Pramāṇa · Search · About · API

Ramashvamedha 67

Rāmāśvamedha 67

Language
Sanskrit

67.1

śeṣa uvāca
śatrughnaṃ patitaṃ vīkṣya surathaḥ pravaro nṛpaḥ | prayayau maṇinā sṛṣṭe rathe tiṣṭhanmahādbhūte

67.2

puṣkalastu raṇe pūrvaṃ pātitaḥsa vicārayan | lavaṃ yayau tadāyoddhuṃ mahāvīrabalonnatum

67.3

surathaḥkuśamāsādya bāṇānmuñcannanekadhā | vyathayāmāsa samare mahāvīraśiromaṇiḥ

67.4

surathaṃ virathaṃ cakre bāṇairdaśabhirucchikhaiḥ | dhanuściccheda tarasā sudṛḍhaṃ guṇapūritam

67.5

astrapratyastrasaṃhāraiḥ kṣepaṇaiḥ pratikṣepaṇaiḥ | abhavattumulaṃ yuddhaṃ vīrāṇāṃ romaharṣaṇam

67.6

anyantaṃ samarodyukte surathe durjaye nṛpe| kuśaḥ sañcintayāmāsa kiṃ kartavyaṃ raṇe mayā

67.7

vicārya niśitaṃ ghoraṃ sāyakaṃ samupādade | hananāya nṛpasyāsya mahābalasamanvitaḥ

67.8

tamāgataṃ śaraṃ dṛṣṭvā kālānalasamaprabham | chettuṃ matiṃ cakārāśu tāvallagno mahāśaraḥ

67.9

mumūrccha samare vīro mahāvīrabalastataḥ| papāta syandanopasthe sārathistamupāharat

67.10

surathe patite dṛṣṭvā kuśaṃ jayasamanvitam| trāsayantaṃ vīragaṇaṃ niyāya pavanātmajaḥ

67.11

samīrasūnuṃ prabalamāyāntaṃ vīkṣya vānaram| jahāsa darśayandantānkopayanniva taṃ krudhā

67.12

uvāca ca hanūmantamehi tvaṃ mama saṃmukham| bhetsye bāṇasahasreṇa mṛto yāsyasi yāminīm

67.13

ityukto hanumāñjñātvā rāmasūnuṃ mahābalam| svāmikāryaṃ prakartavyamiti kṛtvā pradhāvitaḥ

67.14

śālamutpāṭya tarasā viśālaṃ śataśākhinam
kuśaṃ vakṣasi saṃlakṣya yayau yoddhuṃ mahābalaḥ

67.15

śālahastaṃ samāyāntaṃ hanūmantaṃ mahābalam| tribhiḥkṣuraprairvivyādha so'rdhacandropamairbalī

67.16

sa bāṇaviddhastarasā kuśena balaśālinā | śālena hṛdi sañcaghne dantānniṣpiṣya mārutiḥ

67.17

śālāhatastadā bālaḥ kiñcinnākampata smayāt
tadā vīrāḥ praśaṃsāṃ tu pracakrustasya bālyataḥ

67.18

sa śālena hato vīraḥsaṃhārāstraṃ samādade | saṃhartuṃ vairiṇaṃ kopātkuśaḥsa paramāstravit

67.19

saṃhārāstraṃ samālokya durjayaṃ kuśamocitam | dadhyau rāmaṃ svamanasā bhaktavighnavināśakam

67.20

tadā muktaṃ kuśenāryu tadastraṃ hṛdi māruteḥ | lagnaṃ mahāvyathākāri tena mūrcchāmitaḥpunaḥ

67.21

mūrcchāṃ prāptaṃ tu taṃ dṛṣṭvā plavagaṃ balasaṃyutaḥ
vivyādha sāyakaistīkṣṇaiḥ sainyaṃ tatsakalaṃ mahat

67.22

tasya bāṇāyutairbhagnaṃ balaṃ sarvaṃ raṇaṅgaṇe | palāyanaparaṃ jātaṃ caturaṅgasamanvitam

67.23

tadā kapipatiḥ kopātsugrīvo rakṣako mahān
abhyadhāvannagāgām̐naikānutpāṭya kuśamuddhaṭam

67.24

kuśaḥ sarvānnacicchedalīlayā prahasannagān | punarapyāgatānvṛkṣāṃściccheda tarasā balī

67.25

anekabāṇavyathitaḥ sugrīvaḥ samarāṅgaṇe | jagrāha parvataṃ ghoraṃ kuśamastakamadhyataḥ

67.26

kuśastaṃ nagamāyāntaṃ vīkṣya bāṇairanekatā | niṣpiṣeṣa cakārāśu mahārudrāṅgayogyatam

