak
52.97
praśnatrayaṃ ceti tava praṇītamutpattimṛtyū paralokavāsaḥ || yathā gururme samudājahāra kiṃ bhūya icchasyuta tadvadāmi
52.97.p1
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍa kaumārikākhaṇḍe ādityakamaṭhasaṃvāde jīvasya pāralaukikagatyādivarṇanaṃnāma paṃcāśattamo 'dhyāyaḥ
Linked texts (8)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi) — Sanskrit
- Revākhaṇḍa (Skandapurāṇa) — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Śivadharmottara (another edition) — Sanskrit