Nandipurana 2.11

2.11.1

marīciḥ uvāca
yadānāṃdīmukhairvipraiḥ sthāpitā kālikāpurī
ṛddhirvṛddhiḥ samāyātāṃ mahālakṣmīśca pūjitā

This creation of gross and subtle elements is from the tāmasa ego-principle;
they say the senses are taijasa, and the ten deities are vaikārika.

2.11.2

bhṛkuṭe rviṣṇo utpanaiḥ yudhyamānā niśācaraiḥ
prasvedācca samutpannau madhukaiṭabha nāmakau

2.11.3

yeṣu yeṣu kareṇaiva pṛthak saṃjñā udā hṛtā
parukhārdra vasu nāmāni viṣṇu satyādaya stathā

2.11.4

ājyapāḥ somapāścaiva kālanāmnā stathaiva ca
kāmadharmo vidhirghātā cakṣurnāmeti maṃḍape

2.11.5

ālasatkuṃḍalaśveta vāruṇaḥ kiladevatā
durgo pavanagahā nāṃdino naṃdinopamāḥ

2.11.6

nāṃdīmukhā mahānāṃdī yugmarūpā mahābalāḥ
dhruvo hānaṃta bhāgaśca medhāvī pada ucyate

2.11.7

vikalaḥ kalpakālaśca maryādābhūmi rakṣakaḥ
paśyākaśca savijñeyo rahasra tryaṃbakastathā

2.11.8

alpa yugmaśca vijñaptaḥ indranīla suhṛttathā
udayaśca hayagrīvastārā buddhimati stathā

2.11.9

śukranīlāṃbujo rāmo adīnotsāha dīśvara
ṛddhi sūtrā maṇirnāma ādirājo kṣite pitā

2.11.10

anādi kādi saṃsiddhirlakṣmīrviṣṇusmānatanaḥ
eṣu ca hyadhikāroktā viśvedevāśca dvādaśa

2.11.11

paṃcāśadadhikā paṃcā vidhāne yajñakarmaṇi
karmakarma prathaksthāpyā prāptāvai mahatīkalā

2.11.12

sarvalokaṃ samārādhya pitṝṇāṃ ca samāgage
sarva viprān samārādhya naṃdavāṇān viśeṣataḥ

2.11.13

durgā kātyāyanī caṃḍī brahmāṇīrūdraṃ mātaraḥ
skaṃdamātā mahāraudrī bhāratī kālikāṃbikā

2.11.14

navanaṃdā mahādevyaḥ svasthāne kamalāpurī
pūjanīyā prayatnena nāṃdīmukhaiśca vāḍavaiḥ

2.11.15

navanāṃdīmukhe durgā ādiśakti śivālaye
gaurīviṃdhyācalejātā durgāpīṭhe sadaivatam

2.11.16

prathamaṃ ca madhumatī dvitīyaṃ kuṃḍalaṃ tathā
śarāsanaṃ tṛtīyaṃ ca caturthaṃ kamalāsanaṃ

2.11.17

paṃcamaṃ kālakā puryāṃ nāṃdimukhetiṣaṣṭhakaṃ
sthāpitaṃ viṣṇunā paścāt naṃdavāṇeti saptamaṃ

2.11.18

anena ca mahāsaṃkhyā viśvedevāśca ṣoḍaśa
pratiṣṭhāpya mahatkarma brāhmaṇairveda pāragaiḥ

2.11.19

nāṃdīmukhe pureramye ekanātho mahāmuniḥ
caṃdrā trigotra utpannaḥ sarvaśāstra viśāradaḥ

2.11.20

śataśaḥ paṭavo viprāḥ vidyārthaṃdūraāgatāḥ
śiṣyāśca bahavaḥsanti vedaśāstra viśāradāḥ

2.11.21

tadākaścit samāyāto brāhmaṇaḥ puṣpabaṃdhanaḥ
kudarśanaḥ kurūpaśca vidyārthī pācanāparaḥ

2.11.22

dayāvatā ca vipreṇa evanātho dvijanmanām
pāṭhayitvā mukhenaiva brāhmaṇo vedapāragaḥ

