Pramāṇa · Search · About · API

Ramashvamedha 68

Rāmāśvamedha 68

Language
Sanskrit

68.1

paiṃsaṭhavām̐ adhyāya
śeṣa uvāca
kṣaṇānmūrcchāṃ jahau vīraḥ śatrughnaḥ samarāṅgaṇe
anye'pi vīrā balino mūrcchāṃ prāptāḥ sujīvitāḥ

68.2

śatrughno vājināṃ śreṣṭhaṃ dadarśa purataḥ sthitam| ātmānaṃ ca śirastraṇarahitaṃ sainyajīvitam

68.3

vīkṣya citramidaṃ svānte cakāra ca jagāda ha
sumatiṃ mantriṇāṃ śreṣṭhaṃ mūrcchāvirahitaṃ tadā

68.4

kṛpāṃ kṛtvā hayaṃ prādād bālo yajñasya pūrtaye
gacchāma rāmaṃ tarasā hyāgamanakāṅkṣiṇam

68.5

ityuktvā sa rathe sthitvā hayamādāya vegataḥ
yayau tadāśramāddūraṃ bherīśaṅkhavivarjitaḥ

68.6

tatpṛṣṭhato mahāsainyaṃ caturaṅgasamanvitam | cacāla kurvansambhraṃgaṃ svabhāreṇa phaṇīśvaram

68.7

javena jāhnavīṃ tīrtvā kallolajalaśālinīm
jagāma viṣaye svīye svakīyajanaśobhite

68.8

puṣkalenāyuto rājā surathena samanvitaḥ| rathe maṇimaye tiṣṭhanmahākodaṇḍadhārakaḥ

68.9

hayaṃ taṃ purataḥ kṛtvā ratnamālāvibhūṣitam | śvetātapatraṃ tasyaiva mūrdhni cāmarabhūṣitam

68.10

anekarathasāhasraiḥ parīto balibhirnṛpaiḥ | udyatkodaṇḍalalitairvīranādavibhūṣitaiḥ

68.11

krameṇa nagarīṃ prāpa sūryavaṃśa vibhūṣitām| anekaiḥketubhiḥ śreṣṭhairbhūṣitāṃ durgarājitām

68.12

rāmaḥśrutvā hayaṃ prāptaṃ śatrughnena sahāmunā| puṣkalena ca vīreṇa yayau harṣamanekadhā

68.13

kaṭakaṃ nirdideśāsau caturaṅgaṃ mahābalam | lakṣmaṇaṃ preṣayāmāsa bhrātaraṃ balināṃvaram

68.14

lakṣmaṇaḥ sainyasahito gatvā bhrātaramāgatam | parirabhe mudākrāntaḥ kṣata śobhitagātrakam

68.15

sarvatra kuśalaṃ pṛṣṭo vārtā cātra cakāra saḥ
paramaṃ harṣamāpannaḥ śatrughnaḥ saṅgato mudā

68.16

saumitriḥ svarathe sthitvā bhrātrā saha mahāmanāḥ
sainyena mahatā vīro yayau svanagarīṃ prati

68.17

sarayūpuṇyasalilā pavitritajagattrayā| rāmapādarajaḥpūtā śaraccandrasamaprabhā

68.18

haṃsakāraṇḍavākīrṇā cakravākopaśobhitā | vicitrataratravarṇaiśca pakṣibhirnāditā bhṛśam

68.19

maṇḍapāstatra bahuśo rāmacandreṇa kāritāḥ | brāhmaṇānāṃ vedavidāṃ pṛthakpāṭhaninādakāḥ

68.20

kṣatriyāstatra bahavo dhanuṣpāṇisuśobhitāḥ | jyāṭaṅkāreṇa bahunā nādayanto mahītalam

68.21

bhuñjate brāhmaṇā yatra vicitrātrairmanoharaiḥ | parasparaṃ prapaśyanto vārtā cakrurmanoharām

68.22

payasā'nnāni śubhrāṇi candrakāntisamāni ca
kṣīrājyabahuyuktāni śarkarāmiśritāni ca

68.23

apūpāstatra bahulāścandrabimbasamāḥ śriyā | karpūrādi sugandhena vāsitāḥ sumanoharāḥ

68.24

phenikā ghaṭakāḥsnigdhāḥ śatacchidrā virandhrakāḥ
śaṣkulyo maṇḍakāmṛṣṭā madhurātrasamanvitāḥ

68.25

bhaktaṃ kumudasaṅkāśaṃ mudgadāli vimiśritam | sugandhena samāyuktamatyantaṃ prītidāyakam

68.26

kapūreṇānvito dadhnā yatheṣṭaṃ siktaodanaḥ | svādupākakaraiḥ sṛṣṭaḥpātremuktaḥpraveṣakaiḥ

68.27

tatra kecid dvijāḥ pātre nikṣiptaṃ vīkṣya pāyasam
parasparaṃ te pratyūcuḥkimidaṃ dṛśyate'dbhutam

68.28

kiṃ candrabimbaṃ nabhasaḥpatitaṃ tamasobhayāt | amṛtaṃ tu bhavatyatra mṛtyunāśakamadrutam

68.29

tacchrutvā roṣatāmrākṣaḥ provācānyo dvijottamaḥ
na bhavatyeva candrāsyavimbaṃ tvamṛtaviplutam

68.30

ekamindorvapustvetaddṛśyate sadṛśaṃ katham | brāhmaṇānāṃ sahastrasya pātre pātre pṛthakpṛthak

68.31

tato jānīhi kumudaṃ karpūraṃ vā bhaviṣyati| mā jānīhi mṛgāṅkasya bimbaṃ śubhraśriyānvitam

68.32

tāvadanyo ruṣā krānto dhunvansvaṃ mastakaṃ tathā
na jānanti dvijā mūḍhāḥsvādujñānavicakṣaṇāḥ

68.33

idaṃ tu kṣaudrakandasya rasena paripācitam| jānīhi śatapatrasya puṣpāṇi madhurāṇi ca

68.34

evaṃ parasparaṃ viprāḥkandamūlaphalāśinaḥ| tarkayanti mune prītā rasajñāne'tilolupāḥ

68.35

tāvadanyo dvija prāhaḥ kṣatriyāṇāṃ varaṃ januḥ
bhokṣyante tādṛśaṃ tvannaṃ mahāpuṇyairūpaskṛtam

68.36

tadā taṃ prābravīdvipro dattasya phalamīdṛśam| ye dadatyagrajanmabhyaḥprāpnuvanti tadīpsitam

68.37

yairarcito naiva harinaivedyairvividhairmuhuḥ | teṣāmetādṛśaṃ bhojyaṃ na bhavedakṣigocaram

68.38

yainairairagrajanmāno bhojitā vividhairasaiḥ | bhuñjate te svādurasaṃ pāpināṃ cakṣurujjhitam

68.39

evaṃvidhai rasairmiṣṭairbhojitā dvijasattamāḥ| maṇḍape vipaṭhantaste śabdabrahmavicakṣaṇāḥ

68.40

nṛtyantyeke hasantyeke nadantyeke praharṣitāḥ | utsavo bahuruddhāti tatra śatrughna āgamat

68.41

rāmaḥśatrughnamāyāntaṃ puṣkalena samanvitam| nirīkṣyamudamudbhūtāṃ rakṣituṃ nāśakattadā

68.42

yāvaduttiṣṭhate rāmo bhrātaraṃ hayapālakam | tāvadrāmapadelagnaḥ śatrughno bhrātṛvatsalaḥ

68.43

pādayopatitaṃ vīkṣya bhrātaraṃ vinayānvitam | parirabhe dṛḍhaṃ prītaḥ kṣatasaṃśobhitāṅgakam

68.44

aśrūṇi bahudhā muñcanharṣācchirasi rāghavaḥ | atyantaṃ paramāṃ prāpa mudaṃ vacanadūragām

68.45

puṣkalaṃ svīyapadayornamraṃ vinayavihvalaḥ | sudṛḍhaṃ bhujayormadhye vinīyāpīḍayad bhṛśam

68.46

hanūmantaṃ tathā vīraṃ sugrīvaṃ cāṅgadaṃ tathā | lakṣmīnidhiṃ janakajaṃ pratāpāgryaṃ ripuñjayam

68.47

subāhuṃ sumaṃdaṃ vīraṃ vimalaṃ nīlaratnakam | satyavantaṃ vīramaṇiṃ surathaṃ rāmasevakam

68.48

anyānapi mahābhāgānraghunāthaḥsvayaṃ tadā| parirabhe dṛḍhaṃ snigdhānyādayoḥ praṇatānnṛpān

68.49

sumatiḥ śrīraghupatiṃ bhaktānukahakārakam | parirabhya dṛḍhaṃ prītaḥ saṃmukhe'tiṣṭhadunnataḥ

68.50

tadā rāmo nijāmātyaṃ vīkṣya sānnidhyamāgatam
uvāca paramaprītyā mantriṇāṃ vadatāṃ varaḥ

68.51

śrīrāma uvāca
sumate mantriṇāṃ śreṣṭha śaṃsa me vāgmināṃ vara !
ka ete bhūmipāḥ sarve kathamatra samāgatāḥ

68.52

kutra kutra hayaḥ prāptaḥkena kena niyantritaḥ| kathaṃ vai mocito bhrātrā mahābalasuśālinā

68.53

śeṣa uvāca
ityukto mantriṇāṃ śreṣṭhaḥ sumatiḥ prāha rāghavam
prahasanmeghagambhīranādena ca subuddhimān

68.54

sumatiruvāca
sarvajñasya puraste'dya mayā kathamudīryate | pṛcchasi tvaṃ lokarītyā sarvaṃ jānāsi sarvadṛk

68.55

tathāpi tavanirdeśaṃ śirasyādhāya sarvadā | bravīmi tacchṛṇuṣvādya sarvarāja śiromaṇe

68.56

tvatprasādādaho svāminsarvatra jagatītale | paribabhrāma te vāho bhālapatrasuśobhitaḥ

68.57

na kaścittaṃ nijagrāha svanāma baladarpitaḥ| svaṃ svaṃ rājyaṃ samarpyātha praṇemuste padāmbujam

68.58

ko vā rāvaṇadaityendra nihanturvājisattamam | gṛhṇāti vijayākāṅkṣī jarāmaraṇavarjitaḥ

68.59

ahicchatrāṃ gatastāvattava vājī manoramaḥ | tadrājā sumaṃdaḥśrutvā hayaṃ prāptaṃ tava prabho

68.60

saputraḥprabalaḥ sarvasainyena balināvṛtaḥ | sarvaṃ samarpayāmāsa rājyaṃ nihatakaṇṭakam

68.61

yo rājā jagatāṃnetrīṃ mātaraṃ jagadambikām | prasādya ciramāyuṣyaṃ lebhe rājyamakaṇṭakam

68.62

sa eṣa tvāṃ praṇamati sumaṃdaḥprabhusevitam | taṃ gṛhāṇa kṛpādṛṣṭyā cirāddarśanakāṅkṣakam

68.63

tataḥsubāhuḥbhūpasya nagare balapūrite | damanastasya vai putraḥprajagrāha hayottamam

68.64

tena sākaṃ mahadyuddhaṃ babhūva damanena ca | puṣkalo jayamāpede saṃmūrcharya subhujātmajam

68.65

tataḥsubāhuḥsaṅkruddho raṇe pavanajaṃ balāt | yayudhe tava pādābjasevakaṃ balināṃ varam

68.66

tasya pādāhato jñānaṃ prāpya śāpatiraskṛtam | tubhyaṃ samarpya sakalaṃ vājinaḥ pālako'bhavat

68.67

eṣa tvāṃ subhujorājā praṇamatyunnatāṅgakaḥ | kṛpādṛṣṭyābhiṣiñca tvaṃ subāhuṃ nayakovidam

68.68

tato mukto hayo revāhrade sa nimamajja ha | tatra prāptaṃ mohanāstraṃ śatrughnena balīyasā

68.69

tato devapure prāgācchivavāsavibhūṣite | tatratyaṃ tu vijānāsi yatastvaṃ tatra cāgataḥ

68.70

vidyunmālī hatodaityaḥsatyavānsaṅgatastataḥ | surathena samaṃyuddhaṃ jānāsi tvaṃ mahāmate

68.71

tataḥkuṇḍalakānmukto hayo babhrāma sarvataḥ | na kaścittaṃ nijagrāha svavīryabaladarpitaḥ

68.72

vālmīkerāśrame ramye hayaḥprāpto manoramaḥ | tatra yatkautukaṃ jātaṃ tacchṛṇuṣva narottama !

68.73

tatrārbhastava sārūpyaṃ bibhratṣoḍaśavārṣikaḥ | jagrāha vīkṣyapatrāṅkaṃ vājinaṃ balavattamaḥ

68.74

tatra kālajitā yuddhaṃ mahajjātaṃ narottama | nihatastena vīreṇa śitadhāreṇa hetinā

68.75

aneke nihatāḥ saṅkhye puṣkalādyā mahābalāḥ
mūrcchitaṃ cāpi śatrughnaṃ cakre vīraśiromaṇiḥ

68.76

tadā rājā mahaddukhaṃ vicārya hṛdi saṃyuge | kopena mūrcchitaṃ cakre vīro hi balināṃvaraḥ

68.77

sa yāvanmūrcchito rājñā tāvadanyaḥsamāgataḥ | tenaitena ca sañjīvya nāśitaṃ kaṭakaṃ tava

68.78

sarveṣāṃ mūrcchitānāṃ tu śastrāṇyābharaṇāni ca
gṛhītvā vānarau baddhau jagmatuḥsvāśramaṃ prati

68.79

kṛpāṃ kṛtvā punastena datto'śvo yajñiyo mahān
jīvanaṃ prāpitaṃ sarvaṃ kaṭakaṃ naṣṭajīvitam

68.80

vayaṃ gṛhītvā taṃ vāhaṃ prāptāstava samīpataḥ | etadeva mayā jñātaṃ taduktaṃ te purovacaḥ

Linked texts (2)