67.27

sugrīvastanmahatkarma dṛṣṭvā bālena nirmitam | jāyāśaṃ pratinivṛtto babhūva samarāṅgaṇe

67.28

raṇamadhye durākrāntaṃ kuśaṃ lāṅgūlatāḍakam | atyamarṣī ruṣākrāntastaṃ hantuṃ nagamādade

67.29

ātmānaṃ hantumudyuktaṃ vīkṣya sugrīvamādarāt | tāḍayāmāsa bahubhiḥ sāyakaiḥ śitaparvabhiḥ

67.30

sa tāḍito bahuvidhaiḥ śaraiḥ pīḍāsamanvitaḥ | kuśaṃ hantuṃ samārabdho yayau śālaṃ samādade

67.31

tadā'pi ca kuśauvīro vāruṇāstraṃ samādade | babandha taṃ ca pāśena dṛḍhena sa lavāgrajaḥ

67.32

sa baddhaḥ pāśakaiḥ snigdhaiḥ kuśena balaśālinā | papāta raṇamadhye vai mahāvīrairalaṅkṛte

67.33

sugrīvaṃ patitaṃ dṛṣṭvā vīrāḥ sarvatra dudruvuḥ | jayamāpa lavabhrātā mahāvīraviromaṇiḥ

67.34

tāvallavo bhaṭāñjitvā puṣkalaṃ cāṅgadaṃ tathā
pratāpāgryaṃ vīramaṇiṃ tathā'nyānapibhūpūjaḥ

67.35

jayaṃ prāpya raṇe vīro lavo bhrātaramāgatam | saṅgrāme jayakartāraṃ vairikoṭinipātakam

67.36

parasparaṃ prahṛṣitau parirambhaṃ prakurvataḥ | jayaṃ prāptau tadā vārtāṃ mune cakraturunmadau

67.37

lava uvāca
bhrātastava prasādena nistīrṇo raṇatoyadhiḥ | idānīṃ vīra ! raṇakaṃ śodhayāvaḥ suśobhitam

67.38

ityuktvā rājasavidhe jagāma sa lavaḥ kuśaḥ
rājño maulimaṇiṃ citraṃ jagrāha kanakācitam

67.39

puṣkalasya lavo vīro jagrāha mukuṭaṃ śubham
aṅgade ca mahānarghye śatrughnasyāparasya ca

67.40

gṛhītvā śastrasaṅghātaṃ hanūmantaṃ kapīśvaram | sugrīvaṃ savidhe gatvā ubhāvapi babandhatuḥ

67.41

pucche vāyusutasyāyaṃ gṛhītvā tu kuśānujaḥ | bhrātaraṃ pratyuvācedaṃ neṣyāmi svakamandiram

67.42

āvayorjananīprītyai gṛhītvā pucchaketvaham | krīḍārthamṛṣiputrāṇāṃ kautukārthaṃ mamaiva ca

67.43

etacchrutvā tato vākyamuvāca ca kuśo lavam
ahamenaṃ grahīṣyāmi vānaraṃ balinaṃ dṛḍham

67.44

ityevaṃ bhāṣamāṇau to baddhvā tau balināṃ varau
pucchayorbalinau dhṛtvā jagmatuḥ svāśramamprati

67.45

svāśramāya pragacchantau vīkṣya tau kapisattamau
kampamānau jagadaturanyonyaṃ bhītayā girā

67.46

hanūmānkapirājānaṃ pratyuvāca bhayārdradhīḥ | etau rāmasutāvasmānneṣyataḥ svāśramamprati

67.47

mayāpūrvaṃ kṛtaṃ karma jānakīmprati gacchatā | tatra me jānakīdevī saṃmukhā'bhūnmanoharā

67.48

sā māṃ drakṣyati vaidehī baddhaṃ pāśena vairiṇā
tadā hasiṣyati varā trapā me'tra bhaviṣyati

67.49

mayā kimatra kartavyaṃ prāṇatyāgo bhaviṣyati | mahadduḥkhaṃ cāpatitaṃ sa rāmaḥ kiṃ kariṣyati

67.50

sugrīvastadvacaḥśrutvā mamāpyevaṃ mahākape ! | neṣyate yadi māmevaṃ nidhanaṃ tu bhaviṣyati

67.51

evaṃ kathayatoreva hyānyonyaṃ bhayabhītayoḥ | kuśolavaśca bhavanaṃ mātuḥ prāpaturojasā

67.52

tāvāyāto samīkṣyaiva jaharṣa jananī tayoḥ | anyonyaṃ paramaprītayā parirebhe nijau sutau

67.53

tābhyāṃ pucchagṛhītau tau vānarau vīkṣya jānakī
hanūmantaṃ ca sugrīvaṃ sarvavīraṃ kapīśvaram

67.54

jahāsa pāśabaddhau tau vīkṣamāṇā varāṅganā | uvāca ca vimokṣārthaṃ vadantī vacanaṃ param

67.55

putrau ! pramuñcataṃ kīśau mahāvīrau mahābalau | drakṣyato māṃ yadi sphītau prāṇatyāgaṃ kariṣyataḥ

67.56

ayaṃ vai hanumānvīro yo dadāha danoḥ purīm| ayamapyṛkṣarājo hi sarvavānarabhūmipaḥ

67.57

kimarthaṃ vidhṛtau kutra kiṃvā kṛtamanādarāt
pucche yuvābhyāṃ vidhṛtau sa mahānvismayo'sti me

67.58

iti māturvacaḥślakṣṇaṃ śrutvā tāṃ putrakau tadā
ūcaturvinayaśreṣṭhau mahābalasamanvitau

67.59

mātaḥkaścana bhūpālo rāmo dāśarathirbalī | tena mukto hayaḥsvarṇabhālapatraḥsuśobhitaḥ

67.60

tatraivaṃ likhitaṃ mātarekavīrā prasūryama | ye kṣatriyāste gṛhṇantu nocetpādatalārcakāḥ

67.61

tadā mayā vicāro vai kṛtaḥ svānte pativrate !
bhavatī kṣatriyā kiṃ na vīrasūḥ kiṃ na vā bhavet

67.62

dhārṣṭyaṃ tadvīkṣya bhūpasya gṛhīto'śvo mayā balāt
jitaṃ kuśena vīreṇa sainyaṃ tatpātitaṃ raṇe

67.63

mukuṭo'yaṃ bhūmipaterjānīhi patidevate ! | ayamapyanyavīrasya puṣkalasya mahātmanaḥ

67.64

jānīhi mukuṭaṃ tvanyaṃ maṇimuktāvirājitam| aśvo'yaṃ me manohārī kāmayāno hi bhūpateḥ

67.65

ārohaṇāya madbhāturrjanīhi balinovare| imau kīśau mayārantumānītau balināṃvarau

67.66

kautukārthaṃ tavaivaitau saṅgrāme yuddhakārakau| iti vākyaṃ samākarṇya jānakī patidevatā

67.67

jagāda putrau tau vīrau vīravānaramuktaye

67.68

sītovāca
yuvābhyāmanayaḥsṛṣṭo hato rāmahayo mahān | aneke pātitā vīrā imau baddhau kapīśvarau

67.69

pitustava hayo vīrau yāgārthaṃ mocito'munā| tasyāpi hatavantau kiṃ vājinaṃ makhasattame

67.70

muñcataṃ plavagāvetau muñcataṃ vājināṃvaram | kṣāmyatāṃ bhūpaterbhrātā śatrughnaḥ parakopanaḥ

67.71

jananyāstadvacaḥ śrutvā ūcatustāṃ balānvitau| kṣātradharmeṇa taṃ bhūpaṃ jitavantau balānvitam

67.72

nāsmākamanayo bhāvi kṣātradharmeṇa yudhyatām| vālmīkinā purā proktamasmākaṃ paṭhatāṃpuraḥ

67.73

duṣyantena samaṃyuddhaṃ bharatena kṛtaṃ purā | kaṇvasyāśramake vāhaṃ dhṛtvā yāgakriyocitam

67.74

tasmātsutaḥ svapitrā'pi yudhyed bhrātrā'pi cānujaḥ
guruṇā śiṣya evāpi tasmānno pāpasambhavaḥ

67.75

tvadājñāto'dhunā cāvāṃ dāsyāvo hayamuttamam
mokṣyāvaḥ kīśāvetau hi kariṣyāvo vacastava

67.76

ityuktvā mātaraṃ vīrau gatau raṇe kapīśvarau| amuñcatāṃ hayaṃ cāpi hayamedhakriyocitam

67.77

sītādevī svaputrābhyāṃ śrutvā sainyaṃ nipātitam
śrīrāmaṃ manasā dhyātvā bhānumaikṣata sākṣiṇam

67.78

yadyahaṃ manasāvācā karmaṇā raghunāyakam | bhajāmi nānyaṃ manasā tarhi jīvedayaṃ nṛpaḥ

67.79

sainyaṃ cāpi mahatsarvaṃ yannāśitamidaṃ balāt | putrābhyāṃ tattu jīveta matsatyājjagatāmpate !

67.80

iti yāvadvaco brūte jānakī patidevatā| tāvaddalaṃ ca tatsarvaṃ jīvitaṃ raṇamūrddhani

Linked texts (2)