Pramāṇa · Search · About · API

Purushottakhanda 2

Puruṣottakhaṇḍa 2

Language
Sanskrit

Contents

2.1

dvitīyo'dhyāyaḥ
brahmaṇaḥpuruṣottamakṣetragamanānantaraṃ kākamuktipūrvakaṃ yamastutivarṇanam
jaiminiruvāca
tato brahmā'gamattūrṇaṃ yatrā''ste bhagavānsvayam
stavānte'sau yathā dṛṣṭastathā'drākṣītprabhuṃ tadā

2.4

pratyabhijñānasaṃhṛṣṭastaṃ dṛṣṭvā parameśvaram | atyadbhutajñānanidhirbabhūvā'sau dvijottamāḥ !
yāvatstotuṃ samārebhe harṣasamphullocanaḥ | tāvadeva samāgatya kutaścidvāyasottamaḥ
kāruṇyodakasampūrṇe tasminkuṇḍe nimajya tam
vilokya mādhavaṃ nīlaratnakānti kṛpānidhim

2.6

kākadehaṃ samutsṛjyaluṭhamānomuhuḥkṣitau | śaṅkhacakragadāpāṇistasyapārśvevyavasthitaḥ
tiraścastāṃ gatiṃ dṛṣṭvā yogīndrāṇāṃ sudurlabhām
mene'sau munayaḥ sṛṣṭiḥ kramātkṣīṇā bhaviṣyati

2.7

manuṣyo'dhikṛte muktau vedānte saṃśayo'bhavat
nakiñcid durlabhaṃ ceha viṣṇubhaktasya vidyate

2.8

pratyakṣo'bhūddvijaśreṣṭhāḥ purāṇapuruṣodite | saṅkīrtyayannāmanaraḥ sarvapāpaiḥ pramucyate

2.6-2

tasya sandarśane viprā muktiḥ kiṃ khalu durlabhā
manasā dhyāyayanviṣṇuṃ tyajanprāṇānvimucyate

2.12

sākṣātkṛtobhagavataḥkiṃcitrammuktimetiyat | puruṣottamasañjñasyakṣetrasyamahimā'dbhutaḥ
yatra kāko'picahariṃ sākṣātpaśyatibhodvijāḥ | sudurlabhaṃ kṣetramidamajñānāñcavimocanam
aho kṣetrasya māhātmyaṃ kākasyā'pi vimuktidam
kiṃ punaḥ satataṃ śāntivairāgyajñānasaṃyujām

2.16

ṛṣayaḥūcuḥ
nīlādrau mādhavaṃ dṛṣṭvā kiṃ cakāra pitāmahaḥ | taddarśanekṣaṇādbhraṣṭadehabandhañca vāyasam
jaiminiruvāca
atyadbhutamayaṃ dṛṣṭvāyāvaddhyāyati mādhavam | tāvatpitṛpatiḥ svā'dhikārasaṃyamanākulaḥ
dīnānanoniḥśvasanvraitatra yātastvarānvitaḥ | nīlādraumādhavaṃ dṛṣṭvā sāṣṭāṅgapraṇipatyaca
tuṣṭāva sa jagannāthaṃ svādhikāradṛḍhasthitau
yama uvāca
namaste devadeveśa ! sṛṣṭisthityantakāraṇa !

2.18

tvayiprotamidaṃsarvaṃsūtremaṇigaṇā yathā | tvayādhṛtaṃtvayā sṛṣṭantvayācā''pyāyitaṃjagat
candrasūryādirūpeṇa nityambhāsayase'khilam
viśveśvaraṃ jagadyoniṃ viśvāvāsaṃ jagadgurum

2.20

viśvasākṣiṇamādyantavarjitaṃ praṇamāmyaham | namaḥ paramakāruṇyajalasampamṛtasindhave
parāparaparātītavibhave viśvasambhave

2.21

bhavasantāpanīhārabhānave dīnabandhave | svamāyāracitāśeṣavibhave guṇarajvave

2.22

namaḥ kamalakiñjalkapītanirmalavāsase | mahāhavaripuskandhakṛntacakrāya cakriṇe

2.27

daṃṣṭroddhṛtakṣitibhṛte trayīmūrtimate namaḥ | namo yajñavarāhāya candrasūryāgnivakṣuṣe
narasiṃhāya daṃṣṭrogramūrtidrāvitaśatrave | yadapāṅgavilāsaikasṛṣṭisthityupasaṃhṛtiḥ
uccāvacātmako hyeṣa bhavaḥ sambhavate muhuḥ | tamamuṃ nīlanetrābhaṃ nīlāśmamaṇivigraham
nīlācalaguhāvāsaṃ praṇamāmi kṛpānidhim | śaṅkhacakragadāpadmadhāriṇaṃ śubhadāyinam
praṇatāśeṣapāpaughadāriṇaṃ suravairiṇam | namaste kamalāpāṅgasaṅgasaṃskāracakṣuṣe

