Devibhagavatapurana 11.22: dvāviṃśo'dhyāyaḥ | vaiśvadevādividhinirūpaṇam
Devībhāgavatapurāṇa 11.22
- Language
- Sanskrit
Contents
- 11.22.45 — 1 part
dvāviṃśo'dhyāyaḥ | vaiśvadevādividhinirūpaṇam
11.22.1
śrīnārāyaṇa uvāca |
athātaḥ śrūyatāṃ brahman vaiśvadevavidhānakam |
puraścaryāprasaṅgena mamāpi smṛtimāgatam ||
11.22.2
devayajño brahmayajño bhūtayajñastathaiva ca |
pitṛyajño manuṣyasya yajñaścaiva tu pañcamaḥ ||
11.22.3
pañcasūnā gṛhasthasya cullī peṣaṇyupaskaraḥ |
kaṇḍaṇī codakumbhaśca teṣāṃ pāpasya śāntaye ||
11.22.4
na cullyāṃ nāyase pātre na bhūmau na ca kharpare |
vaiśvadevaṃ prakurvīta kuṇḍe vā sthaṇḍile'pi vā ||
11.22.5
na pāṇinā na śūrpeṇa na ca medhyājinādibhiḥ |
mukhenopadhamedagniṃ mukhādeva vyajāyata ||
11.22.6
paṭakena bhavedvyādhiḥ śūrpeṇa dhananāśanam |
pāṇinā mṛtyumāpnoti karmasiddhirmukhena tu ||
11.22.7
phalairdadhighṛtaiḥ kuryānmūlaśākodakādibhiḥ |
alābhe yena kenāpi kāṣṭhamūlatṛṇādibhiḥ ||
11.22.8
juhuyātsarpiṣābhyaktaṃ tailakṣāravivarjitam |
dadhyaktaṃ vā pāyasāktaṃ tadabhāve'mbhasāpi vā ||
11.22.9
śuṣkaiḥ paryuṣitaiḥ kuṣṭhī ucchiṣṭena dviṣāṃ vaśī |
rukṣairdraridratāṃ yāti kṣāraṃ hutvā vrajatyadhaḥ ||
11.22.10
aṅgārānbhasmamiśrāṃstu nirhṛtyottarato'nalāt |
juhuyādvaiśvadevaṃ tu na kṣārādivimiśritam ||
11.22.11
akṛtvā vaiśvadevaṃ tu yo bhuṅkte mūḍhadhīrdvijaḥ |
sa mūḍho narakaṃ yāti kālasūtramavākśirāḥ ||
11.22.12
śākaṃ vā yadi vā patraṃ mūlaṃ vā yadi vā phalam |
saṅkalpayedyadāhāraṃ tenāgnau juhuyādapi ||
11.22.13
akṛte vaiśvadeve tu bhikṣau bhikṣārthamāgate |
uddhṛtya vaiśvadevārthaṃ bhikṣāṃ dattvā visarjayet ||
11.22.14
vaiśvadevakṛtaṃ doṣaṃ śakto bhikṣurvyapohitum |
na tu bhikṣukṛtaṃ doṣaṃ vaiśvadevo vyapohati ||
11.22.15
yatiśca brahmacārī ca pakvānnasvāmināvubhau |
tayorannamadattvā tu bhuktvā cāndrāyaṇaṃ caret ||
11.22.16
vaiśvadevānantaraṃ ca gogrāsaṃ pratipādayet |
tadvidhānaṃ pravakṣyāmi śṛṇu devarṣipūjita ||
11.22.17
surabhirvaiṣṇavī mātā nityaṃ viṣṇupade sthitā |
gogrāsaṃ ca mayā dattaṃ surabhe pratigṛhyatām ||
11.22.18
gobhyaśca nama ityeva pūjāṃ kṛtvā gave'rpayet |
gogrāsena tu gomātā surabhiḥ samprasīdati ||
11.22.19
tato godohanaṃ kālaṃ tiṣṭheccaiva gṛhāṅgaṇe |
atithiryasya bhagnāśo gṛhātpratinivartate ||
11.22.20
sa tasmai duṣkṛtaṃ dattvā puṇyamādāya gacchati |
mātā pitā gururbhrātā prajā dāsaḥ samāśritaḥ ||
11.22.21
abhyāgato'tithiścāgnirete poṣyā udāhṛtāḥ |
evaṃ jñātvā tu yo mohānna karoti gṛhāśramam ||
11.22.22
tasya nāyaṃ tu na paro loko bhavati dharmataḥ |
yatphalaṃ somayāgena prāpnoti dhanavāndvijaḥ ||
11.22.23
samyak pañcamahāyajñairdaridrastena cāpnuyāt |
atha prāṇāgnihotraṃ tu vakṣyāmi munipuṅgava ||
11.22.24
yajjñātvā mucyate janturjanmamṛtyujarādibhiḥ |
parijñānena mucyante narāḥ pātakakilbiṣaiḥ ||
11.22.25
