Pramāṇa · Search · About · API

Nandipurana 1.31

Nandipurāṇa 1.31

Language
Sanskrit

Contents

1.31.1

vahniruvāca
etāṃ puṇyakathāṃ śrutvā maharṣirhṛṣṭamānasaḥ
brahmāṇaṃ ca punaḥ prāha devadevaṃ pitāmaham

1.31.2

marīciruvāca
kathaṃ vīrau samāyātau rāghavau tatra tāpasau
sugrīveṇa kathaṃ maitrī tayorjātā mahātmanoḥ

1.31.3

kathaṃ ca nihataḥ saṃkhye bālī parapuraṃjayaḥ
etadācakṣva bhagavan na tṛpyāmi kathāṃ piban

1.31.4

brahmovāca
pitrādeśādvanaṃ yāte rāme saumitriṇā saha
tasyabhāryā'bhavatsādhvī videha nṛpateḥ sutā

1.31.5

sa hṛtā vanamadhyasthā rāvaṇenātipāpmanā
ekākinī vane ghore chalamādhāya rakṣasā

1.31.6

tadā tau vipine vīrau śokasaṃtāpaviklavau
vicaratustu gahane hā sīteti vicukruśuḥ

1.31.7

duḥkhaśokasamāviṣṭau vaidehīharaṇārditau
jagmaturdaṃḍakāraṇyā ddakṣiṇena paraṃtapa

1.31.8

dadṛśāte muhūrtācca kabaṃdhaṃ ghoradarśanam
meghaparvatasaṃkāśaṃ śālaskaṃdhaṃ mahābhujam

1.31.9

viśālavakṣasaṃ pāpaṃ viśālākṣaṃ mahodaraṃ
yadṛcchayātha tadrakṣaḥ kare jagrāha lakṣmaṇam

1.31.10

viṣādamagamatsadyaḥ saumitrirakṛtobhayaḥ
sarāmamabhisaṃprekṣya saśokamiti vihvalam

1.31.11

viṣādātso'bravīdrāma paśya māṃ rakṣasāṃ hṛtam
haraṇaṃ cāpi vaidehyā mamaitā māgatāṃ daśām

1.31.12

rājyabhraṃśaśca bhavatastātasya maraṇaṃ tathā
nāhaṃ drakṣyāmi vaidehyā sametaṃ tvāṃ purīṃ gatam

1.31.13

prāpsyāmi pṛthivīrājyaṃ pitṛpaitāmahasthitam
drakṣyaṃtyāryasya kulajā subhagā jalapallavaiḥ

1.31.14

abhiṣiktasya vadanaṃ kadā dakṣye paraṃtapa
evaṃ bahuvidhaṃ dhīmān vilalāpa sa lakṣmaṇaḥ

1.31.15

tamuvācātha kākutstha saṃbhrameṣvapyasaṃbhramaḥ
mā viṣīda naravyāghra nāyaṃ dharmo'stibhūbhujām

1.31.16

chindhyasya dakṣiṇaṃ bāhue chinnaḥ rāvno mayā bhujaḥ
ityevaṃ vadatā tasya bhujo rāmeṇa pātitaḥ

1.31.17

nistriṃśe nātitīkṣṇena cakarta tilakāṃḍavat
tato'sya dakṣiṇaṃ bāhue khaḍgenā jaghnivān balī

1.31.18

saumitrirapi saṃprekṣya bhrātaraṃ rāghavaṃ sthitam
punarapyāha tatpārśve tadrakṣo lakṣmaṇo bhṛśam

1.31.19

gatāsurapatadbhūmau kabaṃdhaḥ sumahāṃ stataḥ
tasya dehādvinisṛtya puruṣodivyalakṣaṇaḥ

1.31.20

dadṛśe devamāsthāya divisūrya iva jvalan
papraccharāmastaṃ vāgmī kastvaṃ prabrūhi pṛcchataḥ

