Nandipurana 1.19
Nandipurāṇa 1.19
- Language
- Sanskrit
Contents
- 1.19.117 — 1 part
1.19.1
atithiruvāca
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yathā me piṃgalā guruḥ
saṃjātā kuraro jāto yathāvatpravadāmyaham
1.19.2
mamāsīddraviṇaṃ bhūri pitṛpaitāmahaṃ mahat
yathā putrāśca pautrāśca dāyādā bāndhavā api
1.19.3
te māṃ sarve prabādhante dravyasasyakṛte sadā
yasyārthaṃ na prayacchābhi sopi caivaṃprabādhate
1.19.4
sīdamānastu subhṛśaṃ darśayan prāṇasaṃkṣayam
eke sāmnā prayācante vitta bhedena cāpare
1.19.5
upapradānaiścānye'pi keciddaṇḍena ca dvijāḥ
evaṃ nāhaṃ kvacitsauravyaṃ teṣāṃ pārśvānnalabdhavān
1.19.6
vicintayan divārātraṃ kleśasya parisaṃkṣayam
upāyaṃ na ca paśyāmi yena sauravyaṃ prajāyate
1.19.7
anyasmindivase dṛṣṭaḥ kṛtamāṃsaparigrahaḥ
kuraraścāṃcuko vyomni ḍayamānastvarānvitaḥ
1.19.8
hanyamānaḥ samaṃtācca māṃsārthe vividhaiḥ khagaiḥ
atha tena parikṣiptaṃ tanmāṃsaṃ pakṣijādbhayāt
1.19.9
yāvattāvatsukhī jātaste'pi sarve samudgatāḥ
mayā ca kliśyamānena tadvacca nijajāṃdhavaiḥ
1.19.10
sāmiṣaṃ kuraraṃ dṛṣṭvā vadhyamānaṃ nirāmiṣaiḥ
āmiṣasyaparityāgātkuraraḥ sukhamedhate
1.19.11
evaṃ niścitya manasā sarvānānīya bāndhavān
putra pautrān punaḥ sarvān dhanaṃ tebhyo niveditam
1.19.12
triḥsatyaṃ śapathaṃ kṛtvā nānyadastīti me gṛhe
vibhāgārthaṃ yathānyāyaṃ mamaitacca yathāvidhi
1.19.13
tataḥ prabhṛti tairmuktaḥ sukhaṃ tiṣṭhāmyahaṃ dvijāḥ
etasmātkāraṇājjāto mamāsau kuraro guruḥ
1.19.14
arthasaṃpadvimohāya vimoho narakāya ca
tasmādarthamanarthaṃ ca mokṣārthī dūratastyajet
1.19.15
yathāmiṣaṃ jale matsyairbhakṣyate śvāpadairbhuvi
ākāśe pakṣimiścaiva tathā sarvatra vittavān
1.19.16
doṣahīnopi dhanavān bhūpādyaiḥ paritapyate
daridraḥ kṛtadoṣopi sarvatra nirupadravaḥ
1.19.17
ālaṃbitāḥ parairyāṃti praskhalanti pade pade
avyaktāni ca bhāṣante dhanino madyapā iva
1.19.18
bhaktadveṣo na ca bahirucitaṃ gurulaghvapi
mukhe ca kaṭutā nityaṃ dhanināṃ jvariṇāmiva
1.19.19
arthārthī jīvalokoyaṃ smaśānamapi sevate
janitāramapi tyaktvā niḥsvaṃ yānti sutā api
1.19.20
sutasya vallabhastāvatpitāputro'pi vai pituḥ
yāvannārthasya saṃbaṃdhastābhyāṃ bhāvi parasparam
1.19.21
saṃbandhe vittaje jāte vairaṃ saṃjāyate mithaḥ
etasmātkāraṇādvittaṃ mayā tyaktaṃ tapodhanāḥ
1.19.22
tena saukhyena tiṣṭhāmi kurarasya prasādataḥ
śṛṇudhvaṃ ca mahābhāgā yathā me'hirguruḥ sthitaḥ
1.19.23
yathā mayāgṛhaṃ tyaktaṃ dṛṣṭvā sarvaṃ viceṣṭitam
gṛhāraṃbhaḥ suduḥkhāya sukhāya na kadācana
