Ramashvamedha 40
Rāmāśvamedha 40
- Language
- Sanskrit
Contents
- 40.56 — 1 part
40.1
unatālīsavām̐ adhyāya
śeṣa uvāca
ninadatsu mṛdaṅgeṣu vīṇānādeṣu sarvataḥ| mukto vāhastato devapuraṃ devanirmitam
40.2
yatra sphāṭikakuḍyānāṃ racanābhirgṛhā nṛṇām
hasanti vindhyaṃ vimalaṃ parvataṃ nāgasevitam
40.3
rājatāni gṛhāṇyatra dṛśyante prakṛterapi| vicitramaṇisannaddhā nānāmāṇikyagopurāḥ
40.4
padminyo yatra lokānāṃ gehe gehe manoharāḥ| haranti cittāni nṛṇāṃ mukhapadmakalekṣitāḥ
40.5
yatra padmarāgaṇi gahe gehe subhūmiṣu | baddhaḥ saṃlakṣyate vipra ! tadoṣṭhaspardhayā nu kit
40.6
krīḍāśailāḥ pratyagāraṃ nīlaratnavinirmitāḥ| kurvanti śaṅkāṃ meghasya mayūrāṇāṃ kalāpinām
40.7
haṃsā yatra nṛṇāṃ gehe sphāṭike suniyantritāḥ
kurvanti meghātro bhītiṃ mānasaṃ na smaranti ca
40.8
nirantaraṃ śivasthāne dhvastaṃ candrikayā tamaḥ| śuklakṛṣṇāvibhedo na pakṣayostatra vai nṛṇām
40.9
tatra vīramaṇī rājā dhārmikeṣvagraṇīrmahān | rājyaṃ karoti vipulaṃ sarvabhogasamanvitam
40.10
tasya putro mahāśūro nāmnā rukmāṅgado balī
vanitābhirgato ramyadehābhiḥ krīḍituṃ vanam
40.11
tāsāṃ mañjīrasaṃrāvaḥ kaṅkaṇānāṃ ravastathā | manoharati kāmasya kimanyasya kathā'tra bhoḥ
40.12
vanaṃ jagāma sumahatsupuṣpanagarasaṃyutam | sadāśivakṛtasthānamṛtuṣaṭkairvirājim
40.13
campakā yatra bahuśaḥphullakorakaśobhitāḥ | kurvanti kāmināṃ tatra hṛcchayārttivilokitāḥ
40.14
cūtāḥ phalādibhirnamrā mañjarīkoṭisaṃyutāḥ | nāgāḥpunnāgavṛkṣāśca śālāstālāstamālakāḥ
40.15
kokilānāṃ samārāvā yatra ca śrutigocarāḥ| sadā madhupajhaṅkāragatanidrāḥ sumallikāḥ
40.16
dāḍimānāṃ samūhāśca karṇikāraiḥ samanvitāḥ| ketakī kānakī vanyavṛkṣarājivirājitāḥ
40.17
tasminvane pramadasaṃyutacittavṛttirgāyankalaṃ madhuravāgvijihīrṣayoccaiḥ
udyatkucābhirabhito vanitābhirāgācchobhānidhānavapurujjhitabhīrviveśa
40.18
kāścittaṃ nṛtyavidyābhistoṣayanti sma śobhanam
kāścid gānakalābhiśca kāścidvākcaturocitaiḥ
40.19
bhrūsaṃjñābhiḥ parāḥ kāścittoṣayāmāsurunmadāḥ| parirambhaṇacāturyaistaṃ hṛṣṭaṃ vidadhuḥ striyaḥ
40.20
tābhiḥ puṣpoñcayaṃ kṛtvā bhūṣayāmāsa tāḥ striyaḥ
vāṇyā komalayā śaṃsan reme kāmavapurdharaḥ
40.21
evaṃ pravṛtte samaye rājarājasya dhīmataḥ| prāyāttaddanadeśaṃ sa hayaḥ paraśobhanaḥ
40.22
taṃ svarṇapatraracitaikalalāṭadeśaṃ gaṅgāsamaṃ ghṛsṛṇakuṅkumapiñjarāṅgam
gatyā'samaṃ pavanavegatiraskariṇyā dṛṣṭvā striyaḥ paramakautukadhāmadeham
40.23
ūcuḥ patiṃ kamalamadhyapiśaṅgavarṇāstāmrādharapratibhayā hatavidrumābhāḥ
dantavrajapramitahāsyasuśobhivaktrāḥ kāmasya bāṇanayanādivimohanābhāḥ
40.24
striya ūcuḥ
kānta ! ko'yaṃ mahānarvā svarṇapatraikaśobhitaḥ
kasyaṃ vā bhāti śobhāḍhyo gṛhāṇa svabalādimam
40.25
śeṣa uvāca
taduktaṃ vaca ākarṇya līlāgalitalocanaḥ | jagrāha hayamekena karapadmena līlayā
40.26
vācayitvā svarṇapatraṃ spaṣṭavarṇasamanvitam| jahāma mahilāmadhye jagādavacanaṃ punaḥ
40.27
rukmāṅgada uvāca
pṛthivyāṃ nāsti me pitrā samaḥ śauryeṇa ca śriyaḥ
tasminkathaṃ vidhatte sa utsekaṃ ramabhūmipaḥ
40.28
yasya rakṣāṃ prakurute yadā rudraḥ pinākadhṛt | yaṃ devā dānavā yakṣā namanti maṇimaulibhiḥ
40.29
kurutādvājimedhaṃ vai janako me mahābalaḥ | yātveṣa vājiśālāyāṃ badhnantu mama vai bhaṭāḥ
40.30
iti vākyaṃ samākarṇya mahilāstā manoharāḥ
prahṛṣṭavadanā jātāḥ kāntaṃ tu parirebhire
40.31
gṛhītvā ca hayaṃ putro rājño vīramaṇermahān | puraṃ patnīsamāyukto mahotsāhamavīviśat
40.32
mṛdaṅgadhvaniṣu proccairāhateṣu samantataḥ| bandibhiḥ saṃstutaḥ prāgātsvapiturmandiraṃ mahat
40.33
tasmai sa kathayāmāsa hayaṃ nītaṃ raghoḥ pateḥ| vājimedhāya nirmuktaṃ svacchandagatimadbhutam
40.34
rakṣitaṃ śatrusūdena mahābalasametinā| tacchrutvā vacanaṃ tasya nṛpo vīramaṇirmahān
40.35
nātipraśaṃsayāmāsa tatkarma sumahāmatiḥ | nītvā punaḥ samāyātaṃ caurasyeva viceṣṭitam
40.36
kathayāmāsa jāmātre śivāyādbhutakarmaṇe | arddhāṅganātharāyāṅgabhūṣāya candradhāriṇe
40.37
tena saṃmantrayāmāsa nṛpo vīramaṇirmahān | putra ! sṛṣṭaṃ mahatkarma vinnidyaṃ mahatāṃ mataḥ
40.38
śiva uvāca
rājanputreṇa bhavataḥ kṛtaṃ karma mahādbhutam| yo jahāra mahāvāhaṃ rāmacandrasya dhīmataḥ
40.39
adya yuddhaṃ mahadbhāti surāsuravimohanam| śatrughnena mahībhartrā vīrakoṭyekarakṣiṇā
40.40
mayā yo dhriyate svānte jihvayā procyate hi yaḥ
tasya rāmasya yajñāṅgaṃ jahāra tava putrakaḥ
40.41
paramatra mahollābho bhaviṣyati raṇāṅgaṇe | yadrāmacaraṇāmbhojaṃ drakṣyāmaḥ svīyasevitam
40.42
atra yatno mahānkāryo hayasya parirakṣaṇe | nayiṣyanti balādvāhaṃ mayā rakṣitamapyamum
40.43
tasmādimaṃ mahārāja ! rājyena saha sannata: | vājine bhojanaṃ dattvā prekṣasvāṅghriyugaṃ tataḥ
40.44
iti vākyaṃ samākarṇya śivasya sa nṛpottamaḥ
uvāca taṃ surendrādivandyapādāmbujadvayam
40.45
vīramaṇiruvāca
kṣatriyāṇāmayaṃ dharmo yatpratāpasya rakṣaṇam | tadasau krāntumudyuktaḥ kratunā hayasaṃjñinā
40.46
tasmādrakṣyaḥ svapratāpo yena kenā'pi māninā
yāvacchakyaṃ karma kṛtvā śarīravyayakāriṇā
40.47
sarvaṃ kṛtaṃ sutenedaṃ gṛhīto'śvaḥ punaryataḥ | kopitaṃ rāmabhūpālaṃ samayārhaṃ kuru prabho !
40.48
kṣatriyāṇāāmidaṃ karma kartavyārhaṃ bhavennahi | yadakasmādripoḥ pādau praṇamedbhayavihvalaḥ
40.49
ripavo vihasantyenaṃ kātaro'yaṃ nṛpādhamaḥ | kṣudraḥ prākṛtavannīco natavānbhayavihvalaḥ
40.50
tasmānbhavānyathāyogyaṃ yoddhavye samupasthite | yadvidheyaṃ vicāryaiva kartavyaṃ bhaktarakṣaṇam
40.51
śeṣa uvāca
iti vākyaṃ samākarṇya candracūḍo'vadadvacaḥ | prahasanmeghagambhīravāṇyā saṃmohayanmanaḥ
40.52
yadi devāstrayastriṃśatkoṭyaḥ samupasthitaḥ | tathāpi tvattaḥ kenāśvo gṛhyate mama rakṣituḥ
40.53
yadi rāmaḥ samāgatya svātmānaṃ darśayiṣyati| tadā'haṃ caraṇau tasya praṇamāmi sukomalau
40.54
svāminā na hi yoddhavyaṃ mahānanaya ucyate | anye vīrāstṛṇaprāyāḥ kiñcitkartuṃ na vai kṣamāḥ
40.55
tasmādyuddhyasva rājendra ! rakṣake mayi susthite
ko gṛhṇāti balādvāhaṃ trilokī yadi saṅgatā
40.56
etadvacaḥ paraṃ śrutvā candracūḍasya bhūmipaḥ| jaharṣa mānase'tyantaṃ yuddhakarmaṇi kautukī
40.56.p1
iti śrīpadmamahāpurāṇe pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe vīramaṇiputreṇa hayagrahaṇaṃ nāmaikonacatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ ||39
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Pātālakhaṇḍa — Sanskrit