vidhinā bhujyate yena mucyeta sa ṛṇatrayāt |
kulānyuddharate vipro narakānekaviṃśatim ||
11.22.26
sarvayajñaphalaprāptiḥ sarvalokeṣu gacchati |
hṛtpuṇḍarīkamaraṇirmano mandhānasaṃjñakam ||
11.22.27
vāyurajjvā mathedagniṃ cakṣuradhvaryureva ca |
tarjanīmadhyamāṅguṣṭhaiḥ prāṇasyaivāhutiṃ kṣipet ||
11.22.28
madhyamānāmikāṅguṣṭhairapānasyāhutiṃ kṣipet |
kaniṣṭhānāmikāṅguṣṭhairvyānasya tadanantaram ||
11.22.29
kaniṣṭhātarjanyaṅguṣṭhairudānasyāhutiṃ kṣipet |
sarvāṅgulairgṛhītvānnaṃ samānasyāhutiṃ kṣipet ||
11.22.30
svāhāntānpraṇavādyāṃśca nāmamantrāṃśca vai paṭhet |
mukhe cāhavanīyastu hṛdaye gārhapatyakaḥ ||
11.22.31
nābhau ca dakṣiṇāgniḥ syādadhaḥ sabhyāvasathyakau |
vāgghotā prāṇa udgātā cakṣuradhvaryureva ca ||
11.22.32
mano brahmā bhavecchrotramāgnīdhrasthāna eva ca |
ahaṅkāraḥ paśuścātra praṇavaḥ paya īritam ||
11.22.33
buddhiśca patnī samproktā yadadhīno gṛhāśramī |
uro vedistu romāṇi darbhāḥ syuḥ sruksruvau karau ||
11.22.34
prāṇamantrasya ca ṛṣī rukmavarṇaḥ kṣudhāgnikaḥ |
devatāditya evātra gāyatrīcchanda ucyate ||
11.22.35
prāṇāya ca tathā svāhā mantrānte kīrtayedapi |
idamādityadevāya na mameti vadedapi ||
11.22.36
apānamantrasya tathā gokṣīradhavalākṛtiḥ |
śraddhāgniṛṣirevātra somo vai devatā smṛtā ||
11.22.37
uṣṇikchandastathāpānāya svāhetyapi kīrtayet |
somāyedaṃ ca na mametyatrohaḥ parikīrtitaḥ ||
11.22.38
vyānamantrasya cākhyāto'mbujavarṇahutāśanaḥ |
ṛṣirukto devatāgniranuṣṭup chanda īritam ||
11.22.39
vyānāya ca tathā svāhāgnayedaṃ na mametyapi |
udānamantrasya tathā śakragopasavarṇakaḥ ||
11.22.40
ṛṣiragniḥ samākhyāto vāyurvai devatā smṛtā |
bṛhatīcchanda ākhyātamudānāya ca pūrvavat ||
11.22.41
vāyave cedaṃ na mama evaṃ caivoccared dvijaḥ |
samānavāyumantrasya vidyudvarṇo virūpakaḥ ||
11.22.42
ṛṣiragniḥ samākhyātaḥ parjanyo devatā matā |
paṅktiśchandaḥ samākhyātaṃ samānāya ca pūrvavat ||
11.22.43
parjanyāyedamityuktvā ṣaṣṭhīṃ caivāhutiṃ kṣipet |
vaiśvānaro mahānagnirṛṣirvai parikīrtitaḥ ||
11.22.44
gāyatrīcchanda ākhyātaṃ devastvātmā bhavedapi |
svāhānto mantra ākhyātaḥ paramātmana uccaret ||
11.22.45
idaṃ na mama cetyevaṃ jātaṃ prāṇāgnihotrakam |
etajjñātvā vidhiṃ kṛtvā brahmabhūyāya kalpate |
prāṇāgnihotravidyeyaṃ saṅkṣepātkathitā hi te ||
11.22.45.c1
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāmekādaśaskandhe vaiśvadevādividhinirūpaṇaṃ nāma dvāviṃśo'dhyāyaḥ ||
Linked texts (8)
- Viśvāmitrasmṛti — Sanskrit
- Ācārabhūṣaṇa — Tryambaka rāma oka 1794, Sanskrit
- Smṛtiratnākara — Veṅkaṭanātha, Sanskrit
- Smṛtiratnākara (Viṭṭhalanātha) — Viṭṭhalanātha, Sanskrit
- Smṛticandrikā — Devaṇṇabhaṭṭa, Sanskrit
- Ācārasāra (Gadādhara) — Gadādhara (Pāraskara commentator), Sanskrit
- Āhnikaprakāśa — Mitramiśra, Sanskrit
- Ācārārka (Divākarabhaṭṭa) — Divākarabhaṭṭa 1686, Sanskrit