Purushottakhanda 25
Puruṣottakhaṇḍa 25
- Language
- Sanskrit
Contents
- 25.16-2 — 1 part
25.2
tricatvāriṃśo'dhyāyaḥ
dolārohaṇamahotsavavarṇanam
jaiminiruvāca
phālgune māsi kurvīta dolārohaṇamuttamam | yatra krīḍatigovindolokānugrahaṇāyavai
pratyarcāṃ devadevasya govindākhyāṃ tu kārayet
prāsādapurataḥ kuryātṣoḍaśastambhamucchritam
25.8
caturasraṃ caturdvāraṃ maṇḍapaṃ vedikānvitam | cārucandrātapaṃ mālyacāmaradhvajaśobhitam
bhadrāsanaṃ vedikāyāṃ śrīparṇīkāṣṭhanirmitam | phalgūtsavaṃprakurvītapañcāhānitryahāṇivā
phālgunyāṃ pūrvato viprāścaturdaśyāṃ niśāmukhe | vahnyutsavaṃprakurvītadolāmaṇḍapapūrvataḥ
govindānugṛhītaṃ tu yātrāhnaṃ tatprakīrtitam | ācāryavaraṇaṃ kṛtvā vahniṃnirmathanodbhavam
bhuvi saṃskṛlyavidhivattṛṇarāśimahocchrayam | susamaṃkārayitvātuvahnitatravinikṣipet
pūjayitvā vidhānena kūṣmāṇḍavidhinā hunet
govindaṃ pūjayitvā tu bhrāmayetsa tato vibhum
25.10
yatnātaṃ rakṣayedvahniṃ yāvadyātrā samāpyate | prātaryāme caturdaśyāṃ govindapratimāṃ śubhām
vāsayitvā hareragre pūjayetpuruṣottamam | upacārāvaśiṣṭaistu pratyarcāmapi pūjayet
25.15
tato'varopyavasanaṃmālāṃcadvijasattamāḥ !| arcāyāṃ vinyasenmantrīparaṃjyotirvibhāvayan
tataḥ sā pratimā sākṣājjāyatepuruṣottamaḥ | ratnāndolikayātāṃ vai nayetsnānasyamaṇḍapam
tatra nānāsūryanādaiḥ śaṅkhadhvanipuraḥsaram | jayaśabdaistathā stotraiḥ puṣpavṛṣṭibhireva ca
chatradhvajapatākābhiścāmarairvyajanaistathā | nirantaraṃ dīpikāmistadākuryānmahotsavam
āgacchanti tadā devāḥ pitāmahapurogamāḥ
draṣṭuṃ varṣigaṇaiḥ sāddhaṃ govindasya mahotsavam
25.16
bhadrāsane'dhivāsyaiva pūjayedupacārakaiḥ | mahāsnānasya vidhinā snapanaṃ tasya kārayet
pañcāmṛtaiśca sarvaiśca teṣāmanyatamena vā | snānānte gandhatoyena śrīsūktenā'bhiṣecayet
samprokṣya bhūṣayeddevaṃvastrā'laṅkāramālyakaiḥ | nīrājayitvā sampūjya prāsādaṃ pariveṣṭayet
saptakṛtvastato devaṃ dolāmaṇḍapamānayet | susaṃskṛtāyāṃ rathyāyāṃpatākātoraṇadibhiḥ
adhodeśe maṇḍapaṃ taṃ samaśo bhrāmayetpunaḥ
25.21
ūrddhavaṃdeśe punaḥ sapta stambhavaidyāṃ ca sapta vai | yātrāvasāne ca punarbhrāmayedekaviṃśatim
iyaṃ līlā bhagavataḥ pitāmahamukherirā | rājarṣiṇendradyumnena kāritā pūrvameva hi
25.23
phalapuṣpopanamraiśca śākhibhiḥ parikalpite | vṛndāvanāntare ramye mattabhramararāviṇi
kokilārāvamadhure nānāpakṣigaṇākule | nānopaśobhāracitanānāgurusudhūpite
