Nandipurana 1.11-3
Nandipurāṇa 1.11-3
- Language
- Sanskrit
1.11-3.1
marīciruvāca
bhagavan devadeveśa sarvalokapitāmaha
sarvakāraṇakāruṇya jñānadīpapravarttaka
1.11-3.2
parameṣṭhina surajyaiṣṭha sarpadevanamaskṛta
tvaṃ dhātā tvaṃ vidhātā ca sṛṣṭā hartā ca pālakaḥ
1.11-3.3
trirūpo bahurūpo'si sarvadevaiḥ prapūjitaḥ
kathayasva prasādena kapāleśvarakāraṇam
1.11-3.4
brahmovāca
kapāleśvaramāhātmyaṃ śrūyatāmadhunā dvija
caturthasya mahābhāgāstatrakṣetre sthitasya ca
1.11-3.5
śratamātreya yenātra naraḥ pāpātpramucyate
marīciruvāca
kenāyaṃ sthāpitodevaḥ kapāleśvasaṃjñitaḥ
1.11-3.6
tasmindṛṣṭe phalaṃ kiṃsyātpūjete ca vadasvanaḥ
pitāmaha uvāca
indreṇa sthāpitaḥ pūrvameṣa devo dvijottama
1.11-3.7
kapāleśvarasaṃjñastu brahmahatyāvimuktaye
tatprabhāvātsuraśreṣṭhastayāmukto dvijottama
1.11-3.8
pāpapūrūpadānena cetyeṣā vaidikī śrutiḥ
anyo'pi yo narastaṃ ca pūjayitvā pragaktitaḥ
1.11-3.9
yacchati brāhmaṇendrāya pradānaṃ pāpapūruṣam
dakṣiṇāmūrtimāsāya provācedaṃ bṛhaspati
1.11-3.10
kapāleśvarajekṣetre gatvā taṃ vīkṣya śaṃkaram
yodadāti śarīraṃ ca kṛtvā hemamayaṃ tataḥ
1.11-3.11
mucyate nātrasaṃdehaḥ pātakaiḥ pūrvasaṃcitaiḥ
marīciruvāca
brahmahatyā kathaṃjātā surendrasya hi sūtaja
1.11-3.12
etanme sarvamācakṣva paraṃ kautuhalaṃ hi me
kapāleśvarasaṃjñastu kathaṃ devaśca saṃsthitaḥ
1.11-3.13
brahmahatyā kathaṃ naṣṭā tatprabhāvādvivasvataḥ
sapāpa puruṣo deyo vidhinā kena vai vibho
1.11-3.14
kairmaṃtraiḥ sa hi deyaḥ syātkīdṛśaiśca hyupaskaraiḥ
darśanāt pūjanāccāpi kiṃphalaṃjāyate nṛṇām
1.11-3.15
adatvā svaśarīraṃ vā pūjayetkevalaṃ vada
brahmovāca
ahaṃ te kīrtayiṣyāmi kathāmetāṃ purātanām
1.11-3.16
yāṃ śrutvāpi mahābhāga naraḥ pāpātpramucyate
ajñānājjñānatovāpi vihitairanyajanmanaiḥ
1.11-3.17
dṛṣṭamātrāśrayeṇātra pātakāttaddinoktavāt
mucyate nātra saṃdehaḥ satyametanpayoditam
1.11-3.18
purā tvaṣṭuḥ sutojajñe dānavo dvijasattama
pulomaduhituḥ pārśvāddvigāryasyaḥ suvīryavān
1.11-3.19
sabāla eva dharmātmā āsītsarvajanapriyaḥ
dānvaṃ bhāvamutsṛjya dvijabhaktiparāyaṇaḥ
1.11-3.20
sa gatvā puṣkarāraṇyaṃ parameṇa samādhinā
topayāmāsa deveśaṃ padmajaṃ tapasi sthitam
1.11-3.21
tasmai tuṣṭaḥ svayaṃ brahmā dṛṣṭigocaramāmaṭaḥ
provāca varado'smīti kiṃte kṛtyaṃ karomyaham
1.11-3.22
vṛtrauvāca
yadi tuṣṭosi deveśabrāhmaṇatvaṃ prayacchaye
brāhmaṇatvaṃ samāsāya sādhaṣāmi paraṃ padam
1.11-3.23
tena kiṃcidasādhyaṃ ca brāhmaṇyena bhavenmama
brāhmaṇyena samaṃ cānyatra kiṃcitpratibhātime
1.11-3.24
paramaṃ daivataṃ kiṃcinna viprādvidyate dhruvam
tasmānme hṛtsthitaṃ cānyadapi rājyaṃ triviṣṭape
1.11-3.25
brahmovāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā hṛṣṭastatra pitāmahaḥ
brāhmaṇatvaṃ svayaṃ datvā tataḥ provāca sādaram
1.11-3.26
mayātvaṃ vihito vipraḥ putra prakuru vāṃchitam
prasādayasva satataṃ brāhmaṇān brahmavittamān
1.11-3.27
brāhmaṇaiḥ suprasannaiśca prīyante sarvadevatāḥ
tasmātsarvaprayatnena pūjanīyā dvijottamāḥ
1.11-3.28
brahmovāca
evamuktastadā me ca vṛtro'bhūdbrāhmaṇastataḥ
brāhmyā sūkṣmyā samopeto brahmacaryaparāyaṇaḥ
1.11-3.29
tasmiṃstapasi saṃsthe ca hatā indreṇa dānavāḥ
vaṃśocchede samāpanne dānavānāṃ prahātmanām
1.11-3.30
tataste dānavāḥ sarve parābhūtāḥ suraistataḥ
svasthānaṃ saṃparityajya duḥkhaśokasamanvidāḥ
1.11-3.31
tanmātaraṃ puraskṛtya tatsakāśamupāgatāḥ
sa ca tāṃ mātaraṃ daṣṭvā vṛttāntaiśca samaṃtataḥ
1.11-3.32
dānavaiśca parābhūtaistathābhūtāṃ ca mārutam
kimāgamanakṛtyaṃ ca duḥkhitānāṃ yamāntike
1.11-3.33
dānavā ūcu
vayaṃ devaiḥ parābhūtāḥ bhavantaṃ śaraṇaṃ gaṭyaḥ
kvayāmo'nyatra cāsmākaṃ tvāṃ vinā nāsti saṃśrayaḥ
1.11-3.34
teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā vṛtraḥ provāca sādaram
devānahaṃ haniṣyāmi gamyatāṃ yatra rocate
1.11-3.35
danuruvāca
tavāgamanakṛtyaṃ ca mātaḥ kathayasāṃpratam
tathā kuru mahāvīra kṣiptaṃ dāraparigraham
1.11-3.36
vaṃśavṛddhau pramāṇaṃ cedvākyaṃ tadhamamodbhavam
eṣa eva paro dharma eṣa eva paro trayaḥ
1.11-3.37
putraśca jananīvākyaṃ yatkaroṣi saṃpāhitaḥ
tathā strīṇāṃ patiṃ muktvā nānyāsti bhuvi devatā
1.11-3.38
jananyāṃ jīvamānāyāṃ tathaiva ca sutasya ca
atikramya ca yā nārī patiṃ dharmaparā bhavet
1.11-3.39
tatsarvaṃ viphalaṃ tasyā jāyate ca na saṃśayaḥ
putraḥ svajananīvākyaṃ yotikramya yathāruci
1.11-3.40
karoti dharmakṛtyāni tāni sarvāṇi tasya ca
bhavanti hi vṛthā nūnaṃ havyaṃ bhasmahutaṃ yathā
1.11-3.41
araṇye rucitānāṃ ca hyūpare vāpitāni ca
tathaiva badhirasyāgre gītaṃ nṛtyamacamṛṣaḥ
1.11-3.42
tadvanmātṛmatādanyatkṛtaṃ putrasya dharmaṇam
sarvaṃ tannātra saṃdehastenāhaṃ tvāmupāgatā
1.11-3.43
bandhūnāṃ vacanātputra duḥkhārtā ca viśeṣataḥ
kiṃvā te bahunoktena bhūyobhūyaśca putraka
1.11-3.44
ānṛṇyaṃ jāyate yadvat pitṝṇāṃ syāttadā śṛṇu
paramaṃ vetti samyaktvaṃ sarvaṃ jñātisamudbhavam
1.11-3.45
yadi vatsa pramāṇaṃ cetkuruṣva ca vaco mama
tasyāstadvacanaṃ śrutvā vṛtraḥ saṃcitya cetasi
1.11-3.46
śrutismṛtyuktavākona na māturvidyate param
sa tatheti pratihāya cānināya parigraham
1.11-3.47
tvaṣṭā tasmai dadau prītastato ratnānyanekaśaḥ
dānavānāṃ mahāvīryo brahmaṇyena samanvitaḥ
1.11-3.48
abhiviktastadā vṛtraḥ svarāsye te'surādibhiḥ
śrutyābhiṣekaṃ saṃhṛṣṭāstasya vṛtrāyabhāndhavāḥ
1.11-3.49
dānavāśca sabhājagmurpetatrāsan purogatāḥ
pātālādgiridurgaiśca sthaladurgebhya eva ca
1.11-3.50
kṛtavairāḥ samaṃ devaiḥ kopena marutā vṛtāḥ
tataḥ protsāhitaḥ sarvairdānavaiḥ sa mahābalaḥ
1.11-3.51
prasthitaḥ śatrunāśāya mahendrabhavanaṃ prati
śakro'pi vṛtramākarṇya samāyāṃtaṃ yuyutsayā
1.11-3.52
sanmukhaḥ prayayau hṛṣṭāḥ sarvadevasamanvitaḥ
tataḥ samabhavadyuddhaṃ devānāṃ saha dānavaiḥ
1.11-3.53
tatrovāca guruḥ śakramāyudhaṃ kurudevaya
vṛtro'yaṃ dāruṇo nūnaṃ baladvayasamanvitaḥ
1.11-3.54
catvāraścāgrato vedā pṛṣṭhataḥ saśaraṃ dhanuḥ
tena jetavya evāyaṃtavaiva ca mahāhave
1.11-3.55
tasmātsaṃkanametena tvaṃ kuruṣva śacīpate
tato vibhāsamāyātaṃ jahi vakreṇa dānavam
1.11-3.56
bhaḍupāyai ripurvidhya iti śāstranidarśanam
bhuṃjānaśca śayānaśca datvā kanyāmapi svakām
1.11-3.57
ṣvepadānena saṃyojya kṛtvāpi śapathaṃ gurum
bhāyāprapaṃcamāsāya tasmādevaṃ kuruṣva ca
1.11-3.58
indra uvāca
yadyevaṃ ca rakyaṃ gatvā tvaṃ viśvāse niyojaya
ṭava vākyena viśvāsaṃ nūnaṃ yāsyati dānavaḥ
1.11-3.59
brahmovāca
śakrasya matamāsthāya pratsthe ca bṛhaspatiḥ
yatra vṛtraḥ sthito daityo yuddhāya kṛtaniścayaḥ
1.11-3.60
vṛtro'pi taṃ samālokya svayaṃ prāptaṃ bṛhaspatim
sadaiva dvijabhaktaḥ sa dṛṣṭātmā samapadyata
1.11-3.61
viśeṣātpraṇipatyoccairvākyametadabhāṣata
vṛtrauvāca
svāgataṃ te dvija śreṣṭha kiṃkaromi praśādhi mām
1.11-3.62
priyā me brāhmaṇā yasmāttasmātkīrtaya māciran
bṛhaspatiruvāca
saṃdigdho vijayo yuddhe yasmāddevena sattama
1.11-3.63
tasmātkuru bhūtendreṇa vyavasthāṃvacanānmama
tyaṃ bhuṃkṣva bhūtalaṃ kṛtsnaṃ śakraścāpi triviṣṭapam
1.11-3.64
vyavasyathā'nayā nityaṃ vartitavyaṃ parasparam
vṛtrauvāca
ahaṃ tava vaco brahman kariṣyāmi sadaiva hi
1.11-3.65
samayaṃ kuru viprendra sāṃprataṃ mamasudvija
brahmovāca
atha śakraṃ samānīya bṛhaspatirudāradhīḥ
1.11-3.66
vṛtreṇa saha saṃdhānaṃ cakre caiva parasparām
ekārī mitratāṃ gatvā tāvubhau devadaityapau
1.11-3.67
prahṛṣṭau gatavaṃtau tau tataścaiva nijaṃ gṛham
atha śakraśchalānveṣī sadā vṛtrasya vartate
1.11-3.68
na chidraṃ ca samāsādya tatpradāpe na dahyate
indra uvāca
na śaknomi ca taṃ daityaṃ vīkṣituṃ ca kathaṃcana
1.11-3.69
tejasā sarvato vyāptaṃ tatkathaṃ sūdayāmyaham
tasmātkiṃcidupāyaṃ me tadvadhārthaṃ prakīrtaya
1.11-3.70
yayā śaknomi tatsoduṃ tejastasya durātmanaḥ
brahmovāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā ciraṃ dhyātvā bṛhaspatiḥ
1.11-3.71
tataḥ provāca taṃ śakraṃ vinayāvanataṃ sthitaṃ
bṛhaspatiruvāca
tasya brahmasthitaṃ tejaḥ samyaggātre puraṃdara
1.11-3.72
vīkṣituṃ naiva śaknoṣi tenatvaṃ tridaśādhipa
tathā te kītīyeṣyāmi tasyopāyaṃ vadhodbhavam
1.11-3.73
mārayiṣyasi yenātra tvaṃ taṃ dānavasattamam
prācī sarasvatītīre puṣkarāraṇyamāśritaḥ
1.11-3.74
dadhīcirnāma viprarṣiḥ śatayojanamucchritaḥ
tatra nityaṃ tapaḥ kurvaṃstoṣayati pitāmaham
1.11-3.75
sa nirviṇṇo muniḥ svīyajarayāpi samāvṛtaḥ
taṃ prārthayadrataṃ gatvā tasyāsthīni gurūṇi ca
1.11-3.76
