Nandipurana 1.16
Nandipurāṇa 1.16
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.16.72 — 1 part
1.16.1
vahniruvāca
evaṃ patnī samāsādya gāyatrīṃ caturānanaḥ
saṃprahṛṣṭamanā bhūtvā prasthito yajñamaṃḍapam
1.16.2
gāyatryapi samādāya mūrdhni tāmaraṇiṃ mudā
pratasthe saṃparityajya gopabhāvaṃ vinirgatam
1.16.3
vādyamāneṣu vādyeṣu brahmaghoṣe divaṃ gate
gīteṣu gīyamāneṣu gaṃdharveṣu samaṃtataḥ
1.16.4
sarvadevadvijopetaḥ saṃprāpto yajñamaṃḍapam
gāyatryā sahito brahmā mānuṣaṃ bhāvamāśritaḥ
1.16.5
etasminnaṃtare vipra keśanirvāpaṇaṃ tataḥ
viśvakarmā nakhānāṃ ca gāyatryā stadanaṃtaram
1.16.6
audumbaraṃ tato daṇḍe pulastyo'sau samādade
eṇaśṛṅgānvitaṃ carma maṃtravadvijasattama
1.16.7
patnīśālāṃ gṛhītvā tu gāyatrīṃ maunadhāriṇīṃ
mekhalāṃ nidadhe cānyāṃ kaṭyāṃ mauṃjīmayīṃ śubhām
1.16.8
tataścakre paraṃ karma yaduktaṃ yajñamaṃḍape
ṛtvigbhiḥ sahito vedhā vedavākyaṃ samādṛtaḥ
1.16.9
pravargya jāyamāne ca tatrāścaryamabhūnmahat
jālmarūpadharaḥ kaściddigvāsā vikṛtānanaḥ
1.16.10
kapālapāṇirāyāto bhojanaṃ dīyatāmiti
niṣedhyamāno'pi ca taiḥ praviṣṭo yājñikaṃ sadaḥ
1.16.11
sa kṛtvāṭanamanyāyyaṃ tarjyamāno'pi tāpasaiḥ
sadasyā ūcuḥ
kasmātpāpasameta stvaṃ praviṣṭo yajñamaṃḍapam
1.16.12
kapālī nagnarūpoyaṃ yajñakarmavivarjitaḥ
tasmādgaccha drutaṃ mūḍha yāvadbrahmā na kupyati
1.16.13
tathānye brāhmaṇaśreṣṭhāstathā devāḥ savāsavāḥ
jālma uvāca
brahmayajñamimaṃ śrutvā sudūrādahamāgataḥ
1.16.14
bubhukṣito dvijaśreṣṭhāstatkimarthaṃ vigarhatha
divāṃdhakṛpaṇaiḥ sarvaistarpitaiḥ kraturucyate
1.16.15
anyathā'sau vināśāya yaduktaṃ brāhmaṇairvacaḥ
annahīno dahedrāṣṭraṃ maṃtrahīna stathartvijam
1.16.16
yajamānamadākṣiṇyaṃ nāstiyajñasamoripuḥ
brāhmaṇā ūcuḥ
yadi tvaṃ bhoktukāmastu samāyāto vraja drutam
1.16.17
etasyāṃ satraśālāyāṃ bhuṃjate yatra tāpasāḥ
dīnādhāḥ kṛpaṇāścaiva tataḥ kṣutkṣāmakāṃṭhitāḥ
1.16.18
athavā dhanakāmastvaṃ vastrakāmo'tha tāpasaḥ
vraja vittapatiryatra dānaśālāṃ samāśritaḥ
1.16.19
anindyoyaṃ mahāmūrkha yajñaḥ paitāmahoyataḥ
arthibhyaḥ sarvataḥ puṇyaṃ tatkiṃnindasi durgate
1.16.20
evamuktaḥ kapālaṃ saḥ parikṣipya dharātale
antarhitastataḥ sadyo dīpavaddvijasattama
1.16.21
ṛtvija ūcuḥ
kathaṃ yajñakriyā kāryā kapāle sadasi sthite
tasminnapi tathā kṣipte bhūyo'nyatsamapadyata
1.16.22
evaṃ śatasahasrāṇi prayutānyarbudāni ca
tatra jātāni tairvyāpto yajñavāṭaḥ samaṃtataḥ
1.16.23
hāhākārastato jajñe samaste yajñamaṃḍape
dṛṣṭvā kapālasaṃghātān yajñakarmapradūṣakān
1.16.24
atha saṃciṃtayāmāsa dhyānaṃ kṛtvā pitāmahaḥ
harecchayā samājñāya tatsarvaṃ hararūpadhṛk