25.24
praphullaketakīṣaṇḍagandhāmodidigantare | mallikā'śokapunnāgacampakairupaśobhite
25.25
tatkānanāntarghaṭite maṇḍape cārutoraṇe | bhūṣite mālyavasanacāmarairupaśobhite
25.28
ratnakhaṭvāndolikāyāṃ tanmadhye vāsayetprabhum | sadtnamukuṭaṃ tārahāraśobhitavakṣasam
anarghyaratnaghaṭitakuṇḍalodbhāsitaśrutim | yathāsthānaṃ yathāśobhaṃ divyālaṅkāramañjulam
vikacāmbujamadhyasthaṃ viśvadhātryā śriyā yutam
25.30
śaṅkhacakragadāpadmadhvāriṇaṃ vanamālinam | suprasannaṃ sunāsaṃ taṃ pīnavakṣaḥsthalojjvalam
purovyomasthitairdevairbrahmādyairnatamastakaiḥ | kṛtāñjalipuṭairbhaktyā jayaśabdairabhiṣṭutam
25.37
gandharvairapsarobhiśca kinnaraiḥ siddhacāraṇaiḥ | hāhāhūhūprabhṛtibhiḥ satvaraṃ divyagāyanaiḥ
ahampūrvikayā nṛtyagītavāditrakāribhiḥ | netrā'mbujasahastraiśca pūjyamānaṃ mudānvitaiḥ
kiradbhiḥ sarvato dikṣu gandhacandanajaṃ rajaḥ | upaveśyā'tha govindaṃ pūjayedupacārakaiḥ
ballavīvṛndamadhyasthaṃ kadambata rumūlagam | hāvahāsyavilāsaiśca krīḍamānaṃ vanāntare
gopībhiścaivagopālairlolāndolitayānagam | cintayitvājagannāthaṃvikiredgandhacūrṇakaiḥ
sakarpūrai raktapītaśuklairdikṣu samantataḥ | divyairvastrairdivyamālyairdivyairgandhaiḥ sudhūpakaiḥ
cāmarāndolanairgītaiḥ stutibhiśca samarcitam
āndolayeddolikāsthaṃ saptavārāñchanaiḥ śanaiḥ
25.43
tadā paśyanti ye kṛṣṇaṃmuktisteṣāṃnasaṃśayaḥ | brahmahatyādipāpānāṃpañcakānāṃkṣayobhavet
trirevaṃ dolayeddevaṃ sarvapāpāpanodanam | bhaktānugrāhakaṃ puṃsāṃ bhuktimuktyekakāraṇam
līlāviceṣṭitaṃ yasya kṛtrimaṃ sahajaṃ tathā| aṃhaḥsaṅghakṣayakaraṃ mūlāvidyānivarttakam
paśyanddhitīyaṃ harati gohatyādyupapātakam | haratyaśeṣapāpāni tṛtīye nā'tra saṃśayaḥ
dṛṣṭvā dolāyitaṃ devaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate | ādhyātmikarairādhibhautairādhidaivairvimucyate
imāṃ yātrāṃ kārayitvā cakravartī bhavennṛpaḥ | brāhmaṇastu caturvedī jñānavāñjāyate dhruvam
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāharuyāṃ saṃhitāyāṃ dvitīyevaiṣṇavakhaṇḍāntargatotkalakhaṇḍepuruṣottamakṣetramāhātmye jaiminiṛṣisamvāde
dolārohaṇaṃ nāmatritvatvāriṃśo'dhyāyaḥ
25.6
catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ
sambatsarepratimāsaṃviṣṇvādidvādaśamūrtipūjanamahotsavavarṇanam
jaiminiruvāca
atravaḥkathayiṣyāmitrataṃ sāṃvatsaraṃ param | samvatsarasyādidinepaurṇamāsyāṃtuphālgune
anādidevasya harermūrttayo dvādaśaiva yāḥ | viṣṇvādi nāmaprathitāḥ pratimāsaṃ prapūjayet
ekaikāṃ mūrtimetāsāṃ māseṣu dvādaśasvapi | pratyahaṃ pūjayetpuṣpaiḥ phalairdvādaśabhistathā,
aśoko mallikā caiva pāṭalaśca kadambakam | karavīraṃ jātipuṣpaṃ mālatī śatapatrakam
utpalaṃ caiva vāsantī kundaṃ punnāgakaṃ tathā | etāni kramaśo dadyātkusumāni harermudā
dāḍimaṃ nārikelañca āmraśca panasa tathā | kharjūraṃ tṛṇarājañca prācīnamalakaṃ tathā
25.8-2
śrīphalaṃ nāgaragañca kramukaṃ karamardakam | jātīphalañca kramaśaḥ phalānyetāni vai dadet
bhakṣyabhojyāni coṣyāṇi lehyāni madhurāṇi ca
āsanādyupacārāṃśca dattvā stutvā jagadgurum
25.11
sarvavyāpiñjagannāthabhūtabhavyabhavatprabho ! | trāhi māṃ puṇḍarīkākṣa viṣṇo ! saṃsārasāgarāt
ekārṇavajale raudre nirālambe purā madhum | avadhīrviśva rakṣārthaṃ madhusūdana! rakṣa mām
trīnvikramānkramitvā yo hatvā daityabalaṃ mahat
trailokyaṃ pālayāmāsa trivikrama! namo'stu te
25.17
kṛtvā vāmanakaṃ rūpamṛgyajuḥ sāmagarbhakam | mohayitvā'dbhutaṃ rūpaṃ tasmai māyāvine namaḥ
yaḥ śriyaṃ dhārayennityaṃ hṛdibhaktebhya eva ca | dadātyapi śriyaṃtasmai śrīdharāyanamo'stute
indriyāṇāmadhiṣṭhātā yaḥ sarveṣāṃ sadā prabhuḥ | sukhaikaheturbhaktānāṃ hṛṣīkeśa! namo'stute
yannābhipadmasambhūtaṃ jagadetaccarācaram | vidhāturāsanaṃ nityaṃ padmanābha ! namo'stute
yasyaitantriguṇairvaddhaṃ jagadetaccarācaram | dāmnābaddhaḥ sa gopyā tu dāmodara! namo'stute
trailokyaviplavakaraṃ hatavānkeśidānavam
īśitā sarvasaukhyānāṃ trāhi keśava māmprabho
25.26
sraṣṭāsasarjjabhūtānijagatāmādikāraṇam | acintyamahimanviṣṇonārāyaṇanamo'stute
māyayā yasya viśvaṃ vai mohitaṃ yadanādyayā | sarvadharmasvarūpāya mādhavāya namo namaḥ
jñānināṃ jñānagamyastvamagatīnāṃ gatipradaḥ | sampūrṇamastu govindatvatprasādādvratammama
pratimāsaṃpūjanānte mantrairetaiḥ kṛtāñjaliḥ | prārthayetparayā bhaktyā bhajanāntaṃ janārdnam
evaṃsamvatsaraṃ nītvā vrataṃ vaimūrtipañjaram | sampūrṇaphalasiddhayarthaṃpratiṣṭhāvidhimācaret
suvarṇanirmitā viṣṇormūrttayodvādaśaivatu | yathāśaktikṛtāḥ sthāpyāḥ kumbheṣudvādaśasvapi
āmrapātrācchāditeṣu sākṣātteṣu pṛthakpṛthak | śvetavastrāvanaddheṣu gandhapallavavāriṣu
aṣṭadikṣucaturdikṣu sarvatobhadramaṇḍale | sthāpanīyāśca te kumbhāsteṣu pūjyāśca mūrtayaḥ
dvādaśākṣaramantreṇa upacāraiḥ pṛthakpṛthak
pañcāmṛtaiśca snapanaṃ sarveṣāmādito dvijāḥ !