2.11.23

kāmadevo mahārājo rājyā ca kāmasenayā
abhyaṣiṃcaṃstu śiṣyāḥ putrārthe kāmasenayā

2.11.24

abhiṣicyatataḥ śiṣyāḥ putrārthe kāmasenayā
guroḥ śiṣyāḥ mahāpārśvaṃ puṣpabaṃdho'pisaṃsthitaḥ

2.11.25

prahitaścatatorājñyā abhiṣeke sutāya vai
gurūṇāṃ vākya taḥ śīghraṃ sagatorājamaṃdiraṃ

2.11.26

hasitā ca dvijaṃ vīkṣya nadattaṃ paramāsanaṃ
vrajitaśca tatasthānāt brāhmaṇaḥ puṣpabaṃdhanaḥ

2.11.27

kapāṭārgalaṃ saṃdarśya tatastaṃbhasthatoraṇai
abhiṣekaṃ dadautasyā vrajat śīghraṃ nijālaye

2.11.28

tasya viprasya caritaṃ viditvā rājamaṃḍale
kāmadevo mahārājo daṣṭvā kāma samīpataḥ

2.11.29

āgaścattataḥ śīghraṃ naṃdavāṇapura sthitaḥ
vijñaptaḥ ekanāthovai śiṣyovai puṣpabaṃdhanaḥ

2.11.30

abhiṣekaṃ kṛtvāhi rājaśca kāsūsenayā
puṣpabaṃdha uvāca
yadi bhavān prasanno si prasādaṃ kurūmeprabho

2.11.31

vayaṃmaṃtra nadāsyāmo vapuṣe kāmasenayā
ekanātha uvāca
nadāsyate tvayā maṃtraḥ nṛpāya kāmasenayā

2.11.32

tyaja vidyāṃ mayādattāṃ guru haste kṛtāṃjali
śiṣya uvāca
dvādaśa varṣa paryaṃtaṃ gurvaṃdryiryo rcito mayā

2.11.33

vidyāṃnaiva pradāsyāmi suro rājñāna manyate
abhiṣekasya maṃtreṇa rājñi bhavatu garbhiṇī

2.11.34

saṃpūrṇetu tataḥ kāle jātaḥ putraḥ subhāgyavān
harṣitaśca tatorājā datvādānānyanekaśaḥ

2.11.35

ākāryāthatato vipraṃ puṣpabaṃdhā bhidhānataḥ
duhituśca guruṃ rājā pratigraha makārayat

2.11.36

ardhaḥ artha prakartavyaḥ phalenaphalamādiśet
puṣpabaṃdha sukhāśīnaḥ kāminī saṃga lālita

2.11.37

parākrameṇa te nātha śuṣkā phalanti pādapāḥ
mamārthe nātha gaṃtavyaṃ udyotaṃ hāra mānaya

2.11.38

aṃdhakāravane ghore kātyāyanī ca rākṣasī
avaśyaṃ tatragaṃtavyaṃ hāra mānaya me prabho

2.11.39

vanitā vākya vegena sagato gadghare vane
palāyanta mahākāyā rukṣāḥ vyāghrāḥ bhayānakāḥ

2.11.40

pradhāvanti mahāmārge bibhītā mṛgasūkarāḥ
savipra pāda pāruḍhaḥ puṣpabaṃdho bhidhānataḥ

2.11.41

biḍālassa samāyātaḥ pucchevahniṃ prasūtrayan
ucchalitvātatolagne vapuḥ kharjuḥ prajāyate

2.11.42

ajīnavastra bhāraṃgīkarāgre dhanuṣaṃ śarāḥ
kṣuraprāsirmahābhallaḥ tasminnāsyan munīśvara

2.11.43

bibhratasarvaḥ dhanurbāṇān patra cihno nirālayaḥ
auṣadhasyaprabhāveṇa gatā kharjuḥ śarīrataḥ

2.11.44

guhāyāṃca dvijonītaḥ kātyāyanī ca rākṣasī
kāṣṭhaṣoḍaśatovahni dvāre jvaladhiparvataḥ

2.11.45

gṛhamadhye grahī tastu śilāddvāre ṣudīpatām
udyotahāra bhāsena dīpa jyoti sahasrakam

2.11.46

trivalīnābhi gaṃbhīrā utaṃga pīnatāstanī
vipraṃ surata krīḍārthaṃ gāḍhamāliṃgya kāminī