1.19.24
sarpaḥ parakṛtaṃ veśma praviśya sukhamedhate
uṣitvā tatra saukhyena bhūyo gatvādiśaṃ vrajet
1.19.25
mamatvaṃ kurute naiva mamedaṃ gṛhamityasau
nagṛhaṃ jāyate tasya na svayaṃ hi kṛtaṃyataḥ
1.19.26
yaḥ punaḥ kurute harmyaṃ svayaṃ kleśaiḥ pṛthagvidhaiḥ
na tasya yāti tanmāyā mṛtyukāle'pi saṃsthite
1.19.27
gṛhātsaṃjāyate bhāryā tataḥ putrāśca kanyakāḥ
teṣāmarthe karotisma kṛtyā kṛtyaṃ tataḥ param
1.19.28
koṣṭavārami vātmānaṃ veṣṭaya nnāvabudhyate
putradāragṛhakṣetrasaktāḥ sīdanti jantavaḥ
1.19.29
lobhapaṃkārṇave magnā naṣṭā vanagajāiva
ekaḥ pāpāni kurute phalaṃ bhuṅktemahājanaḥ
1.19.30
bhoktārastu vimucyante kartā doṣeṇa lipyate
etasmātkāraṇāddharmyaṃ mayātyaktaṃ dvijottamāḥ
1.19.31
mokṣamārgārgalābhūtaṃ dṛṣṭvā sarpaviceṣṭitam
ekarātraṃ vasedgrāme trirātraṃ pattane vaset
1.19.32
yo yatiḥ sa yatiḥ prokto yo'nyo yogaviḍambakaḥ
vidhūmavatpraśāṃtāgnau yastu mādhukarīṃ caret
1.19.33
gṛhe ca vipramukhyānāṃ sa yatirnetaraḥ smṛtaḥ
evaṃ jñātvā mayā viprā dṛṣṭvā sarpaviceṣṭitam
1.19.34
sarvasaṃgaparityāgo mokṣārthaṃ parikalpitaḥ
evaṃ mamāhiḥ saṃjāto gururbrāhmaṇasattamāḥ
1.19.35
tatprabhāvānmahātejaḥ saṃjātaṃ vigrahe mama
yathā me bhramaro jāto gurustacca vadāmyaham
1.19.36
kasminvṛkṣe mayā dṛṣṭo bhramaraḥ kopi saṃgataḥ
śākhāgryaṃ tu samāśritya kṛtapūrvanibandhanaḥ
1.19.37
vasaṃtasamaye prāpte puṣpavaṃtaśca ye drumāḥ
sugaṃdhaphalapuṣpāśca sugaṃdhadalasaṃyutāḥ
1.19.38
teṣāṃ sūkṣmaṃ samādāya sarvaśreṣṭhaṃ ramāntaraṃ
niyojayati śākhāgre tarorasya sadaiva hi
1.19.39
anirviṇṇatayā hṛṣṭastadā samyaṅnirīkṣitaḥ
madhujālaṃ tato jātaṃ kālena mahatā mahat
1.19.40
yenānye madhunā tṛptiṃ prāptāḥ śatasahasraśaḥ
tatasteṣāṃ samādāya sārabhūtaṃ pṛthak pṛthak
1.19.41
kṛtāni bhūri śāstrāṇi vedāntāśca pṛthagvidhāḥ
upajīvanti yānyanye yathā bhṛṃgāstathā dvijāḥ
1.19.42
evaṃ me madhupo jātā gurutvena dvijottamāḥ
tenāhaṃ tejasā yukto nānyadastīha kāraṇam
1.19.43
vedāntavādino ye'tra prabhavanti vratānvitāḥ
nirlobhā gatatṛṣṇāśca te bhavanti sutejasaḥ
1.19.44
vedāntāstu pṛthagrūpā mayā dṛṣṭā vicāritāḥ
samasūpāstathā granthā martyaloke hatārthinaḥ
1.19.45
evaṃ me gurutāṃ prāpto madhupo gurusattamaḥ
iṣukārastathā jātastaccaivaṃ prabravīmi vaḥ
1.19.46
ātmābalokanārthāya mayā dṛṣṭāḥsahasraśaḥ
yoginā jñānasaṃpannāstaiḥproktaṃ yatsvaśaktitaḥ
1.19.47
ātmābalokanaṃ bhāvi suśiṣyāya yathā tathā
samādhi yogarūpaiśca caturaśīti saṅkhyakaiḥ
1.19.48
āsanaistatpramāṇaiśca padmāsanasupūrvakaiḥ