1.31.21

kāmyayā kimidaṃ citramāścaryaṃ pratibhāti me
tasyāvacakṣe gaṃdharvo viśvāvasurahaṃ nṛpa

1.31.22

ahaṃ prāptonuśāpeṇa yoniṃ rākṣasasevitām
rāvaṇena hṛtā sītā rājñā laṃkānivāsinā

1.31.23

sugrīva mabhigaccha tvaṃ sa te bhadraṃ kariṣyati
eṣā paṃpā śivajalā haṃsakāraṃḍasevitā

1.31.24

ṛkṣamūkasya śailasya saṃnikarṣa taṭākinī
sa vasatyatra sugrīvaścaturbhiḥ sacivaiḥ saha

1.31.25

bhrātā vānararājasya bālino hemamālinaḥ
etāvacchakva masmābhirvaktuṃ drakṣyasi jānakīm

1.31.26

dhruvaṃ vānararājasya vidito rāvaṇālayaḥ
ityuktvāṃtarhito divyaḥ puruṣaḥ sa mahāprabhaḥ

1.31.27

vismayaṃ jagmatuścobhau bhrātarau rāmalakṣmaṇau
brahmovāca
tatohyadūre nalinīṃ prabhūtakamalotpalām

1.31.28

sītāharaṇaduḥkhārto rāmaḥ paṃpāṃ samāgataḥ
mārutenātiśītena mṛdunā tisugaṃdhinā

1.31.29

sevyamāno vane tasmin jagāma manasā priyām
vilalāpa sa rājendrastatra kāntā manusmaran

1.31.30

kāmavāṇābhisaṃtaptaḥ saumitri stamayābravīt
na tvāmevaṃvidho bhāvaḥ spraṣṭuṃ marhati rāghava

1.31.31

ātmavantamiva vyādhiḥ puruṣaṃ vyādhi śīlinam
pravṛttimupalabhyānte vaidehyā rāvaṇasya ca

1.31.32

tāṃ tvaṃ puruṣakāreṇa buddhyā caivopavādaya
sugrīvagabhigacchāvaḥ śailasthaṃ haripuṃgavam

1.31.33

sugrīvo pi ca tau dṛṣṭvā vīrau balavatāṃ varau
manasā vavṛdhe tatra kṛtakṛtyatvamanyagāt

1.31.34

sugrīvaḥ pūjayāmāsa pādyādi vidhipūrvakam
tat pratyayakaraṃ buddhvā sugrīvaṃ plavagādhipam

1.31.35

pṛthivyāṃ vānaraiśvarye svayaṃ rāmo'bhyapecayat
pratijajñe ca kākutsthaḥ samare bālino vadhaṃ

1.31.36

sugrīvo'pi prasannātmā sītāyanvepayāmi ca
ityevaṃ samayaṃ kṛtvā tatraiva ca parasparam

1.31.37

meghagaṃbhīrayā vācā nanāda plavagādhipaḥ
naitatsanmamṛṣe bālī taṃ tārā pratyaṣedhayat

1.31.38

yathā nadati sugrīvo balavānadya vānaraḥ
manye sadāśrayaṃ prāpto na tvaṃ nirgantumarhasi

1.31.39

hemamālī tato bālī tārāṃ tārādhipānanām
provāca vacanaṃ vāgmī tāṃ vānarapatiḥ patiḥ

1.31.40

sarvaṃ bhūtakṛtājñāṃtāṃ paśyan buddhyā samanvitām
kenāpyā śrayayukto'sau mamaiva bhrātṛ gaṃdhikaḥ

1.31.41

citayitvā muhūrtaṃ tu tārā tārādhikaprabhā
pati mityabravītprājñā śṛṇu sarvakapīśvaram

1.31.42

hṛtadāro mahāsatvo rāmo daśarathātmajaḥ
bhrātā cāsya mahābāhuḥ saumitrirakutobhayaḥ

1.31.43

lakṣmaṇo nāma tejasvī sthitaḥ kāryārthaṃ siddhaye
maiṃdaśca dviharidraścaiva hanumānanilātmajaḥ

