Pramāṇa · Search · About · API

Purushottakhanda 15

Puruṣottakhaṇḍa 15

Language
Sanskrit

15.2

āgatya ca jagannāthaṃ cirādutkaṇṭhamānasaḥ | daṇḍavatpraṇanāmā'saughanaromāñcakañcukaḥ
namobrahmaṇyadevāya gobrāhmaṇahitāya ca | praṇatārtivināśāya caturvargaikahetave

15.3

hiraṇyagarbhapuruṣapradhānavyaktarūpiṇe | oṃ namo vāsudevāya śuddhajñānasvarūpiṇe

15.8

ityuccaranstutiṃ bhūpaḥ sānandāśruvilocanaḥ | pradakṣiṇaṃ punaḥkurvannanāma ca punaḥ punaḥ
tato'nyā devatā yā caitatra gacchanmudānvitāḥ | tuṣṭuvuḥpraṇatādevaṃkṛtāñjalipuṭā mudā
sahasraśīrṣāpuruṣaḥ sahasrākṣaḥ sahasrapāt | sa bhūmiṃ sarvatovyāpyaadhyatiṣṭhaddaśāṅgulam
yaḥ pumānparamaṃ brahma paramātmeti gīyate | bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca sarvaṃ puruṣa eva tat
etāvānasya mahimā jyāyāneṣa pumānprabhuḥ
pādo'sya viśvābhūtāni tripādasyā'mṛtaṃ divi

15.14

chandāṃsijajñiretvattastvattoyajñapumānapi | tvatto'śvāścavyajāyantagāvomeṣādayastathā
brāhmaṇāmukhatojātābāhujākṣatriyāstava | viśastavorujāpadbhyāṃtathāśūdrāḥsamāṃgatāḥ
manasaścandramā jātaścakṣuṣaste divākaraḥ | karṇābhyāṃ śvasanaḥ prāṇairjihvāyāhavyavāḍapi
nābhito gaganaṃdyauścamūrdhnastesamavartata | pādābhyāṃ tedharājātādiśaścā'śrotrutergatāḥ
saptā''sanparidhayastvattaekaviṃśatsamiccavai | carācarāḥsarvabhāvāstvattaevahijajñire
tvamevajagatāṃ nāthastvameva paripālakaḥ | ugrarūpaśca saṃhartā tvameva parameśvara !

15.16

tvameva yajño yajñāṃśāstvaṃyajñeśaḥparātparaḥ | śabdabrahmaparaṃ tvaṃ hi śabdabrahmā'siviśvarāṭ
svarāṭ samrāḍ jagannātha! virāḍasi jagatpate !
adhaścordhvaṃ ca tiryaktvaṃ tvayā vyāptaṃ jaganmaya !

15.18

prāpnuvanti paraṃsthānaṃtvayyajantaścayājñikāḥ | bhojyaṃbhoktāhavirhotāhavanaṃtvaṃphalapradaḥ
samastakarmabhoktātvaṃ sarvakarmātmakaḥ prabho !| sarvakarmopakaraṇaṃ sarvakarmaphalapradaḥ

15.20

karmaprerayitā tvaṃ hi dharmakāmārthasiddhidaḥ | tvāmṛtemuktidaḥko'nyohṛṣīkeśanamostute
namo'stvanantāya sahasramūrtaye sahasrapādākṣiśirorubāhave
sahasranāmne puruṣāya śāśvate sahasrakoṭīyugadhāriṇe namaḥ

15.30

vayaṃ cyutādhikārāstvāṃ prapannāḥśaraṇaṃprabho !| trāhinaḥpuṇḍarīkākṣa agatīnāṃgatirbhava
saṃsārapatitasyaiko jantostvaṃśaraṇaṃprabho !| tvatsṛṣṭautvādṛśonāstiyaudīnaparipālakaḥ
dīnānāthaikaśaraṇaṃ pitā tvaṃ jagataḥ prabho !| pātāpoṣṭā tvameveśa sarvāpadvinivārakaḥ
trāhi viṣṇo jagannātha! trāhi naḥparameśvara !| tvāmṛte kamalākāntakaḥśaktaḥparirakṣaṇe
antaryāminnamaste'stu sarvatejonidhe namaḥ
itistuvantaste devāḥ praṇipatya punaḥ punaḥ | indradyumnenasahitā vahirbhūya dvijottamāḥ
kṣetraṃ śrīnarasiṃhasyagatvāttaṃ praṇipatya ca | namaskṛtyaparāṃ bhaktikṛtvā'bhyarcyanṛkesarim
nīlācalādreḥ śikharaṃ yatrāprāsādāuttamaḥ | yayustepadmanidhināsāīṃsambhārakāraṇāt
dadṛśuste mahāprāṃśuṃ vyāptaṃgaganamaṇḍale | utkṣiptaṃta vindhyagiriroddhuṃbhānorgatiṃkimu
vyaśnuvānaṃ diśaḥ sarvā vicitraghaṭanojjvalam
bahukālavyatikrāntasvastibhaṅgivicitrakam

15.34

tataśca cintayāmāsa indradyumnaḥ sa vaiṣṇavaḥ | ghaṭanārthe mayā yātaḥsatyalokamitaḥpurā
sunirādrutadṛṣṭipathagaḥ pūrṇaḥprāsāda uttamaḥ | anugrahādvai devasya nā'tra mānuṣapauruṣam
manvantarasamāptiḥ kva sūryacandrendrarodhikā | tathāpitiṣṭatecāyaṃprāsādohyeṣadurlabhaḥ
valmīkasaṭṭaśā hote prāsādā mānuṣaiḥ kṛtāḥ
śīryanti rohaṇairvṛkṣaiḥ svalpakālagatāyuṣaḥ

15.36

madanukrośabuddhyā tu rakṣitaṃ bhavanaṃ hareḥ | tatastānsa sahāyānvai jagāda praśrayaṃ vacaḥ
jānīta jagadīśasya prāsādaṃ kāritaṃ mayā | āvirbabhūva bhagavāndārurūpavapuḥsvayam
tadāntarikṣagā vāṇī māmuvācā'śarīriṇī

15.36-2

sahasrapāṇisaṃmitaṃ nīlādreḥ śikharopari | prāsādaṃ kārayasveti sthiteye jagadīśituḥ
etatpratiṣṭhānavidhau svayamatrā''gamiṣyati | padmayoniḥsvayaṃsārddhaṃsiddhabrahmarṣidaivataiḥ
tadatra kriyate ko vā sambhāro jñāyate katham
ityuktavantaṃ te procurdevā bhagnādhikāriṇaḥ

15.41

devā ūcuḥ
na jānīmo vayamapi tadasmākaṃ gururguruḥ | idānīṃ na vaśe'smākaṃ sahi svargapurohitaḥ
padmanidhiruvāca
svāminvidheścānujñānādāgato'smi tvayā saha
karttavyaṃ kiṃ mayā cā'tra kimvā vastu pratīkṣyate

15.45

jaiminiruvāca
itihyālpyamānānāṃ nāradaḥ purataḥ sthitaḥ | brahmaṇā preṣitaḥ pūrvaṃ sarvaśāstraviśāradaḥ
sarvasambhāravastūni yathāśāstraṃmune kuru | sampādiyiṣyati tava śāsanātpadmakonidhiḥ
taṃ dṛṣṭvā te mudā yuktā uttasthurbrahmaṇaḥ sutam | ṣaḍarghyapūjayā tasyapūjāṃcakre nṛpottamaḥ
praṇemuste'pi taṃ devā manuṣyākāradhāriṇaḥ
ūce tamindradyumno'pi pratiṣṭhāvidhivastuni

15.4

nā'haṃvedmi muniśreṣṭha! cirāttyaktaḥ purodhasā| ādeśayakramādbrahmansampādyaṃ yadyadeva hi
pañcaviṃśo'dhyāyaḥ
rathanirmāṇavarṇanam
jaiminiruvāca
ityukte nāradaḥ so'tha yathāśāstraṃ vicārya vai| ālekhyakramaśaḥ patre rājñetasmai nyavedayat
rājā'pi patraṃ tacchrutvāso'vadhārya punaḥpunaḥ| pradadaupadmanidhaye likhitānyatrayānivai
sampādya padmanidreśālāṃ svarṇamayīṃ kuru| brahmaṇaḥ sadanaṃ divyaṃ brahmarṣīṇāñcanirmalam
indrādīnāṃ surāṇāṃ ca siddhānāṃ martyavāsinām
munīndrāṇāṃ nivāsāya rājñāṃ pātālavāsinām

15.8-2

tathā ca nāgarājñānāṃ nidhe! trailokyavāsinām| yathāyogyāsaneyuktaṃgṛhaṃgṛhama tandritaḥ
kārayā''śu nidhe! dravyasambhāraṃyāvadevatu| viśvakarmā'picattavasāhāyyaṃracayiṣyati
ityādiśantaṃ sa munirindradyumnamuvāca vai| sambhārānnṛpagetaddhi kartavyaṃ vyavadhānataḥ
svarṇaiḥ sughaṭitaṃ sādhurathatrayama laṅkṛtam| dukūlaratnamālādyairbahumūlyairdṛḍhaṃ mahat

15.12

śrīvāsudevasya ratho garuḍadhvajacihnitaḥ| padmadhvajaḥ subhadrāyā rathmūrddhani dhāryatām
rathaḥ ṣoḍaśacakrastu viṣṇoḥ kāryaḥ prayatnataḥ| caturdaśa balasyaiva subhadrāyāstu dvādaśa
hastaṣoḍaśavistāro rathaścakradharasya tu| caturdaśa balasyaiva subhadrāyāstu dvādaśa
āsanaṃ jagatāṃ bhūyaḥ svayaṃ svāsanavigrahaḥ
tadyāne jagatāṃ nāśastato yānaṃ na vidyate

15.14-2

paśyeccarācaraṃ viśvaṃ jñānādatha sunirmale| sthito hastatale nityaṃ nirmalastasyadarpaṇaḥ
talasthatvādbhāsau tālaḥ sadā tenā'ṅkitaḥ prabhuḥ
tataḥ sa eva śeṣasya balabhadrāvatāriṇaḥ

15.16-2

athavātmāriṇaḥ kāryaṃsīramevadhvajottamam| dhvajaḥ sunirmalaḥ kāryastasmāttāladhvajomataḥ
na vāsitavyo devo'sāvapratiṣṭhe rathe nṛpa!| prāsādemaṇḍape vāpipuretanniṣphalaṃ bhavet
tasmātpratiṣṭhā prathamaṃ hareḥ kāryārathasya vai| sambhāraḥ kriyatāṃtasyahyanuṣṭheyāmayātusā
ityājñāmatipṛturlabdhvā śīghramāyāmyahaṃ nṛpa!| tasya tadvacanaṃśrutvāghaṭitaṃsyandanatrayam
nidhisampāditairdravyairekāhnādviśvakarmaṇā
svakṣaṃ sucakraṃ sustambhaṃ suvistīrṇaṃ sutoraṇam

15.21

sudhvajaṃ supatākaṃ ca nānācitramanoharam| vicitrabandhamithunaputtalīvalayānvitam
arddhahāṭakanirvyūḍhaṃ sākṣādvirathopamam| mreṣagambhīranirghoṣaṃ dṛṣṭvā karṣaguṇairyutam
vātaraṃhohayairyuktaṃ śatasaṅkhyaiḥ sitaprabhaiḥ

15.23

yathāśāstravidhānena nāradena pratiṣṭhitam| sulagne sumuhūrtte ca sutithau jyotiṣodite
munaya ūcuḥ
bhagavañjaimane! brūhi sarvajño'si mato hi naḥ