2.11.47

rākṣasī pīḍamānāyā pretarupā aharniśam
krīḍanti bavamādāyatribhirvarṣaiḥ mahāvayana

2.11.48

divyadehā mahākāyā śāpādyābhūt vahāpsarā
vihāya rākṣasī rūpaṃ udyota hāra vāsanāḥ

2.11.49

taṃ gṛhītvā dvijo hāraṃ samāgacchan gṛhesukhaṃ
nyavedayad gurorhāraṃ gurupatni muvācaha

2.11.50

tribhirvarṣairvanetaptā tvadarthe varavarṇinī
āśābhaṃgo nakartavyaḥ samarpayiṣyati kāminī

2.11.51

ekanātho mahāvipraḥ paṃcapaṃcāgni sādhane
tanmadhye ca mahāgāvaḥ śvetadhenuḥ payasvinī

2.11.52

sravaṃtī ca payastokaṃ nirīkṣayatī gopikā
gocarātsā samāyāṃtī dhāvaṃtī ca pṛthak sthitā

2.11.53

jālamadhye sthitā yoniḥ śivarūpaṃ nirīkṣate
saṃpūrṇaṃ ca dhvajaṃdaṃḍe paṃcakanyaḥ parigrahe

2.11.54

kanyālagnaṃ pratiṣṭhāpya kārtikyāṃ kṛṣṇasaṃnidhau
toṣayitvā prayatnena putrīṃjāmātaraṃ tadā

2.11.55

kanyāratnamidaṃ samyak aṣṭavarṣānavaivavā
dhanyā mātāpitā dhanyo mātulaḥ pitṛvaṃśajaḥ

2.11.56

kanyādāna prakartavyaṃ icchābhogo phalaṃ bhavet
anyatestoka doṣoyaṃ vikrayaṃ bahulaṃ bhavet

2.11.57

kanyāyā vikrayaṃkuryāt dahatyā saptamaṃ kulaṃ
kanyāratna pratigrāhaṃ yekurvaṃti narā dhamāḥ

2.11.58

yāvadromāṇi saṃkhyākaṃ tāvattiṣṭhaṃti nārakīṃ
kanyāratnamidaṃ dravyaṃye bhuṃjaṃti narā dhamāḥ

2.11.59

mātā pitā tathā bhrātā mātulaḥ pitṛkastathā
ete ca narakaṃyāṃti kanyā vikraya kāraṇāt

2.11.60

punarapi ca narake dṛṣṭvākanyāṃ rajasvalāṃ
līyaṃte sarvapuṇyāni sahaiva devamaṃḍalaṃ

2.11.61

puṣyati grāmādhipatiḥ dharā kaṃpita rājake
viprāḥ sahasraṃ bhuṃjanti paṃktau yo vṛṣalīpatiḥ

2.11.62

sarvo lipyate pāpaiḥ nirāśā pitṛdevatāḥ
asaddharmaniratāḥ golikā gotrajāstathā

2.11.63

dāsikā vaṃdikā proktā kumārī ca rajasbalā
saptaitā vṛṣalī proktā kumārīṃca vivāhayet

2.11.64

aṣṭa māṃgalyakī doṣā vṛṣalā aṣṭa ucyate
saṃgrahaṇī mahādoṣaḥ mrīyamāṇe ca bharttari

2.11.65

punarbhartā prakurvīta dahatyā saptamaṃkulaṃ
saṃtānārthe tato bhedāḥ kathitāḥ prākcasuṃdari

2.11.66

viṃśanāmābhidhānena vṛṣalī doṣā sahasraśaḥ
brahmovāca
athātonataraṃ vatsakimujātaṃ ca kautukaṃ

2.11.67

kanyā sahasra saṃkalpa puṇyapāṇi parigrahe
utsavaśca mahad bhūto naṃdavāṇa dvijālaye

2.11.68

ekanātho mahāvipraḥ saṃnahyalaṃkabhūpateḥ
ākāritaścikitsārthe vimānaiti preṣitaḥ

2.11.69

śiṣyo vai ekanāthasya pallivālaḥ paṭhatyasau
lohaṭo nāma vikhyāto brāhmaṇo vedapāragaḥ