1.16.25
kṛtāṃjalipuṭo bhūtvā tataḥ provāca sādaram
maheśvaraṃ samāsādya yajñavāṭasamāśrayam
1.16.26
kimidaṃ yujyate deva yajñe'smin karmaṇaḥ kṣatiḥ
tasmātsaṃhara sarvāṇi kapālāni sureśvara
1.16.27
yajñakarmavilopoyaṃ mābhūttvayisamāgate
tataḥ provāca saṃkruddho bhagavān śaśiśekharaḥ
1.16.28
tanme hīṣṭatamaṃ pātraṃ bhojanāya sadāsthitam
etadvidhamamī kasmādvidviṣanti pitāmaha
1.16.29
tathā na māṃ samuddiśya juhuvurjātavedasi
yathānyā devatāstadvanmaṃtrapūtaṃ yathāvidhi
1.16.30
tasmādyadi vidhekāryā samāptiryajñakarmaṇaḥ
tatkapālāśritaṃ havyaṃ kartavyaṃsakalaṃ vidhe
1.16.31
tathā māmevamuddiśya viśeṣājjātavedasi
hotavyaṃ havirevātra samāptiṃ yāsyatikratuḥ
1.16.32
nānyathā satyamevoktaṃ tavāgre caturānana
pitāmaha uvāca
rūpāṇi tavadeveśa pṛthagbhūtānyanekaśaḥ
1.16.33
saṃkhyayā parihīnāni dhyeyāni skalāni ca
etanmahāvrataṃ rūpa mākhyātaṃ te trilocana
1.16.34
naiva ca makhakarma syāttatraivaṃ hi na yujyate
adyaitatkarma kartuṃ ca śrutivākyaṃ kathaṃcana
1.16.35
tatravākyamapi tryakṣa nānyathā kartumutsahe
mṛṇmayeṣu kapāleṣu haviḥ śrāvyaṃ kathaṃcana
1.16.36
adyaprabhṛti yajñeṣu puroḍāśātmakaṃ dvijaiḥ
tattvoddeśena hotavyaṃ deveśa śatarudriyam
1.16.37
viśeṣātsarvayajñeṣu japyaṃ caiva viśeṣataḥ
kapālānāṃ tu dvāreṇa tvayārūpaṃ nijaṃkṛtam
1.16.38
prakaṭaṃ ca suraśreṣṭha kapāleśvarasaṃjñitaḥ
tasmātvaṃ bhavitā rudra kṣetre'smindvādaśo'paraḥ
1.16.39
atra yajñaṃ samārabhya yastvāṃ prākpūjayiṣyati
avighnena makha stasya samāptiṃ pravrajiṣyati
1.16.40
evamukte tatastena kapālāni dvijotaya
tānisarvāṇi naṣṭāni saṃkhyayā rahitāni ca
1.16.41
evamuktvā caturvaktraḥ pūjayāmāsa tatkṣaṇāt
liṃgaṃ māheśvaraṃ tatra kapāleśvarasaṃjñitam
1.16.42
abravīcca tato vākyaṃ yaścaitatpūjayiṣyati
liṃgaṃ nadyāṃca saṃsnāya sa yāsyati parāṃ gatim
1.16.43
śuklapakṣe caturdaśyāṃ kārtike jāgarantu yaḥ
kariṣyati punaścāsya liṃgasya tu samāhitaḥ
1.16.44
ājanmaprabhavātpāpātsa vai muktimavāpsyasi
eta te kathitaṃ yastu śṛṇuyājjāgare sati
1.16.45
tasya puṇyaprabhāvaṃ tu na kaścitkathituṃ kṣamaḥ
evamuktetha vidhinā prahṛṣṭastripurāntakaḥ
1.16.46
yajñamaṃḍapamāsthāya prasthito vedisaṃnidhau
brāhmaṇaiśca tataḥ karma prārabdha yajñasaṃbhavam
1.16.47
vismayotphullanayanairnamaskṛtya maheśvaram
vahniruvāca
evaṃ ca yajatastasya caturvaktrasya tatra ca
1.16.48
ṛṣīṇāṃ koṭirāyātā dakṣiṇāpathavāsinām
śrutvāpi taṃ mahāyajñaṃ kautukenasamanvitāḥ
1.16.49
kīdṛśo bhavitā yajñodīkṣito yatra padmajaḥ
kīdṛk kṣetraṃ ca tatpuṇyaṃ kapāleśvarasaṃjñitam
1.16.50