15.26

vidhinā kena hi rathaḥ pratiṣṭhāpyoharerayam| yathāvadvada noyenajānīmovidhivistaram
jaiminiruvāca
yathāpratiṣṭhitaṃ tena nāradena mahātmanā| tadvo vadiṣyāmi vidhiṃ yathā dṛṣṭaṃ purā mayā
rathasyeśānadigbhāge śālāṃkṛtvāsuśobhanām| tanmadhyemaṇḍapaṃ kṛtvāveditatrasunirmalām
caturasrāṃ caturhastamitāṃ hastocchritāṃ dvijāḥ| pratiṣṭhāpūrvadivaserātrāvuttarataḥ śubhe
muhūrtte svastivācyā'tha kārayedaṅkurārpaṇam| dvātriṃśaddevatābhyaścabaliṃdatvāyathāvidhi
prātastato vedikāyāṃ madhye maṇḍalamālikhet
padmaṃ vā svastikaṃ vā'pi kumbhaṃ tatra nidhāpayet

15.33

pañcadrumakaṣāyaṃ ca tanmadhye pūrayetsudhīḥ| gaṅgādipuṇyatoyāni pallavānsa sumṛttikāḥ
sarvagandhānpañcaratnasarvauṣadhigaṇaṃ tathā| pūrayitvā vidhānena ācāryaḥ prāṅmukhaḥśuciḥ
viṣṇuṃ smaranpañcagavyaṃ paścādapi prapūrayet| dukūlaveṣṭitaṃkaṇṭhe mālyairgandhaiḥsuśobhanaiḥ
phalapallavasaṃyuktaṃ kṛtakautukamaṅgalam| pūrayettatra deveśaṃ narasiṃhamanāmayam

15.38

mantrarājena vidhivadupacārai stathāntaraiḥ| prārthayitvāprasādāyatasminnāvāhya taṃ harim
bāhyopacārairvividhaiḥpūjayedvidhivaddvijāḥ | vāyavyāṃtasyakumbhasyasamidājyacarūṃstathā
aṣṭottarasahasraṃ ca juhuyādvidhivadguruḥ| sampātānprāpayettatra kumbhamadhye tadantataḥ
rathaṃ suśobhanaṃ kṛtvā patākāgandhamālyakaiḥ| sarvāṅgesecayettasyagandhacandanavāribhiḥ
dhūpayetkālāguruṇā śaṅkhakāhalanisvanaiḥ
dhvaje tasya nṛsiṃhasya pratiṣṭhāpya samīraṇam

15.40

pūjayitvā vidhānena raktasraggandhamālyakaiḥ| imaṃ mantraṃ samuccārya suparṇaṃprārthayettataḥ
yo viśvaprāṇahetustanurapi ca hareryānaketusvarūpo,
yaṃ sañcintyaiva sadyaḥ svayamuragavadhūgarbhabhāḥ patanti
cañcuccaṇḍorutuṇḍatruṭitaphaṇivasāraktapaṅkāṅkitāsyaṃ,
vande chandomayaṃ taṃ khagapatimamalaṃ svarṇavarṇaṃ suparṇam

15.44

brahmaghoṣaiḥ śaṅkhanādairnānāvādyasuvistaraiḥ| rathamūrdhni sthāpayettaṃ cārusūktaṃ samuccaran
tasyopariṣṭhāttaṃ kumbhaṃ samantātplāvayannratham| triruccaranmantrarājaṃ secayedbrahmaṇā saha
tataḥ pūrṇāhutiṃ dattvā brahmaṇedakṣiṇāṃ dadet | ācāryadakṣiṇāṃdadyādyenatuṣyatitadguruḥ
brāhmaṇānbhojayedante pāyasairmadhusarpiṣā| dvādaśākṣaramantreṇabalabhadrasya kārayet

15.47

lāṅgalaṃ ca pavitranmantraḥ syāllāṅgaladhvaje| athavā dvipaḍavarṇopi mūlamantraḥ prakīrtitaḥ
lakṣmīsūktena bhadrāyāḥ pratiṣṭhāpyorathastathā| nābhihṛdānmurāre stvaṃtrahmāṇḍāvalirūpadhṛk
āsanaṃ caturrāsyasya śriyo vāsa ! sthiro bhava
imaṃ mantraṃ samuccārya dhvajapadmaṃ samucchrayet

15.51

iyānviśeṣo haviṣā trayāṇāṃ ca pṛthakpṛthak| pañcapañcabhirhotavyamekaikaṃ tu vibhāgaśaḥ
itthaṃ rathānpratiṣṭhāpyasuvarṇaṃ gāṃcavastrakam| dhānyaṃcadakṣiṇāṃdadyātsamyagdevasyabhaktitaḥ
evaṃ pratiṣṭhite tatra syandane'tha subhūṣite | āropya devaṃ vidhivadbrahmaghoṣapuraḥsaram
jayamaṅgalaśabdaiśca nānāvādyapuraḥsaraiḥ| cāmarāndolanairdhūpaiḥ puṣpavṛṣṭibhireva ca

