Pramāṇa · Search · About · API

Prabhasakhanda 2

Prabhāsakhaṇḍa 2

Language
Sanskrit

Contents

2.1

cha|| ṝṣaya ūcuḥ
aho brahmaṇyadevasya kṛṣṇasyāmitatejasaḥ || mahimā yadayaṃ naiva mṛṣā cakre munervacaḥ

2.2

tena cakre na roṣaṃ sa setupālo janārdanaḥ || bhṛgoryaścaraṇāghātaṃ dadhāra hadi lāñchanam

2.3

sā tu devī kathaṃ tena preyasā viprayojitā || ekākinī sthitā tatra kathayatāmureśvara

2.4

utkaṇṭhitā ati vayaṃ śrotuṃ dvāravatīṃ mudā || idamāhau bubhutsāmaścittakhedāpanuttaye

2.5

prahlāda uvāca
śrūyatāmṛṣayaḥ sarve gadato mama vistarāt || yathā śāpodbhavaṃ duḥkhaṃ sumoca harivallabhā

2.6

atha durvāsasaḥ śāpamavāpyāruntudaṃ tadā || yādavendrasya gṛhiṇī sahasā paryadevayat

2.7

rukmiṇyuvāca
kalyāṇī bata vāṇīyaṃ laukikī saṃvibhāvyate || kūpake caiva sindhau ca pramāṇādhikaṃ jalam

2.8

yā sāhaṃ bhūri bhāgyā vai prāpya nāthaṃ jagatpatim || iyamekākinī jātā paulastyādvehelanāt

2.9

ka maṃgalālayaḥ śrīmānanavadyaguṇo hariḥ || alpapuṇyā susaṃbādhā kāminī kāticañcalā

2.10

tathāpi vaṭayāmāsa dhātā vaṃcanakovidaḥ || vidhānamaśubhāyā me viyogaviṣamanyatham

2.11

anyathā varṇaguravaḥ snātāścaivavidyavarmani || kathaṃ nu śanumarhanti svayaṃ khinnāmanāgasam

2.12

vidadhe vajramayaṃ tu kiṃ nvidaṃ hṛdayaṃ me'tikaṭhorameva hi || śatadhā na vidīryate yato virahe durviṣahe madhudviṣaḥ

2.13

adhikṛtya suduścaraṃ tapaḥ pratilabdhaḥ prathamaṃ mayātmajaḥ || tanayena vinākṛtā'pyahaṃ na mṛtā paṃcasu vāsareṣviha

2.14

upalabhya sudāruṇāmimāmapi pīḍāmavitāsmyahaṃ tadā || yadidaṃ vidhunoti kalmaṣaṃ khalu tanmāṃ samupetya lakṣavṛddhim

2.15

iti sātivilapya duḥkhitārthā kurarītulyatayā śuśoca vegāt || viraheṇa vighūrṇitāśayā dvijaśāpāpahatā sumūrccha sadyaḥ

2.16

atha durvāsasā śatā rukmiṇī kṛṣṇavallabhā || mūrcchanāmāpa tatraiva hyājagāma payonidhiḥ

2.17

sudhāśīkaragarbheṇa padmakiṃjalkavāyunā || nyavī jayadimāṃ devīṃ rukmiṇīṃ kṛṣṇavallabhām

2.18

etasminnantare tatra vyomamārgeṇa nāradaḥ || gāyanguṇānbhagavato vīṇāpāṇiḥ samāgataḥ

2.19

sa dṛṣṭvā siṃdhunā''śvāsyamānāṃ viśvasya mātaram || avatīrya śrutakatho bodhayāmāsa nāradaḥ

2.20

nārada uvāca
sā khedaṃ deva deveśi devi tvadadhipe patau || dūrīkṛte vipraśāpātkuru kalyāṇi dhīratām

2.21

tvaṃ hi sākṣādbhagavatī kṛṣṇaśca puruṣottamaḥ || avatīrṇau dharābhāramapanetuṃ yadicchayā