25.34
gītavāditranṛtyādyaistathā brāhmaṇapūjanaiḥ | vastrayugmairdvādaśabhiścchatropānadyugaistathā
vyajanairudakumbhaiśca śayanīyaiḥ sapīṭhakaiḥ | gandhairmālyaiḥ sutāmrairlermudrikākuṇḍalaistathā
pradīpāḥ sarpiṣā jvālyādvādaśadvādaśakramāt | nītvātriyāmāmitthaṃveprabhātevahikarmaca
samidājyacarūṇāṃ vai pratidevaṃ śatatrayam | aṣṭottarasahasraṃ tu tilairvyāhṛtibhistataḥ
homānte prāśanaṃkṛtvā dadyādācāryadakṣiṇām | kapilā dhenavodeyāḥ sālaṅkārāścadvādaśa
śataṃ catuścatvāriṃśadbrāhmaṇānbhojayettataḥ | taddevavṛndaṃ sayaṭaṃ savitānaṃ sacāmaram
sarvopacārasahitamācāryāya nivedayet | vratarājamimaṃ kṛtvā sarvānkāmānavāpnuyān
guṇḍicādyāstu yāyātrā viṣṇordvādaśa kīrtitāḥ
tāsāṃ darśanajaṃ puṇyaṃ vratenā'nena labhyate
25.35
aindraṃ padaṃ sārvabhaumaṃ cakravartitvameva ca | aṣṭaiśvaryamavāpnoti devadevaprasādataḥ
25.37-2
etanmahāpuṇyatamaṃ nāradaḥ kṛtavānvratam | kṛtvā dvādaśa varṣāṇijīvanmukto'bhavanmuniḥ
anye ca vaiṣṇavā ye vai cakruste bahuśaḥ purā
vrataṃ nā'taḥ parataraṃ bhagavatprītikārakam
25.44
dharmyaṃ yaśasyamāyuṣyaṃ brāhmaṇyaṃ vaṃśavarddhanam | bhavanto'piyatātmānaḥkurvanti vratamuttamam
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍāntargatotkalakhaṇḍe puruṣottamakṣetramāhātmye jaiminiṛṣisamvādesamvatsarajyeṣṭhapañcakavratavarṇanaṃnāma catuścatvāriṃśo'dhyāyaḥ
25.3
munaya ūcuḥ
mune! vrataṃmidaṃ puṇyaṃ śrutaṃ vai mūrrtipañjaram | antaḥpramodajananaṃ mahimnā ca mahattaram
yātrā dvādaśa puṇyā yā uddiṣṭā bhagavatpriyāḥ | tāsāṃṅgeavaśiṣṭenaḥ kathayasvamahāmune
jaiminiruvāca
vāsantikāṃ samākhyāsye yātrāṃ damanabhañjikām
yasyāṃ kṛtāyāṃ dṛṣṭāyāṃ prīṇāti puruṣottamaḥ
25.4
purā yatkathitaṃ viprāstṛṇaṃ damanakāhvayam | caitraśuklatrayodaśyāmāharettatsa mūlakam
25.12
tanmadhye maṇḍalaṃ kuryātsuśubhaṃ padma saṅgitam | tadantarvāsayeddevapratyacāṃpratipūjitām
yuktāṃ śrīsatyabhāmābhyāṃ pūjayedvidhivacca tāḥ | arddharātre tu karmedaṃdevadevasyakārayet
purāniśīthe'pi vibhurbabhañja damanāsuram | bhaṅktvā lebhe parāṃprītiṃ tadaṅgotthaṃcatattṛṇam
tasyāmeva trayodaśyāṃ tṛṇaṃ daityaṃ vibhāvayet | kṛtāñjalipuṭobhūtvāvākyaṃcedamudāharet
avadhīrdamanaṃdaityaṃ purā trailokyakaṇṭakam | sa evetthaṃ pariṇataḥ puratastava tiṣṭhati
asyotpattau tadā prītirāsīdyātavamādhava !| adhunā'pi tathaivāstāṃprītirdamanabhañjane
ityuktvā tṛṇameke tukaredevasyadāpayet | tato'vaśiṣṭaṃ rātriñca nṛtyagītādibhirnayet
tataścā'bhyudite sūrye devaṃ tṛṇapuraḥ saram !
nayecca jagadīśasya samīpaṃ dvijasattamāḥ !
25.15-2
upacārairjagannāthaṃ pūjayetpūrvavattataḥ | hiraṇyakaśipuṃ hatvā hantramālāṃ tadaṅgajām
kṛtvā kaṇṭhe yathā'prīṇāstathedaṃ damanaṃ tṛṇam | tava prītyaitu bhagavanmayādattaṃtavā'ṅkake
ityuccārya harermūrddhina dadyādgandhatṛṇaṃ śubham | tadā dṛṣṭvā harervaktrapadmaṃprītikaraṃ mudā
bhavaduḥkhaparikṣīṇaḥ sukhamāpnotyanuttamam
25.16-2
gṛhītvā mūrdhni tacchākhāṃ viṣṇumūrdhno'pakarṣitām
sarvapāpavinirmukto vasedviṣṇoḥpure dhruvam
25.16-2.p1
iti śrīskānde mahāpurāṇa ekādaśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīye vaiṣṇavakhaṇḍāntargatotkalakhaṇḍepuruṣottamakṣetramāhātmye jaiminiṛṣisamvāde damanakabhañjikāvidhivarṇanaṃnāma pañcacatvāriṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Puruṣottamattvamāhātmya — Sanskrit