2.11.70

vyākhyātaṃ ca paṭhatvevaṃ lekhaṃ preṣya vibhīṣaṇaḥ
tavapūrva saṃbaṃdhī cikitsā rāvaṇasya ca

2.11.71

gaccha lohaṭabhadraṃte vibhīṣaṇa cikitsakaḥ
ekattātha prasādena lohaṭastatragacchati

2.11.72

dṛṣṭvā laṃkā purīramyāṃ durgakośeṣamaṃḍitāṃ
rāmāṃkita pāduke ca sevate hanumatprabhuḥ

2.11.73

sa ekṣata ca bhavana hema laṃkāṃ sutoraṇām
kapāṭārgala saṃyuktāṃ jālī gavākṣa maṃdiram

2.11.74

daśakoṭi mahādaityāḥ pravartayanti maṃḍale
sakacca hemaratnāni divyamāṇikya maṃḍape

2.11.75

chatreṇa vāraṇaṃ meghaṃ siṃhāsanamanuttamam
catvāri chatrasaṃyuktaṃ cāmarāṇi caturdaśa

2.11.76

ajarāmara mahārājaḥ surāsurasupūjitaḥ
te rāmeṇa mahārājñā dattaṃ rājya makaṭaṃkam

2.11.77

yāvadrāma kathāloke tāvadrājyaṃ vibhīṣaṇe
saṃprāpyātha dvijaśreṣṭho vibhīṣaṇasabhāṃ prati

2.11.78

āsanaṃ mānasanmānaṃ kṛtaṃrājñā dvijottame
mahājñānī prayatnena rogonaṣṭo nṛpasya ca

2.11.79

bhojaneagnau karaṇaṃ daityānāṃ prathamaṃ kṛtam
sarvānnaṃ bhojane kṣiptaṃ daityānāṃ ca mahābalaḥ

2.11.80

paścād vibhīṣaṇo rājā akarodbhojanaṃ svayam
paṃcāgnika midaṃjātaṃ rājña ārogya saukhyadam

2.11.81

vibhīṣaṇe sukhī bhūte lohaṭo vipra pūjitaḥ
paṃca kośīśakāddatvā hemaratna prapūritāt

2.11.82

vyaṃ dhṛtvā samāyāto naṃdavāṇa pure śubhe
sasamarpya gurau dravyaṃ ekanāthe dvijottame

2.11.83

ekanātha stadākarṇya saṃtuṣṭaḥ śiṣya tatparaḥ
gacchalohaṭa dravyaṃ te surabaṃdhu nijālaye

2.11.84

laṃkākāraṃ mahādurgaṃ tenadravyeṇa kāraya
gurūṇāṃ ca prasādena pallīdurgaṃ mahītale

2.11.85

lohaṭasya gṛhe bhāryā kadācit paryapṛcchata
laṃkādhipativedyastvaṃ aputra ātmanā sthitaḥ

2.11.86

vijñapto gurudeveśaḥ śiṣyaṃ vācā uvācaha
naṃdavāṇapure ramye sūryavaṃśī samāgataḥ

2.11.87

sāgareṇa kṛtākūpā gaṃgājalābhidhānataḥ
tasyātha uttarebhāge jalaṃ vai garbhadhāyakaṃ

2.11.88

tasyajala prabhāveṇa gurvīṇyo bhavatīstrīyaḥ
tataḥ śrutvā mahāharṣaṃ guruvākyaṃ tataḥ kṛtaṃ

2.11.89

satputrotpattiḥ saṃjātā patnībāle dvijottame
aputrolabhateputraṃ udake sagarasya ca

2.11.90

brāhmaṇāśca ṛṣīn sarvān garbhamaṃtraiḥ pratiṣṭhitam
arghapātraṃprakurvīta rājā rājñī yathā vidhī

2.11.91

tadādaityāsamāyātāḥ parasainya samāgatāḥ
argho dattaṃtataḥ kṣiptvā iti bhītāścarākṣasāḥ

2.11.92

samarasyakūpamadhye ardyodakaṃ niveśitam
nahi pītaṃ mahārāja mahīṣyā naṃdabhūpateḥ