2.22

devo hyasau paraṃ brahma sadānirviṇṇamānasaḥ || māyāśaktistvametasya sargasthityantakāriṇaḥ

2.23

saṃhatya nikhilaṃ śete yadā'sau kalayā svarāṭ || tadāpi na viyujyeta tvayā viśvapatiḥ prabhuḥ

2.24

aviyuktastvayā nityaṃ devadevo jagatpatiḥ
līlāvatāreṣvetasya sarveṣu tvaṃ sahāyinī

2.25

yogaṃ viyogaṃ ca tathā na yātyeṣa tvayā'naghe || viḍaṃbayati bhūtānāmupakārāya ceśvaraḥ

2.26

ārādhanīyāḥ satataṃ bhūdevā bhūtimīpsatā || prakopanīyā naivaite tattvajñā hi tapasvinaḥ

2.27

ityevaṃ śikṣayam̐llokaṃ viyogaṃ te'numanyate
śāpāddhāriḥ sākṣāddhūḍhaḥ kapaṭamānuṣaḥ

2.28

api smarasi kalyāṇi jāto raghukule svayam || lokānugrahamanvicchanbhūbhāraharaṇotsukaḥ

2.29

taṃ hariṃ jagatāmīśaṃ rukmiṇi tvaṃ na vetsi kim || prāṇebhyo'pi garīyāṃsamayaṃ devaḥ sa eva hi

2.30

yenedaṃ pūritaṃ viśvaṃ bahirantaśca sravate
asaṃgasya vibhoḥ saṃgaḥ kathaṃ syāditi manmatiḥ

2.31

tayā tvayā niyukto'sāviti pratyayami sarvaśaḥ || taddhimuñcā''dhimatyarthamātmānamanusaṃsmara
prasīda mātaḥ saṃdhehi dhīratāṃ svamanīṣayā

2.32

iti bruvati devarṣāvavasāne nadīpatiḥ || provāca vacanaṃ tasyai vācā mṛdusuvarṇayā

2.33

samudra uvāca
yadāha devi devarṣirnitvā tvāṃ satyameva tat || gīyase tvaṃ hi vedeṣu nityaṃ viṣṇoḥ sahāyinī

2.34

paraḥ pumāneṣa nirastavigraho gūḍho'dhipaste vidadhāti bhūyaḥ || viśvaṃ vyavasthāpayati svarociṣā tvayā sahāyena bibharti mūrtim

2.35

tadeṣa parikhedaste na manāgapi yujyate || vakṣaḥsthalasthā bhavatī nityaṃ śrīvatsalakṣmaṇaḥ

2.36

iyaṃ bhāgīrathī devī mahādeśādupāgatā || vinodayiṣyatyaniśaṃ tvāṃ hi devi śarīriṇī

2.37

etasyāḥ syānmṛdu svādu payaḥ pūropaśobhitam || pradeśo'yamaśeṣo'pi bhavitā tvatsukhapradaḥ

2.38

nānādrumalatā kīrṇa nikuṃjairupaśobhitam || mātaṃgaiśca samājuṣṭaṃ maṃjuguñjanmadhuvratam

2.39

navapallavabhaṅgībhiḥ kusumastabakaiḥ śubhaiḥ || phalairamṛtakalpaiśca maṃjarī rājibhistathā

2.40

naṃdanasya śriyā juṣṭaṃ manonayananandanam || vanaṃ ramyataraṃ cātra hyacireṇa bhaviṣyati

2.41

tryā saṃbodhanīyāḥ sma vayaṃ mātaḥ sadaiva hi || agamyarūpā vidyā tvamasmābhirbodhyase katham

2.42

tadām̐vāmanujānīhi prasīda parameśvari || namaste viśvajanani bhūyo 'pi ca namonamaḥ

2.43

prahlāda uvāca
evamuktvā jagaddhātrīṃ jagmatustau yathāgatam || ājagāma ca tatraiva devī bhāgīrathī svayam