asaṃkhyaiḥ kāraṇaiścaiva madhyātmapaṭhanaistathā
1.19.49
tatastu lakṣito naiva mayā kutra kathaṃcana
tato vairāgyamāpannaḥ prabhramāmi dharātale
1.19.50
gurutvena ca lebhe'haṃ gurumātmābalokane
anyasminnahani prāpte rājamārgeṇa gacchatā
1.19.51
mayā dṛṣṭo mahīpālaḥ sainyena mahatā vṛtaḥ
tato'haṃ māga mṛtsṛjya sanmukhasyamahīpateḥ
1.19.52
uṭajadvāramāgatya kiṃcidūrdhvopasaṃsthitaḥ
tatrāpi ca sthitaḥ kaścitpuruṣo bāṇakārakaḥ
1.19.53
ṛjukarmaṇi saṃsaktaḥ śarāṇāṃ natapartraṇām
tasmindūragate bhūpe tathānyaḥ sevako'bhyagāt
1.19.54
sapṛṣṭastvarayā tena śṛṇvato'pi mamadvijāḥ
kāṃḍakarmaṇi saṃsaktaṃ svakṛtau dattamānasaṃ
kiyatī vartate velā gatasya pṛthivīpateḥ
1.19.55
na mayā vīkṣitaḥ kaścidrājamārgeṇa bhūpatiḥ
1.19.56
tadanyaṃ praccha cetkāryaṃ matyā vaśyakatā yadi
śarakarmaṇi saṃsaktastvahamatra vyavasthitaḥ
1.19.57
tacchrutvā vacanaṃ tasya svacitte ciṃtitaṃ mayā
ekacitte samāyogo brahmahānasamudbhavaḥ
1.19.58
nānyathā bhavitā me sa tataścittanirodhanam
karomibrahmasaṃsidhyai tato me'sau bhaviṣyati
1.19.59
tataḥ prabhṛti cittaṃ sve dhārayāmi sadaiva tu
viśvarūpaṃ tataḥ sūryaṃ hṛtpaṃkajanivāsinam
1.19.60
tato dikṣu diganteṣu gagane dharaṇītale
mekaṃ caiva paśyāmi nānyatkiṃciddvijottamāḥ
1.19.61
ahaṃ ca tejasā yuktastatprabhāveṇa saṃsthitaḥ
evaṃ me sa gururjātaḥ śarakāro dvijottamāḥ
1.19.62
śṛṇudhvaṃ kanyakā jātā gurutve me yathā purā
sarvasaṃgaparityāgī yadāhaṃ nirgato gṛhāt
1.19.63
mamānugacchataḥ pṛṣṭhe tato bhāryā vinirgatā
śiśuṃ putraṃ samādāya kanyāmekāṃ suśobhanām
1.19.64
tato'haṃ bhāryayā prokto vānaprasthāśramasthitaḥ
kuruṣvātra sthito muktiratraiva hi bhaviṣyati
1.19.65
brahmacārī gṛhastho vā vānaprastho'thavā yatiḥ
yadisyāttsaṃyatātmā ca nūnaṃ muktimavāpnuyāt
1.19.66
athavā māṃ parityajya yadiyāsyanyato vibho
tadāhaṃ ca mariṣyāmi satyametadasaṃśayam
1.19.67
mṛtāyāṃ mayi te bālāvetāvanumariṣyataḥ
kumārī ca kumāraśca tasmānnātha dayāṃ kuru
1.19.68
mā vrajatvaṃ paraṃ tīrthaṃ parijānannapi svayam
kapāleśvarajaṃkṣetrametatpuṣya tamaṃ smṛtam
1.19.69
saveṣāmeva tīrthānāṃ śrutametanmayā vibho
vadatāṃ brāhmaṇendrāṇāṃ tathā'nyeṣāṃ tapasvinām
1.19.70
śloko'yaṃ bahudhā nātha kīrtyamāno mayā vibho
viśvāmitrasya vaktreṇa sanmuneḥ satyavādinaḥ
1.19.71
punaṃti sarvatīrthāni snānadānā dasaṃśayam
kapāleśvarajaṃ kṣetraṃ smaraṇādeva pāvanam
1.19.72
tataḥ kṛcchrātparijñāya mayāśramaniṣevaṇam
vānaprasthodbhavaṃ vṛttaṃ tatohaṃ tatra saṃsthitaḥ
1.19.73