15.64

brāhmaṇaiḥ kṣatriyairvaiśyairnīyate sma rathaṃ prati| hayaiḥ sulakṣaṇairdāntairbalīvardairathāpi vā
puruṣairviṣṇubhaktairvā netavyā hyapramādataḥ| prīṇayitvā janaṃ sarvaṃ bhakṣyabhojyādilepanaiḥ
rathasyopari devebhyo bali mantreṇabhodvijāḥ| baligṛhṇantubhodevāādityācavasavastathā
marutaścāśvinau rudrāḥ suparṇāḥ pannagā grahāḥ | asurāyātudhānāśca rathasthāścaiva devatāḥ
dikpālā lokapālāścayecavighnavināyakāḥ| jagataḥ svastikurvantu divyā maharṣayastathā
avighnamācarantvetemā santu paripanthinaḥ | saumyā bhavantutṛptāśca daityā bhūtagaṇāstathā
tatastu nīyate devaḥ samabhūmau samuccaran | mantraṃ vaiṣaṇṇavaṃgāyatrīṃ viṣṇoḥ sūktaṃpavitrakam
vāmadevyaṃḥ pavitraṃśca mānastoketi rathantareḥ| tataḥpuṇyāhaghoṣeṇakṛtavādyitraniḥsvanam
śanaiḥ śanairatho neyo rathaḥsnehāttucakriṇaḥ| tatrotpātānpravakṣyāmirathe'tradvijasattamāḥ
īśābhaṅge dvijabhayaṃ bhagne'kṣe kṣatriyakṣayaḥ | tulābhaṅge vaiśyanāśaḥ śamyā śūdrabhayaṃ bhavet
yugabhaṅge tvanāvṛṣṭiḥ pīṭhabhaṅge prajābhayam | paracakrāgamaṃ vidyāccakrabhaṅge rathasya tu
dhvajasya patane viprā nṛpo'nyo jāyatedhruvam | pratimābhaṅgatāyāṃ turājñomaraṇamādiśet
vyaste tu rathe viprāḥ sarvajānapadakṣayaḥ | utpanneṣvevamādyeṣu utpāteṣvaśubheṣu ca

15.66

balikarma punaḥ kuryācchāntihomaṃ tathaivaca | brāhmaṇānbhojayedbhūyo dadyādbrāhmaśanicaivahi
pūrvottare ca digbhāge rathasyā'gniṃ prakalpayet
samidbhirvṛ tamadhvājyamūlāgrābhiśca homayet

15.66-2

pālāśābhirdvijaśreṣṭhā mantrarājena dīkṣitaḥ| somāyā'gnayeprajābhyaḥ prajānāṃ pataye tathā
grahebhyaśca brahmaṇe ca dikpālebhyastadantataḥ| yatra yatra rathe dopāstatra tatra cadīkṣitaḥ
juhuyātpratiṣṭhāmantreṇa viśeṣaḥ sarvato bhavet
brāhmaṇaiḥ sahitaḥ kuryāddhomānte śāntivācanam

15.70

svasti bhavatu viprebhyaḥ svasti rājñe'stu nityaśaḥ
gobhyaḥ svasti prajābhyastu jagataḥ śāntirastu vai

15.71

svastyastu dvipade nityaṃ śāntirastu catuṣpade
śaṃ prajābhyastathaivā'stu śaṃ tathā''tmani cāstu naḥ

15.72

śāntirastu ca devasya bhūrbhuvaḥsvaḥśivaṃ tathā
śāntirastu śivaṃ cā'stu sarvataḥ svastirastu naḥ

15.8-3

tvaṃ deva! jagataḥ sraṣṭāpoṣṭācaiva tvameva hi | prajāḥ pālaya deveśa! śāntikuru jagatpate
yātrākāraṇabhūtasya puruṣasya ca bhūpate !| duṣṭāngrahāṃstu vijñāyagrahaśānti samācaret
gālo'bhyāgātsasainyaḥ sankruddhastaṃ nīlaparvatam
dṛṣṭvā pratiṣṭhāsambhāraṃ martyaiḥ svapne'pi durlabham

15.14-3

vismayatāviṣṭacetāḥsatasthaugālonarādhipaḥ|kimetaditivṛttāntaṃkovākārayatīdṛśam
yattvādivyaṃ sa vijñāya indradyumnaṃ narādhipam | brahmalokādāgataṃ taṃ karttāraṃ devaveśmanaḥ
pratiṣṭhāpayituṃ devaiḥ sārddha sambhārakārakam | sahitaṃ padmānadhinā guruṇā nāradena ca
brahmāṃcā''gamiṣyantaṃpratiṣṭhāyai surottamam | śrutvāsarvaṃcavṛttāntaṃtadrājādivyaceṣṭitam
mene kṛtārthamātmānaṃ tadrājye paramādbhutam | itaḥ śreyaskaraṃ karma na bhūtaṃ na bhaviṣyati
tadasya nikaṭe sthitvā jñātvā karmakramaṃ vidhim
utsavāṃścā'pi vijñāye kariṣye prativatsaram

15.20-2

amuṃ dārumayaṃ sākṣādbrahmarūpaṃ janārdanam | abhāgyopacayādetāvantaṃ kālaṃ na jānataḥ
asevyamānena kṛtaṃ janmaiva viphalaṃ mayā | tadenamindradyumnaṃ vai praṇipatya jagadgurum
mahābhāgavataśreṣṭhaṃ brahmalokādihāgatam | upetya śaraṇaṃ sākṣāddṛṣṭvā nārāyaṇaṃ vibhum
pratiṣṭhitaṃ vai prāsāde muktimeṣyāminiścayam | vaikuṇṭhaṃsapratiṣṭhāpyamacryaivāropayiṣyati
brahmalokaṃ gato yovaikiñcittauso'vatiṣṭhate | upacārānsamādiśyakoṣaṃsambhṛtyacaprabhoḥ
brahmaṇā sahito'vaśyaṃ punaryāsyati tattakṣayam
vicārya mantribhiḥ sārddhaṃ tato gālo'pi vaiṣṇavaḥ

15.23-2

indradyumnasya nikaṭaṃ vinītaḥ prayayau mudā | gatvā taṃ dūrato dṛṣṭvā praṇipātapuraḥsaram
baddhāñjalipuṭo rājā mūrdhnivīkṣansasādhvasam | śanaiḥśanairyayautasyanikaṭaṃgālapārthivaḥ
deva ! tvaṃ rājarājo'si martyo'si brahmalokagaḥ
kiṃ staumi nṛpakīṭo'haṃ tvāṃ jīvanmuktamīśvaram

15.27

ajñātavāmahimānaṃ te sacivairmantrayanmuhuḥ | yoddhumabhyāgato deva! dṛṣṭvā te pauruṣaṃ mahat
atimānuṣamāścaryaṃ padaṃ cā'pi śacīpateḥ | dṛṣṭvai tanniścitaṃ deva! brahmalokāgatasya hi
īdṛśaṃ hi mahatkarma yadājñākṛnmahānidhiḥ | cetaḥ prasādapravaṇaṃ mayi dhehi surottama !
trailokyavāsino devā yadājñāvaśavartinaḥ

15.3-2

indradyumnadvārābhagavatpratiṣṭhāyojanavarṇanam
jaiminiruvāca
nirutpātaṃ sa me deśe vidhivarttatayā'pi ca| prāsādanikaṭaṃ devāḥ prāpitāḥ sumuhūrttake
tataḥ śālāsumahatī ratnavarṇavinirmitā | nideśādindradyumnasya nirmitā viśvakarmaṇā
samārcanāyāṃ vastūni havīṃṣi ca samitkuśāḥ
bhojyaṃ nānāvidhaṃ gītanṛtyāṃśrva vividhāṃstathā

15.5

sāmrājye yādṛśī pūrvaṃ sampattirabhavatkṣitau | tataḥ śreṣṭhatarā viprāḥ pratiṣṭhāyāmabhūvṛha
gālonāma mahīpālastadā kṣititale'bhavat
so'pyatra pratimāṃ kṛtvā mādhavākhyāṃ dṛṣanmayīm

15.36-3

sthāpayitvā'tra prāsāde pūjayāmāsaśraddhimat | kanīyāṃsaṃca prāsādaṃ nirmāyanṛpasattamaḥ
tatratāṃsthāpayāmāsatatoniṣkṛṣyasādaram | tato'syanṛpatirdūtamakhācchrutvāsyakarmatat
jaiminiruvāca
itthaṃ vijñāpayantaṃ taṃ gālaṃ nṛpatikuñjaram | smayamāna uvācedaṃ rājankiṃ bahubhāṣase
bhavānapi harerbhaktaḥ sārvabhaumomahīpatiḥ | sāmānyametadrājñāṃ vai bhūsvāmyaṃ bhuvi varttatām
sāmprataṃ hi bhavānatra pṛthivyāmekapārthivaḥ | nṛpāyattāḥ kriyāḥ sarvāmartyānāmamṛtāmapi
aṣṭadikpālakāṃśaistu brahmaṇā nirmito nṛpaḥ | na hyalpapuṇyakṛdrājā prajāpālanatatparaḥ
iha kīrtiṃ ca dharmaṃ ca yatragacchensuvartmani | prāpnoti rājaśārdūlaviśeṣāttuvaiṣṇavaḥ
prāsāde sthāpayedyastu harerarcāṃ vidhānataḥ | na dehabandhamāpnoti yātiviṣṇoḥ paraṃ padam
mādhavapratimāmetāṃ dārvīṃ śubhalakṣaṇām | sākṣānmuktipradāṃ bhūpasvayaṃ sthāpitavānasi
nirvighnaṃ karma te jātaṃ mamamanvantaraṃ gatam | bhavedvā saṃśayo me'tra nasvatanraśruturmukhaḥ
pratijñāyai prārthito'yaṃ tadanyaḥ sthāpayetkatham
sākṣāddārvavatārasya prāsādasya nṛpottama !

15.45-2

sannidhānena cedatra vidhātā'nugrahiṣyati | tadenaṃ sthāpayitvā tu catūrūpaṃ janārdanam
samarcya tvāṃ gamiṣyāmityavedhopavariṣyasi | nityopahāraṃyātrāṃśca utsavāṃśca jagatpateḥ
yānevopadi śeddevaḥ svayaṃ vā prapitāmahaḥ | tāṃstānprayatnātkurvīta rājā vai dharmapālakaḥ
tataḥ sagālo nṛpatiḥ śrutvā taccintitaṃ svayam | indradyumnādiṣṭametaditiprāpa parāṃ mudam
tasthau tasyā'ntike gāla ājñākāra iva svayam | tattadāśukarotyeṣa indradyumnoyadādiśat
evaṃ sambhṛtasambhāraḥ siṃhāsanagataḥ prabhuḥ | devaiḥ parivṛtaścendradyumnaḥ śakra ivā''babhau
tato'śrūyanta ninadā divyadundubhijāḥ śubhāḥ | mṛdaṅgaveṇuvīṇāditālakāhalaniḥsvanāḥ
airāvatādikariṇāṃ bṛṃ hitāni bahūni khe | samantājjayaśabdāśca puṣpavṛṣṭivimiśritāḥ
ākāśagaṅgāsalilakaṇā mandāramiśritāḥ
divyasraglepadhūpānāṃ gandhā divyāpinastathā
vaimānikānāṃ devānāṃ kiṅkiṇījālaniḥsvanāḥ

15.51-2

tataścatejasāṃ rāśī rodasīmandhapūrakaḥ | ābirāsītkṣitigatanayanācchādako dvijāḥ
uttolitākṣimālābhiḥ prajābhirvīkṣitaḥ puraḥ | tataḥ kramātsandadṛśe khimānāgyraṃ prajāpateḥ
svarṇahaṃsaśataiḥ skandhenohyamānaḥ samantataḥ | dikpālaiścāmaravyagrahastairāsevitaḥ puraḥ
jāhnavīyamunānīraprakīrṇakaraḍe'bhitaḥ | pārśvayoścandrasūryābhyāmubhābhyāmātapatrake
dhārthamāṇe śanairvāyogaticañcalacolake | brahmarṣibhirgautamādyaiḥ stūyamāno rahasyakaiḥ
tanmadhyasthaḥ prajānātha ! indradyumnādibhiḥ stutaḥ
āluloke devagaṇairjayaśabdairabhiṣṭutaḥ

15.54

rambhādikābhirveśyābhirnṛtyatelamasasādhvasam | hāhāhūhūprabhṛtibhirgīyamānaścagāyakaiḥ
siddhavidyādharagaṇaiḥ sādaraṃ copavījitaḥ | kṛtāñjalipuṭairdūrattapasvibhirupāsitaḥ
sāvitrīśārade tasya vākyavandhairvicitrakaiḥ
toṣamāsādayantyau ca ko'nyastattoṣaṇe kṣamaḥ

15.55

jāhnavīyamunānīraprakīrṇitakalevaraḥ | ye ca gandharvasiddhādyā nāradapramukhā dvijāḥ

15.60

vetrahastāḥ savinayā divyasopānadarśanāḥ | sammardaḥ samahātnāsīddevānāṃ divigacchatām
nako'pigaṇayate devaḥ kovākenapathāvrajet | ahaṃpūrvikayā teṣāṃ vrajatāṃ tridivaukasām
samsardātiśayātteṣāṃ viśraṃśo'bhūtsvavāhanaiḥ | sraṣṭā pātācasaṃharttājagatāyojananmayaḥ
sākṣādvrajatitatraivāṃsurāṇāṃmahimākutaḥ | taṃ dṛṣṭvāsādhvasātsannomattayāvaddhāñjalirnṛpaḥ
naidaivairgālarājena nāradapramukhena ca | sahito dharaṇīṃ prāyātsāṣṭāṅgaṃ praṇipatya ca

15.26-2

utthāya parayā bhaktyā prahṛṣṭenāntarātmanā | pulakāṅkitasarvāṅgo svaṃ manvānaḥ kṛtārthakam
purato jagadīśasya paśyañchudvapitāmaham | kṛtāñjalipuṭo rājā mamajjā''nandasāgare
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāharuyāṃ saṃhitāyāṃ dvitīyevaiṣṇavakhaṇḍāntargatotkalakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye jaiminiṛṣisamvāde
bhagavatpratiṣṭhāyojanaṃnāmaṣaḍviṃśo'dhyāyaḥ

15.6

saptaviṃśo'dhyāyaḥ
indradyumnadvārā bhagavanmūrtticatuṣṭayapratiṣṭhāpanavarṇanam
jaiminiruvāca
athā'ntarikṣācciḥśreṇī ratnakāñcananirmitā | saṃlagnā pādasampīṭhe padmayonervimānagā
sā kṣitisapṛṣṭamūlā vai vidhātūravahohaṇe | caturvyāsāyatārpānasopānaśreṇisaṃyutā
rathaprāsādayormadhye śaṃkracāpāṅkavā'ṃśumān | āvirbabhūva sahasāsā'dbhutaṃ vīkṣito janaiḥ
tato gandharvarājaistu ratnavetrakarairdvijāḥ | eṣapanthāḥ prabho hohi ityādeśitamārgakaiḥ
durvāsaso nāradasya karayordattahastakaḥ | sopānairavatīrṇā'tha punānaścakṣuṣā jagat
smayamāno rathāndṛṣṭvā prāsādaṃ samalaṅkṛtam
digantavyāpinīṃśālāṃ ratnastambhopaśobhitām

15.8-4

śakrasyā'pyadbhutakarīṃ sarvasambhārasambhṛtām | avātaradvimānātsa devabrahmarṣirājabhiḥ
kirīṭadattāñjalibhiḥ stūyamānaḥ samantataḥ
kaṭākṣeṇā'nugṛhṇāti yāṃ diśaṃ sa pitāmahaḥ

15.13

tatrā'ñjalīnāṃ sammardāḥ koṭyaḥ śirasā dhṛtāḥ | pādābjapraṇataṃ dṛṣṭvā indradyumnaṃprajāpatiḥ
uvāca praśrayagirāsmitabhinnoṣṭhasampuṭaḥ | aṅgulyānirdiśandevānpitṝnbrahmarṣitāpasān
siddhavidyādharānyakṣagandharvāpsarasastathā | ekatra militānsarvānyugapanmodanirbharān
paśyendradyumnabhāgyaṃ te sarvalokavaśīkaram | tvadarthamekadā sarve māṃ puraskṛtya saṅgatāḥ
ityuktvā prayayau śīghraṃ nārāyaṇarathaṃ tataḥ
praṇipatya jagannāthaṃ triḥ parītya pitāmahaḥ

15.20-3

ānandasindhusammagnaḥsaromāñcavapuḥsvayam | svamātmānaṃnunāvā'thapratyakṣaṃsvaragadgadam
brahmovāca
namastubhyaṃ namomahyaṃ tubhyaṃ mahyaṃ namonamaḥ | ahaṃ tvaṃtvamahaṃsarvaṃ jagadetaccarācaram
mahadādi jagatsarvaṃmāyāvilasitaṃtava | adhyastaṃtvayiviśvārmaṃstvayyaivapariṇāmitam
yadetadakhilābhāsaṃ tattvadajñānasambhavam | jñāte tvayivilīyeta rajjusarpādivodhavat
anirvācyamevedaṃ sattvāsattvavivekataḥ | advitīya jagadbhāsa svaprakāśannamo'stu te
viṣayānandamakhilaṃ sahajānandarūpiṇaḥ | aṃśaṃ tavopajīvanti yena jīvanti jantavaḥ
niṣprapañca! nirākāra! nirvikāra! nirāśraya !
sthūlasūkṣmāṇumahimansthaulyasūkṣmavivarjitaḥ !

15.21-2

guṇātīta! guṇādhāra! triguṇātmannamo'stu te

15.23-3

tvanmāyayāmohito'haṃsṛṣṭimātraparāyaṇaḥ | adyā'pinalabheśarmaantaryāminnamo'stute
tvannābhipaṅkajājjāto nityaṃ tatraiva saṃstuvan
nā'tikrimitumīśo'smi māyāṃ te ko'nya īśvaraḥ

15.25

ahaṃ yathā'ṇḍamadhye'sminpracitaḥsṛṣṭikarmaṇi | tathānulomakalitābrahmāṇḍebrahmakoṭayaḥ
sārddhatrikoṭisaṅkhyānāṃ viriñcīnāmapi prabho !
naiko'pi tattvato vetti yathā'haṃ tvatpuraḥ sthitaḥ

15.28

namo'cintyamahimne te cidrūpāya namonamaḥ | namodevā'dhidevāya devadevāya te namaḥ
divyādivyasvarūpāya divyarūpāya te namaḥ | jarāmṛtyuvihīnāya mṛtyurūpāya te namaḥ
jvaladagnisa্বরূপāya mṛtyorapi ca mṛtyave | prapannamṛtyunāśāyasahajānandarūpiṇe
bhaktipriyāya jagatāṃ mātre pitre namonamaḥ

15.30-2

praṇatārtivināśāya nityayogiṅgamostute | namonamastedīnānāṃ kṛpāsahajasindhave
parāya pararūpāya paramparāya te namaḥ | apārapārabhūtāya brahmarūpāya te namaḥ

15.31

paramārthasvarūpāya namaste parahetave | paramparāparavyāptaparatattvaparāya te

15.35

praṇatārtivināśāya namaḥ svātmaikamānave | purāyatprathitaṃ svāsminsṛṣṭibhārāvatāreṇa
tatkuruṣva jagannātha sahajānandarūpabhāk | tvayiprasanne kiṃ nātha durlabhaṃ mayi vidyate
tvayaivā'haṃ pṛthaglīlābhedādvinnaḥ kṛpā'mbudhe | ajñānatimiracchanne jagatkārānuhāntare
bhrāmyanna dvāramāpnoti tvāmṛte muktihetave

15.36-4

namo namaste jagadekavandya! surāsurābhyarcitapādapadma !
namonamastāpaharai kacandra! namonamaḥ śarmasubodhasāndra !

15.37

namonamaḥ kalpakadūrabhūta duṣprāpyakāmapradakalpavṛkṣa !
dīnā śaraṇyapraṇataikaduḥkhasaṅgoddhṛtau nityasubaddhapakṣa !

15.48

prasīda jagatāṃnātha! magnānāṃ duḥkhasāgare | kaṭākṣalīlāpātenatrāyasva karuṇākara!
stutvetthaṃ śrījagannāthaṃ vedārthaiḥ sa pitāmahaḥ | jagāma sīriṇaṃ draṣṭumavatīrṇadharādharām
praṇamyaparayā bhaktyā tuṣṭāva balinaṃ mudā | namaḥ śirastedeveśa āpastevigrahaḥ prabho
pādaukṣitirmukhaṃ vahniḥ śvasitāni samīraṇaḥ | manastehyoṣadhīnāthaścakṣuṣītedivākaraḥ
bāhavaḥ kakubhonātha namastejñānadarpaṇa !| caturdaśānāṃ lokānāṃmūlastaṃbhāyasīriṇe
padmāmbhojaprapannānāṃ namaḥ pāpaughadāriṇe | anantavaktranayanaśrotrapādākṣivāhave
namo'nādimahālakṣmyai stomodbhavabhānave | trayīmayātrighādoṣanāśāyavyavatāriṇe
phaṇāmaṇiphaṇākāra kṣitimaṇḍaladhāriṇe | namaḥ kālāgnirudrāya mahārudrāya te namaḥ
bhogatalpaphaṇācchatramadhyasuptāya te namaḥ | mahārṇavajalairvṛddha ekībhūte jagattraye
tvamevaśeṣobhagavansahasraphaṇamaṇḍitaḥ | phaṇāmaṇigaṇavyājasambhṛtākhilabhautikaḥ
tvameva nāthaḥ sarveṣāṃ sraṣṭā pālayitā vibho !
attā dhārayitā nityaṃ madādyāstvannimittakāḥ

15.50

eṣanārāyaṇo devo vedānteṣūpagīyate | tvatto na bhinnobhagavankāraṇādvedabhāgasi
śayyā tvaṃ śayitā hyeṣa chādyaḥ sañchādako bhavān
yo vai viṣṇuḥ sa vai rāmo yo rāmaḥ kṛṣṇa eva saḥ

15.54-2

yuvayorantaraṃ nāsti prasīdatvaṃ jaganmaya | itistavante balinaṃ praṇamya parameśvaram
īśvarīṃ jagatāṃ draṣṭuṃ subhadrāsyandanaṃ yayau | jaya devi! jaganmātaḥ! prasīdaparameśvari!
kāryakāraṇakartrītvaṃ sarvaśaktyai namo'stute | sarvasyahṛdisaṃviṣṭhejñānamohātmikesadā
kaivalyamuktide bhadre ! tvāṃ! namāmi surāraṇim
devi! tvaṃ viṣṇumāyā'si mohayantī carācaram

15.55-2

hṛtpadmāsanasaṃsthāsi viṣṇubhāvānusāriṇī
tvameva lakṣmīrau rī ca śacī kātyāyanī tathā

15.56

yacca kiṃ citkvacidvastu sadasadvā khilātmike
tasya sarvasya śaktistvaṃ stotuṃ tvāṃ kastu śaktimān

15.56-2

jaya bhadre! subhadre! tvaṃ sarveṣāṃ bhadradāyini !| bhadrābhadrasvarūpetvaṃbhadrākālinamo'stu te
tvaṃ mātā jagatāṃ devi! pitā nārāyaṇo hisaḥ | strīrūpaṃtvaṃsarvamevapuṃ rūpojagadīśvaraḥ
yuvayonaṃ hi bhedo'sti nāstyanyatparameva hi
yathā vayaṃ niyuktā hi tvayā vai viṣṇumāyayā

15.67

nideśakāriṇo nityaṃ bhramāmaḥ parameśvari !| vṛttiḥ pravṛttiḥ paramākṣudhānidrā tvameva ca
āśrātvamāśāpūrṇā ca sarvāśāparipūrikā | muktihetustvameveśivanyahetustvamevahi
sarvajñānaprade nitye bhaktānāṃ kalpavallarī | trāhipādābjanamraṃ māṃ kṛpāpāṅgavilokalaiḥ
stutvetthaṃ bhadrarūpāṃ tāṃ tatsamīpasthitaṃ rathe | cakraṃ sudarśanaṃ viṣṇoścaturthavapurāsthitam
praṇamyaparayā bhaktyā imāṃstutimudāharat | sudarśana! mahājvāla! koṭisūryasamaprabha !
ajñānatimirāndhānāṃ vaikuṇṭhādhvapradarśaka | namaste nityavilasadvaiṣṇavasvaniketana
avāryavīryayadrūpaṃ viṣṇostatpraṇamāmyaham | praṇamyastutvādevānsarathebhyaḥparivṛtya ca
indradyumnāradābhyāmādiṣṭapadapaddhatiḥ | nīlācalamathārohataprāsādaṃ draṣṭamutsukaḥ

15.76

tataḥ sa gatvā prāsādasamīpaṃ daivataiḥ saha | dadarśaśālāṃrucirāṃkhacittābhimatāṃdvijāḥ
tanmadhye sthāpayāmāsadaivatoragabhūpatīn | brahmarṇyoginoviprānvaiṣṇavāṃścatapasvinaḥ
divyasiṃhāsanavare nṛpeṇa pratipādite | sa pādapīṭhe bhagavānupaviṣṭaḥ svayaṃ vibhuḥ
śāntikaṃ pauṣṭikaṃ kartuṃ bhāradvājaṃ mahāmunim | pitāmahājñayābhūyovarayāmāsaṛddhimat
pratiṣṭhāyāṃ tu ye devā balipūjāvidhau matāḥ | homeṣu ca tathā taivaidhyānarūpamupāśritāḥ
ājñayā padmayonestu caturdigbhāgamāśritāḥ | supūjitā gandhapuṣpamālā'laṅkārabhūṣaṇaiḥ
tataḥ karma pravṛtte bhāradvājena dhīmatā | pratyakṣaṃ devadevasya sarveṣāṃ ca divaukasām
trailokyavāsināṃ pūjāṃ cakāra nṛpatirmudā | sāṅgopāṅgaṃ samabhyarcya jagattraṣṭāramagrataḥ
tataḥ sampūjitāḥ sarve tena trailokyavāsinaḥ
paśyanto'vasthitaṃ madhye sākṣādbrahmāṇamavyayam

15.76-2

vapuṣmantaṃ jagannāthaṃ pratyakṣaṃ brahmarūpiṇam | indradyumnaprasādena jīvanmuktatvamāpnuvan
kalevaraṃ bhagavataḥ prāsādaṃ sumanoharam | pratigrāhya bharadvājaḥ samucchritamahādhvajam
vyajñāpayatpratiṣṭhāyai jīvasyā'tha pitāmaham
samuttasthau tato brahmā kṛtasvastyayanaḥ svayam

15.82

ṛṣibhirnāradādyaiśca vipradvirbrāhmaṇaistathā | rājabhiḥ kṣatriyairnāgaiḥ sahitaḥparamarṣibhiḥ
gandharvergīyamāneṣu divyagāneṣu susvaram | māṅgalyocitarāgeṣu nṛtyantīṣvapsaraḥsu ca
śākuneṣu ca sūkteṣu paṭhyamāneṣu ca dvijaiḥ | śaṅkhakāhālamurajabherīvāditravaiṇave

15.84

śabde pramūrcchati tataḥ sarve te syandanopari | gatvā'vatārayāmāsrurathātsopānavartmani
sāvadhānāḥ samādhisthā bhaktyā saṃyamitātmakāḥ
pārśvayorbhajayormūrdhni pādayornyastapāṇayaḥ

15.63

śanaiḥ śanaiḥ salīlaṃ tenārāyaṇamanāmayam | vāsaṃvāsaṃtūlikāsuninyuḥprāsādasannidhim
uparyyapari santānavṛṣṭiṣūtpatitāsu ca | jaya kṛṣṇa! jagannātha! jaya sarvā'ghanāśana !
jaya līlaாதாரutanau! jaya vāñchāphalaprada !| jaya saṃsārasammagnalīloddhāra! jayā'vyaya
jayānukampāpāthoghe! jayadīnaparāyaṇa !| jayā'cyutajayā'nantajayeśāna! namo'stu te
ebhiḥ stavaiḥ stūyamānobrahmaṇācasvayambhuvā | tuṣṭāvasamudāyūktonāradaścopavīṇayan
ratnacchatrayuge mūrdhni dhāryamāṇe'tha pṛṣṭhataḥ | śaśinābhāsvatābhaktyā divyadhūpenadhūpitāḥ
śreṇīkṛtā hyabhayataḥ pārśvayoścāmaragrahāḥ | salīlāndolanavyagrā yauvanālaṅkṛtāstathā
evaṃ ca sahitāḥ sarve kautūhalasamanvitāḥ | sudarśanaṃ subhadrāṃ ca balabhadramanaiṣiṣuḥ
prāsādadvāri racite ratnastambhe'tha maṇḍape
vāsayitvā'bhiṣekāya sammukhā''darśamaṇḍale

15.64-2

adhivāsitai ratnakumbhaistīrthavāyupasambhṛtaiḥ | sūktābhyāṃ śrīpuruṣayorabhiṣekaṃ pitāmahaḥ
cakāra bhagavām̐llokasaṃgrahārthaṃ dvijottamāḥ

15.65

tato'laṃkṛtāndevāngandhamālyopaśobhitān | nīrājayitvābhagavānsvayalokabhāvanaḥ
ratnasiṃhāsane ramye sthāpayāmāsa mantrataḥ

Linked texts (7)