Tritiyaskandha 11
Tṛtīyaskandha 11
- Language
- Sanskrit
Contents
- 11.41 — 1 part
11.1
maitreya uvāca || caramaḥ sadviśeṣāṇāmaneko'saṃyutaḥ sadā || paramāṇuḥ sa vijñeyo nṛṇāmaikyabhramo yataḥ
11.2
sata eva padārthasya svarūpāvasthitasya yat || kaivalyaṃ paramamahānaviśeṣo nirantaraḥ
11.3
evaṃ kālopyanumitaḥ saukṣmye sthaulye ca sattama || saṃsthānabhuktyā bhagavānavyakto
vyaktabhugvibhuḥ
11.4
sa kālaḥ paramāṇurvai yo bhuṅkte paramāṇutām || sato'viśeṣabhugyastu sa kālaḥ paramo mahān
11.5
aṇudvau paramāṇū
syāttrasareṇustrayaḥ smṛtāḥ || jālārkaraśmyavagataḥ khamevānupatanna gāt
11.6
trasareṇutrikaṃ bhuṅkte yaḥ kālaḥ sa truṭiḥ smṛtaḥ || śatabhāgastu vedhaḥ
syāttaistribhistu lavaḥ smṛtaḥ
11.7
nimeṣastrilavo jñeya āmnātaste trayaḥ kṣaṇaḥ || kṣaṇān pañca viduḥ kāṣṭhāṃ laghu tā daśa pañca ca
11.8
laghūni
vai samāmnātā daśa pañca ca nāḍikā || te dve muhūrtaḥ praharaḥ ṣaḍ yāmaḥ sapta vā nṛṇām
11.9
dvādaśārdhapalonmānaṃ caturbhiścaturaṅgulaiḥ || svarṇamāṣaiḥ
kṛtacchidraṃ yāvat prasthajalaplutam
11.10
yāmāścatvāraścatvāro martyānāmahanī ubhe || pakṣaḥ pañcadaśāhāni śuklaḥ kṛṣṇaśca mānada
11.11
tayoḥ
samuccayo māsaḥ pitṝṇāṃ tadaharniśam || dvau tāvṛtuḥ ṣaḍayanaṃ dakṣiṇaṃ cottaraṃ divi || ayane cāhanī prāhurvatsaro dvādaśa smṛtaḥ
11.12
saṃvatsaraśataṃ
nṝṇāṃ paramāyurnirūpitam
11.13
graharkṣatārācakrasthaḥ paramāṇvādinā jagat || saṃvatsarāvasānena paryeṭyanimiṣo vibhuḥ
11.14
saṃvatsaraḥ parivatsara
iḍāvatsara eva ca || anuvatsaro vatsaraśca viduraivaṃ prabhāṣyate
11.15
yaḥ sṛjyaśaktimurudhocchvasayansvaśaktyā puṃso 'bhramāya divi dhāvati bhūtabhedaḥ
kālārakhyayā guṇamayaṃ kratubhirvitanvaṃstasmai baliṃ harata vatsarapañcakāya
11.16
vidura uvāca || pitṛdevamanuṣyāṇāmāyuḥ paramidaṃ smṛtam || pareṣāṃ
gatimācakṣva ye syuḥ kalpādbahirvidaḥ
11.17
bhagavān veda kālasya gatiṃ bhagavato nanu || viśvaṃ vicakṣate dhīrā yogarāddhena cakṣuṣā
11.18
maitreya uvāca || kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliśceti caturyugam || divyairdvādaśabhirvarṣaiḥ sāvadhānaṃ nirūpitam
11.19
catvāri trīṇi dve caikaṃ kṛtādiṣu
yathākramam || saṃkhyātāni sahasrāṇi dviguṇāni śatāni ca
11.20
sandhyāṃśayorantareṇa yaḥ kālaḥ śatasaṃkhyayoḥ || tamevāhuryugaṃ tajjñā yatra dharmo
vidhīyate
11.21
dharmaścatuṣpānmanujān kṛte samanuvartate || sa evānyeṣvadharmeṇa vyeti pādena vardhatā
11.22
trilokyā yugasāhasraṃ bahirābrahmaṇo
dinam || tāvatyeva niśā tāta yannimīlati viśvasṛk
11.23
