Ramashvamedha 4
Rāmāśvamedha 4
- Language
- Sanskrit
Contents
- 4.54 — 1 part
4.1
vātsyāyana uvāca
bhujagādhīśvarīśāna ! dharābhāradharakṣama ! | śṛṇvekaṃ saṃśayaṃ mahyaṃ kṛpayā kathayasva tam
4.2
raghunāthasya gamanaṃ vanamprati yadāhyabhūt | tadā prabhṛti dehena sthitā śūnyena cetasā
4.3
tadviprayogavidhurā kṛśadehātiduḥkhitā | sumukhānmantriṇaḥśrutvā raghunāthaṃ samāgatam
4.4
kathaṃ jaharṣa kimabhūtkīdṛśaṃ tatra cihnitam| rāmacandrasya sandeśahartāraṃ kimuvāca sā
4.5
etaṃ me saṃśayaṃ chindhi raghunātha guṇodayam| yathāvacchṛṇvate mahyaṃ kathayasva prasādataḥ
4.6
śeṣa uvāca
sādhu pṛṣṭaṃ mahābhāga dvijavarya puraskṛta | tanme nigaditaḥsākṣācchṛṇuṣvaikamanāḥkila
4.7
sā vai tadvadanāmbhojacyutaṃ rāmāgamāmṛtam| pītvā pītvā babhūvāho sthagitāṅgena vihvalā
4.8
kiṃ me svapno vimūḍhāyāḥ kiṃ vā bhramakaraṃ vacaḥ
mama vai mandabhāgyāyāḥ kathaṃ rāmekṣaṇaṃ punaḥ
4.9
bahunā tapasā kṛtvā prāpto'yaṃ vai sutaḥśiśuḥ
kenacinmama pāpena viprayogaṃ gataḥpunaḥ
4.10
sumantrikuśalī rāmaḥsītā lakṣmaṇasaṃyutaḥ| kathaṃ māṃ smarate vīro vanacārī suduḥkhitām
4.11
iti sā vilalāpoccai raghunāthasmṛtiṃ gatā | na viveda nijaṃ kiñcitparakīyaṃ vimohitā
4.12
sumukho'pi tathā dṛṣṭvā duḥkhitāṃ mātaraṃ bhṛśam
vījayāmāsa vāsoyaiḥ saṃjñāmāpa ca sā punaḥ
4.13
uvāca jananīṃ saumyaṃ vaco harṣakaraṃ muhuḥ | raghunāthāgamasmārahṛṣṭāṃ tāṃ vyadhātpunaḥ
4.14
mātarviddhi gṛhaṃ prāptaṃ raghunāthaṃ salakṣaṇam| sītayā sahitaṃ paśya cāśīrbhirabhiyuṅkṣva ca
4.15
iti tathyaṃ vacaḥśrutvā sumukhena prabhāṣitam | yādṛśaṃ harṣamāpede tādṛśaṃ vedmyahaṃ na hi
4.16
utthāya cājire prāptā romāñcitatanūruhā| harṣavihvalitāṅgyaśru muñcantī rāmamaikṣata
4.17
tāvattarāmo rājendro narayānamadhiśritaḥ| prāptaḥsvamātṛbhavanaṃ kaikeyyāḥ sunayaḥpuraḥ
4.18
kaikeyyapi trapābhāranamrā rāmaṃ puraḥsthitam | novāca kiṃcinmahatīṃ cintāṃ prāptavatī muhuḥ
4.19
sūryavaṃśadhvajo rāmo mātaraṃ vīkṣya lajjitām
uvāca sāntvayaṃstāṃ ca vākyairvinayamidhitaiḥ
4.20
mātarmayā vanaṃ gatvā sarvamācaritaṃ tathā| adhunā karavā kiṃ vā tvadājñāto jananyaho
4.21
mayā nyūnaṃ kṛtaṃ nāsti kathaṃ māṃ nekṣase punaḥ
āśīrbhirabhinandyainaṃ bharataṃ māṃ ca vīkṣya
4.22
iti śrutvāpi tadvākyaṃ sā namravadanā'nagha| śanaiḥ śanaiḥ pratyuvāca rāma gacchasvamālayam
4.23
rāmo'pi śrutvā vacanaṃ jananyāḥ puruṣottamaḥ| namaskṛtya yayau gehaṃ sumitrāyāḥ kṛpānidhiḥ
4.24
sumitrāputra sahitaṃ rāmaṃ dṛṣṭvā mahāmanāḥ | ciraṃjīva ciraṃjīva hyāśīrbhiriti cābhyadhāt
4.25
mātuścarāmabhadro'pi caraṇau praṇipatya ca | pariṣvajya mudā yukto jagāda vacanaṃ punaḥ
4.26
ratnagarbhe mama bhrātrā kenāpi na kṛtaṃ tathā | yathāyamakaroddhīmānmama duḥkhāpanodanam
4.27
rāvaṇena hṛtā sītā mayāyatprāpyate punaḥ| mātastatsarvamāviddhi lakṣmaṇasya viceṣṭitam
4.28
dattāmāśiṣamāgṛhya śirasā yaṃ sumitrayā | nijamātuśca bhavanaṃ prayayau vibudhairvṛtaḥ
4.29
mātaraṃ vīkṣya harṣitāṃ nijadarśanalālasām | svayānādavaruhyāśu caraṇāvagrahīddhariḥ
4.30
mātā taddarśanotkaṇṭhā vihvalīkṛtamānasā | pariṣvajya parivajya rāmaṃ mudamavāpa sā
4.31
śarīre romaharṣo'bhūdgadgadāvāgbhūtadā | harṣāśrūṇi tu soṣṇāni pravāhaṃ prāpurāpadāt
4.32
jananīṃ vīkṣya vinayī tāṭaṅkadvaya varjitām| karākalpapadākalpasrahitāṃ vibhratīṃ tanum
4.33
kiñcitsvadarśanādṛṣṭāṃ kṛśāṅgīṃ tāṃ sa śokabhāk
duḥkhasya samayo nāyamiti matvā jagāda tām
4.34
śrīrāma uvāca
mātarmayā tvaccaraṇau cirakālaṃ na sevitau| ataḥ kṣamasvāparādhaṃ bhāgyahīnasya vai mama
4.35
ye putrā mātāpitrorna śuśrūṣāyāṃ samutsukāḥ| te mantavyāḥ parāmātaḥkīṭakā retasodbhavāḥ
4.36
kiṃ kurve janakājñāto gato vai daṇḍakaṃ vanam
tatrāpi tvatkṛpāpāṅgāttīrṇo'smi duḥkhasāgaram
4.37
rāvaṇena hṛtā sītā laṅkāyāṃ gamitā punaḥ| tvatkṛpāto mayā labdhā taṃ hatvā rākṣaseśvaram
4.38
sīteyaṃ tvaccaraṇayoḥpatitā vai pativratā| sambhāvayāśu cakitāṃ tvatpādārpitamānasām
4.39
iti śrutvā tu tadvākyaṃ pādayoḥ patitāṃ snuṣām
āśīrbhirabhiyujyaināṃ babhāṣe tāṃ pativratām
4.40
sīte svapatinā sārddhaṃ ciraṃvilasa bhāmini| putrau prasūya ca kulaṃ svakaṃ pāvaya pāvane !
4.41
tvatsadṛśyaḥ patiparāḥ patiduḥkhasukhānugāḥ| bhavanti duḥkhabhāginyo nahi satyaṃ jagattraye
4.42
videhaputri ! svakulaṃ tvayā pāvitamātmanā| rāmapādābjayugalamanuyāntyā mahāvane
4.43
kiṃ citraṃ yatpumāṃsastu vairikoṭiprabhañjanāḥ| yeṣāṃ gehe satī bhāryā svapatipriyavāñchikā
4.44
ityuktvā raghunāthasya bhāryāmañcitalocanām| tūṣṇīṃ babhūva hṛṣitā prahṛṣṭasvataneruhā
4.45
atha bhrātā'sya bharataḥpitrādattaṃ nijaṃ mahat| rājyaṃ nivedayāmāsa rāmacandrāya dhīmate
4.46
mantriṇaste prahṛṣṭāṅgā daivajñāmantrakovidān| āhūya sumuhūrtaṃ te papracchuḥvaramādarāt
4.47
śubhe muhūrte sudine śubhanakṣatrasaṃyute | abhiṣekaṃ mahārājye kārayāmāsurudyatāḥ
4.48
saptadvīpavatīṃ pṛthvīṃ vyāghracarmaṇi sundare | likhittvopari rājendro mahārājo'dhitasthivān
4.49
taddinādeva sādhūnāṃ manāṃsi pramudaṃ yayuḥ | duṣṭānāṃ cetasoglānirabhavatparatāpinām
4.50
striyastu patibhaktyā ca pativrataparāyaṇāḥ | manasā'pi kadā pāpaṃ nācamanti janā mune
4.51
daityā devāstathā nāgā yakṣāsurāmahoragāḥ | sarve nyāyapathe sthitvā rāmājñāṃ śirasā dadhuḥ
4.52
paropakaraṇeyuktāḥsvadharmasukhanirvṛtāḥ | vidyāvinodagamitā dinarātri kṣaṇāḥśubhāḥ
4.53
vāto'pi mārgasaṃsthānāṃ balānnāharate mahān | vāsāṃsyapi tu sūkṣmāṇi tatra caurakathā na hi
4.54
dhanado hyarthināṃ rāmaḥ kāruṇyaśca kṛpānidhiḥ
bhrātṛbhiḥsahito nityaṃ gurudevastutiṃ vyadhāt
4.54.p1
iti śrīpadmamahāpurāṇe pañcame pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe raghuvarasya rājyābhiṣeko nāma caturtho'dhyāyaḥ ||4
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Pātālakhaṇḍa — Sanskrit