sate dāsyatyasaṃdigdhaṃ tyaktvā prāṇānatipriyān
tasyāsthi bhiḥ praharaṇaṃ vajrākhyaṃ taṃ bhaviṣyati
1.11-3.77
amoghaṃ te tato nūnaṃ tvaṃ vṛtraṃ sūdayiṣyasi
tasya vajrasya tattejo brahmatejopavṛṃhitam
1.11-3.78
tena vṛtrodbhavaṃ tejaḥ praśamaṃ samayāsyati
brahmovāca
tacchrutvā satvaraṃ śakraḥ sarvadevagaṇaiḥ saha
1.11-3.79
jagāma puṣkarāraṇye yatra prācī sarasvatī
trayastriṃśatsuropetā tīrthānāṃ koṭibhiryutā
1.11-3.80
dadhīcerāśramaṃ tatra so'viśaccitrasaṃyutam
krīḍante nakulaiḥ sarpā yatra tuṣṭiṃ gatā mithaḥ
1.11-3.81
mṛgāḥ paṃcānanaiḥ sārdhaṃ vṛkadaṃśāstathāśvabhiḥ
ulūkasahitāḥ kākā bhitho dveṣavivarjitāḥ
1.11-3.82
prabhāvāttasya tapaso dadhīcestu mahātmanaḥ
dadhīcirmunirālokya devān śakrapurogamān
1.11-3.83
samāyātānprahṛṣṭātmā satvaraṃ sanmukho'bhyagāt
tataścārghyaṃ samādāya praṇipatya muhurmuhuḥ
1.11-3.84
śakramabhyāgataṃ prāha kiṃ te kṛtyaṃ karomyaham
gṛhāgatasya devasya tacchīghraṃ me nivedaya
1.11-3.85
indra uvāca
ātithyaṃ kuru viprendra gṛhāyātasya sanmune
tadasthīni nijānyāśu mama dehyavikalpitam
1.11-3.86
etadarthamahaṃ prāpta stvatsakāśaṃ munīśvara
asthibhiste paraṃ kāryaṃ devānāṃ siddhimeṣyati
1.11-3.87
brahmovāca
indrasya tadvacaḥ śrutvā dadhīcistoṣasaṃyutaḥ
tataḥprāha sahasrākṣaṃ sarvadevaiḥ samanvitam
1.11-3.88
aho nāsti mayā puṇyaḥ sāṃprataṃ bhuvi kaścana
sadaśo yasya deveśaḥ svayamathīṃ gṛhāgataḥ
1.11-3.89
dhanyāni ca mamāsthīni yāni deveśa te hitam
kariṣyanti sadākāryaṃ rakṣārthaṃ tridivaukasām
1.11-3.90
eṣo'haṃ saṃpradāsyāmi priyān prāṇān kṛte tava
gṛhāṇa svecchayāsthīni svakāryārthaṃ puraṃdara
1.11-3.91
evamuktvā sa maharṣirdhyānamāśritya satvaram
brahmarandhreṇa niḥsārya prāṇā nātmānamatyajat
1.11-3.92
tadātmanā parityaktaṃ tasya gātraṃ ca tatkṣaṇāt
patitaṃ medinīpṛṣṭhe vyasu taddvijasattama
1.11-3.93
etasminneva kāletu tasyāsthīni śatakratuḥ
pragṛhya viśvakarmāṇaṃ tataḥprovāca sādaram
1.11-3.94
ebhirasthibhirevaṃ me kurutvaṃ vajramāyudham
yena vyāpādayāmyāśu vṛtraṃ dānavasattamam
1.11-3.95
tasyatadvacanaṃ śrutvā viśvakarmā tvarānvitaḥ
yathāyuddhaṃ tatrā cakre vajrāstryaṃ dāruṇākṛti
1.11-3.96
ṣaṭtriṃśatparvabhiryuktaṃ madhye kṣāmaṃ bibhīṣaṇam
pradadau ca tatastasmai sahasrākṣāya dhīmate
1.11-3.97
athāsau tatsamādāya dvādaśārkasamaprabham
samādhisthaṃ carairjñātvā vṛtraṃ saṃdhyārcaneratam
1.11-3.98
tataśca pṛṣṭhabhāgaṃ sa samāśritya trilokapaḥ
cikṣepa vajramuddiśya tadvadhārthaṃ samutsukaḥ
1.11-3.99
sa hatastena vajreṇa dānavo vajrasātkṛtaḥ
śakropi hatamajñāya bhayāttasyātha dudruve
1.11-3.100
manuṣyarahite deśe viṣame gulmasaṃmṛte
līnaḥ śakrastadā vṛtrametadvṛtramayaṃ jagat
Linked texts (1)
- Padmapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit