Kumarikakhanda 61
Kumārikākhaṇḍa 61
- Language
- Sanskrit
Contents
- 61.84 — 1 part
61.1
cha || || śaunaka
uvāca || || atyadbhutamidaṃ sūta guptakṣetrasya pāvanam || mahanmāhātmyamatulaṃ kīrtitaṃ harṣavardhanam
61.2
punaryansiddhaliṃgasya pūrvaṃ māhātmyakīrtane
ityuktaṃ yatprasādena siddhamātustu setsyati
61.3
vijayonāma puṇyātmā sāhāyyāccaṃḍilasya ca || ko nvasau caṃḍilonāma vijayonāma kastathā
61.4
kathaṃ ca prāntavānsiddhiṃ siddhamātuḥ prasādataḥ || etadācakṣva tattvena śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ
61.5
satāṃ caritraśravaṇe kautukaṃ kasya no bhavet
ugraśravā uvāca || || sādhu pṛṣṭamidaṃ viprā dūrāṃtaritamapyuta
61.6
śrutāṃ dvaipāyanamukhātkathāṃ vakṣyāmi cātra vaḥ || purā drupadarājasya putrīmā
sādya pāṃḍavāḥ
61.7
dhṛtarāṣṭramate paścādiṃdraprasthaṃ nyaveśayan || rakṣitā vāsudevena kadācittatra pāṃḍavāḥ
61.8
upaviṣṭāḥ sabhāmadhye kathāścakruḥ pṛthagvidhāḥ || devarṣipitṛbhūtānāṃ rājñāṃ cāpi prakīrtane
61.9
kriyamāṇe'tha tatrāgāddraupadīputro ghaṭotkacaḥ || taṃ dṛṣṭvā bhrātaraḥ paṃca vāsudevaśca vīryavān
61.10
utthāya sahasā pīṭhādāliṃgurmudā yutāḥ || sa ca tānpraṇataḥ prahvo vavaṃde bhīmanaṃdanaḥ
61.11
sāśiṣaṃ ca tato rājā svotsaṃga upaveśitaḥ
āghrāya snehato mūrdhni proktaśca janasaṃsadi
61.12
yudhiṣṭhira uvāca || || kuta āgamyate putra ka cāyaṃ vihatastvayā || kālaḥ
kacitsukhaṃ rājyaṃ kuruṣe mātulaṃ tava
61.13
kacciddeveṣu vipreṣu goṣu sādhuṣu sarvadā || haiḍaṃbe nāpakuruṣe priyametaddhareśva naḥ
61.14
heḍaṃbaṃ vanaṃ sarvaṃ tasya ye sainyarākṣasāḥ || pālyamānāstvayā sādho vardhaṃte janakṣemakāḥ
61.15
kaccinnaṃdati te mātā bhṛśaṃ naḥ priyakāriṇī
kanyaiva yā purā bhīmaṃ tyaktvā mānaṃ patiṃ śritā
61.16
iti pṛṣṭo dharmarājā smayanhaiḍaṃbirabravīt || hate tasmindurācāre mātule'sminniyojitaḥ
61.17
tadrājyaṃ śāsane sthāpya duṣṭānignaṃścarāmyaham || mātā kuśalinī devī tapo divyamupāśritā
61.18
māmuvāca sadā putra pitṝṇāṃ bhaktikṛdbhava || so'haṃ māturvacaḥ śrutvā merupādātsamāgataḥ
61.19
praṇāmāyaiva bhavatāṃ bhaktiprahveṇa cetasā || ātmānaṃ ca mahatyarthe kasmiṃścittu niyojitam || bhavadgirahamicchāmi phalaṃ yasmādidaṃ mahat
61.20
yadājñāpālanaṃ putraḥ pitṝṇāṃ sarvadā caret || athordhvalokānsa jayediha jāyeta kīrtimān
61.21
sūta uvāca || || ityuktavaṃtaṃ taṃ rājā parirabhya punaḥpunaḥ || uvāca dharmarāṭ putramānaṃdāśruḥ sagadgadam
61.22
tvameva no bhaktikārī sahāyaścāpi vartase
61.23
etadarthaṃ ca haiḍaṃbe putrānicchaṃti sādhavaḥ || ihāmutra tārayaṃte tāhaśāścāpi putrakāḥ
61.24
avaśyaṃ yāhaśī mātā tāhaśastanayo bhavet || mātā ca te bhaktimatī dṛḍhaṃ nastvaṃ ca tāhaśaḥ
61.25
aho suduṣkaraṃ devī kurute me priyā vadhūḥ || yā bhartuśriyamujjhitya tapa eva samāśritā
61.26
nūnaṃ kāmena bhogairvā kṛtyaṃ vadhvā na me manāk || yā putrasukhamanvīkṣya paralokārthamāśritā
61.27
duṣkulīnāpi yā bhaktā sūte'patyaṃ ca bhaktimat || kulīnameva tanmanye mamedaṃ matamuttamam
61.28
evaṃ bahūni vākyāni tāni tāni vadannṛpaḥ || dharmarājaḥ samābhāṣya keśavaṃ vākyamabravīt
61.29
puṃḍarīkākṣa jānāsi yathā bhīmādabhūdayam || jātamātrastu yaścāsīdyauvanastho mahābalaḥ
61.30
aṣṭānāṃ devayonīnāṃ yato janma ca yauvanam || sadya eva bhavettasmātsadyo'syāsīcca yauvanam
61.31
tadsyocitadārārthe sadā ciṃtāsti kṛṣṇa me || ucitaṃ bata haiḍaṃbeḥ ka kalatraṃ karomyaham
61.32
tadbhavānkṛṣṇa sarvajña trilokīmapi vetsi ca || haiḍaṃberucitāṃ dārānvaktumarhasi yāṃdava
61.33
sūta uvāca || || evamukto dharmarājñā kṣaṇaṃ dhyātvā janārdanaḥ || dharmarājamidaṃ vākyaṃ
padāṃtaritamabravīt
61.34
asti rājanpravakṣyāmi dārānasyocitāṃ śubhām || sāṃprataṃ saṃsthitā ramye prāgjyotiṣapure vare
61.35
sā ca putrī
muroḥ pārtha daityasyādbhutakarmaṇaḥ || yo'sau narakadaityasya prāṇatulyaḥ sakhā'bhavat
61.36
sa ca me nihato ghoraḥ pāśadurgasamanvitaḥ || narakaśca
durācārastvametadvetsi sarvaśaḥ
61.37
tato hate murau daitye mayā tasya sutāvrajat || yoddhuṃ māmativīryatvādghorā kāmakaṭaṃkaṭā
61.38
tāṃ tato'haṃ
mahāyuddhe khaḍgakheṭakadhāriṇīm || ayodhayaṃ mahābāṇaiḥ suśārṅgadhanuṣaśyutaiḥ
61.39
khaḍgena cicched bāṇānmama sā ca muroḥ sutā || samāgamya ca
khaḍgena garuḍaṃ mūrdhnyatāḍayat
61.40
sa ca mohasamāviṣṭo garuḍo'bhūdacetanaḥ || tatastasyā vadhārthāya mayā cakraṃ samudyatam
61.41
cakraṃ samudyataṃ
dṛṣṭvā mayā tasminraṇājire || kāmākhyāṃ nāma māṃ devī puraḥ sthitvā vaco'bravīt
61.42
naināṃ haṃtuṃ bhavānarho rakṣaitāṃ puruṣottama || ajeyatvaṃ mayā
hyasyā dattaṃ khaḍgaṃ ca kheṭakam
61.43
buddhirapratimā cāpi śaktiśca paramā raṇe || tatastvayā trirātre'pi na jitāsīnmuroḥ sutā
61.44
evamukte
tadā devīṃ vacanaṃ cāhamabravam || ayameṣa nivṛtto'smi vārayaināṃ ca tvaṃ śubhe
61.45
tataścāliṃgya tāṃ bhaktāṃ kāmākhyā vākyamabravīt || bhadre raṇācci
vartasva nāyaṃ haṃtuṃ kathaṃcana
61.46
śakyaḥ kenāpi samare mādhavo raṇadurjayaḥ || nābhūdasti bhaviṣyo vā ya enaṃ saṃyuge jayet
61.47
api vā tryaṃbakaḥ
putri nainaṃ śaktaḥ kuto'nyakaḥ || tasmādenaṃ namaskṛtya bhāvinaṃ śvaśuraṃ śubhe
61.48
raṇādasmāccivartasva tavocitamidaṃ sphuṭam || asya
bhrāturhi bhīmasya snuṣā tvaṃ ca bhaviṣyasi
61.49
tasmāttvaṃ śvaśuraṃ bhadre sammānaya janārdanam || na ca śokastvayā kāryaḥ pitaraṃ prati paṃḍite
61.50
jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca || bahavaścāsya vettāro vada kenāpi vāryate
61.51
ṛṣīṃśca devāṃśca mahā
surāṃśca traividyavidyānpuruṣānnṛpāṃśca || kānmṛtyureko na pateta kāle parāvarajño'tra na muhyate kacit
61.52
ślāghya eva hi te
mṛtyuḥ piturasmājjanārdanāt || sarvapātakanirmukto gato'sau dhāma vaiṣṇavam
61.53
evaṃ kāmākhyayā proktā sā ca kāmakaṭaṃkaṭā
tyaktvā krodhaṃ ca saṃvṛtya gātrāṇi praṇatā ca mām
61.54
tāmahaṃ sāśipaṃ cāpi prāvocaṃ bharatarṣabha || asminneva pure tiṣṭha bhagadattaprapūjitā
61.59
mayā devyā pṛthivyā ca bhagadattaḥ kṛto nṛpaḥ || sa te pūjāṃ bahuvidhāṃ kariṣyati svamuryathā
61.56
vasaṃtī cātra taṃ vīraṃ haiḍiṃbaṃ patimā
syasi || evamāśvāsya tāṃ devīṃ maurvīṃ cāhaṃ vyasarjayam
61.67
sā sthitā ca pure tatra gato'haṃ śakrasadma ca || tato dvāravatīṃ prāpya tvayā saha
samāgataḥ
61.68
evameṣocitā dārā haiḍaṃberavidyate śubhā || kāmākhye ca raṇe ghorā yā vidyudiva bhāsate
61.69
na ca rūpaṃ varṇitaṃ me śvaśurasyo
citaṃ yataḥ || sādhorhi naitaducitaṃ sarvastrīṇāṃ pravarṇanam
61.60
punarekaśca samayaḥ kṛtastaṃ śṛṇu yastayā || yo māṃ niruttarāṃ praśne kṛtsnena vijaye
tumān
61.61
yo me pratibalaścāpi sa me bhartā bhaviṣyati || evaṃ ca samayaṃ śrutvā bahavo daityarākṣasāḥ
61.62
tasyā jayārthamagamaṃste'pi
jitvā hatāstayā || yo ya enāṃ gataḥ pūrvaṃ na sa bhūyo nyavartata
61.63
vahneriva prabhā dīptā pataṃgānāṃ samuccayaḥ || evametāddaśīṃ maurvīṃ jetumutsahate
yadi
61.64
ghaṭotkaco mahāvīryo āryāsya niyataṃ bhavet
61.65
yudhiṣṭhira uvāca || || alaṃ sarvaguṇaistasyā yasyāstyeko guṇo
mahān || kriyate kiṃ hi kṣīreṇa yadi tadviṣamiśritam
61.66
prāṇādhikaṃ bhaimaseniṃ kathaṃ kevalasāhasāt || kṣipeyaṃ tava vākyānāṃ śuddhānāṃ cātha
kovidam
61.67-2
anyā api striyaḥ santi deśe deśe janārdana || bahvacastāsāṃ varāṃ kāṃcidyoṣitaṃ vaktumarhasi
61.68-2
bhīma uvāca || || samyaguktaṃ
keśavena vākyaṃ bahvarthamuttamam || rājñā punaḥ snehavaśādyaduktaṃ tanna bhāti me
61.69-2
kārye duḥsādhya eva syātkṣatriyasya parākramaḥ || karīndrasyeva
yūtheṣu gajānāṃ na mṛgeṣu ca
61.70
ātmā prakhyātimāneyaḥ sarvathā vīrapuṃgavaiḥ || sā ca khyātiḥ kathaṃ jāyeduḥsādhyakaraṇāhate
61.71
na
hyātmavaśagaṃ pārtha haiḍaṃberasya rakṣaṇam || yena dattastvayaṃ dhātrā sa enaṃ pālayiṣyati
61.72
sarvayoccapadārohe yatnaḥ kāryo vijānatā || tanna sidhyati
ceddaivānnāsau doṣo vijānataḥ
61.73
yathā devavratastveko jahne kāśisutāḥ purā || tathaika eva haiḍaṃbirmaurvīṃ prāptotu mā ciram
61.74
arjuna uvāca || || kevalaṃ pauruṣaparaṃ bhīmenoktamidaṃ vacaḥ || abalaṃ devahetutvātprabalaṃ pratibhāti me
61.75
na mṛṣā hi vaco brūte
kāmākhyā yā purā'bravīt || bhīmasenasutaḥ pāṇiṃ tava bhadre grahīṣyati
61.76
anena hetunā yātu śīghraṃ tatra ghaṭotkacaḥ || iti me rocate kṛṣṇa
tava kiṃ brūhi rocate
61.77
kṛṣṇa uvāca || || rocate me vacastubhyaṃ bhīmasya ca mahātmanaḥ || na hi tulyo bhaimasenerbuddhau vīryaṃ ca kaścana
61.78
aṃtarātmā ca me vetti prāttāmeva muroḥ sutām || tacchīghraṃ yātu haiḍaṃbistvaṃ ca kiṃ putra manyase
61.79
ghaṭotkaca uvāca || || na
hi nyāyyāḥ svakā vaktuṃ pūjyānāmagrato guṇāḥ || pravṛttā eva bhāsaṃte sadguṇāśca raveḥ karāḥ
61.80
sarvathā tatkariṣyāmi pitaro yena me'malāḥ
lajjiṣyaṃti na saṃsatsu mayā putreṇa pāṃḍavāḥ
61.81
evamuktvā mahābāhurutthāya praṇanāma tān || jayāśīrbhiśca pitṛbhirvardhito gaṃtumecchata
61.82
taṃ gaṃtukāmamāhedamabhinaṃdya janārdanaḥ || kathākathanakāle māṃ smarethāstvaṃ jayāvaham
61.83
yathā buddhiṃ sudurbhedyāṃ vardhayāmi balaṃ ca te || ityuktvāliṃgya
taṃ kṛṣṇo vyasasarjata sāśiṣam
61.84
tato hiḍaṃbātanayo mahaujāḥ sūryākṣakālākṣamahodarānugaḥ || viyatpathaṃ prāpya jagāma tatpuraṃ prāgjyotiṣaṃ
nāma dinavyapāye
61.84.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe barbarikopākhyāne ghaṭotkacasya prāgjyotiṣapuraṃ prati gamanavarṇanaṃnāmaikonaṣaṣṭitamo'dhyāyaḥ
Linked texts (5)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Kaumārakhaṇḍa — Sanskrit
- Vaiṣṇavakhaṇḍa — Sanskrit
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit