Pramāṇa · Search · About · API

Nandipurana 1.11-3

Nandipurāṇa 1.11-3

Language
Sanskrit

1.11-3.1

marīciruvāca
bhagavan devadeveśa sarvalokapitāmaha
sarvakāraṇakāruṇya jñānadīpapravarttaka

1.11-3.2

parameṣṭhina surajyaiṣṭha sarpadevanamaskṛta
tvaṃ dhātā tvaṃ vidhātā ca sṛṣṭā hartā ca pālakaḥ

1.11-3.3

trirūpo bahurūpo'si sarvadevaiḥ prapūjitaḥ
kathayasva prasādena kapāleśvarakāraṇam

1.11-3.4

brahmovāca
kapāleśvaramāhātmyaṃ śrūyatāmadhunā dvija
caturthasya mahābhāgāstatrakṣetre sthitasya ca

1.11-3.5

śratamātreya yenātra naraḥ pāpātpramucyate
marīciruvāca
kenāyaṃ sthāpitodevaḥ kapāleśvasaṃjñitaḥ

1.11-3.6

tasmindṛṣṭe phalaṃ kiṃsyātpūjete ca vadasvanaḥ
pitāmaha uvāca
indreṇa sthāpitaḥ pūrvameṣa devo dvijottama

1.11-3.7

kapāleśvarasaṃjñastu brahmahatyāvimuktaye
tatprabhāvātsuraśreṣṭhastayāmukto dvijottama

1.11-3.8

pāpapūrūpadānena cetyeṣā vaidikī śrutiḥ
anyo'pi yo narastaṃ ca pūjayitvā pragaktitaḥ

1.11-3.9

yacchati brāhmaṇendrāya pradānaṃ pāpapūruṣam
dakṣiṇāmūrtimāsāya provācedaṃ bṛhaspati

1.11-3.10

kapāleśvarajekṣetre gatvā taṃ vīkṣya śaṃkaram
yodadāti śarīraṃ ca kṛtvā hemamayaṃ tataḥ

1.11-3.11

mucyate nātrasaṃdehaḥ pātakaiḥ pūrvasaṃcitaiḥ
marīciruvāca
brahmahatyā kathaṃjātā surendrasya hi sūtaja

1.11-3.12

etanme sarvamācakṣva paraṃ kautuhalaṃ hi me
kapāleśvarasaṃjñastu kathaṃ devaśca saṃsthitaḥ

1.11-3.13

brahmahatyā kathaṃ naṣṭā tatprabhāvādvivasvataḥ
sapāpa puruṣo deyo vidhinā kena vai vibho

1.11-3.14

kairmaṃtraiḥ sa hi deyaḥ syātkīdṛśaiśca hyupaskaraiḥ
darśanāt pūjanāccāpi kiṃphalaṃjāyate nṛṇām

1.11-3.15

adatvā svaśarīraṃ vā pūjayetkevalaṃ vada
brahmovāca
ahaṃ te kīrtayiṣyāmi kathāmetāṃ purātanām

1.11-3.16

yāṃ śrutvāpi mahābhāga naraḥ pāpātpramucyate
ajñānājjñānatovāpi vihitairanyajanmanaiḥ

1.11-3.17

dṛṣṭamātrāśrayeṇātra pātakāttaddinoktavāt
mucyate nātra saṃdehaḥ satyametanpayoditam

1.11-3.18

purā tvaṣṭuḥ sutojajñe dānavo dvijasattama
pulomaduhituḥ pārśvāddvigāryasyaḥ suvīryavān

1.11-3.19

sabāla eva dharmātmā āsītsarvajanapriyaḥ
dānvaṃ bhāvamutsṛjya dvijabhaktiparāyaṇaḥ

1.11-3.20

sa gatvā puṣkarāraṇyaṃ parameṇa samādhinā
topayāmāsa deveśaṃ padmajaṃ tapasi sthitam

1.11-3.21

tasmai tuṣṭaḥ svayaṃ brahmā dṛṣṭigocaramāmaṭaḥ
provāca varado'smīti kiṃte kṛtyaṃ karomyaham

1.11-3.22

vṛtrauvāca
yadi tuṣṭosi deveśabrāhmaṇatvaṃ prayacchaye
brāhmaṇatvaṃ samāsāya sādhaṣāmi paraṃ padam

1.11-3.23

tena kiṃcidasādhyaṃ ca brāhmaṇyena bhavenmama
brāhmaṇyena samaṃ cānyatra kiṃcitpratibhātime

1.11-3.24

paramaṃ daivataṃ kiṃcinna viprādvidyate dhruvam
tasmānme hṛtsthitaṃ cānyadapi rājyaṃ triviṣṭape

1.11-3.25

brahmovāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā hṛṣṭastatra pitāmahaḥ
brāhmaṇatvaṃ svayaṃ datvā tataḥ provāca sādaram

