Ramashvamedha 37
Rāmāśvamedha 37
- Language
- Sanskrit
Contents
- 37.93 — 1 part
37.1
chattīsavām̐ adhyāya
śeṣa uvāca
etacchrutvā tu viprendro lomaśātparamaṃ mahat | punaḥprapaccha tamṛṣiṃ sarvajñaṃ yogināṃ varam
37.2
āraṇyaka uvāca
muniśreṣṭha ! vadaitanme pṛcchāmi tvāṃ mahāmate | guravaḥkṛpayā yuktā bhāṣante sevake'khilam
37.3
ko'sau rāmo mahābhāga ! yo nityaṃ dhyāyate tvayā
tasya kāni caritrāṇi vadasva tvaṃ dvijarṣabha !
37.4
kimarthamavatīrṇo'sau kasmānmānuṣatāṃ gataḥ | tatsarvaṃ kathayāśu tvaṃ mama saṃśayanuttaye
37.5
śeṣa uvāca
itivākyaṃ samākarṇya muneḥparamaśobhanam | lomaśaḥ kathayāmāsa rāmacāritramadbhutam
37.6
lokānnirayasaṃmagnāñjñātvā yogeśvareśvaraḥ| kīrtiṃ prathayituṃ loke yayā ghoraṃ tariṣyati
37.7
evaṃ jñātvā dayāvārdhiḥparameśo manoharaḥ | avatāraṃ cakārāta caturdhā saśriyānvitaḥ
37.8
purā tretāyuge prāpte pūrṇāṃśo raghunandanaḥ | sūryavaṃśe samutpanno rāmo rājīvalocanaḥ
37.9
sarāmo lakṣmaṇasakhaḥkākapakṣadharo yuvā | tātasya vacanāttau tu viśvāmitramanuvratau
37.10
yajñasaṃrakṣaṇārthāya rājñā dattau kumārakau | dāntau dhanurdharau vīrau viśvāmitramanuvratau
37.11
pathi pravrajatostatra tāṭakā nāma rākṣasī | saṅgatā ca vane ghore tayorve vighnakāraṇāt
37.12
ṛṣeranujñayā rāmastāṭakāṃ yamayātanām | prāveśayaddhanurvedavidyābhyāsena rāghavaḥ
37.13
yasya pādatalasparśācchilā vāsavayogajā | ahalyā gautamavadhū punarjātā svarūpiṇī
37.14
viśvāmitrasya yajñe tu supravṛtte raghūttamaḥ | mārīcaṃ ca subāhuṃ ca jaghāna parameṣubhiḥ
37.15
īśvarasya dhanurbhagnaṃ janakasya gṛhesthitam | rāmaḥpañcadaśe varṣe ṣaḍvarṣāmatha maithilīm
37.16
upayeme vivāhena ramyāṃ sītāmayaunijām | kṛtakṛtyastadā jātaḥsītāṃ samprāpya rāghavaḥ
37.17
tato dvādaśavarṣāṇi reme rāmastayā saha| saptaviṃśatimevarṣe yauvarājyamakalpayat
37.18
rājānamatha kaikeyī varadvayamayācata | tayorekena rāmastu sasītaḥsaha lakṣmaṇaḥ
37.19
jaṭādharaḥpravajaturvarṣāṇīha caturdaśa | bharatastu dvitīyena yauvarājyādhipo'stu me
37.20
jānakī lakṣmaṇasakhaṃ rāmaṃ prāvrājayannṛpaḥ | trirātramudakāhāraścaturthe'hni phalāśanaḥ
37.21
pañcame citrakūṭa tu rāmaḥsthānamakalpayat | atha trayodaśevarṣe pañcavaṭyāṃ mahāmune
37.22
rāmo virūpayāmāsa śūrpaṇakhāṃ niśācarīm | vane vicaratastasya jānakyāsahitasya ca
37.23
āgato rākṣassastāṃ tu hartuṃ pāpavipākataḥ | tato māghāsitāṣṭamyāṃ muhūrte vṛndasaṃjñite
37.24
rāghavābhyāṃ vinā sītāṃ jahāra daśakandharaḥ | tenaivaṃ hriyamāṇā sā cakranda kurarī yathā
37.25
rāmarāmeti māṃ rakṣa rakṣa māṃ rakṣasā hatām | yathā śyenaḥ kṣudhākrāntaḥ krandatīṃ vartikāṃ nayet
37.26
tathā kāmavaśaṃ prāpto rāvaṇo janakātmajām
nayatyevaṃ janakajāṃ jaṭāyuḥpakṣirāṭ tadā
37.27
yuyudhe rākṣasendreṇa sa rāvaṇahato'patat | mārgaśuklanavamyāṃ tu vasantīṃ rāvaṇālaye
37.28
sampātirdaśamemāsa ācakhyau vānareṣu tām | ekādaśyāṃ mahendrādreḥ pupluve śatayojanam
37.29
hanūmānniśi tasyāṃ tu laṅkāyāṃ paryakālayat| tadrātriśeṣe sītāyā darśanaṃ hi hanūmataḥ
37.30
dvādaśyāṃ śiṃśapāvṛkṣe hanūmānyarvavasthitaḥ
tasyāṃ niśāyāṃ jānakyāṃ viśvāsālāpasaṃkathā
37.31
akṣādibhiścatrayodaśyāṃ tato yuddhamavartata | brahmāstreṇa caturdaśyāṃ baddhaḥśakrajitā kapiḥ
37.32
vahninā pucchayuktena laṅkāyā dahanaṃ kṛtam | pūrṇimāyāṃ mahendrādrau punarāgamanaṃ kapeḥ !
37.33
mārgāsitapratipadaḥpañcabhiḥ pathivāsaraiḥ | punarāgatya ṣaṣṭhehni dhvastaṃ madhuvanaṃ kila
37.34
saptamyāṃ pratyabhijñānadānaṃ sarvanivedanam| aṣṭamyuttaraphalgunyāṃ muhūrte vijayābhidhe
37.35
madhyaṃ prāpte sahastrāṃśau prasthānaṃ rāghavasya ca
rāmaḥ kṛtvā pratijñāṃ tu prayāto dakṣiṇāṃ diśam
37.36
tīrtvā'haṃ sāgaramapi haniṣye rākṣaseśvaram | dakṣiṇāśāṃ prayātasya sugrīvo'pyabhavatsakhā
37.37
vāsaraiḥ saptabhiḥ sindhoḥ skandhāvāraniveśanam
pauṣaśuklapratipadastṛtīyā yāvadambudheḥ
37.38
upasthānaṃ sasainyasya rāghavasya babhūva ha | vibhīṣaṇaścaturthyāṃ tu rāmeṇa saha saṅgataḥ
37.39
samudrataraṇārthāya pañcamyāṃ mantra udyataḥ | prāyopaveśanaṃ cakre rāmo dinacatuṣṭayam
37.40
samudravaralābhaśca sahopāyapradarśanam | tato daśamayāmārambhastrayodaśyāṃ samāpanam
37.41
caturdaśyāṃ suvelādrau rāmaḥ sainyaṃ nyaveśayat| paurṇamāsyā dvitīyāntaṃ tridinaiḥ sainyatāraṇam
37.42
tīrtvā toyanidhiṃ rāmo vānareśvarasainyavān | rurodha ca purīṃ laṅkāṃ sītārthaṃ sahalakṣmaṇaḥ
37.43
tṛtīyādi daśamyantaṃ niveśaśca dināṣṭakam | śukasāraṇayostatra prāptirekādaśe dine
37.44
pauṣāsitākhyadvādaśyāṃ sainyasaṅkhyānameva ca
śārdūlena kapīndrāṇāṃ sahasā sainyavarṇanam
37.45
trayodaśyāṃ amāvāsyāṃ laṅkāyāṃ divasaistribhiḥ
rāvaṇaḥ sainyasaṅkhyānaṃ raṇotsāhaṃ tadākarot
37.46
prayayāvaṅgado dautyaṃ māghaśuklādyavāsare | sītāyāśca tatobharturmāyāmūrddhādidarśanam
37.47
māghadvitīyādi dinaiḥ saptabhiryāvadaṣṭamī | rakṣasāṃ vānarāṇāṃ ca yuddhamāsīcca saṅkulam
37.48
māghaśuklanavamyāṃ tu rātrāvindrajitā raṇe | rāmalakṣmaṇayornāgapāśabandhaḥ kṛtaḥ kila
37.49
ākuleṣu kapīśeṣu nirutsāheṣu sarvaśaḥ | nāgapāśavimokṣārthaṃ daśamyāṃ pavano'japat
37.50
karṇe svarūpaṃ rāmasya garuḍāgamanaṃ tataḥ | ekādaśyāṃ ca dvādaśyāṃ dhūmrākṣasya vadhaḥ kṛtaḥ
37.51
trayodaśyāṃ tu tenaiva nihataḥ kampano raṇe | māghaśuklacaturdaśyāṃ yāvatkṛṣṇādivāsaram
37.52
tridinena prahastasya nīlena vihito vadhaḥ| māghakṛṣṇādvitīyāyāścaturthyantaṃ tribhirdinaiḥ
37.53
rāmeṇa tumule yuddhe rāvaṇo drāvito raṇāt | pañcamyā aṣṭamīyāvadrāvaṇena prabodhitaḥ
37.54
kumbhakarṇastadā cakre'bhyavahāraṃ caturdinam | kumbhakarṇo dinaiḥ ṣaḍbhirnavamyāstu caturdaśīm
37.55
rāmeṇa nihato yuddhe bahuvānarabhakṣakaḥ| amāvāsyādine śokādavahāro babhūvaha
37.56
phālgunādi pratipadaśraturthyantaṃ caturdinaiḥ| bisatantuprabhṛtayo nihatāḥ pañca rākṣasāḥ
37.57
pañcamyāḥ saptamīṃyāvadatikāyavadhastathā| aṣṭamyā dvādaśīṃyāvannihatau dinapañcakāt
37.58
nikumbhakumbhāvūrdhvaṃ tu makarākṣastribhirdinaiḥ| phālgunāsitadvitīyāyāṃ dine śakrajitājitam
37.59
tṛtīyādisaptamyantaṃ dinapañcakameva ca| oṣadhyānayanavyagrādavahāro babhūva ha
37.60
tatastrayodaśīṃyāvaddinaiḥ pañcabhirindrajit| lakṣmaṇena hato yuddhe vikhyātabalapauruṣaḥ
37.61
caturdaśyāṃ daśagrīvo dīkṣāṃ prāpāvahārataḥ| amāvāsyādine prāyādyuddhāya daśakandharaḥ
37.62
caitraśuklapratipadaḥ pañcamīdinapañcakaiḥ| rāvaṇe yuddhyamāne tu pracurorakṣasāṃ vadhaḥ
37.63
caitraṣaṣṭhyāṣṭamī yāvanmahāpārśvādimāraṇam| caitraśuklanavamyāṃ tu saumitreḥ śaktibhedanam
37.64
kopāviṣṭena rāmeṇa drāvitodaśakandharaḥ| droṇādrirājneyena lakṣmaṇārthamupāhṛtaḥ
37.65
daśamyāmavahāro'bhūdrātrau yuddhe tu rakṣasām| ekādaśyāṃ tu rāmāya rathaṃ mātalisārathiḥ
37.66
prerito vāsavenājārpayamāsa bhaktitaḥ| kopavānatha dvādaśyā yāvatkṛṣṇacaturdaśīm
37.67
aṣṭādaśadinai rāmo rāvaṇaṃ dvairathe'vadhīt| saṅgrāmetumule jāte rāmo jayamavāptavān
37.68
māghaśukladvitīyāyāścaitrakṛṣṇacaturdaśīm| saptāśītidineṣveva madhyaṃ pañcadaśāhakam
37.69
yuddhāvahāraḥ saṅgrāmo dvāsapatatidinānyabhūt| saṃskāro rāvaṇādīnāmamāvasyādine'bhavat
37.70
vaiśākhāditithau rāma uvāsa raṇabhūmiṣu| abhiṣikto dvitīyāyāṃ laṅkārājye vibhīṣaṇaḥ
37.71
sītāśuddhistṛtīyāyāṃ devebhyo varalambhanam| hatvā'cireṇa laṅkeśaṃ lakṣmaṇāgraja eva saḥ
37.72
gṛhītvā jānakīṃ puṇyāṃ duḥkhitāṃ rākṣasena tu
ādāya parayā prītyā jānakīṃ sanyavartata
37.73
vaiśākhasya caturthyāṃ tu rāmaḥ puṣpakamāśritaḥ
vihāyasā nivṛttastu bhūyo'yodhyāṃ purīṃ prati
37.74
pūrṇe caturdaśe varṣe pañcamyāṃ mādhavasyatu | bharadvājāśrame rāmaḥ sagaṇaḥ samupāviśat
37.75
nandigrāme tu ṣaṣṭhyāṃ sa bharatena samāgataḥ| saptamyāmabhiṣikto'sāvayodhyāyāṃ raghūdvahaḥ
37.76
daśaikādhikamāsāṃstu caturdaśāhānimaithilī | uvāsa rāmarahitā rāvaṇasya niveśane
37.77
dvicatvāriṃśake varṣe rāmo rājyamakārayat | sītāyāśca trayastriṃśadvatsarāśca tadā'bhavan
37.78
sa caturdaśavarṣānte praviśya ca purīṃ prabhuḥ | ayodhyāṃ mudito rāmo hatvā rāvaṇamāhave
37.79
bhrātṛbhiḥ sahitastatra rāmo rājyamathākarot
rājyaṃ prakurvatastasya purodhā vadatāṃvaraḥ
37.80
agastyaḥ kumbhasambhūtistamāgantā raghoḥpatim
tadvākyādraghunātho'sau kariṣyati hayakratum
37.81
tasyāgamiṣyati hayo hyāśrame tava suvrata !
tasya yodhāḥ pramuditā āyāsyanti tavāśramam
37.82
teṣāmagre rāmakathāḥ kariṣyasi manoharāḥ| taiḥ sākaṃ tvamayodhyāyāṃ gantāsi vai dvijarṣabha !
37.83
dṛṣṭvā rāmamayodhyāyāṃ padmapatranibhekṣaṇam| tatkṣaṇādeva saṃsāravārdhinistāravānbhava
37.84
ityuktvā māṃ munivaro lomaśaḥ sarvabuddhimān
uvāca te kiṃ praṣṭavyaṃ tadāhamavadaṃ hitam
37.85
jñātaṃ tvatkṛpayā sarvaṃ rāmacāritramadbhutam | tavaprasādādavāpsye'haṃ rāmasya cararaṇāmbujam
37.86
mayā namaskṛtaḥ paścājjagāma sa munīśvaraḥ | tatprasādānmayā'vāptaṃ rāmasya caraṇārcanam
37.87
so'haṃ smarāmi rāmasya caraṇāvanvahaṃ muhuḥ | gāyāmi tasya caritaṃ muhurmuhuratandritaḥ
37.88
pāvayāmi janāngānānena svāntahāriṇā | hṛṣyāmi tanmunervākyaṃ smāraṃ smāraṃ tadīkṣayā
37.89
dhanyo'haṃ kṛtakṛtyo'haṃ sabhāgyo'haṃ mahītale
rāmacandrapadāmbhojadidṛkṣā me bhaviṣyati
37.90
tasmātsarvātmanā rāmo bhajanīyo manoharaḥ | vandanīyo hi sarveṣāṃ saṃsārābdhititīrṣayā
37.91
tasmādyūryaṃ kimarthaṃ vai prāptāḥ ko vā narādhipaḥ
yāgaṃ karoti dharmātmā hayamedhaṃ mahākratum
37.92
tatsarvaṃ kathayantvatra yāntu vāhasya pālane | smarantu raghunāthāṅghriṃ smṛtvā smṛtvā punaḥ punaḥ
37.93
iti vākyaṃ samākarṇya munervismayamāgatāḥ | raghunāthaṃ smarantaste procurāraṇyakaṃ munim
37.93.p1
iti śrīpadmamahāpurāṇe pañcame pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasamvāde rāmāśvamedhe lomaśāraṇyakasaṃvāde rāmacaritrakathanaṃ nāma ṣaṭtriṃśattamo'dhyāyaḥ ||36
Linked texts (6)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") (ed. Bakker) — Sanskrit
- Dharmāraṇyakhaṇḍa — Sanskrit
- Dharmāraṇyamāhātmya — Sanskrit
- Moḍhapurāṇa — Sanskrit
- Pātālakhaṇḍa — Sanskrit