2.26

śrīvatsakaustubhodbhāsimanohṛdgūḍhavakṣase | yatpādapaṅkajadvandvasaṃśrayaiśvaryabhāginī
śrīḥ saṃśritā janaiḥ śaśvatpṛthumaiśvaryadāyinī
yā parāparasambhinnā prakṛtiste sisṛkṣayā

2.30

nirvikāramparambrahmavikārisasṛje'asā | sarvalakṣaṇasampūrṇā lakṣitāṃ śubhalakṣaṇaiḥ
lakṣmīśorasi nityasthāṃ lakṣmīṃ tāmrapraṇāmyaham

2.36

jaiminiruvāca
tadevaṃ dharmarājenaśrīkāntaḥparitoṣitaḥ | pārśvasthāṃvallukīṃ hastāṃnetrāntenādiśacchriyam
tena sambhāvitā lakṣmīrbhavaduḥkhavināśinī | śubhāyasarvalokānāṃyamaprovācalīlayā
lakṣmīruvāca
yadarthamāvāṃ saṃstau viṣkṣetresmindullabhaṃ hitat | atyājyamāvayoretatkṣetraṃ śrīpuruṣottamam
kalpāvasāne'pyāvāṃ vai dhriyeteparameṣṭhinā | brahmādidikprabhūṇāṃ hisvāmitvaṃnehavidyate
neha karmaparīpākāḥ sambhavanti kadācana | atra pravasatāṃ nṛṇāṃ tiraścāmapiduṣkṛtam
dahyate jvalitāgnau hi tūlarāśiryathā bhṛśam
ye baddhā pāpapuṇyābhyāṃ nigaḍābhyāmaharniśam

2.41

teṣāṃ saṃyamitaḥ tvaṃhiyamaḥpūrvaṃ vinirmitaḥ | atra sākṣātpumantaṃ nīlendramaṇimañjulam
dṛṣṭvā nārāyaṇaṃ devaṃ mucyate karmabandhanāt | ato'nyataḥ karmabhūmau prabhustvaṃsūryasambhavaḥ
vaiklavyaṃ kṣetrarāje'sminmā gāstvaṃyama saṃyame | tavā'pi bhagavānneṣavidhātāprapitāmahaḥ
tiryañcaṃ viṣṇusārūpyaṃ prāptaṃ paśyatikautukāt | eṣa karmaparīpākaṃ sarveṣāṃvettikañjajaḥ
jñātvā kṣetrasya māhātmyaṃ stauti devaṃ gadādharam
tvadvaśaṃ gantumucitā neha tiṣṭhanti jantavaḥ

2.42

vaivasvata ! vasantyatra jīvanmuktā mumukṣavaḥ
tayā sambodhitastvevaṃ viṣṇunā strīsvarūpiṇā

2.43

tato'haṅkāralajjābhyāṃ vinītaḥ prābravīdyamaḥ
yama uvāca
mātastvayā yadājñaptaṃ purā naitanmayā śrutam

2.48

ajñānopahato vedmi rahasyaṃ kathamuttamam | yasya svarūpaṃ vedāśca na ca vetti pitāmahaḥ
mahimānaṃ kathantasya vedmyahaṅkāra mohitaḥ | yadādiṣṭaṃ sureśāni! kṣetrametadvimuktidam
sānnidhyādvāsudevasya īśvarecchā niraṅkuśā | anyatra bandhadoviṣṇuratramokṣaṃpradātiyat
mamā'pinirayāṇāñcanṛṇāṃsautridivasyaca | mṛtānāmatramuktiścettanmāmambasuvistaram
kṣetrasaṃsthāpramāṇaṃ hi tatra sthitiphalaṃ hi yat
tīrthāni kāni santyatra kimanyadvā rahasyakam

2.6-3

kimadhiṣṭhātṛkaṃ kṣetraṃ tatsarvaṃkathayasva me | tadahaṃ samparityajya nirbhayaḥ sañcare yathā
tṛtīyo'dhyāyaḥ
lakṣmāyamaprabodhanāvasaremārkaṇḍeyakṛtābhagavatstutivarṇanam
śrīruvāca
sādhute buddhirutpannā viṣṇoḥ sannidhimāśritā | adbhutaṃ kathayāmyetatkṣetrasyaravinandana
yathā'haṃ bhagavadvakṣaḥsthalasthā dadṛśe purā | carācare jagatyasminpralīne pralaye yama !2
etatkṣetramahaṃ caiva dve evopasthite yadā | sa tadā saptakalpāyurmṛ kaṇḍorātmajo muniḥ
praṇaṣṭe sthāvaracare nimagnaḥ pralayārṇave | nāvasthānamavāpyaiva śarma lebhe na kutracit
jalārṇave bhrāmyamāṇaḥ pralaye sa itastataḥ | puruṣottamasādṛśye kṣetre sa vaṭamaikṣata
utplutyotplutya mūlaṃ tu nyagrodhasya samīpataḥ
śuśrāva bālavacanaṃ mārkaṇḍeya ! mamā'ntikam

