Pramāṇa · Search · About · API

Tritiyaskandha 11

Tṛtīyaskandha 11

Language
Sanskrit

Contents

11.1

maitreya uvāca || caramaḥ sadviśeṣāṇāmaneko'saṃyutaḥ sadā || paramāṇuḥ sa vijñeyo nṛṇāmaikyabhramo yataḥ

11.2

sata eva padārthasya svarūpāvasthitasya yat || kaivalyaṃ paramamahānaviśeṣo nirantaraḥ

11.3

evaṃ kālopyanumitaḥ saukṣmye sthaulye ca sattama || saṃsthānabhuktyā bhagavānavyakto
vyaktabhugvibhuḥ

11.4

sa kālaḥ paramāṇurvai yo bhuṅkte paramāṇutām || sato'viśeṣabhugyastu sa kālaḥ paramo mahān

11.5

aṇudvau paramāṇū
syāttrasareṇustrayaḥ smṛtāḥ || jālārkaraśmyavagataḥ khamevānupatanna gāt

11.6

trasareṇutrikaṃ bhuṅkte yaḥ kālaḥ sa truṭiḥ smṛtaḥ || śatabhāgastu vedhaḥ
syāttaistribhistu lavaḥ smṛtaḥ

11.7

nimeṣastrilavo jñeya āmnātaste trayaḥ kṣaṇaḥ || kṣaṇān pañca viduḥ kāṣṭhāṃ laghu tā daśa pañca ca

11.8

laghūni
vai samāmnātā daśa pañca ca nāḍikā || te dve muhūrtaḥ praharaḥ ṣaḍ yāmaḥ sapta vā nṛṇām

11.9

dvādaśārdhapalonmānaṃ caturbhiścaturaṅgulaiḥ || svarṇamāṣaiḥ
kṛtacchidraṃ yāvat prasthajalaplutam

11.10

yāmāścatvāraścatvāro martyānāmahanī ubhe || pakṣaḥ pañcadaśāhāni śuklaḥ kṛṣṇaśca mānada

11.11

tayoḥ
samuccayo māsaḥ pitṝṇāṃ tadaharniśam || dvau tāvṛtuḥ ṣaḍayanaṃ dakṣiṇaṃ cottaraṃ divi || ayane cāhanī prāhurvatsaro dvādaśa smṛtaḥ

11.12

saṃvatsaraśataṃ
nṝṇāṃ paramāyurnirūpitam

11.13

graharkṣatārācakrasthaḥ paramāṇvādinā jagat || saṃvatsarāvasānena paryeṭyanimiṣo vibhuḥ

11.14

saṃvatsaraḥ parivatsara
iḍāvatsara eva ca || anuvatsaro vatsaraśca viduraivaṃ prabhāṣyate

11.15

yaḥ sṛjyaśaktimurudhocchvasayansvaśaktyā puṃso 'bhramāya divi dhāvati bhūtabhedaḥ
kālārakhyayā guṇamayaṃ kratubhirvitanvaṃstasmai baliṃ harata vatsarapañcakāya

11.16

vidura uvāca || pitṛdevamanuṣyāṇāmāyuḥ paramidaṃ smṛtam || pareṣāṃ
gatimācakṣva ye syuḥ kalpādbahirvidaḥ

11.17

bhagavān veda kālasya gatiṃ bhagavato nanu || viśvaṃ vicakṣate dhīrā yogarāddhena cakṣuṣā

11.18

maitreya uvāca || kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliśceti caturyugam || divyairdvādaśabhirvarṣaiḥ sāvadhānaṃ nirūpitam

11.19

catvāri trīṇi dve caikaṃ kṛtādiṣu
yathākramam || saṃkhyātāni sahasrāṇi dviguṇāni śatāni ca

11.20

sandhyāṃśayorantareṇa yaḥ kālaḥ śatasaṃkhyayoḥ || tamevāhuryugaṃ tajjñā yatra dharmo
vidhīyate

11.21

dharmaścatuṣpānmanujān kṛte samanuvartate || sa evānyeṣvadharmeṇa vyeti pādena vardhatā

11.22

trilokyā yugasāhasraṃ bahirābrahmaṇo
dinam || tāvatyeva niśā tāta yannimīlati viśvasṛk

11.23

niśā'vasāna ārabdho lokakalpo'nuvartate || yāvaddinaṃ bhagavato manūnsṛjaṃścaturdaśa || svaṃ svaṃ kālaṃ manurbhuṅkte sādhikāṃ hyekasaptatim

11.24

manvantareṣu manavastadvaṃśyā ṛṣayaḥ surāḥ || saptarṣayastu gandharvāḥ krameṇaiva bhavanti
te || bhavanti caiva yugapatsureśāścānu ye ca tān

11.25

eṣa dainaṃdinaḥ sargo brāhmastrailokyavartanaḥ || tiryaṅnṛpitṛdevānāṃ sambhavo yatra karmabhiḥ

11.26

manvantareṣu bhagavān bibhratsattvaṃ svamūrtibhiḥ || manvādibhiridaṃ viśvamavatyuditapauruṣaḥ

11.27

tamomātrāmupādāya pratisaṃruddhavikramaḥ
kālenānugatāśeṣa āste tūṣṇīṃ dinātyaye

11.28

tamevānvapidhīyante lokā bhūrvādayastrayaḥ || niśāyāmanuvṛttāyāṃ nirmuktaśaśibhāskaram

11.29

trilokyāṃ dahyamānāyāṃ śaktyā saṃkarṣaṇāgninā || yāntyūṣmaṇā maharlokājjanaṃ bhṛgvādayo'rditāḥ

11.30

tāvattribhuvanaṃ sadyaḥ kalpāntaidhitasindhavaḥ || plāvayantyutkaṭāṭopacaṇḍavāteritormayaḥ

11.31

antaḥ sa tasmin salila āste'nantāsano hariḥ || yoganidrānimīlākṣaḥ
stūyamāno janālayaiḥ

11.32

evaṃvidhairahorātraiḥ kālagatyopalakṣitaiḥ || apakṣitamivāsyāpi paramāyurvayaḥśatam

11.33

yadardhamāyuṣastasya parārdhamabhidhīyate || pūrvaḥ parārdho'pakrānto hyaparo'dya pravartate

11.34

pūrvasyādau parārdhasya brāhmo nāma mahānabhūt || kalpo yatrābhavadbrahmā śabdabrahmeti
yaṃ viduḥ

11.35

tasyaiva cānte kalpo'bhūdyaṃ pādmamabhicakṣate || yaddharernābhisarasa āsīllokasaroruham

11.36

ayaṃ te kathitaḥ kalpo dvitīyasyāpi bhārata || vārāha iti vikhyāto yatrāsīt sūkaro hariḥ

11.37

kālo'yaṃ dviparādhardārakhyo nimeṣa upacaryate || avyākṛtasyānantasya anāderjagadātmanaḥ

11.38

kālo'yaṃ paramāṇvādiriparāddhardānta īśvaraḥ || naiveśituṃ prabhurbhūmna īśvaro dhāma māninām

11.39

vikāraiḥ sahito yuktairviśeṣādibhirāvṛtaḥ || āṇḍakośo bahirayaṃ pañcāśatakoṭivistṛtaḥ

11.40

daśottarādhikairyatra praviṣṭaḥ paramāṇuvat || lakṣyate'ntargatāścānye koṭiśo
hyaṇḍarāśayaḥ

11.41

tadāhurakṣaraṃ brahma sarvakāraṇakāraṇam || viṣṇordhāma paraṃ sākṣāt puruṣasya mahātmanaḥ

11.41.p1

iti śrībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ tṛtīyaskandhe viduramaitreyasaṃvāde kalpamānādivarṇanaṃ nāmaikādaśo'dhyāyaḥ

Linked texts (7)