1.31.44

jāṃbuvānṛkṣarājaśca sugrīvasacivāḥ smṛtāḥ
sarva ete mahātmāno buddhimanto mahābalāḥ

1.31.45

ralavaṃto'tivīryāśca śrīrāmasya vyapāśrayāt
tasyāstadādhipyavaco hitamukto kapīśvaraḥ

1.31.46

paryaśaṃkata tāmīśo sugrīvagatamānasām
tārāṃ paruṣa muktvāśu nirjagāma guhāmukhāt

1.31.47

sthitaṃ mālyavataḥ prānte sugrīvaṃ so'bhyabhāṣata
asakṛttvaṃ mayā mūḍha nirjito jīvitapriyaḥ

1.31.48

antakaśca samāhūtastvayā maraṇa micchatā
ityuktaḥ prāha sugrīvo bhrātaraṃ hetumadvacaḥ

1.31.49

prāptākālamamitraghno rāmaṃ saṃbodhayanti ca
hṛtarājyasya me rājan hatadārasya ca tvayā

1.31.50

kintu jīvita sāmarthyamiti viddhīdamāgatam
evamuktvā bahu vidhaṃ tatastau saṃnipetatuḥ

1.31.51

samare bālīsugrīvau śālatālaśilāyudhau
ubhau jaghnaturanyonyamubhau bhūmau nipetatuḥ

1.31.52

ubhau ca celatuścitraṃ muṣṭi bhiśca nijaghnatuḥ
ubhau rudhirasaṃsiktau nakhadaṃtaparikṣatau

1.31.53

śuśubhāte mahāvīrau puṣpitā vivakiṃśukau
na viśeṣastayoryuddhe yadā kaścana dṛśyate

1.31.54

sugrīvasya tadāmālāṃ hanumān kaṃṭhamāviśat
sa mālayā tato vīraḥ śuśubhe kaṃṭhasaktathā

1.31.55

śrīmāniva mahāśailo malayo meghamālayā
kṛtacihnaṃ tu sugrīvaṃ rāmodṛṣṭvā mahābalaḥ

1.31.56

vicakarṣa dhanuḥ śreṣṭhaṃ lakṣyamuddiśya bālinam
dekārastasya dhanuṣo yaṃtrasyeva tadā vabhau

1.31.57

vitatrāsa tato vālī śareṇābhihato balī
sa bhinnamarmāṃ bhihato vakrācchoṇita mudvaman

1.31.58

dadarśāmiśriṇaṃ rāmamārāt saumitriṇā saha
garhayitvā ca kākutsthaṃ papāta bhuvi mūrchitaḥ

1.31.59

tārā dadarśa taṃ bhūmau tārāpatimivacyutam
hate bālini sugrīvaḥ kiṣkindhāṃ pratyapadyata

1.31.60

tāmavāpa svīyapatnīṃ tārāṃ ca vānareśvaraḥ
rāmastu caturo māsān pṛṣṭhe mālyavataḥ śubhe

1.31.61

nivāsamakaroddhīmān sugrīveṇābhyupasthitaḥ
rāvaṇo'pi purīṃ gatvā laṃkāṃ kāmabalānvitaḥ

1.31.62

sītāṃ niveśayāmāsa bhavane naṃdanopame
aśokavāṭikābhyāse tāpasāśrayasaṃnibhe

1.31.63

bhartṛsmaraṇatanvaṃgī tāpasī veṣadhāriṇī
upavāsatapaḥśīlā tataḥ sā pṛthulocanā

1.31.64

uvāsa duḥkhabhāreṇa phalamūlajalāśanā
bhartṛsmaraṇamātreṇa dināni niravāhayat

1.31.65

dideśa rākṣasīṃ tasyāḥ rakṣaṇe rākṣasādhipaḥ
prāsāsiśūlaparaśumudgarālātadhāriṇīṃ

1.31.66

dvyakṣīṃ tryakṣīṃ lalāṭākṣīṃ dīrghajihvāmajihmagām
vistṛtānaikapādāṃgīṃ trijaṭā nāma rākṣasīm

1.31.67

etāścānyāśca dīptāśca karabhotkaṭamūrdhajāḥ
parivāyām̐vatiṣṭhante divārātramataṃdritāḥ

1.31.68

tā raudrā dāruṇākṣyaśca piśaṃgyotisvarasvanāḥ
tarjayanti mahāraudrāḥ kurūpāḥ paruṣākṣarāḥ

1.31.69

bhakṣayāmaḥ pāṭayāmastilaśaḥ pravibhajyatām
yeyaṃ bhartāramasmākaṃ tiraskṛtyeha jīvati

1.31.70

ityevaṃ bhīṣayantyastāṃ tāmyantyaśca punaḥ punaḥ
sītā śokasamādiṣṭā niḥśvasyedamuvāca tāḥ

1.31.71

bhārdāḥ khādata yāṃ śīghraṃ na lomo me'sti jīvite
---āmyāṃ purīṃ ca kākṣantī nīlākṛṃcitamūrdhajām

1.31.72

apyevāhaṃ nirāhārā na jīve priyavarjitā
ṣṭopayiṣyāmi mātrāṇi vyālī tālagatā yathā

1.31.73

na tvanyamabhiccheyaṃ pumāṃsaṃ rāghavādṛte
iti jānīta me satyaṃ kriyatāṃ tadanantaram

1.31.74

tasyāstadvacanaṃ śrutvā rākṣasyastāḥ svarasvanāḥ
ākhyātuṃ rākṣaseṃdrāya jagustatsarvamāditaḥ

1.31.75

gatāsu tāsu sarvāsu trijaṭā nāma rākṣasī
sāntvayāmāsa vaidehī sudharmā priyapadinī

1.31.76

sīte vakṣyāmi te kiṃcid riddhi saṃmati me sali
bhayaṃ tevyetu vāmoru śṛṇu cedaṃ vaco mama

1.31.77

viṃdhyo nāmā ca medhāvī hṛdo rākṣasapuṃgavaḥ
sa rāvaṇahitāṇyeṣī svadarthe māṃ samādadhāt

1.31.78

sītā madvacanā dvācyā samāśvāsya prasādya ca
bhartā te kuśalī rāmo lakṣmaṇānugato balī

1.31.79

sakhyaṃ vānararājena śakramatimatejasā
kṛtavān rāghavaḥ śrīmān tvadarthe ca samugrataḥ

1.31.80

mā ca te bho bhayaṃ bhīru rāvaṇāllokagarhitāt
nalakūbaraśāpena rakṣitā hyasi suṃdari

1.31.81

śapto hyeṣa purā pāpo vadhūṃ raṃbhāṃ parāvṛśan
sakto'pi vivaśāṃ nārīṃ prāpya śṛtyuvaśaṃ gataḥ

1.31.82

kṣiprameṣyati te bhartā sugrīveṇābhirakṣitaḥ
saumitrisahito dhīmāṃstvāṃ mīto mocayiṣyati

1.31.83

svapnā hi sumahāvorā dṛṣṭā me raudradarśanāḥ
vināśaṃ thāsyati kṣipraṃ praulastyaḥ kulakuntanaḥ

1.31.84

dāruṇo hyeṣa duṣṭātmā kṣudradharmaniśācaraḥ
svabhāvaśīladoṣeṇa sarveṣāṃ bhayavardhanaḥ

1.31.85

spardhate sarvadevaiśca kālopahatacetanaḥ
mayā vināśaliṅgāni svapne dṛṣṭāni tasya vai

1.31.86

tailābhiṣikto vikalo majjan keśavimuktakaḥ
asakṛt kharayuktena rapenaiti sa dakṣiṇām

1.31.87

kuṃbhakarṇādayaśceme magnāḥ patitamūrdhajāḥ
kupyante dakṣiṇāmāśāṃ radatamālpānuleparāḥ

1.31.88

śvetaparvatamāruḍo bhuṃjāno madhupāpasam
lakṣmaṇaśca mayā duṣṭo saṃpaśyan sarvato diśam

1.31.89

rudantī rudhirārdigā vyāghreṇa parirakṣitā
laṃkeyaṃ nagarī dṛṣṭā paṣṭhantī diśamuttarām

1.31.90

harmameṣyati vaidehi kṣipaṃ bha---manvitā
lakṣmaṇena ca saṃyuktā sīte bhartṛhite ratā

1.31.91

ityeṣā mṛgaśāvākṣī tacchrutvā trijaṭāvacaḥ
babhūva śocatī bālā punabhartṛsamāgame

1.31.92

yāvadabhyāgatā raudrā piśācebhyaśca dāruṇāḥ
dadṛśustā strijaṭayā saha sītāṃ yathā purā

1.31.93

brahmovāca
tāpasīṃ bhartṛśokārtāṃ dīnāṃ malinavāsasam
maṇiśeṣābhyalaṃkārāṃ rukṣmatīṃ ca pativratām

1.31.94

rākṣamībhiḥ sevyamānāṃ samāsīnāṃ dharātale
rāvaṇaḥ kāmayāṇārto dadarśopayane sthitām

1.31.95

devarānavagaṃdharvairyakṣaiḥ kiṃ puruṣairyudhi
ajito'śoka vanikā māgataḥ kāmamohitaḥ

1.31.96

divyāmbarabharaḥ śrīmān sumṛṣṭamaṇikuṃḍalaḥ
vicitramālyamukuṭo vasaṃta iva mūrtimān

1.31.97

sa kalpavṛkṣasadṛśo yatnādapi vibhūṣitaḥ
śmaśāna caityadrumavadbhūṣito'pi bhayaṃkaraḥ

1.31.98

sa tasyāstanumadhyāyāḥ samīpe rajanīcaraḥ
dadṛśe rohiṇīmetya śanaiścara iva grahaḥ

1.31.99

sa tā māmantrya suśroṇīṃ puṣpaketuśarāhataḥ
idamityabravīdbālāṃ trastāṃ vyākulalocanām

1.31.100

sīte paryāptakāmā tvaṃ bhartṛbhāvena mā mapi
prasādaṃ kuru tanvaṃgi kriyatāṃ pratikarma te

1.31.101

bhajasva māṃ varārohe mahābharaṇabhūritā
bhava me sarvanārīṇāmuttamā varavarṇini

1.31.102

santi me devakanyāśca devarṣīṇāṃ tathāṅganāḥ
saṃti dānavakanyāśca rājarṣīṇāṃ ca poṣitaḥ

1.31.103

caturdaśa piśācānāṃ koṭayo me vyavasthitāḥ
dvistāvatpuruṣādānāṃ rakṣasāṃ bhīmakarmaṇām

1.31.104

tato'pi triguṇā yakṣāḥ santi me kṛtyakāriṇaḥ
kecidevadhanādhyakṣāṃ bhrātaraṃ me samāśritāḥ

1.31.105

gaṃdharvāpsaraso bhadre madīyacaraṇāntike
prārthayanti sadā sarve tathaiva bhrātaraṃ mama

1.31.106

putrohamapi viprarṣeḥ sākṣādviśravaso muneḥ
paṃcamo lokapālānā giti me prathitaṃ yaśaḥ

1.31.107

divyāni bhakṣya bhojāni pānāni vividhāni ca
madhye ca tridiveśasya tathaiva mama bhāmini

1.31.108

kṣīyatāṃ duṣkṛtaṃ karma vanavāsakṛtaṃ tava
bhāryā me bhava suśroṇi yathā ma dodarī tathā

1.31.108.p1

iti śrī vahnipurāṇe nāṃdīmukhotpattau śrīrāmacaritaṃ nāma ekatriṃśo'dhyāyaḥ

Linked texts (2)