2.11

praviśya duḥkhamatulaṃ jahīhi khalu mā śucaḥ | tacchrutvā citravacanamapratarkyaṃ tadāmuniḥ
vismayaṃ paramaṃ lebhe svaduḥkhaṃ nā'pyacintayat | vāribhiḥśīryatenaitadvahyātekālavahninā
saṃvartakādibhirnaitacchoṣyate nā'picālyate | ekārṇave mahāghorenauriva kṣetra ākṣyate
tatrā'yaṃ yūpasadṛśo nyagrodhastiṣṭhate mahān | yaṃ gṛhītvākṣetramidaṃnyagrodhamīśitustanuḥ
mahāpralayavātena śākhā nā'sya hi kampate
tasyā'dhastāttasa hi muniḥ sthitvā caitadacintayat

2.17

ekārṇave'sminpralaye naṣṭe sthāvarajaṅgame | bhūpradeśaḥ sthirataraḥ kathameṣa vibhāvyate
yatrā'yaṃ śākhipravaraḥ komalaḥ paridṛśyate | mārkaṇḍeyā''gaccha mudduritisapraśrayaṃ vacaḥ
kuto nirāśrayamidaṃcittayanniti sa plavan | śaṅkhacakragadāpāṇiṃnārāyaṇamalokayat
tadaṅka padmāsanagaṃ māṃ ca vaivasvataikṣata | vivabhojalavātābhyāṃtadvāsusthyoccavasthitaḥ
hṛṣṭāntarātmā sa munirāvāṃ sāṣṭāṅgamabhānataḥ | prasādāyadevasya stotrametadudāharat
mārkaṇḍeya uvāca
tvatpādapadmānusarānuṣaṅgaṃ rudrendrapadmāsanasampadāḍhyam
tvadbhaktihīnaṃ paritaḥ prataptaṃ dīnaṃ paritrāhi kṛpāmbudhe ! mām

2.18-2

brahmādibhiryatparicaryamāṇaṃ padāmbujadvandvamacintyaśakti
śvaḥśreyasaprāptinidānaṃtattvaṃ dīnaṃ paritrāhi kṛpāmbudhe ! mām

2.16-2

yadaṅgabhūtaṃ jagadaṇḍametadanekakoṭipragaṇaṃ vibhāti
līlāvilāsasthitisṛṣṭilaṃ tanmāṃ sudīnaṃ parirakṣa viṣṇo !

2.20-2

ekaṃ suvarṇaṃ kaṭakādibhedairnānā yathā vā nabhasodito'rkaḥ
ādhāravaiṣamyajaleṣu tādṛgvibhāvyase nirguṇa eka eva

2.21-2

aśeṣasampūrṇaruciprahīṇopādānasaṅkalpavivarjito'pi
dīnānukampānuguṇaṃ bibharṣi yugeyuge dehamapāraśakte !

2.22-2

tvatpādapadmaṃ jagadīśa! pūrvamasevyatānātmadhiyā mayā yat
tatkarmaṇā dāruṇapākabhājaṃ dīnaṃ paritrāhi kṛpāmbudhe ! mām

2.23

aśeṣalokasthitisṛṣṭilīnavilāsi yatte triguṇaṃ vibhāti
vapurmahātmanmahadādiheturhetornamaste prakṛteḥ parasya

2.24

sarvatra gatvā vṛhadaprameyaṃ pravarddhamānaṃ tvayi bṛhitaṃ ca
tadbrahmarūpaṃ pariṇāmahetuṃ svādhyātmakaṃviśvātmakamāśrayāmi

2.26-2

ekārṇave mahāghore nāvasthātuṃ pradeśabhūḥ | asti lakṣmīpate meghavārivātaprakampanāt
trāhi viṣṇo jagannātha magnaṃ saṃsārasāgare | māmuddharāsmādgovindakṛpāpāṅgavilokenāt
stuvantamevaṃ brahmarṣiṃ sākṣānnārāyaṇo vibhuḥ | vilokyā'nugrahadṛśāvākyaṃcedamuvāca ha
mārkaṇḍeya ! sudīno'si māmajñāyadvijottama | duśvaraṃ tūtapastaptaṃ dīrghā yustena kevalam
śayānaṃ patrapuṭake paśya kalpavaṭodhvaṃgam | bālasvarūpaṃ sarveṣāṃ kālātmānaṃ mahāmune
praviśya vistṛtaṃ vaktraṃ tatrā'vasthātumarhasi

2.30-2

evamukto bhagavatā sa munirvismitānanaḥ

2.36-2

āruhya dadṛśe bālarūpaṃ tasyā'viśanmukhe | praviṣṭaḥ kaṇṭhamārgeṇa mahāyāmaṃ mahodaram
tatrā'sau dadṛśe viprobhuvanāni caturdaśa | brahmādidikpālasurānsiddhagandharvarākṣasān
ṛṣīndivyaṛṣīṃścaiva bhūtalaṃ sāgarāṅkitam | nānātīrthairnadībhiśca parvataiḥ kānanaistathā
lakṣitaṃ pattanapuraṃ grāmakharvaṭakairyutam | pātālāti tathā sapta nāgakanyāḥ sahasraśaḥ
mahāgharghamaṇisaudhaiśca sudhāpātraiḥ samujjvalaiḥ | anardhyamaṇibhirnāgaiḥ sevitaṃparamādbhutam
jagatāṃ dhāriṇaṃ śeṣaṃ sahasraruṇamaṇḍitam
vyāktāramaśeṣāṇāṃ śāstrāṇāṃ śiṣyamadhyagam

2.40

brahmāṇḍodaragaṃ vastu yatkiñcitparameṣṭhinā | sṛṣṭaṃ sarvaṃ dadṛśe'sautatkukṣausamahāmuniḥ
nāpaśyadantaṃ kukṣestu bhramamāṇa itastataḥ | tato viniṣkramya punardadṛśe ca mayā saha
pūrvamālakṣitaṃ yadvadāsthitaṃ puruṣottamam | vismayotphullanayanaḥ praṇipatyedamabravīt
bhagavandevadeveśa kimidbhutamidaṃ prabho | mahāpralayasaṃrodhe sṛṣṭistra vibhāvyate

2.41-2

tvanmayā duravacchedyā kathaṃ vai jñāyate mayā

2.43-2

mune! kṣetramidaṃ citraṃ śāśvataṃ me vibhāvaya | na sṛṣṭipralayāvatra vidyete na ca saṃsṛtiḥ
sadaikarūpaṃ puruṣottamākhyaṃ muktipradaṃ māmiha samprabudhya
atra praviṣṭo na punaḥ prayāti garbhasthitiṃ sāndrasukhasvarūpaḥ

2.44

ityājñapto bhagavatāmārkaṇḍeyo mahāmuniḥ | atra vāsaṃkarīṣyāmītyanyatīrthaparāṅmukhaḥ
prahṛṣṭavadanaḥ prāha praṇipatya jagadgurum

2.45

uvācasa tathā viṣṇuṃ bhaktiśraddhāsamanvitaḥ | anugṛhṇīṣvabhagavaṃnkṣetre'sminpuruṣottame
yathā sthito mṛtyuvaśaṃ na vraje puruṣottama !

2.46

atra sthitiṃ me viprarṣe ! kṣetre mokṣaprasādhake

2.48-2

kariṣyāmina sandeho yāvadābhūtasamplavam | pralayāvasānetīrthateracayiṣyāmiśāśvatam
yattaure tapa āsthāya maddvitīyātanuṃ śivam
ārādhya madanukrośānmṛtyuṃ jeṣyasi niścitam

2.11-2

evaṃ purā dattavaro mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ | nyagrodhavāyavyakoṇe khātaṃ cakreṇa vai hareḥ
pāvanaṃ gartamāsthāya pūjayitvā maheśvaram | mahatā tapasā vipro jitavānmṛtyumañjasā
munestasyaiva nāmnā'yaṃ prakhyāto gartta uttamaḥ | yatnasnātvāśivaṃdṛṣṭvāvājimedhaphalaṃlabhet
pañcakrośimadaṃ kṣetraṃ samudrāttarvyavasthitam | dvikrośaṃ tīrtharājasyatadbhūtausunirmalam
suvarṇavālukākīrṇanīlaparvataśobhitam | yo'sauviśveśvarodevaḥsākṣānnārāyaṇātmakaḥ
saṃyamya viṣayagrāmaṃ samudrataṭamāsthitaḥ| upāsituṃ jagannāthaṃ catuḥṣaṣṭitamaḥ prabhuḥ
yameśvara iti khyāto yamasaṃyamanāśanaḥ| yaṃ dṛṣṭvā pūjayitvātukoṭiliṅgaphalaṃ labhet
caturtho'dhyāyaḥ
lakṣmīyamasamvāde lakṣmyāpuruṣottamakṣetrasyatīrtharājatvavarṇanam
śrīruvāca
sīmāpratīcīṃ kṣetrasya śaṅkhākārasya mūrddhani| sarvakāmaprado devaḥ saāstevṛṣabhadhvajaḥ
śaṅkhāgre nīlakaṇṭhaḥ syādetatkrośaṃ sudurlabham| paramaṃ pāvanaṃ kṣetraṃ sākṣānnārāyaṇasya vai
sindhurājasya salilādyāvanmūlaṃvaṭasya vai| śaṅkhasyodarabhāgastusamudrodakasamplutaḥ
yattatsamparkātsamudro'tra tīrtharājatvamāgataḥ| yathā'yaṃbhagavānmuktipradodṛṣṭipathaṃ gataḥ
tathedaṃ maraṇātkṣetraṃ sindhuḥ snānādvimuktidaḥ| ciccheda brahmaṇaḥpūrvaṃrudraḥkrodhāttupañcamam
tacchiro dustyajaṃ gṛhṇanbrahmāṇḍaṃ paribabhrame| atrā''gatoyadābrahmakapālaṃ parimuktavān
kapālamocanaṃ liṅgaṃ dvitīyāvartasaṃsthitam| kapālamocanaṃ paśyetpūjayetpraṇamecca yaḥ
brahmahatyādipāpānāṃ kañcukaṃvijahātyasau| tasya dakṣiṇapārśve tu maraṇaṃ bhavamocanam
tṛtīyāvartagāmādyāṃ śaktiṃ me vimalāhvayām| jānīhidharmarāja tvaṃbhuktimuktiphalapradām
ya imāṃ pūjayedbhaktyā praṇametkīrtayettuvā| sarvānkāmānavāpnoti muktiñcāntecavindati
nābhideśe sthitaṃ hyetattrayaṃ kuṇḍaṃ vaṭo vibhuḥ
kapālamocanādyāvadarddhāṃśino pratiṣṭhitā

2.13

madhyaṃ śaṅkhasya jānīyātsuguptaṃ cakrapāṇinā| arddhamaśnāti salilaṃ mahāpralayavarddhitam
sṛṣṭyādau dharmarājeyaṃ śaktirme'rddhāṃśinī smṛtā
tāṃ dṛṣṭvā praṇameyastu bhogānso'śnāti śāśvatān

2.15

sindhurājasya salilādyāvanmūlaṃvaṭasya vai| kīṭapakṣimuṣyāṇāṃmaraṇānmuktidomataḥ
antarvedī tviyaṃ puṇyā vāñchyate tridaśairapi
yatra sthitān hi paśyanti sarvāṃścakrābjadhāriṇaḥ

2.20-3

pṛthivyāṃ yāni tīrthānigaganaicatri viṣṭape| sārddhatrikoṭisaṃkhyānisvargamokṣapradānivai
teṣāmayaṃ tīrtharājaḥ kīrttitaḥ puruṣottamaḥ| sarveṣāṃ mukti kṣetrāṇāmidaṃ sāyujyadaṃ matam
atrasthitānaśocantijarājanmamṛtiṣvapi| kuṇḍaṃ hyetadrohiṇākhyaṃkāruṇyākhyajalenavai
sambhṛtaṃ tiṣṭhate nityaṃ sparśanādbhavamuktidam| atrapratiṣṭhitaṃ vāri pralaye yatpravarddhate
atraiva līyate paścāttasmādrohiṇasañjñitam
tasmātte mā'tra cintā'stu svādhikāraviparyaye

2.24-2

mokṣādhikāriṇāmatraneśvarastvaṃparetarāṭ| dharmarājaṃ samādiśyalakṣmīrevaṃ puraḥ sthitam
brahmāṇamāha jagatāmambā praśryayā girā| pitāmaha! jagannātha viditaṃ sarvameva yat
mokṣadaṃ sarvajan ūnāmetatkṣetraṃ dharātale| kāmākhyaṃ kṣetrapālañca vimalañcā tapaḥsthitaḥ
sākṣādbrahmasvarūpo'sau nṛsiṃho dakṣiṇe vibhoḥ
hiraṇyakaśiporvakṣo vidāryā'yaṃ prabhojjvalaḥ

2.26-3

darśanādasya naśyanti pātakānina saṃśayaḥ| bhuktermukteścayogyaḥsyānnātrakāryāvicāraṇā
asyā'gre santyajanprāṇānbrahmasāyujyamāpnuyāt
yatkiñcitkurute karma koṭikoṭiguṇaṃ bhavet

2.34

chāyaiṣākalpavṛkṣasyanṛsiṃhārkeṇabhāsitā| tasyāṃnaśyatyavidyāhijānato'jñānatomṛtī
vedānteṣu prasiddhaistairvijñānaiḥ śravaṇādibhiḥ| mūḍhānāṃdurlabhaṃvidyrāvināpyatra vimocanam
avimukte mumukṣostu karṇamūle maheśvaraḥ| diśati brahmasañjñānaṃ bodhopāyaṃ kṛpānidhiḥ
tena buddhyā samabhyasya kramānmokṣamavāpnuyāt| upadeṣṭurmahimnā hitasyajñānaṃnahīyate
atra tyajanti ye prāṇāṃsteṣāṃ tatkṣaṇaevahi | svarūpājjāyate muktiḥ saṃśayo mā'stuteyama
gatāgataprasaktānāṃ karmiṇāṃ mūḍhacetasām | vaivasvata ! kadācinno viśvāso hyatra jāyate
utsṛjya vāri gāṅgeyaṃ svādu śītaṃ sunirmalam | pipāsuḥ palvale yāti tadvatte mūḍhacetasaḥ
bhramanti tīrthānyanyāni tyaktvaitatkṣetramuttamam
phalāśāmodakaistṛptā labhante śramajaṃ phalam

2.37

snānādabdhirdṛśā devaśchāyayā kalpapādapaḥ | yatra kutrāpi ca kṣetraṃ smaraṇānmuktidaṃ nṛṇām
yo yatra viṣaye bhaktyā viśvāsaṃ kurute naraḥ | sa tu tenaivamucyeta naidṛśaṃ tīrthamasti vai
etantyaktvā'nyatīrthe vai vidadhāti ruciṃ tu yaḥ
nūnaṃ sa māyayā viṣṇorvañcito lobhalālasaḥ

2.40-2

upadeśena bahunā na prayojanamasti te | pratyakṣo hyanubhūto'yaṃ karaṭo viṣṇurūpadhṛk
antarvedīrakṣaṇārthaṃ śaktayo'ṣṭau prakīrtitāḥ | ugreṇa tapasā pūrvamahaṃ rudreṇa bhāvitā
patyarthaṃ sā mayā sṛṣṭā gaurī tasyā'tha bhāvinī
sarvasaundaryavasatirvapuṣo me vinirgatā

2.43-3

tadā''diṣṭā mayā bhadre ! vacanaṃ me priyaṃ kuru | antarvedīṃ rakṣa mama paritastvaṃ svamūrtibhiḥ
sā tu tiṣṭhati matprītyā aṣṭadhā dikṣu saṃsthitā | maṅgalāvaṭamūle tu paścime vimalā tathā
śaṅkhasya pṛṣṭhabhāge tu saṃsthitā sarvamaṅgalā
arddhāṃśinī tathālambā kuberadiśi saṃsthitā

2.44-2

kālarātrirdakṣiṇasyāṃ pūrvasyāṃ tu marīcikā
kālarātryāstathā paścāccaṇḍarūpā vyavasthitā

2.46-2

etābhirugrarūpābhiḥ śaktibhiḥ parirakṣitam | alpapuṇyasya puṃso hi sthānametatsudurlabham
etāsāmaṣṭaśaktīnāṃ darśanātkīrtanāttathā | naśyanti sarvapāpāni hayamedhaphalaṃ labhet
rudrāṇyāścāṣṭadhā bhedaṃ dṛṣṭvā rudro'pi śaṅkaraḥ | ātmānamaṣṭadhāmittvā upāste parameśvaram
ārādhya tapasā viṣṇuṃ prārthayaddharamuttamam | yatra tvaṃ daivatannāhaṃ vaseyaṃ hi yathāsukham
tvāmṛte kamalākānta ! nānyannirvāṇakāraṇam
antaryāminprabho ! me tvaṃ tvāṃ vinā vigrahaḥ kutaḥ

2.60

mūḍhā ye tvāṃ na jānanti hṛṣyanti viṣaye'śucau | nirmalāmbarasaṅkāśaṃ tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ
jaiminiruvāca
bhagavānapi rudraṃ taṃ kṣetrapālaṃ tathā vibhuḥ | sthāpayāmāsa paritaḥ svayaṃ madhye vyavasthitaḥ
kapālamocanaṃ nāma kṣetrapālaṃ yameśvaram | mārkaṇḍeyaṃ tatheśānaṃ vilveśaṃ nīlakaṇṭhakam
vaṭamūle vaṭeśaṃ ca liṅgānrāṣṭau maheśituḥ | yāni dṛṣṭvā tathā spṛṣṭvā pūjayitvā vimucyate
atra kṣetre mṛtā ye ca na teṣāṃ tu prabhuryamaḥ | yadarthamāgatastvaṃ hi tadanyatra prasādhaya
tathā'pyasau jagannātho bhaktāyātmasamarpakaḥ | yamena toṣito bhaktyā prapannārtiharaḥ prabhuḥ
sudarśanena cakreṇa māyāṃ ca vyavadhāsyati | atyājye'sminkṣetravare svarṇavālukayāvṛte
taṃ yamaṃ vañcayitvā tu prasthāpayya yamālayam | sādhu matvā tataḥ prāha brahmāṇi purataḥ sthitam
śrīruvāca
indradyumnonāma rājā yuge satye bhaviṣyati | vaiṣṇavaḥ sarvayajñānāmāharttā śāstrakovidaḥ
atrā''gatya mahābhaktiṃ kariṣyati nṛpottamaḥ | bhagavatprītaye yena vājimedhasahasrakam
kariṣyate prajānātha tadanugrahakāraṇāt | ekadārusamutpannaścaturddhā sambhaviṣyati

2.63

dārupratimānāni viśvakarmā ghaṭiṣyati | pratiṣṭhāpayitā tvaṃ hi indradyumnaprasāditaḥ
asmākaṃ sadṛśānāṃ ca pratimāṃnāṃ pitāmaha | tadrūpakā pratiṣṭhā hi ghaṭanā ca bhaviṣyati
iti śrutvā śriyo vākyaṃ caturvaktro yamaśca saḥ
svaṃ svaṃ puraṃ jagmatustau mudā paramayā yutau

2.68

kṣetrasya mahimānaṃ taṃ saṃsmṛtya ca muhurmuhuḥ | vismayena ca harṣeṇa romāñcāñcitavigrahau
sāmprataṃ munayastasminnindradyumnaprasāditaḥ | śaṅkhacakradharaḥ śrīmānnīlajīmūtasannibhaḥ
nīlācalaguhāntaḥstho bibhraddārumayaṃ vapuḥ | āste lokopakārāya balena ca subhadrayā
sudarśanena cakreṇa dāruṇā nirmitena ca | sahitaḥ praṇatārtīnāṃ nāśanaḥ karuṇārṇavaḥ
yaṃ dṛṣṭvā pāpabandhena sudṛḍhena vimucyate | sukarmaughaparīpāko yugapatsamupasthitaḥ

2.66

paśyatāṃ bho muniśreṣṭhāstāpatrayasudhānidhim
bahavo hyavatārā hi viṣṇordivyāśca mānuṣāḥ

2.70

atyadbhutāni karmāṇi māhātmyaṃ cā'pi varṇitam
pāricityānmanuṣyāṃstu na manyante surā api

2.78

devāsuramanuṣyāṇāṃ gandharvoragarakṣasām
tiraścāmapi bho viprāstasmindārumayeharau
sarvātmabhūte vasati cittaṃ sarvasukhāvahe
upajīvantyasyasukhaṃyasyā'nanyasvarūpiṇaḥ
brahmaṇaḥ śrutivāgāhetyetadatrā'nubhūyate
yati saṃsāraduḥkhāni dadāti sukhamavyayam
tasmāddārumayaṃ brahma vedānteṣu pragīyate
na hi kāṣṭhamayī mokṣaṃ dadāti pratimā kvacit
kṛtenā'kṛtatā viprāḥ kadācinnopalabhyate
akṛto hyapavargastu kṛtāddāruṇaḥ katham
adhiṣṭhānaṃ vinā brāhmayamaiśvaryaṃ nopalabhyate
rahasyametatparamaṃ viṣṇoḥ sthānamanuttamam
alaukikī sāpratimālaukikītiprakāśitā
kutraśrutāvādraṣṭāvāpratimādyāharerdivi
indradyumnāya sa varaṃ tadā dāruvapurdadau
dīnānāthaikaśaraṇaṃ taraṇaṃ bhavavāridheḥ

2.83

carācara sadāvandya caraṇaṃ taṃ parāyaṇam
nārāyaṇaṃ jagadyoniṃ sṛṣṭisaṃhṛtikāraṇam
mokṣaṇaṃ sarvapāpānāṃ dāraṇaṃ sakalāpadām
vibhūtīnāṃ visaraṇaṃ varaṇaṃ sarvayoginām
bharaṇaṃ sarvajantūnāṃ dharaṇaṃ jagatāmapi
bhāṣaṇaṃ sarvabhāṣāṇāṃ dūṣaṇaṃ sarvaduṣkṛtām
śoṣaṇaṃ sarvapaṅkānāṃ nīlādriśaraṇaṃ harim
śaraṇaṃ prayāta munayo hyananyaśaraṇaṃ vibhum
niśceṣṭo dāruvarmā'pi divyalīlāvilāsakṛt
kṣamate svalpabhaktyā'pi so'parādhaśataṃ nṛṇām

2.86

atra vaḥ kathayiṣyāmi caritaṃ pāpanāśanam
līlayā dārudehasya munayaḥ paramātmanaḥ
kurukṣetre samudbhūtau brāhmaṇakṣatriyāvubhau
sakhāyau jagmatuḥprītyāekāhāravihāriṇau
vṛttacyutau niṣiddhānāmāharttārau vimohitau
asvādhyāyavaṣaṭkārau svadhāsvāhāvivarjitau

2.60-2

apātrabhūtau dharmasya mahāpātakadūṣitau
madhubhakṣau paṇyayoṣitsahavāsau mudānvitau
pāralaukikacintātūptayoḥsvapne'pinā''gatā
evaṃ pravarttamānautāvāyuṣo'rddhaṃ ca ninyatuḥ
ekadā bhramamāṇau tau yajñavāṭamagacchatām
śṛṇvantaudūrataḥstotraṃśāstraśabdaṃmanoharam
dṛṣṭvā tāstāḥ kriyāḥ sarvāḥ śrutisañcoditā dvijāḥ
tau tadā cakratuḥ śraddhāṃ dharme vartmanyadhārmikau

2.63-2

saṃsmarantau svajātiṃtau puṇḍarīkāmbarīṣakau
nindantau duṣparitraṃ svaṃparasparamabhāṣatām
kathamāvāṃ tariṣyāvo duṣkṛtārṇavamulbaṇam
ihaiva janmanyajaraṃ buddhipūrvamupārjitam
na tacchūtraṃ hi jānāti yadāvābhyāṃ ca duṣkṛtam
sañcitaṃ tasya ghorasya prāyaścittaṃ sudurllabham

2.64

tathāpi brāhmaṇānetānbrahmiṣṭhānvai sadogatān
praṇipātaprapannānvai pṛcchāvo'tra ca niṣkṛtim

2.65

iti niścitya tau viprānabhivādyā'bhyapṛcchatām
yathāvatkalmaṣaṃ svaṃ svaṃ vijñāpya ca muhurmuhuḥ

2.66-2

te tayorvacanaṃ śrutvā mīlitākṣā dvijottamāḥ
nā'bruvankiñcidanyonyaṃ vīkṣanto vismitānanāḥ

2.106

aho sughorakarmāṇi sañcitāni durātmanoḥ
yeṣu śāstraṃpadaṃ dātuṃ prāyaścitsāyanahālam
śaknumonavayaṃ tasmādanayorniṣkṛtāviti
teṣāṃmadhyesadomukhyaḥkaścidvaiṣṇavapuṅgavaḥ
bhagavadbhaktimāhātmyakṣapitāśeṣakalmaṣaḥ
tānuvāca vihasyedaṃ vākyaṃ vākyavidāṃvaraḥ
bho dvijakṣatradāyādapāparāśeḥ sudāruṇāt
muktiñcedvāñchatastūrṇaṃ gacchataṃ puruṣottamam
kṣetrottamaṃ dārumayo yatrā''ste puruṣottamaḥ
indradyumnasya rājarṣerbhaktyānugrahakṛdvibhuḥ
tamārādhya jagannāthaṃ śaṅkhacakragadādharam
pāpakṣayaṃ vāmuktvā svecchayā prāpsyatha dhruvam
ghoraduṣkṛtatūlām̐ghadāvāgnisadṛśastu saḥ
tapasaitatkṣayaṃ netuṃ na śakyaṃ janmakoṭibhiḥ
yugapatsaṃkṣayaṃ yāti yaṃdṛṣṭvā sarvakilbiṣam
tanmā vilambaṃ kurutaṃ prayātaṃ tatrasatvaram
supuṇye cotkale deśe dakṣiṇārṇavatīrage
nīlādriśikharāvāsaṃ vrajataṃ śaraṇaṃ vibhum
so'bhīṣṭasiddhiṃ vāṃ devaḥ pradāsyati kṛpānidhiḥ
ityādiṣṭau tato viprakṣatriyau harṣasaṃyutau

2.107

tenaiva vartmanā viprāḥ prayātau puruṣottamam

2.107.p1

iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍāntargatotkalakhaṇḍepuruṣottamakṣetramāhātmyejaiminiṛṣisamvāde puṇḍarīkāmbarīṣoddhārakathāvarṇanaṃnāmacaturtho'dhyāyaḥ

Linked texts (7)