1.11-3.26

mayātvaṃ vihito vipraḥ putra prakuru vāṃchitam
prasādayasva satataṃ brāhmaṇān brahmavittamān

1.11-3.27

brāhmaṇaiḥ suprasannaiśca prīyante sarvadevatāḥ
tasmātsarvaprayatnena pūjanīyā dvijottamāḥ

1.11-3.28

brahmovāca
evamuktastadā me ca vṛtro'bhūdbrāhmaṇastataḥ
brāhmyā sūkṣmyā samopeto brahmacaryaparāyaṇaḥ

1.11-3.29

tasmiṃstapasi saṃsthe ca hatā indreṇa dānavāḥ
vaṃśocchede samāpanne dānavānāṃ prahātmanām

1.11-3.30

tataste dānavāḥ sarve parābhūtāḥ suraistataḥ
svasthānaṃ saṃparityajya duḥkhaśokasamanvidāḥ

1.11-3.31

tanmātaraṃ puraskṛtya tatsakāśamupāgatāḥ
sa ca tāṃ mātaraṃ daṣṭvā vṛttāntaiśca samaṃtataḥ

1.11-3.32

dānavaiśca parābhūtaistathābhūtāṃ ca mārutam
kimāgamanakṛtyaṃ ca duḥkhitānāṃ yamāntike

1.11-3.33

dānavā ūcu
vayaṃ devaiḥ parābhūtāḥ bhavantaṃ śaraṇaṃ gaṭyaḥ
kvayāmo'nyatra cāsmākaṃ tvāṃ vinā nāsti saṃśrayaḥ

1.11-3.34

teṣāṃ tadvacanaṃ śrutvā vṛtraḥ provāca sādaram
devānahaṃ haniṣyāmi gamyatāṃ yatra rocate

1.11-3.35

danuruvāca
tavāgamanakṛtyaṃ ca mātaḥ kathayasāṃpratam
tathā kuru mahāvīra kṣiptaṃ dāraparigraham

1.11-3.36

vaṃśavṛddhau pramāṇaṃ cedvākyaṃ tadhamamodbhavam
eṣa eva paro dharma eṣa eva paro trayaḥ

1.11-3.37

putraśca jananīvākyaṃ yatkaroṣi saṃpāhitaḥ
tathā strīṇāṃ patiṃ muktvā nānyāsti bhuvi devatā

1.11-3.38

jananyāṃ jīvamānāyāṃ tathaiva ca sutasya ca
atikramya ca yā nārī patiṃ dharmaparā bhavet

1.11-3.39

tatsarvaṃ viphalaṃ tasyā jāyate ca na saṃśayaḥ
putraḥ svajananīvākyaṃ yotikramya yathāruci

1.11-3.40

karoti dharmakṛtyāni tāni sarvāṇi tasya ca
bhavanti hi vṛthā nūnaṃ havyaṃ bhasmahutaṃ yathā

1.11-3.41

araṇye rucitānāṃ ca hyūpare vāpitāni ca
tathaiva badhirasyāgre gītaṃ nṛtyamacamṛṣaḥ

1.11-3.42

tadvanmātṛmatādanyatkṛtaṃ putrasya dharmaṇam
sarvaṃ tannātra saṃdehastenāhaṃ tvāmupāgatā

1.11-3.43

bandhūnāṃ vacanātputra duḥkhārtā ca viśeṣataḥ
kiṃvā te bahunoktena bhūyobhūyaśca putraka

1.11-3.44

ānṛṇyaṃ jāyate yadvat pitṝṇāṃ syāttadā śṛṇu
paramaṃ vetti samyaktvaṃ sarvaṃ jñātisamudbhavam

1.11-3.45

yadi vatsa pramāṇaṃ cetkuruṣva ca vaco mama
tasyāstadvacanaṃ śrutvā vṛtraḥ saṃcitya cetasi

1.11-3.46

śrutismṛtyuktavākona na māturvidyate param
sa tatheti pratihāya cānināya parigraham

1.11-3.47

tvaṣṭā tasmai dadau prītastato ratnānyanekaśaḥ
dānavānāṃ mahāvīryo brahmaṇyena samanvitaḥ

1.11-3.48

abhiviktastadā vṛtraḥ svarāsye te'surādibhiḥ
śrutyābhiṣekaṃ saṃhṛṣṭāstasya vṛtrāyabhāndhavāḥ

1.11-3.49

dānavāśca sabhājagmurpetatrāsan purogatāḥ
pātālādgiridurgaiśca sthaladurgebhya eva ca

1.11-3.50

kṛtavairāḥ samaṃ devaiḥ kopena marutā vṛtāḥ
tataḥ protsāhitaḥ sarvairdānavaiḥ sa mahābalaḥ

1.11-3.51

prasthitaḥ śatrunāśāya mahendrabhavanaṃ prati
śakro'pi vṛtramākarṇya samāyāṃtaṃ yuyutsayā

1.11-3.52

sanmukhaḥ prayayau hṛṣṭāḥ sarvadevasamanvitaḥ
tataḥ samabhavadyuddhaṃ devānāṃ saha dānavaiḥ

1.11-3.53

tatrovāca guruḥ śakramāyudhaṃ kurudevaya
vṛtro'yaṃ dāruṇo nūnaṃ baladvayasamanvitaḥ

1.11-3.54

catvāraścāgrato vedā pṛṣṭhataḥ saśaraṃ dhanuḥ
tena jetavya evāyaṃtavaiva ca mahāhave

1.11-3.55

tasmātsaṃkanametena tvaṃ kuruṣva śacīpate
tato vibhāsamāyātaṃ jahi vakreṇa dānavam

1.11-3.56

bhaḍupāyai ripurvidhya iti śāstranidarśanam
bhuṃjānaśca śayānaśca datvā kanyāmapi svakām

1.11-3.57

ṣvepadānena saṃyojya kṛtvāpi śapathaṃ gurum
bhāyāprapaṃcamāsāya tasmādevaṃ kuruṣva ca

1.11-3.58

indra uvāca
yadyevaṃ ca rakyaṃ gatvā tvaṃ viśvāse niyojaya
ṭava vākyena viśvāsaṃ nūnaṃ yāsyati dānavaḥ

1.11-3.59

brahmovāca
śakrasya matamāsthāya pratsthe ca bṛhaspatiḥ
yatra vṛtraḥ sthito daityo yuddhāya kṛtaniścayaḥ

1.11-3.60

vṛtro'pi taṃ samālokya svayaṃ prāptaṃ bṛhaspatim
sadaiva dvijabhaktaḥ sa dṛṣṭātmā samapadyata

1.11-3.61

viśeṣātpraṇipatyoccairvākyametadabhāṣata
vṛtrauvāca
svāgataṃ te dvija śreṣṭha kiṃkaromi praśādhi mām

1.11-3.62

priyā me brāhmaṇā yasmāttasmātkīrtaya māciran
bṛhaspatiruvāca
saṃdigdho vijayo yuddhe yasmāddevena sattama

1.11-3.63

tasmātkuru bhūtendreṇa vyavasthāṃvacanānmama
tyaṃ bhuṃkṣva bhūtalaṃ kṛtsnaṃ śakraścāpi triviṣṭapam

1.11-3.64

vyavasyathā'nayā nityaṃ vartitavyaṃ parasparam
vṛtrauvāca
ahaṃ tava vaco brahman kariṣyāmi sadaiva hi

1.11-3.65

samayaṃ kuru viprendra sāṃprataṃ mamasudvija
brahmovāca
atha śakraṃ samānīya bṛhaspatirudāradhīḥ

1.11-3.66

vṛtreṇa saha saṃdhānaṃ cakre caiva parasparām
ekārī mitratāṃ gatvā tāvubhau devadaityapau

1.11-3.67

prahṛṣṭau gatavaṃtau tau tataścaiva nijaṃ gṛham
atha śakraśchalānveṣī sadā vṛtrasya vartate

1.11-3.68

na chidraṃ ca samāsādya tatpradāpe na dahyate
indra uvāca
na śaknomi ca taṃ daityaṃ vīkṣituṃ ca kathaṃcana

1.11-3.69

tejasā sarvato vyāptaṃ tatkathaṃ sūdayāmyaham
tasmātkiṃcidupāyaṃ me tadvadhārthaṃ prakīrtaya

1.11-3.70

yayā śaknomi tatsoduṃ tejastasya durātmanaḥ
brahmovāca
tasya tadvacanaṃ śrutvā ciraṃ dhyātvā bṛhaspatiḥ

1.11-3.71

tataḥ provāca taṃ śakraṃ vinayāvanataṃ sthitaṃ
bṛhaspatiruvāca
tasya brahmasthitaṃ tejaḥ samyaggātre puraṃdara

1.11-3.72

vīkṣituṃ naiva śaknoṣi tenatvaṃ tridaśādhipa
tathā te kītīyeṣyāmi tasyopāyaṃ vadhodbhavam

1.11-3.73

mārayiṣyasi yenātra tvaṃ taṃ dānavasattamam
prācī sarasvatītīre puṣkarāraṇyamāśritaḥ

1.11-3.74

dadhīcirnāma viprarṣiḥ śatayojanamucchritaḥ
tatra nityaṃ tapaḥ kurvaṃstoṣayati pitāmaham

1.11-3.75

sa nirviṇṇo muniḥ svīyajarayāpi samāvṛtaḥ
taṃ prārthayadrataṃ gatvā tasyāsthīni gurūṇi ca

1.11-3.76

sate dāsyatyasaṃdigdhaṃ tyaktvā prāṇānatipriyān
tasyāsthi bhiḥ praharaṇaṃ vajrākhyaṃ taṃ bhaviṣyati

1.11-3.77

amoghaṃ te tato nūnaṃ tvaṃ vṛtraṃ sūdayiṣyasi
tasya vajrasya tattejo brahmatejopavṛṃhitam

1.11-3.78

tena vṛtrodbhavaṃ tejaḥ praśamaṃ samayāsyati
brahmovāca
tacchrutvā satvaraṃ śakraḥ sarvadevagaṇaiḥ saha

1.11-3.79

jagāma puṣkarāraṇye yatra prācī sarasvatī
trayastriṃśatsuropetā tīrthānāṃ koṭibhiryutā

1.11-3.80

dadhīcerāśramaṃ tatra so'viśaccitrasaṃyutam
krīḍante nakulaiḥ sarpā yatra tuṣṭiṃ gatā mithaḥ

1.11-3.81

mṛgāḥ paṃcānanaiḥ sārdhaṃ vṛkadaṃśāstathāśvabhiḥ
ulūkasahitāḥ kākā bhitho dveṣavivarjitāḥ

1.11-3.82

prabhāvāttasya tapaso dadhīcestu mahātmanaḥ
dadhīcirmunirālokya devān śakrapurogamān

1.11-3.83

samāyātānprahṛṣṭātmā satvaraṃ sanmukho'bhyagāt
tataścārghyaṃ samādāya praṇipatya muhurmuhuḥ

1.11-3.84

śakramabhyāgataṃ prāha kiṃ te kṛtyaṃ karomyaham
gṛhāgatasya devasya tacchīghraṃ me nivedaya

1.11-3.85

indra uvāca
ātithyaṃ kuru viprendra gṛhāyātasya sanmune
tadasthīni nijānyāśu mama dehyavikalpitam

1.11-3.86

etadarthamahaṃ prāpta stvatsakāśaṃ munīśvara
asthibhiste paraṃ kāryaṃ devānāṃ siddhimeṣyati

1.11-3.87

brahmovāca
indrasya tadvacaḥ śrutvā dadhīcistoṣasaṃyutaḥ
tataḥprāha sahasrākṣaṃ sarvadevaiḥ samanvitam

1.11-3.88

aho nāsti mayā puṇyaḥ sāṃprataṃ bhuvi kaścana
sadaśo yasya deveśaḥ svayamathīṃ gṛhāgataḥ

1.11-3.89

dhanyāni ca mamāsthīni yāni deveśa te hitam
kariṣyanti sadākāryaṃ rakṣārthaṃ tridivaukasām

1.11-3.90

eṣo'haṃ saṃpradāsyāmi priyān prāṇān kṛte tava
gṛhāṇa svecchayāsthīni svakāryārthaṃ puraṃdara

1.11-3.91

evamuktvā sa maharṣirdhyānamāśritya satvaram
brahmarandhreṇa niḥsārya prāṇā nātmānamatyajat

1.11-3.92

tadātmanā parityaktaṃ tasya gātraṃ ca tatkṣaṇāt
patitaṃ medinīpṛṣṭhe vyasu taddvijasattama

1.11-3.93

etasminneva kāletu tasyāsthīni śatakratuḥ
pragṛhya viśvakarmāṇaṃ tataḥprovāca sādaram

1.11-3.94

ebhirasthibhirevaṃ me kurutvaṃ vajramāyudham
yena vyāpādayāmyāśu vṛtraṃ dānavasattamam

1.11-3.95

tasyatadvacanaṃ śrutvā viśvakarmā tvarānvitaḥ
yathāyuddhaṃ tatrā cakre vajrāstryaṃ dāruṇākṛti

1.11-3.96

ṣaṭtriṃśatparvabhiryuktaṃ madhye kṣāmaṃ bibhīṣaṇam
pradadau ca tatastasmai sahasrākṣāya dhīmate

1.11-3.97

athāsau tatsamādāya dvādaśārkasamaprabham
samādhisthaṃ carairjñātvā vṛtraṃ saṃdhyārcaneratam

1.11-3.98

tataśca pṛṣṭhabhāgaṃ sa samāśritya trilokapaḥ
cikṣepa vajramuddiśya tadvadhārthaṃ samutsukaḥ

1.11-3.99

sa hatastena vajreṇa dānavo vajrasātkṛtaḥ
śakropi hatamajñāya bhayāttasyātha dudruve

1.11-3.100

manuṣyarahite deśe viṣame gulmasaṃmṛte
līnaḥ śakrastadā vṛtrametadvṛtramayaṃ jagat

Linked texts (1)