Ramashvamedha 25
Rāmāśvamedha 25
- Language
- Sanskrit
Contents
- 25.60 — 1 part
25.5
tatrāpaśyatsa śatrughno gajāndīrṇakapolakān| parvatāniva raktode majjamānānamadoddhatān
25.6
hayāstatranijāroha kartṛbhiḥ sahitāḥ kṣatāḥ| mṛtā vīreṇa dadṛśe śatrughnena sukopinā
25.7
narānrathāngajānbhagnānvīkṣamāṇaḥ saśatruhā | atīva cukrudhe yadvatpralaye pralayārṇavaḥ
25.8
purato damanaṃ vīkṣya hayanetāramuddhaṭam | pratāpāgryasya jetāraṃ tṛṇīkṛtya nijaṃ balam
25.9
tadā rājā pratyuvāca yodhānkopākulekṣaṇaḥ| ko'sau damana jetā'tra sarvaśastrāstradhārakaḥ
25.10
yo vai rājasutaṃ vīraṃ raṇakarmaviśāradam | jeṣyatyastreṇa nirbhītaḥ sajjībhūto bhavatvayam
25.11
iti vākyaṃ samākarṇya puṣkalaḥ paravīrahā| damanaṃ jetumudyukto jagāda vacanaṃ tvidam
25.12
svāminkvā'yaṃ damanakaḥkvate'parimitaṃ balam
jeṣye'haṃ tvatpratāpena gacchāmyeṣa mahāmate
25.13
sevake mayi yuddhāya sthite kairnīyate hayaḥ | raghunāthapratāpo'yaṃ sarvaṃ kṛtyaṃ kariṣyati
25.14
svāmiñchṛṇu pratijñāṃ me tava modapradāyinīm| vijeṣye damanaṃ yuddhe raṇakarma vicakṣaṇam
25.15
rāmacandrapadāmbhojamadhvāsvādaviyoginām | yadaghaṃ tu bhavettanme damanaṃ na jaye yadi
25.16
putro yo mātṛpādānyattīrthaṃ matvā tayā saha | viruddhyettamo mahyaṃ na jaya damanaṃ yadi
25.17
adya madvāṇanirbhinnamahorasko nṛpāṅgajaḥ| alaṅkarotu pradhane bhūtalaṃ śayanena hi
25.18
śeṣa uvāca
iti pratijñāmākarṇya puṣkalasya raghūdvahaḥ| jaharṣa citte tejasvī nirdeśa raṇamprati
25.19
ājñapto'sau yayau sainyairbahubhiḥ parivāritaḥ | yatrāste damano rājaputraḥ śūrakulodbhavaḥ
25.20
damano'pi tamājñāya hyāgataṃ raṇamaṇḍale | pratyujjagāma vīrāgryaḥ svasainyaparivāritaḥ
25.21
anyonyaṃ tau saṃmilitau rathasthau rathaśobhinau
samare śakradaityau kiṃ yuddhārthaṃ raṇamāgatau
25.22
uvāca puṣkalastaṃ vai rājaputraṃ mahābalam | rājaputra ! damanaka ! māṃ jānīhi samāgatam
25.23
sapratijñaṃ tu yuddhāya bharatātmajamuddhatam | puṣkalena svanāmnā ca lakṣitaṃ viddhi sattama !
25.24
raghunāthapadāmbhojanityasevāmadhuvratam | tvāṃ jeṣye śastrasaṅghena sajjībhava mahāmate !
25.25
iti vākyaṃ samākarṇya damanaḥparavīrahā | pratyuvāca hasanvāgmī nirbhayo dṛṣṭavikramaḥ
25.26
subāhuputraṃ damanaṃ pitṛbhaktihatāghakam | viddhi māmaśvanetāraṃ śatrughnasya mahīpateḥ
25.27
jayo daivavisṛṣṭo'yaṃ yasya cā'laṅkariṣyati | sa prāpnoti nirīkṣasva balaṃ vai raṇamūrdhani
25.28
ityuktvā saśaraṃ cāpaṃ vidhāyākarṇapūritam | mumoca bāṇāṃstriśitānvairiprāṇāpahāriṇaḥ
25.29
te bāṇāstāvilībhūtāśchādayāmāsurambaram | sūryabhānuprabhā yatra bāṇacchāyā nivāritā
25.30
gajānāṃ kaṭabhittyaughe lagnā sāyakasantatiḥ | alaṅkaroti dhātūnāṃ rāgā iva vicitritāḥ
25.31
patitāstatra dṛśyante narā vāhā gajā rathāḥ | śaravrātena nṛpateḥsutena paritāḍitāḥ
25.32
tadvikrāntaṃ samālokyaṃ puṣkalaḥ paravīrahā| śarāṇāṃ chāyayāvyāptaṃ ramamaṇḍalamakṣya ca
25.33
śarāsane samādhatta bāṇaṃ vahnyabhimantritam | ācamya samyagvidhivanmocayāmāsa sāyakam
25.34
tato'gniḥ prādurabhavattatra saṅgrāma mūrdhani | jvālābhirvilihanvyoma pralayāgnirivotthitaḥ
25.35
tato'sya sainyaṃ nirdagdhaṃ trāsaṃ prāptaṃ raṇāṅgaṇe
palāyanaparaṃ jātaṃ vahnijvālābhipīḍitam
25.36
chatrāṇi tu pradagdhāni candrākārāṇi dhanvinām
dṛśyante jātarūpābhakāntidhārīṇi tatra ha
25.37
hayā dagdhāḥ palāyante kesareṣu ca vairiṇām| rathā api gatā dāhaṃ sukūbarasamanvitāḥ
25.38
maṇimāṇikyaratnāni vahantaḥ karabhāstataḥ| palāyante dahanabhūjvālāmālābhipīḍitāḥ
25.39
kutraciddantino naṣṭāḥ kutraciddhayasādinaḥ | kutracitpattayo naṣṭā vahnidagdhakalevarāḥ
25.40
śarāḥsarve nṛpasutapramuktāḥ pralayaṃ gatāḥ| āśuśukṣaṇikīlābharbhasmībhūtāḥ samantataḥ
25.41
tadā svasainye dagdhe ca damano roṣapūritaḥ| sarvāstravittacchāntyarthaṃ vāruṇāstramathādade
25.42
vāruṇaṃ vahniśāntyarthamuktaṃ tena mahībhṛtā | āplāvayadvalaṃ tasya rathavājisamākulam
25.43
rathā viplāvitāstoyairdṛśyante paripanthinām| gajāścāpi paripluṣṭāḥ svīyāḥ śāntimupāgatāḥ
25.44
vahniśca śāntimagamadagnyastraparimocitaḥ | śāntimāpa balaṃ svīyaṃ vahnijvālābhipīḍitam
25.45
kampitāḥ śītatoyena sītkurvanti ca vairiṇaḥ
karakā vṛṣṭibhiḥ kṣiptā vāyunā ca prapīḍitāḥ
25.46
tadā svabalamālokya toyapūreṇa pīḍitam| kampitaṃ kṣubhitaṃ naṣṭaṃ vāruṇena vinirhṛtam
25.47
tadā'tikopatāmrākṣaḥpuṣkalo bharatātmajaḥ | vāyavyāstraṃ samādhatta dhanuṣyekaṃ mahāśaram
25.48
tato vāyurmahānāsīdvāyavyāstrapracoditaḥ | nāśayāmāsa vegena dhanānīkamupasthitam
25.49
vāyunā sphālitā nāgāḥparaspara samāhatāḥ | aśvāśca saṃhatānyonyaṃ sasvārohasamanvitāḥ
25.50
narāḥprabhañjanoddhūtā muktakeśā nirojasaḥ | patanto'tra samīkṣyante vetālā iva bhūtagāḥ
25.51
vāyunā svabalaṃ sarvaṃ paribhūtaṃ vilokya saḥ
rājaputraḥparvatāstraṃ dhanuṣyevaṃ samādadhe
25.52
tadā tu parvatāḥ peturmastakopari yudhyatām | vāyuḥ sañchāditastaistu na pracakrāma kutrāṃcit
25.53
puṣkalo vajrasaṃjñaṃ tu samādhattaṃ śarāsanam | vajreṇa kṛttāste sarve jātāśca tilaśaḥkṣaṇāt
25.54
vajraṃ nāgābrajaḥśeṣānkṛtvā bāṇābhimantritam| rājaputrorasi proccaiḥ papāta svanavad bhṛśam
25.55
sasvākulitacetasko hṛdi viddhaḥ kṣato bhṛśam
vivyathe balavānvīraḥkaśmalaṃ paramāpa saḥ
25.56
taṃ vai kaśmalitaṃ dṛṣṭvā sārathirnayakovidaḥ
apovāharaṇāttasmātkrośamātraṃ narendrajam
25.57
tato yodhā rājasūnoḥ pranaṣṭāḥprapalāyitāḥ | gatvā purīṃ samācakhyuḥ kaśmalasthaṃnṛpātmajam
25.58
puṣkalo jayamāpyaivaṃ raṇamūrdhani dharmavit | na prahartuṃ punaḥ śakto raghunāthavacaḥ smaran
25.59
tato dundubhi nirghoṣo jayaśabdo mahānabhūt | sādhusādhviti vācaśca prāvartanta manoharāḥ
25.60
harṣaṃ prāpa sa śatrughno jayinaṃ vīkṣya puṣkalam
praśaṃsaṃsa sumatyaudimantribhiḥparivāritaḥ
25.60.p1
iti śrīpadmamahāpurāṇe pañcame pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasamvāde rāmāśvamedhe puṣkalavijayo nāma caturviṃśatitamo'dhyāyaḥ ||24
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Pātālakhaṇḍa — Sanskrit