kīdṛśāstena viprendrā ṛtvijastatra ye sthitāḥ
atha te supariśrāntāḥ madhyaṃ dinagate ravau
1.16.51
ravivāre ca saṃprāpte nakṣatre cāśvisaṃjñite
vaivasvatyāṃ tithau caiva saṃprāpte dharmapīḍitāḥ
1.16.52
kaṃcijjalāśayaṃ prāpya praviṣṭāḥ salilaṃ śubham
śaṃkukarṇā mahākarṇā vakranāsāstathā pare
1.16.53
kṛṣṇāṃgā sphuritaiḥ pādairnakhairdīrghaiḥ samucchritaiḥ
tato yāvadviniṣkrāṃtāḥ paśyanti ca parasparam
1.16.54
tadvairūpyādvinirmuktāḥ saṃjātāḥ kāmasannimāḥ
tato vismayasaṃpannā mithaḥ prācuḥ praharpitāḥ
1.16.55
rūpavyatyayamālokya jñātvā tīrthaṃ taduttamam
atra snānādidaṃ rūpamasmābhiḥ prāptamuttamam
1.16.56
yasmāttasmādidaṃ tīrthaṃ rūpatīrthaṃ bhaviṣyati
trailokye sakale khyātaṃ sarvapātakanāśanam
1.16.57
ye'trasnānaṃ kariṣyanti śraddhayā parayā yutāḥ
surūpāste bhaviṣyanti sadā janmani janmani
1.16.58
pitarastarpayiṣyanti ye'tra śraddhāsamanvitāḥ
jalenāpi gayā śrāddhā tte lāsyante'dhikaṃphalam
1.16.59
ye'tra ratnapradānaṃ ca prakariṣyanti mānavāḥ
bhaviṣyanti na saṃdeho rājānaste bhave bhave
1.16.60
sthāsyāmo vayamatraiva sāṃprataṃ kṛtasaṃśrayāḥ
na yāsyāmo vayaṃ tatra yadyapi syātsuśobhanam
1.16.61
evamuktvātha vyabhajaṃ statsarvaṃ munayaśca tat
yajñopavītamaṃtrāṇi tāni tīrthāni cakrire
1.16.62
vahniruvāca
adyāpi ca dvijaśreṣṭha tatratīrthe jagadguruḥ
prathamaṃ spṛśate toyaṃ nityaṃ syāddayitaṃ śubham
1.16.63
niṣkāmaḥ sa punarmartyo yaḥ snānaṃ tatra śraddhayā
kurute sa paraṃśreyaḥ prāpnuyā tsiddhalakṣaṇam
1.16.64
evaṃ te munayaḥ sarve vibhajya tanmahānadam
sāyaṃ tanaṃ ca tatraiva kṛtvā karma suvistaram
1.16.65
tato niśāmukhe prāptā yatra devaḥ pitāmahaḥ
dikṣitastvatha maunī ca yajñamaṃḍapasaṃsthitaḥ
1.16.66
te praṇamya sthitāssarve āgatā ṛtvijastataḥ
amivādyātha tānsarvā nupaviṣṭa stato'grataḥ
1.16.67
cakruścātha kathāḥ sarvā yajñakarmasamudbhavāḥ
somapānasya saṃbaṃdhe vyatyayaṃ ca samudbhavam
1.16.68
udgātṛprabhavaṃcaiva tathā'dhvaryaṃ parasparam
procuste tatvamāśritya tathānye dūṣayantitat
1.16.69
anye mīmāṃsakā statra kopasaṃraktalocanāḥ
hanyusteṣāṃ mataṃ vādamāśritā vāgvicakṣaṇāḥ
1.16.70
pariśiṣṭavidaścānye madhyasthā dvijasattamāḥ
procurvādaṃ parityajya sāmiprāyaṃ yathoditam
1.16.71
mahāvīrapuroḍāśa vacanapramukhāṃ stathā
vivādaṃ cakrurapyanye svaṃ svaṃ pakṣaṃ samāśritāḥ
1.16.72
eṣā sā rajanī teṣāmatikrāntā dvijanmanām
1.16.72.p1
iti śrīvahnipurāṇe nāṃdīmukhotpattau brahmayajña samāraṃbhe prathamodivaso nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ saṃpūrṇaḥ
Linked texts (1)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit