Ramashvamedha 68
Rāmāśvamedha 68
- Language
- Sanskrit
68.1
paiṃsaṭhavām̐ adhyāya
śeṣa uvāca
kṣaṇānmūrcchāṃ jahau vīraḥ śatrughnaḥ samarāṅgaṇe
anye'pi vīrā balino mūrcchāṃ prāptāḥ sujīvitāḥ
68.2
śatrughno vājināṃ śreṣṭhaṃ dadarśa purataḥ sthitam| ātmānaṃ ca śirastraṇarahitaṃ sainyajīvitam
68.3
vīkṣya citramidaṃ svānte cakāra ca jagāda ha
sumatiṃ mantriṇāṃ śreṣṭhaṃ mūrcchāvirahitaṃ tadā
68.4
kṛpāṃ kṛtvā hayaṃ prādād bālo yajñasya pūrtaye
gacchāma rāmaṃ tarasā hyāgamanakāṅkṣiṇam
68.5
ityuktvā sa rathe sthitvā hayamādāya vegataḥ
yayau tadāśramāddūraṃ bherīśaṅkhavivarjitaḥ
68.6
tatpṛṣṭhato mahāsainyaṃ caturaṅgasamanvitam | cacāla kurvansambhraṃgaṃ svabhāreṇa phaṇīśvaram
68.7
javena jāhnavīṃ tīrtvā kallolajalaśālinīm
jagāma viṣaye svīye svakīyajanaśobhite
68.8
puṣkalenāyuto rājā surathena samanvitaḥ| rathe maṇimaye tiṣṭhanmahākodaṇḍadhārakaḥ
68.9
hayaṃ taṃ purataḥ kṛtvā ratnamālāvibhūṣitam | śvetātapatraṃ tasyaiva mūrdhni cāmarabhūṣitam
68.10
anekarathasāhasraiḥ parīto balibhirnṛpaiḥ | udyatkodaṇḍalalitairvīranādavibhūṣitaiḥ
68.11
krameṇa nagarīṃ prāpa sūryavaṃśa vibhūṣitām| anekaiḥketubhiḥ śreṣṭhairbhūṣitāṃ durgarājitām
68.12
rāmaḥśrutvā hayaṃ prāptaṃ śatrughnena sahāmunā| puṣkalena ca vīreṇa yayau harṣamanekadhā
68.13
kaṭakaṃ nirdideśāsau caturaṅgaṃ mahābalam | lakṣmaṇaṃ preṣayāmāsa bhrātaraṃ balināṃvaram
68.14
lakṣmaṇaḥ sainyasahito gatvā bhrātaramāgatam | parirabhe mudākrāntaḥ kṣata śobhitagātrakam
68.15
sarvatra kuśalaṃ pṛṣṭo vārtā cātra cakāra saḥ
paramaṃ harṣamāpannaḥ śatrughnaḥ saṅgato mudā
68.16
saumitriḥ svarathe sthitvā bhrātrā saha mahāmanāḥ
sainyena mahatā vīro yayau svanagarīṃ prati
68.17
sarayūpuṇyasalilā pavitritajagattrayā| rāmapādarajaḥpūtā śaraccandrasamaprabhā
68.18
haṃsakāraṇḍavākīrṇā cakravākopaśobhitā | vicitrataratravarṇaiśca pakṣibhirnāditā bhṛśam
68.19
maṇḍapāstatra bahuśo rāmacandreṇa kāritāḥ | brāhmaṇānāṃ vedavidāṃ pṛthakpāṭhaninādakāḥ
68.20
kṣatriyāstatra bahavo dhanuṣpāṇisuśobhitāḥ | jyāṭaṅkāreṇa bahunā nādayanto mahītalam
68.21
bhuñjate brāhmaṇā yatra vicitrātrairmanoharaiḥ | parasparaṃ prapaśyanto vārtā cakrurmanoharām
68.22
payasā'nnāni śubhrāṇi candrakāntisamāni ca
kṣīrājyabahuyuktāni śarkarāmiśritāni ca
68.23
apūpāstatra bahulāścandrabimbasamāḥ śriyā | karpūrādi sugandhena vāsitāḥ sumanoharāḥ
68.24
phenikā ghaṭakāḥsnigdhāḥ śatacchidrā virandhrakāḥ
śaṣkulyo maṇḍakāmṛṣṭā madhurātrasamanvitāḥ
68.25
bhaktaṃ kumudasaṅkāśaṃ mudgadāli vimiśritam | sugandhena samāyuktamatyantaṃ prītidāyakam
68.26
kapūreṇānvito dadhnā yatheṣṭaṃ siktaodanaḥ | svādupākakaraiḥ sṛṣṭaḥpātremuktaḥpraveṣakaiḥ
68.27
tatra kecid dvijāḥ pātre nikṣiptaṃ vīkṣya pāyasam
parasparaṃ te pratyūcuḥkimidaṃ dṛśyate'dbhutam
68.28
kiṃ candrabimbaṃ nabhasaḥpatitaṃ tamasobhayāt | amṛtaṃ tu bhavatyatra mṛtyunāśakamadrutam
68.29
tacchrutvā roṣatāmrākṣaḥ provācānyo dvijottamaḥ
na bhavatyeva candrāsyavimbaṃ tvamṛtaviplutam
68.30
ekamindorvapustvetaddṛśyate sadṛśaṃ katham | brāhmaṇānāṃ sahastrasya pātre pātre pṛthakpṛthak
68.31
tato jānīhi kumudaṃ karpūraṃ vā bhaviṣyati| mā jānīhi mṛgāṅkasya bimbaṃ śubhraśriyānvitam
68.32
tāvadanyo ruṣā krānto dhunvansvaṃ mastakaṃ tathā
na jānanti dvijā mūḍhāḥsvādujñānavicakṣaṇāḥ
68.33
idaṃ tu kṣaudrakandasya rasena paripācitam| jānīhi śatapatrasya puṣpāṇi madhurāṇi ca
68.34
evaṃ parasparaṃ viprāḥkandamūlaphalāśinaḥ| tarkayanti mune prītā rasajñāne'tilolupāḥ
68.35
tāvadanyo dvija prāhaḥ kṣatriyāṇāṃ varaṃ januḥ
bhokṣyante tādṛśaṃ tvannaṃ mahāpuṇyairūpaskṛtam
68.36
tadā taṃ prābravīdvipro dattasya phalamīdṛśam| ye dadatyagrajanmabhyaḥprāpnuvanti tadīpsitam
68.37
yairarcito naiva harinaivedyairvividhairmuhuḥ | teṣāmetādṛśaṃ bhojyaṃ na bhavedakṣigocaram
68.38
yainairairagrajanmāno bhojitā vividhairasaiḥ | bhuñjate te svādurasaṃ pāpināṃ cakṣurujjhitam
68.39
evaṃvidhai rasairmiṣṭairbhojitā dvijasattamāḥ| maṇḍape vipaṭhantaste śabdabrahmavicakṣaṇāḥ
68.40
nṛtyantyeke hasantyeke nadantyeke praharṣitāḥ | utsavo bahuruddhāti tatra śatrughna āgamat
68.41
rāmaḥśatrughnamāyāntaṃ puṣkalena samanvitam| nirīkṣyamudamudbhūtāṃ rakṣituṃ nāśakattadā
68.42
yāvaduttiṣṭhate rāmo bhrātaraṃ hayapālakam | tāvadrāmapadelagnaḥ śatrughno bhrātṛvatsalaḥ
68.43
pādayopatitaṃ vīkṣya bhrātaraṃ vinayānvitam | parirabhe dṛḍhaṃ prītaḥ kṣatasaṃśobhitāṅgakam
68.44
aśrūṇi bahudhā muñcanharṣācchirasi rāghavaḥ | atyantaṃ paramāṃ prāpa mudaṃ vacanadūragām
68.45
puṣkalaṃ svīyapadayornamraṃ vinayavihvalaḥ | sudṛḍhaṃ bhujayormadhye vinīyāpīḍayad bhṛśam
68.46
hanūmantaṃ tathā vīraṃ sugrīvaṃ cāṅgadaṃ tathā | lakṣmīnidhiṃ janakajaṃ pratāpāgryaṃ ripuñjayam
68.47
subāhuṃ sumaṃdaṃ vīraṃ vimalaṃ nīlaratnakam | satyavantaṃ vīramaṇiṃ surathaṃ rāmasevakam
68.48
anyānapi mahābhāgānraghunāthaḥsvayaṃ tadā| parirabhe dṛḍhaṃ snigdhānyādayoḥ praṇatānnṛpān
68.49
sumatiḥ śrīraghupatiṃ bhaktānukahakārakam | parirabhya dṛḍhaṃ prītaḥ saṃmukhe'tiṣṭhadunnataḥ
68.50
tadā rāmo nijāmātyaṃ vīkṣya sānnidhyamāgatam
uvāca paramaprītyā mantriṇāṃ vadatāṃ varaḥ
68.51
śrīrāma uvāca
sumate mantriṇāṃ śreṣṭha śaṃsa me vāgmināṃ vara !
ka ete bhūmipāḥ sarve kathamatra samāgatāḥ
68.52
kutra kutra hayaḥ prāptaḥkena kena niyantritaḥ| kathaṃ vai mocito bhrātrā mahābalasuśālinā
68.53
śeṣa uvāca
ityukto mantriṇāṃ śreṣṭhaḥ sumatiḥ prāha rāghavam
prahasanmeghagambhīranādena ca subuddhimān
68.54
sumatiruvāca
sarvajñasya puraste'dya mayā kathamudīryate | pṛcchasi tvaṃ lokarītyā sarvaṃ jānāsi sarvadṛk
68.55
tathāpi tavanirdeśaṃ śirasyādhāya sarvadā | bravīmi tacchṛṇuṣvādya sarvarāja śiromaṇe
68.56
tvatprasādādaho svāminsarvatra jagatītale | paribabhrāma te vāho bhālapatrasuśobhitaḥ
68.57
na kaścittaṃ nijagrāha svanāma baladarpitaḥ| svaṃ svaṃ rājyaṃ samarpyātha praṇemuste padāmbujam
68.58
ko vā rāvaṇadaityendra nihanturvājisattamam | gṛhṇāti vijayākāṅkṣī jarāmaraṇavarjitaḥ
68.59
ahicchatrāṃ gatastāvattava vājī manoramaḥ | tadrājā sumaṃdaḥśrutvā hayaṃ prāptaṃ tava prabho
68.60
saputraḥprabalaḥ sarvasainyena balināvṛtaḥ | sarvaṃ samarpayāmāsa rājyaṃ nihatakaṇṭakam
68.61
yo rājā jagatāṃnetrīṃ mātaraṃ jagadambikām | prasādya ciramāyuṣyaṃ lebhe rājyamakaṇṭakam
68.62
sa eṣa tvāṃ praṇamati sumaṃdaḥprabhusevitam | taṃ gṛhāṇa kṛpādṛṣṭyā cirāddarśanakāṅkṣakam
68.63
tataḥsubāhuḥbhūpasya nagare balapūrite | damanastasya vai putraḥprajagrāha hayottamam
68.64
tena sākaṃ mahadyuddhaṃ babhūva damanena ca | puṣkalo jayamāpede saṃmūrcharya subhujātmajam
68.65
tataḥsubāhuḥsaṅkruddho raṇe pavanajaṃ balāt | yayudhe tava pādābjasevakaṃ balināṃ varam
68.66
tasya pādāhato jñānaṃ prāpya śāpatiraskṛtam | tubhyaṃ samarpya sakalaṃ vājinaḥ pālako'bhavat
68.67
eṣa tvāṃ subhujorājā praṇamatyunnatāṅgakaḥ | kṛpādṛṣṭyābhiṣiñca tvaṃ subāhuṃ nayakovidam
68.68
tato mukto hayo revāhrade sa nimamajja ha | tatra prāptaṃ mohanāstraṃ śatrughnena balīyasā
68.69
tato devapure prāgācchivavāsavibhūṣite | tatratyaṃ tu vijānāsi yatastvaṃ tatra cāgataḥ
68.70
vidyunmālī hatodaityaḥsatyavānsaṅgatastataḥ | surathena samaṃyuddhaṃ jānāsi tvaṃ mahāmate
68.71
tataḥkuṇḍalakānmukto hayo babhrāma sarvataḥ | na kaścittaṃ nijagrāha svavīryabaladarpitaḥ
68.72
vālmīkerāśrame ramye hayaḥprāpto manoramaḥ | tatra yatkautukaṃ jātaṃ tacchṛṇuṣva narottama !
68.73
tatrārbhastava sārūpyaṃ bibhratṣoḍaśavārṣikaḥ | jagrāha vīkṣyapatrāṅkaṃ vājinaṃ balavattamaḥ
68.74
tatra kālajitā yuddhaṃ mahajjātaṃ narottama | nihatastena vīreṇa śitadhāreṇa hetinā
68.75
aneke nihatāḥ saṅkhye puṣkalādyā mahābalāḥ
mūrcchitaṃ cāpi śatrughnaṃ cakre vīraśiromaṇiḥ
68.76
tadā rājā mahaddukhaṃ vicārya hṛdi saṃyuge | kopena mūrcchitaṃ cakre vīro hi balināṃvaraḥ
68.77
sa yāvanmūrcchito rājñā tāvadanyaḥsamāgataḥ | tenaitena ca sañjīvya nāśitaṃ kaṭakaṃ tava
68.78
sarveṣāṃ mūrcchitānāṃ tu śastrāṇyābharaṇāni ca
gṛhītvā vānarau baddhau jagmatuḥsvāśramaṃ prati
68.79
kṛpāṃ kṛtvā punastena datto'śvo yajñiyo mahān
jīvanaṃ prāpitaṃ sarvaṃ kaṭakaṃ naṣṭajīvitam
68.80
vayaṃ gṛhītvā taṃ vāhaṃ prāptāstava samīpataḥ | etadeva mayā jñātaṃ taduktaṃ te purovacaḥ
Linked texts (2)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Pātālakhaṇḍa — Sanskrit