2.11.93

itthaṃ sa vīryatāṃjātaṃ sagarasya kūpodakaṃ
tato viprān karagrāhī kūpodakasya prāsane

2.11.94

naṃdavāṇa puraṃ ramyaṃ viditvā mahī maṃḍale
śruṇu vatsa mahīpuṇye naṃdīnāṃ ca dvijālaye

2.11.95

brahmovāca
catusthāne grahaśāṃtiḥ māse māse mahotsave
daśamīdine mahāramyaṃ utsavaṃ carakāminī

2.11.96

caturvedasya nirghoṣaiḥ sugītaṃ vaṃśavādibhiḥ
nṛtyaṃti kokilābālā atīva madhurasvarā

2.11.97

vṛṃdaṃvṛṃde mahāyūthaṃ kāminīhaṃsa gāminī
vardhāpayati deveśaṃ lakṣmīkāṃtaṃ jagatpatiṃ

2.11.98

guṇān vadanti goviṃde nāṃdīmukha mahotsavaṃ
caturdaśyāṃ tathāṣṭabhyāṃ pūjayennitya vāḍavān

2.11.99

pūjayitvā kumārīśca homadevācane ratāḥ
naṃdavāṇa puraṃramyaṃ ṛṣīpatnī suśobhitaṃ

2.11.100

brāhmaṇaprahitaṃ lekhyaṃ yajñaṃprārabhya puṣkare
brahmā viṣṇuśca rudraśca ādityā vāsavādayaḥ

2.11.101

rājāno somasūryādi daityavaṃśa mahābalaḥ
catuṣṣaṣṭhiśca yoginyo yoginī vīramātaraḥ

2.11.102

kuuṃkumai rakṣatai rārcan naṃdavāṇa dvijā śubhāḥ
vrajitāḥ satvaraṃ vegāt saṃprāptāṃ puṣkaraṃ prati

2.11.103

ālokya ca ṛṣīn sarvān pūrṇāhuti muhūrtakaṃ
ghaṭikā paṃcamadhyetu pūrṇāhatiṃ nakārayet

2.11.104

upaddravā bhaviṣyaṃti daityānāṃ ca mahadbhayaṃ
homāṃte amṛtaṃ homaṃ pūrṇaṃ dadyācca brāhmaṇe

2.11.105

vāmāṃge sarvatra kāle puṇya kālasya dakṣiṇāḥ
dakṣiṇāṃgaṃ vinā brahman pūrṇāṃ naiva pradāpayet

2.11.106

ākāritā satī sādhvī sāvitrī parameṣṭhinā
sāvitrī satvaraṃ prāha dharmapatnī viraṃcinaḥ

2.11.107

snānānulepanāt pūrvaṃ nūparādyai ralaṃkṛtaṃ
śṛṃgāraṃ mukure vīkṣya punaḥ śṛṃgāra mārabhat

2.11.108

yadā śṛṃgāra ārabdha sāvitrī brahmaṇoṃganā
nāgacchati vilaṃbena tadākruddhāhi brāhmaṇāḥ

2.11.109

devatāśca tataḥkrūddhā ṛṣīṇāṃ ṛṣayastadā
tataḥ saṃjīvanī vidyāṃ naṃdavāṇe dvijottame

2.11.110

kuśamayā mahākanyā kṛtā gāyatrīcābhidhā
naṃdavāṇa dvijenaiva kṛtā saṃjīvanī sthitā

2.11.111

sarvaśṛṃgāra saṃyuktā vedamaṃtreṇa nirmitā
divyavīra mahāramyā kuṃḍalā bharaṇo jvalā

2.11.112

ratnālīsudatī divyā ratnamukuṭa mastakāṃ
gāyatrī cārusarvāṃgī raṃbhārūpa daśādhikā

2.11.113

kuraṃga locanā ramyā surāṃgī vīkṣyate janaiḥ
pitāmaha samāgaccha karaṃkare niyojaya

2.11.114

tāmīkṣya harṣito brahmā gāyatrīrūpa dhāriṇīṃ
vivāhita stadā brahmā ṛṣīṇāṃ vākya tatparaḥ

2.11.115

pitāmahaḥ sapatnīkaḥ pūrṇāhutīmakarottadā
harṣitāśca surāḥ sarve bherīduṃdubhibhirdhvaniḥ