niśā'vasāna ārabdho lokakalpo'nuvartate || yāvaddinaṃ bhagavato manūnsṛjaṃścaturdaśa || svaṃ svaṃ kālaṃ manurbhuṅkte sādhikāṃ hyekasaptatim
11.24
manvantareṣu manavastadvaṃśyā ṛṣayaḥ surāḥ || saptarṣayastu gandharvāḥ krameṇaiva bhavanti
te || bhavanti caiva yugapatsureśāścānu ye ca tān
11.25
eṣa dainaṃdinaḥ sargo brāhmastrailokyavartanaḥ || tiryaṅnṛpitṛdevānāṃ sambhavo yatra karmabhiḥ
11.26
manvantareṣu bhagavān bibhratsattvaṃ svamūrtibhiḥ || manvādibhiridaṃ viśvamavatyuditapauruṣaḥ
11.27
tamomātrāmupādāya pratisaṃruddhavikramaḥ
kālenānugatāśeṣa āste tūṣṇīṃ dinātyaye
11.28
tamevānvapidhīyante lokā bhūrvādayastrayaḥ || niśāyāmanuvṛttāyāṃ nirmuktaśaśibhāskaram
11.29
trilokyāṃ dahyamānāyāṃ śaktyā saṃkarṣaṇāgninā || yāntyūṣmaṇā maharlokājjanaṃ bhṛgvādayo'rditāḥ
11.30
tāvattribhuvanaṃ sadyaḥ kalpāntaidhitasindhavaḥ || plāvayantyutkaṭāṭopacaṇḍavāteritormayaḥ
11.31
antaḥ sa tasmin salila āste'nantāsano hariḥ || yoganidrānimīlākṣaḥ
stūyamāno janālayaiḥ
11.32
evaṃvidhairahorātraiḥ kālagatyopalakṣitaiḥ || apakṣitamivāsyāpi paramāyurvayaḥśatam
11.33
yadardhamāyuṣastasya parārdhamabhidhīyate || pūrvaḥ parārdho'pakrānto hyaparo'dya pravartate
11.34
pūrvasyādau parārdhasya brāhmo nāma mahānabhūt || kalpo yatrābhavadbrahmā śabdabrahmeti
yaṃ viduḥ
11.35
tasyaiva cānte kalpo'bhūdyaṃ pādmamabhicakṣate || yaddharernābhisarasa āsīllokasaroruham
11.36
ayaṃ te kathitaḥ kalpo dvitīyasyāpi bhārata || vārāha iti vikhyāto yatrāsīt sūkaro hariḥ
11.37
kālo'yaṃ dviparādhardārakhyo nimeṣa upacaryate || avyākṛtasyānantasya anāderjagadātmanaḥ
11.38
kālo'yaṃ paramāṇvādiriparāddhardānta īśvaraḥ || naiveśituṃ prabhurbhūmna īśvaro dhāma māninām
11.39
vikāraiḥ sahito yuktairviśeṣādibhirāvṛtaḥ || āṇḍakośo bahirayaṃ pañcāśatakoṭivistṛtaḥ
11.40
daśottarādhikairyatra praviṣṭaḥ paramāṇuvat || lakṣyate'ntargatāścānye koṭiśo
hyaṇḍarāśayaḥ
11.41
tadāhurakṣaraṃ brahma sarvakāraṇakāraṇam || viṣṇordhāma paraṃ sākṣāt puruṣasya mahātmanaḥ
11.41.p1
iti śrībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīyaskandhe viduramaitreyasaṃvāde kalpamānādivarṇanaṃ nāmaikādaśo'dhyāyaḥ
Linked texts (7)
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Anvitārthaprakāśikā — Gaṅgāsahāya Śarman, Sanskrit
- Bhāgavatamāhātmya — Kṛṣṇacandra, Sanskrit
- Pratāpārka — Viśveśvarabhaṭṭa 1766, Sanskrit
- Madhusūdanasaṃhitā — Madhusūdana Miśra, Sanskrit
- Padārthasaṃgraha — Padmanābhācārya 1750, Sanskrit
- Mārutaśakti — Govardhana Ghanaśyāma Śarman alias Ghaṭṭulāla, Sanskrit