tatrasthasya hi me kanyā krīḍate purataḥ sthitā
balayāpūritābhyāṃ ca prakoṣṭhābhyāṃ tatastataḥ
1.19.74
yathā sā kurute viprāḥ kaṃdamūlaphalāśanam
tanutvaṃ yāti kāyena tathā caiva dine dine
1.19.75
tato me jāyate duḥkhaṃ teṣāṃ patanasaṃbhavam
kasyacittvatha kālasya gatasya valayadvayam
1.19.76
tasyāhaste tatastābhyāṃ śabdaḥ saṃjāyate mithaḥ
tataḥ kālena mahatā tābhyāmekaṃ vyavasthitam
1.19.77
na saṃgharṣo na śabdaśca tatrasthasya na jāyate
tadviciṃtya mayā so'pi hyāśramaḥ parivarjitaḥ
1.19.78
ciṃtitaṃ ca mayā citte kṛtvācaiva suniścayam
bahubhiḥ kalaho nityaṃ dvābhyāṃ saṃgharṣaṇaṃ tathā
1.19.79
ekākī vicariṣyāmi kumārīvalayaṃ tathā
tataḥ suptāṃ parityajya tāṃ bhāryāṃ śiśusaṃyutām
1.19.80
gato'haṃ dūramadhvānaṃ yatra no vetti sā ca mām
mahyāṃ kvāpi śaye nityaṃ yallabdhakṛtabhojanaḥ
1.19.81
bhramāmi medinīpṛṣṭhe tyaktvā saṃsārabaṃdhanam
tato me jñānaṃ saṃpannamevaṃ viprāḥ śanaiḥ śanaiḥ
1.19.82
atītānāgataṃ caiva vartamānaṃ viveśataḥ
evaṃ me kanyakā jātā gurutve dvijasattamāḥ
1.19.83
etadvaḥ sarvamākhyātaṃ yatpṛṣṭo'smi guroḥ kṛte
na yuṣmākaṃ gurormithyā kīrtayāmi kathaṃcana
1.19.84
evaṃ me jñānamutpannaṃ prakāraiḥ ṣaḍbhireva ca
etalkokottaraṃ jñānaṃ yuṣmatpratyayakārakam
1.19.85
agniruvāca
tataste brāhmaṇāḥ sarve papracchustaṃ dvijottamam
vānaprasthāśramaṃ tyaktvā bhāryāṃ śiśusamanvitām
1.19.86
kvagatastvaṃ tadācakṣva kiyatkālaṃ ca saṃsthitaḥ
atithiruvāca
ahaṃ bhrāntaḥ sahasrāṇi grāmāṇāṃ ca śatāni ca
1.19.87
yatrāstamitaśāyī sannanekāni dvijottamāḥ
saṃkhyayā rahitānyeva varṣāṇāṃ ca śatāni ca
1.19.88
dṛṣṭāni mukhyatīrthāni tathaivāyatanāni ca
dṛṣṭāśca parvatāḥ śreṣṭhāḥ nadyaśca vimalodakāḥ
1.19.89
svayameva bhayā jñāto vārāṇasyāṃ sthitena ca
yajñaḥ paitāmaho bhāvī sthāne'sminmāmake yataḥ
1.19.90
tato'haṃ satvaraṃ prāptaḥ kautukena dvijottamāḥ
kīdṛśaḥ sa makho bhāvī yatra yajvā pitāmahaḥ
1.19.91
etasminnaṃtare prāptāḥ sarve devāḥ savāsavāḥ
vāsudevaṃ puraskṛtya tathā caiva maheśvaram
1.19.92
karmāntaraṃ samāsādya paulastyādyāstathartvijaḥ
brahmāpi svayamāyāto mṛgacarmadharastathā
1.19.93
tataste tuṣṭimāpannāstasya jñānena tena ca
procuśca varadāstubhyaṃ sarva eva divaukasaḥ
1.19.94
tasmādvaraya bhadraṃ te prārthayasva yathepsitam
avaśyaṃ tava dāsyāmo yadyapi syātsudurlabham
1.19.95
atithiruvāca
yadi tuṣṭāḥ surā mahyaṃ prayacchanti varaṃ mama
anenaiva śarīreṇa devatvaṃ prārthayāmyaham
1.19.96
yajñabhāgasamopetaṃ yathānyeṣāṃ divaukasām
viśeṣeṇa suraśreṣṭhāḥ snānaṃ coparisaṃsthitam
1.19.97
devā ūcuḥ
nūnaṃ tvaṃ vibudho bhūtvā devalokaṃ nivatsyasi
anenaiva śarīreṇa yajñabhāgavivarjitaḥ
1.19.98
yacchāmo yadi te vipra yajñāṃgaṃ mānuṣāya bhoḥ
aprāmāṇyaṃ śruterbhāvi tava dattena tena ca
1.19.99
atithiruvāca
devatvena na me kāryaṃ yajñāṃśarahitena ca
tadahaṃ sābhayiṣyāmi yathā muktirbhaviṣyati
1.19.100
tacchrutvā padmajaḥ prāha sarvān devān kṛtāṃjaliḥ
śṛṇvantu devatāḥ sarvāḥ prabravīmi hitaṃ vacaḥ
1.19.101
brahmovāca
mamāyaṃ brahmaṇo yajñe dūrādeva samāgataḥ
nāṃdīmukho viśeṣeṇa pātraṃ jñānasamudbhave
1.19.102
pratijñātastathā sarvairvaro'sya vibudhairyataḥ
tasmātpradīyatāmasmai yadabhīṣṭaṃ surottamā
1.19.103
māheśvara uvāca
yathāsya jāyate tṛptiryajñabhāgādhikā sadā
tathāhaṃ kathayiṣyāmi śṛṇvantu vibudhottamāḥ
1.19.104
ya eṣa kriyate yajñastasya nātho hariḥ smṛtaḥ
etasmātkāraṇādvipra sa devo yajñapuruṣaḥ
1.19.105
sakīrtyaṃ bhojanaṃ deyaṃ brāhmaṇasya dvijottamāḥ
tenāsya bhavitā tṛptiryajñāṃgābhyadhikā sadā
1.19.106
adatvā'smai kṛtaṃ śrāddhaṃ yatkiṃcitprabhaviṣyati
tadyāsyatyakhilaṃ vyarthaṃ tathā bhasmahutaṃ yathā
1.19.107
vaiśvadevānta māsādya yaścainaṃ pūjayiṣyati
viṣṇunāmasamopetaṃ bhaviṣyati tadakṣayam
1.19.108
dattaṃ svalpamapi prāyaḥ śraddhāpūtena cetasā
śrāddhe vā vaiśvadeve vā yaścainaṃ nārcayiṣyati
1.19.109
tatprāptaṃ vyarthatāṃ tasya tacca sarvaṃ bhaviṣyati
asmiṃstuṣṭigate sarve surā yāsyanti saṃmudam
1.19.110
pitaraśca tamāyānti vimukhāḥ sanmukhāḥ sadā
tacchrutvā vibudhāḥ sarve maheśvaravacastathā
1.19.111
tatheti muditāḥ procurbrahmaviṣṇupuraḥsarāḥ
tataḥ prabhṛti saṃjātā pūjā cātithisaṃbhavā
1.19.112
tasmātsarvaprayatnena pūjā kāryātitheḥ sadā
yajñapuṃsaśca yajñasya na saṃdehaḥ kathaṃcana
1.19.113
atithiruvāca
atrāsti māmakaṃ tīrthaṃ mayā yatra tapaḥ kṛtam
kapāleśvaraje kṣetre purākāle dvijottamāḥ
1.19.114
aṃgārakeṇa saṃyuktā caturthī syādyadā tithiḥ
sānnidhyaṃ tatra kāryaṃ ca sarvairdevaiśca taddine
1.19.115
kuryāttatraiva yaḥ snānaṃ tasminnahani saṃsthite
sarvatīrthaphalaṃ tasya jāyatāṃ vaḥ prasādataḥ
1.19.116
pulastyauvāca
ṛtvijaḥ sakalā devāḥ saṃsthitāḥ kautukānvitāḥ
uttiṣṭhantu ca yacchīghraṃ yajñakarmaprasiddhaye
1.19.117
etasminnaṃtare sarve tasya vākyapraṇoditāḥ
kurvanti yajñakarmāṇi homapūrvāṇi yāni ca
1.19.117.p1
iti śrī vahnipurāṇe nāṃdīmukhotpattau atitherutpattināma tṛtīyadivasakṛtyam nāma ekonaviṃśo'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Itihāsasamuccaya — Sanskrit