Pramāṇa · Search · About · API

Ramashvamedha 9

Rāmāśvamedha 9

Language
Sanskrit

Contents

9.1

navām̐ adhyāya
śrīrāma uvāca
kīdṛśo'śvastatra bhāvyaḥ ko vidhistatra pūjane
kathaṃ vā śakyate kartuṃ ke jeyāstatra vairiṇaḥ

9.2

agastya uvāca
gaṅgājalasamānena varṇena vapuṣā śubhāḥ | karṇe śyāmo mukhe raktaḥpītaḥpucche sulakṣitaḥ

9.3

manovegaḥ sarvagatiruccaiḥśravassamaprabhaḥ | vājimedhe hayaḥproktaḥ śubhalakṣaṇalakṣitaḥ

9.4

vaiśākhapaurṇamāsyāṃ tu pūjayitvā yathāvidhi | patraṃ likhitvā bhāle tu svanāmabalacihnitam

9.5

mocanīyaḥprayatnena rakṣakaiḥparirakṣitaḥ | yatra gacchati yajñāśvastatra gacchetsurakṣakaḥ

9.6

yastaṃ balānnibadhnāti svavīryaladarpitaḥ | tasmātprasabhamāneyaḥ parirakṣākarairhayaḥ

9.7

kartrā tāvatsuvidhinā sthātavyaṃ niyamādiha | mṛgaśṛṅgadharo bhūtvā brahmacaryasamanvitaḥ

9.8

vrataṃ pālayamānaśca yāvadvarṣamatikramet | tāvaddhīnānyakṛpaṇāḥ paritoṣyā dhanādibhiḥ

9.9

annaṃ tu bahuśo deyaṃ dhanaṃ vā bhūri māriṣa | yadyatprārthayate dhīmāṃstattadeva dadāti hi

9.10

evaṃ prakurvataḥkarma yajñaṃ sampūrṇātāṃ gataḥ | karoti sarvapāpānāṃ nāśanaṃ ripunāśana !

9.11

tasmādbhavānsamartho'sti karaṇe pālane'rcane | kṛtvā kīrtiṃ suvimalāṃ pāvayānyāñjanānnṛpa !

9.12

śrīrāma uvāca
vilokaya dvijaśreṣṭha ! vājiśālāṃ mamādhunā
tādṛśāḥ santi no vā'śvāḥ śubhalakṣaṇalakṣitāḥ

9.13

iti śrutvā tu tadvākyamagastyaḥ karuṇākaraḥ
uttasthau vīkṣamāṇo'yaṃ yāgārhānvājinaḥ śubhān

9.14

gatvā'tha tatra śālāyāṃ rāmacandrasamanvitaḥ | dadarśāśvānvicitrāṅgānmanovegānmahābalān

9.15

avanitalagatāḥ kiṃ vājirājasya vaṃśya kimatha raghupatīnāmekataḥ kīrtipiṇḍāḥ
kimidamamṛtarāśivarrāhārūpeṇa sindhormuniriti manaso'ntarvismayaṃ prāpa paśyan

9.16

ekataḥ śoṇadehānāṃ vājināṃ paṅktiruttamā | ekataḥ śyāmakarṇāśca kastūrīkāntisaprabhāḥ

9.17

ekataḥ kanakābhāśca tvanyato nīlavarṇinaḥ | ekataḥ śabalairvarṇairviśiṣṭairvājibhirvṛtāḥ

9.18

evaṃ paśyanmuniḥ sarvānkautukāviṣṭamānasaḥ | yayāvanyatra tāndraṣṭuṃ yāgayogyānhayānmuniḥ

9.19

dadarśa tatra śataśo baddhāṃstādṛśavarṇakān| dṛṣṭvāvismayamāpede samunirharṣitāṅgakaḥ

9.20

ekataḥ śyāmakarṇāṃśca sarvāṅgaiḥ kṣīrasannibhān
pītapucchānmukhe raktāñchubhalakṣaṇalakṣitān

9.21

nirīkṣya parito'naghānvimalanīradhārānibhān manojavanaśobhitānvimalakīrtipuñjaprabhān
payonidhiviśoṣako muniruvāca sītāpattiṃ vicitrahayadarśanādṛṣitanetravaktraprabhaḥ

9.22

agastya uvāca
hayamedhakratau yogyānvāhāṃste bahuśaḥśubhān | paśyato netrayorme'dya tṛptirnāsti raghūttama !

9.23

rāmacandra ! mahābhāga ! surāsuranamaskṛta ! | yajñaṃ kuru mahārāja ! hayamedhaṃ suvistaram

9.24

surapatiriva sarvānyajñasaṅghānkariṣyaṃstapana iva suparvārā titoyaṃ viśoṣyan
hataripugaṇamukhyaṃ sāmparāyaṃ vijitya kṣititalasukhabhogaṃ kuviṃdaṃ bhūribhāga !

9.25

ityevaṃ vākyavādena parituṣṭākhilendriyaḥ | sarvānvai yajñasambhārānajahāra manoharān

9.26

munyanvito mahārājaḥsarayūtīramāgataḥ | suvarṇalāṅgalairbhūmiṃ vicakarṣa mahīyasīm

9.27

vilikhya bhūmiṃ bahuśaścaturyojanasaṃmitām| maṇḍapāñcarayāmāsa yajñārthaṃ sa narottamaḥ

9.28

kuṇḍaṃ tu vidhivatkṛtvā yonimekhalayānvitam
anekaratnaracitaṃ sarvaśo bhāsamanvitam

9.29

munīśvaro mahābhāgo vasiṣṭhaḥsumahātapāḥ | sarvaṃtatkārayāmāsa vedaśāstravidhiśritam

9.30

preṣitāstena muninā śiṣyā munivarāśramān| kathayāmāsurudyuktaṃ hayamedhe raghūttamam

9.31

ākāritāstadā sarva ṛṣayastapasāṃ varāḥ | ājagmuḥparameśasya darśane tvatilālasāḥ

9.32

nārado'sitanāmā ca parvataḥ kapilo muniḥ
jātūkaṇyo'ṅgirā vyāsa ārṣṭiṣeṇo'trirāsuriḥ

9.33

hārīto yājñavalkyaśca saṃvartaḥśukasaṃjñitaḥ | ityevamādayo rāmahayamedhavaraṃ yayuḥ

9.34

tānsarvānpūjayāmāsa raghurājo mahāmanāḥ | pratyutthānābhivādābhyāmarghyaviṣṭarakādibhiḥ

9.35

gāṃ hiraṇyaṃ dadau tebhyaḥprāyaśo dṛṣṭavikramaḥ | mahadbhāgyaṃ tvadya me'sti yadyayaṃ darśanaṃ gatāḥ

9.36

śeṣa uvāca
evaṃ samākule brahmannṛṣivaryasamāgame | dharmavārtā babhūvāho varṇāśramasusaṃmatā

9.37

vātsyāyana uvāca
kā dharmavārtā tatrāsītkiṃ vā kathitamadbhutam
sādhavaḥ sarvalokānāṃ kāruṇyātkimutābruvan

9.38

śeṣa uvāca
tānsametānmunīndṛṣṭvā rāmo dāśarathirmahān | papraccha sarvadharmāṃśca sarvavarṇāśramocitān

9.39

te tu pṛṣṭā hi rāmeṇa dharmānmrocurmahāguṇān | tānnravakṣyāmi te sarvānyathāvidhi śṛṇuṣva tān

9.40

ṛṣaya ūcuḥ
brāhmaṇena sadā kāryaṃ yajanādhyayanādikam | vedānpaṭhitvā virajenno vā gārhasthyamāviśet

9.41

brāhmaṇena sadā tyājyaṃ nīcasevānujīvanam | āpadgato'pi jīveta na śvavṛttyā kadācana

9.42

ṛtukālābhigamanaṃ dharmo'yaṃ gṛhiṇaḥparaḥ
strīṇāṃ varamanusmṛtyā'patyakāmo'tha vā bhavet

9.43

divābhigamanaṃ puṃsāmanāyuṣyakaraṃ matam
śrāddhāhaḥsarvaparvāṇi yatastyājyāni dhīmatā

9.44

tatra gachetstriyaṃ mohāddharmātpracyavate parāt
ṛtukālābhigāmī yaḥsvadāranirataśca yaḥ

9.45

sarvadā brahmacārī ha vijñeyaḥsa gṛhāśramī
ṛtuḥṣoḍaśayāmisyaśratasrastā sugarhitāḥ

9.46

putradāstāsu yā yugmā ayugmāḥ kanyakāpradāḥ
tyaktvā candramasaṃ duṣṭaṃ maghāṃ mūlaṃ vihāya ca

9.47

śuciḥsanniviśetpatnīṃ puṃnāmarkṣe viśeṣataḥ
śuciṃ putraṃ prasūyeta puruṣārthaprasādhanam

9.48

ārṣe vivāhe godvandvaṃ yaduktaṃ tatpraśasyate
śulkamaṇvapi kanyāyāḥkanyākretustu pāpakṛt

9.49

vāṇijyaṃ nṛpateḥsevā vedānadhyayanaṃ tathā
kuvivāhaḥkriyālopaḥkulapātanahetavaḥ

9.50

annodakapayomūlaphalairvā'pi gṛhāśramī
godānena tu yatpuṇyaṃ pātrāya vidhipūrvakam

9.51

anarcito'tithirgehādbhagnāśo yasya gacchati
ājanma sañcitātpuṇyātkṣaṇātsa hi bahirbhavet

9.52

pitṛdevamanuṣyebhyo dattvā'śnītāmṛtaṃ gṛhī
svārthaṃ pacatyaghaṃ bhuṅkte kevalaṃ svodarambhariḥ

9.53

ṣaṣṭhyaṣṭamyorviśetyāpaṃ taile māṃse sadaiva hi
caturdaśyāṃ tathā'māyāṃ tyajeta kṣuramaṅganām

9.54

rajasvalāṃ na seveta nāśnīyātsaha bhāryayā
ekavāsā na bhuñjīta na bhuñjītotkaṭāsane

9.55

nāśnantīṃ striyamīkṣeta tejaḥkāmo narottamaḥ
mukhenopadhamennāniṃ nagnāṃ nekṣeta yoṣitam

9.56

nāṅghrī pratāpeyadagnau na vastrvaśuci nikṣipet
prāṇihiṃsāṃ na kurvīta nāśnīyātsandhyayordvayoḥ

9.57

nācakṣīta dhayantīṃ gāṃ nendracāpaṃ pradarśayet | na divoddhatasāraṃ ca bhakṣayeddadhi no niśi

9.58

strīṃ dharmiṇī nābhivadennādyādātṛpti rātriṣu| tauryatrikapriyo na syāt kāṃsye pādau na dhāvayet

9.59

na dhārayedanyabhuktaṃ vāsaścopānahāvapi | na bhinnabhājane'śnīyānnāśnītā'nnaṃ vidūṣitam

9.60

saṃviśennāīcaraṇo nocchiṣṭaḥ kvacidāvrajet
śayāno vā na cāśnīyānnocchiṣṭaḥ saṃspṛśecchiraḥ

9.61

na manuṣyastutiṃ kuryānnātmānamavamānayet | abhyudyataṃ na praṇametparamarmāṇi no vadet

9.62

evaṃ gārhasthyamāśritya vānaprasthāśramaṃ vrajet | sastrīko vā gatastrīko viraj‍yeta tataḥ param

9.63

ityevamādayodharmā gaditā ṛṣibhistadā | śrutā rāmeṇa mahatā sarvalokahitaiṣiṇā

9.63.p1

iti śrīpadmamahāpurāṇe pañcame pātālakhaṇḍe śeṣavātsyāyanasaṃvāde rāmāśvamedhe sarvadharmopadeśo nāma navamo'dhyāyaḥ ||9

Linked texts (8)