Ramashvamedha 46
Rāmāśvamedha 46
- Language
- Sanskrit
Contents
- 46.60 — 1 part
46.1
paiṃtālisavām̐ adhyāya
śeṣa uvāca
gurubhāṣitamākarṇya vṛṣaparvaripuḥ svarāṭ | jñātvā rāmasya kāryārthamāgataṃ pavanātmajam
46.2
bhayaṃ tatyāja manasi vānarātsamupasthitam | jaharṣa citte ca bhṛśaṃ vācaspatimuvāca ha
46.3
indra uvāca
kathaṃ kāryaṃ surādhīśa droṇo'yaṃ nīyate yadi
devānāṃ jīvanaṃ bhūyaḥ kathaṃ syāditi me vada
46.4
idānīṃ pavanodbhūtaṃ prasādaya yathātatham | rāmaḥ prītiṃ parāṃ yāti devānāṃ ca sukhaṃ bhavet
46.5
devādhipasya vacanaṃ śrutvā vācaspatistadā | śakraṃ tu purataḥ kṛtvā sarvadevaiḥ parīvṛtam
46.6
jagāma tatra yatrāste hanūmānnirbhayaḥ kapiḥ | garjati prasabhaṃ jitvā surānsarvānsukhāsinaḥ
46.7
te gatvā sannidhau tasya bṛhaspatipurogatāḥ | petuste caraṇau natvā samīratanujasya hi
46.8
bṛhaspatiśca taṃ vīraṃ jagāda prerito'munā | surādhīśena lokasya guruṇā vadatāṃ varaḥ
46.9
bṛhaspatiruvāca
ajānadbhiḥ kṛtaṃ karma devaistava parākramam | śrīrāmacaraṇasya tvaṃ sevako'si mahāmate
46.10
kimarthamayamārambhaḥ kathamatra samāgamaḥ | tatkariṣyāmahe sarve sannatāstava bhāṣitam
46.11
roṣaṃ tyaktvā kṛpāṃ kṛtvā devādhīśaṃ vilokaya
pavanātmaja ! daityānāṃ bhayaṅkaravapurdadhan
46.12
śeṣa uvāca
itthaṃ bhāṣitamākarṇya devānāṃ sa gurorvacaḥ | uvāca devānsakalānguruṃ caiva mahāyaśāḥ
46.13
rājño vīramaṇeḥ saṅkhye hatāḥ śarveṇa bhūriśaḥ
bhaṭāstānvai jīvayituṃ droṇaṃ neṣyāmi parvatam
46.14
taṃ ye nivārayiṣyanti svavīryabaladarpitāḥ | tānneṣyāmi kṣaṇādeva yamasya sadanaṃ prati
46.15
tasmāddadata me yūyaṃ droṇaṃ vātha tadauṣadham | yena sañjīvayiṣyāmi mṛtānvīrānraṇāṅgaṇe
46.16
śeṣa uvāca
iti vākyaṃ samākarṇya vāyusūnormahātmanaḥ | te sarve praṇatiṃ gatvā daduḥ sañjīvanauṣadham
46.17
te prahṛṣṭā bhayaṃ tyaktvā surāḥ svargaukasaḥ svayam
yayuḥ surapatiṃ kṛtvā puraḥ saukhyasamanvitāḥ
46.18
hanūmānbheṣajaṃ tattu samādāyāgato raṇam | stutaḥ sarvaiḥ suragaṇairmahākarmasamutsukaiḥ
46.19
tamāgataṃ hanūmantaṃ vīkṣya sarve'pi vairiṇaḥ | sādhu sādhu praśaṃsanto'dbhutaṃ menire kapim
46.20
kapiḥ samāgatya mahāmudāyutaḥ purobhaṭaṃ puṣkalamāgataṃ mṛtam
śikhena saṃrakṣitamugramaṇḍale śrīrāmacittaṃ savidhe jagāma ha
46.21
sumatiṃ ca samāhūya mantriṇaṃ mahatāṃ matam | uvāca jīvayāmyadya sarvānvīrānraṇe mṛtān
46.22
evamuktvā bheṣajaṃ tatpuṣkalasya mahorasi | śiraḥ kāyena sandhāya jagāda vacanaṃ śubham
46.23
yadyahaṃ manasā vācā karmaṇā rāghavaṃ patim | jānāmi tarhi etena bheṣajenāśu jīvatu
46.24
iti vākyaṃ yadā vakti tāvatpuṣkala utthitaḥ
raṇāṅgaṇe'daśadroṣāddantānvīraśiromaṇiḥ
46.25
kva gato vīrabhadro'sau māṃ saṃmūrccharca raṇāṅgaṇe
sadyo'haṃ pātayāmyenaṃ kvāsti me dhanuruttamam
46.26
iti taṃ bhāṣamāṇaṃ vai prāha vīraṃ kapīndrakaḥ| dhanyo'si vīra yadbhūyo vadasyenaṃ raṇāṅgaṇe
46.27
tvaṃ hato vīrabhadreṇaraghunāthaprasādataḥ | punaḥ sañjīvito'syehi śatrughnaṃ yāmamūrcchitam
46.28
ityuktvā prayayau tatra saṅgrāmavaramūrdhani | śvasannāste saśatrughnaḥ śivabāṇaprapīḍitaḥ
46.29
tatra gatvā samīpaṃ tacchatrughnasya mahātmanaḥ | nidhāya bheṣajaṃ tasya vacasi śvāsamāgate
46.30
uvāca hanumāṃstaṃ vai jīva śatrughnasattama ! | mūrcchito'si raṇe kasmānmahābalaparākrama !
46.31
yadyahaṃ brahmacaryaṃ ca janmaparyantamudyataḥ | pālayāmi tadā vīraḥ śatrughno jīvatu kṣaṇāt
46.32
uktamātreṇa tenedaṃ jīvitaḥ kṣaṇamātrataḥ
kva śivaḥ kva śivo yāto vihāya raṇamaṇḍalam
46.33
aneke nihatāḥ saṅkhye śrīrudreṇa pinākinā
te sarve jīvitā vīrāḥ kapīndreṇa mahātmanā
46.34
tadā sarve susannaddhā roṣapūritamānasāḥ | sve sve rathe sthitāḥ śatrūnnrayayuḥkṣatavigrahāḥ
46.35
puṣkalo vīrabhadraṃ tu caṇḍaṃ caiva kuśadhvajaḥ| nandinaṃ hanumānvīraḥ śatrughnaḥ saṅgare śivam
46.36
dhanurvisphārayantaṃ taṃ śatrughnaṃ balināṃ varam | saṅgrāme śivamāhūya tiṣṭhantaṃ prayayau nṛpaḥ
46.37
rājā vīramaṇivīraḥ śatrughnaḥ samare balī | anyonyaṃ cakraturyuddhaṃ munivismayakārakam
46.38
rājñā ca vīramaṇinā rathā bhagnāḥ śatādhikāḥ
śatrughnasya narendrasya tilaśaḥ kṣaṇato dvija !
46.39
tadā prakupito'tyantaṃ śatrughno raṇamaṇḍale | āgneyāstraṃ mumocāmuṃ dagdhuṃ sainyasamanvitam
46.40
dāhakaṃ tanmahaddṛṣṭvā mahāstraṃ śatrumocitam | atyantaṃ kupito rājā vāruṇāstraṃ samādade
46.41
vāruṇāstreṇa śītārtiṃ vīkṣya rāmānujo balī| vāyavyāstraṃ mumocāsmai tena vāyurmahānabhūt
46.42
vāyunā saṃhatā meghā yayuste sarvato diśam | itastato gatāḥ sarve sainyaṃ tatsukhitaṃ babhau
46.43
sainye pavanapīḍārte nṛpo vīramaṇirmahān | parvatāstraṃ ripūddhāri jagrāha ca śarāsane
46.44
parvataiḥ stambhito vāyurnacāsarpata saṅgare | tadvīkṣya rāmāvarajo vajrāstraṃ tu samādade
46.45
vajrāstreṇa hatāḥ sarve nagāstu tilaśaḥ kṛtāḥ
cūrṇatāṃ prāpuretasminHolderraṇe vīravarārcite
46.46
vajrāstreṇa vidīrṇāṅgā vīrāḥ śoṇitaśobhitāḥ
babhūvuḥ samaraprānte citraṃ samabhavadraṇam
46.47
tadā prakupito'tyantaṃ rājā vīramaṇirmahān | brahmāstraṃ cāpaādhatta vairidāhakamadbhutam
46.48
brahmāstre saṃhite so'pi sasmāra sumanoharam | astraṃ tadyoginīdattaṃ sarvavairivimohanam
46.49
brahmāstraṃ tatkarabhraṣṭamāgataṃ vairiṇaṃ prati| tāvacchatrughnanāmnā tu tanmuktaṃ mohanāstrakam
46.50
mohanāstreṇa tad brāhmaṃ dvidhā cchinnaṃ kṣaṇādiha
lagnaṃ rājño hṛdi kṣipraṃ mūrcchāṃ samprāpayannṛpam
46.51
te bāṇāḥ śataśo muktāḥ śatrughnena mahībhṛtā
sarve'pi mūrcchitā vīrā gaṇā rudrasya ye punaḥ
46.52
śivasya caraṇopasthe mūḍhāḥ peturmahītale | tadā śivaḥ prakupito rathe tiṣṭhanyayau nṛpam
46.53
śivena sahasā yoddhuṃ samāyāto raṇāṅgaṇe | śatrughnaḥ sajjamāttajyaṃ dhanuḥ kṛtvā vyayudhyata
46.54
tayoḥ samabhavadyuddhaṃ ghoraṃ vairividāraṇam | śastrāstrairbahudhāmukterādīpitadigantaram
46.55
astrapratyastrasaṅghātaistāḍanapratitāḍanaiḥ | devānāpi daityānāṃ naitādṛgraṇamaṇḍalam
46.56
tadā vyākulito'tyantaṃ śatrughnaḥ śivasaṅgare| sasmāra svāminaṃ tatra pāvanerupadeśataḥ
46.57
hā nātha bhrātaratyugraḥ śivaḥ prāṇāpahāraṇam| karoti dhanurudyamya trāyasva raṇamaṇḍale
46.58
aneke duḥkhapāyodhiṃ tīrṇā rāma ! tavākhyayā
māmapyuddhara duḥkhasthaṃ rāma ! rāma ! kṛpānidhe !
46.59
itthaṃ vakti yadātāvaddīkṣito raṇamaṇḍale| nīlotpaladalaśyāmo rāmo rājīvalocanaḥ
46.60
mṛgaśṛṅgaṃ kaṭau dhṛtvā dīkṣitaṃ vapurudvahan | taṃ dṛṣṭvā vismayaṃ prāpa śatrughnaḥ samarāṅgaṇe
46.60.p1
iti śrīpadmamahāpurāṇe pañcame pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasamvāde rāmāśvamedhe śrīrāmasamāgamo nāma pañcacatvāriṃśattamo'dhyāyaḥ ||45
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Pātālakhaṇḍa — Sanskrit