2.11.116

yoginī gītagānena mohitaṃ bhuvanatrayam
gītagāne mahāmāyā vārāhī divyaṃ mātaraḥ

2.11.117

nṛtyaṃti cāpsaro bālāḥ bhairavakṣetrapālakaḥ
caturvedā ṛṣi sarve brahmaghoṣaṃ cakāra saḥ

2.11.118

sarvaṃ sanahyasāvitrī āgatā tatra maṃḍape
vāmāṃge dṛśyate devī gāyatrī brahmaṇāsaha

2.11.119

sāvitrī kupitādevī dṛṣṭvāvai tacca kautukaṃ
sāvitrī uvāca
śruyatāṃ bhodvijāḥ sarve yoginī kṣetrapālakāḥ

2.11.120

ṣaḍega sahṛtevede brahmapūjā na vidyate
kṣetrādhipālā śruyaṃtā manāhrādā pravartate

2.11.121

nīca jātasya vākāryaṃ bhojanetilamurmuṭā
ākarṇaya mahāmāye mahāhrādena gāyatīḥ

2.11.122

avatīrya sphuṭikāgniḥ vārāhīādi vaiṣṇavī
avatīryatvaṃ ca cāmuṃḍe nīcairapi samācara

2.11.123

mama śalyetvaṃ hṛṣṭāsi brāhmaṇāḥ pūjanena ca
viṣṇurudrādayo devaiḥ asuraistvaṃ ca bhakṣasi

2.11.124

śruyatāṃ ṛṣayaḥ sarve śruti siddhirnajāyate
nāṃdīmukhatvamākarṇya naṃdavāṇa dvijālaye

2.11.125

nasiddhayati tvayā vācā ataḥ paramuvācaha
nāṃdīmukhā tato viprāḥ karayugme uvācaha

2.11.126

sāvitrī tavaśāpena vibhītāḥ suramānavāḥ
prasādaṃ kurumedevi tamasi brahma bhāminī

2.11.127

ityukte naṃdavāṇena sāvitrīvākya mabravīt
kopādvai ghātasaṃdoṣaḥ taptastīvra pathe vrajet

2.11.128

deśedeśe saṃbhramaṇaṃ tatra siddhirbhaviṣyati
kṛpite siddhi naivasyāt krayavikrayata stathā

2.11.129

vṛddhi jīvikayā siddhiḥ nacasevā kadācana
gadataśca sadānityaṃ satyaṃ vākya pramāṇakṛt

2.11.130

tadā ca devatāḥ sarve dṛtaṃ vibhrāṃta cetasaḥ
bhavitavyaṃ nalaṃghyeta vidhātrā nirmitaṃ purā

2.11.131

sāvitrī uvāca
eka mūrti strayo devāḥ brahmaviṣṇu maheśvarāḥ
tanmadhye tvamapūjyo'pi pitāmaha bhaviṣyati

2.11.132

yadāvaidevatānāṃ ca daityovai prahariṣyati
tadā aṃśāvatīryāhaṃ vārāhī ādiśaktitaḥ

2.11.133

śrūyatāṃ ṛṣibhiḥ sarvai sāvitrīmuditā bravīt
yajñe mahotsave ramye mahārudrādi śāṃtikaṃ

2.11.134

nakurvaṃti kriyā karma śrutihīnāḥ surāḥ nṛpāḥ
dhanāḍayāśca bhaviṣyaṃti naṃdavāṇa purogamāḥ

2.11.135

sāvitrī ca varaṃ datvā vedavīryaṃ haret tadā
gāyatrī sāvitrī yukto brahmāpūjyaḥ pratiṣṭhitaḥ

2.11.136

sāvitrī ca mahāsādhvītejo bala tapasvinī
datvā varaṃ namaskṛtya gatā devā nijālaye

2.11.136.p1

nāṃdīmukhā stato viprāḥ saṃprāptā ātmane padaṃ

2.11.136.p2

iti śrīvahnipurāṇe caturāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ brahmamarīcisaṃvāde brahmakhaṇḍe nāṃdīmukhavarṇane sāvitrī śāpānugraho nāma ekādaśo'dhyāyaḥ