2.44

vanaṃ samabhavattatra divyabhūruhasevitam || sevyaṃ samastalokānāṃ phalapuṣpasamṛddhimat

2.45

pravardhana ca bhūtānāṃ gaṃgā'śeṣāghahāriṇī || bhūṣayāmāsa taṃ deśaṃ sā ca viṣṇupadī sarit

2.46

devī ca munivākyena gaṃgāyāśca vinodanāv || so daryā tasya deśasya kiñcitsvāsthyamavāpa ha

2.47

atha viṣṇupadīṃ devīṃ śrutvā sāgarasaṃgatām || itastataḥ samājagmuḥ śraddhānāḥ sva
nīs

2.48

dvārakāvāsinaścaiva janāḥ kānanaśobhayā || hṛṣṭacittāḥ samājagmuraniśaṃ rukmiṇīvanam

2.49

śrutvā tadakhilaṃ sarvaṃ durvāsāḥ śāṃbhavī
kalā || kupopa smayamānaśca bhūya etadabhāṣata

2.50

durvāsā uvāca || || kaḥ prabhutriṣu lokeṣu mahyaṃ vacanamanyathā || vidhātumapi devā
nāmādyo lokapitāmahaḥ

2.51

kiṃ na jānāti loko'yaṃ mayi roṣakaṣāyite || śakraṃ prati tribhuvanaṃ bhraṣṭaśrīkamabhūttadā

2.52

mama śāpamivi
jñāya nandanapratime vane || kathaṃ sā rukmiṇī tatra ramate janasevite

2.53

tadete taravaḥ sarve saṃtvabhojyaphalā nṛṇām || vibhraṣṭasarvasaubhāgyāḥ kusu
mastabakojjhitāḥ

2.54

iyaṃ tu śāpanirdagdhā haracūḍāmaṇiḥ sarit || vāryasyāḥ syādapeyaṃ tu neveha sthātumarhati

2.55

prahāda uvāca
tadā sarvamabhūttatra yadyadāha ca vai muniḥ || vāci vīryaṃ hi viprāṇāṃ nirmitaṃ viṣṇunā svayam

2.56

sā tu devī tathā vṛttamavekṣya bhṛśaduḥkhi
tā || mene duratyayaṃ devamāpatattatpunaḥpunaḥ

2.57

tatastu sā viniścitya maraṇaṃ duḥkhabheṣajam || uttarīyāṃbareṇeva bahiḥ kiṃcidaprabaddha tu

2.58

athāvabudhya tatsava sarvabhūtaguhāśayaḥ || tāṃ jñātvā satvaraṃ cā''gātkuparṇena dayānidhiḥ

2.59

darśaṃ tāhaśīṃ devīṃ kaṇṭhapāśakarāṃ vibhuḥ
adhastāttaruśākhāyāṃ nimīlitavilocanām

2.60

vibhraṣṭabhūṣaṇagaṇāṃ kṛśadehavarṅgīṃ mlānanānanāmbujarucaṃ maraṇe prasaktām || mene sa vimrahavatīṃ
karuṇāṃ kṛpālustāṃ saukhyadāṃ guṇavatīṃ praṇatārtihantrīm

2.61

saṃśutya sā'pi patagādhipate ravaṃ vai pronmīlya netrakamale'tha dadarśa kṛṣṇam
sāmanyata trikavivartitalocanāṅgaṃ prāṇaṃ tamiṣṭasuhṛdaṃ nijajīvanātham

2.62

sā romaharṣaviśā trapayā parītā kopānurāgakaluṣā kṛtavipra
lāpā || saṃvardhitadviguṇaśokabharā ca devī nānārasaṃ bata ddaśorviṣayaṃ prapede

2.63

tasyāḥ sasādhvasavisargacikīrṣitāyāḥ pāśaṃ vyapohya karacāru
saroruheṇa || ādāya pāṇimṛtopamayā ca vācā saṃjīvayannidamudāramudājahāra

2.64

śrīkṛṣṇa uvāca || || kimetatsāhasaṃ bhīru cikī
rṣasyavicāritam || nanu devi mamācakṣva kiṃ nu te khedakāraṇam

2.65

tvaṃ vidyā'haṃ paro bodhastvaṃ māyā ceśvarastvaham || tvaṃ ca buddhirahaṃ jīvo
viyogaḥ kathamāvayoḥ

2.66

tvayā vimohitātmāno bhrāmyantyajabhavādayaḥ || sā kathaṃ kṣubhyasi tvaṃ tu kiṃ svadhāma na budhyase

2.67

tvayā
hi baddhā ṛṣayaste carantīha karmabhiḥ || tāṃ tvāṃ kathamṛṣiḥ śanuṃ śaktuyādharavarṇini

2.68

śikṣārthaṃ tviha lokānāmevaṃ me devi ceṣṭitam || manmā
yayā samāviṣṭaḥ kurute vivaśaḥ pumān || paśya kopaparītātmā yaḥ sa śānto munīśvaraḥ

2.69

prahāda uvāca || || so'bhyetya bhaktvina
śro'stha durvāsā munisattamaḥ || vicārya manasā sarva paścāttāpākulāśrayat

2.70

kiṃ mayā kṛtamityuktvā tatsamīpamupāgamat || apatadvikṣuṭhanbhūmau daṇḍavaccāśrusaṃplutaḥ

2.71

pitarau jagato devau kṣāmayāmāsa dīnavat || tuṣṭāva sūktavākyaistu rahasyairbhaktisaṃyutaḥ

2.72

āha cedaṃ jagannāthaṃ yadi mayyastyanugrahaḥ || tadā puraiva saṃyogo deva devyā vidhīyatām

2.73

atha prahasya govindastamāha munisattamam || na hi te vacanaṃ jātu mṛṣā bhavitumarhati

2.74

mayaivaṃ vihitaḥ setuḥ kathamucchedyatāṃ dvija || sadbhirācaritaḥ setuḥ siddho lokasya pālakaḥ

2.75

dinedine dvikālaṃ ca āyāsye munisattama || vinodayiṣye tāṃ tāṃ tu munikanyāṃ ca kāmyayā

2.76

tuṣyāmi sādhunairnānyairmatkathākathanairapi || yathā saṃpūjya māmatra mama prītirbhaviṣyati

2.77

yadā ca mayi kuṇṭhamadhirūḍhe mahāmune || pravekṣyati tadā tejo mama sarvaṃ trivikrame

2.78

rukmiṇīyaṃ ca manmūrteḥ saṃyogaṃ punareṣyati || iyaṃ bhāgīrathī cāpi sāgareṇa samā guṇaiḥ || tyaktvā hyaśeṣaduḥkhāni sukhaṃ caiva gamiṣyati

2.79

anugrahaṃ vidhāyaivamṛṣiṇā saha keśavaḥ || viveśa svapurīṃ tatra vidhāyopāṃtikaṃ munim

2.80

sāpi devī ca saṃbudhya tadā tasya viceṣṭitam || anugrahādgavato babhūva vigata jvarā

2.81

yataśca muktā duḥkhena tatra devī haripriyā || tato bhāgīrathī sā tu gaditā duḥkhamocinī

2.82

amāvāsyāṃ paurṇamāsyāṃ yastasyāḥ saṃgame śubhe || snāyādaśeṣaduḥkhāttu sa naraḥ parimucyate

2.83

aṣṭamyāṃ ca caturdaśyāṃ navamyāṃ cāvalokitā || narāṇāṃ rukmiṇī devī sarvānkāmā nprayacchati

2.84

ityetatkathitaṃ devyā ṛṣayo duḥkhamocanam || anugrahaśca devasya kiṃ bhūyaḥ śrotumicchatha

2.84.p1

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ saptame prabhāsakhaṇḍe caturthe dvārakāmāhātmye rukmiṇīduḥkhamocanavarṇanaṃnāma tṛtīyo'dhyāyaḥ

Linked texts (3)