Devibhagavatapurana 2.7: saptamo'dhyāyaḥ | pāṇḍavānāṃ kathānakaṃ mṛtānāṃ darśanavarṇanam
Devībhāgavatapurāṇa 2.7
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.7.68 — 1 part
saptamo'dhyāyaḥ | pāṇḍavānāṃ kathānakaṃ mṛtānāṃ darśanavarṇanam
2.7.1
sūta uvāca |
pañcānāṃ draupadī bhāryā sā mānyā sā pativratā |
pañca putrāstu tasyāḥ syurbhartṛbhyo'tīva sundarāḥ ||
2.7.2
arjunasya tathā bhāryā kṛṣṇasya bhaginī śubhā |
subhadrā yā hṛtā pūrvaṃ jiṣṇunā harisammate ||
2.7.3
tasyāṃ jāto mahāvīro nihato'sau raṇājire |
abhimanyurhatāstatra draupadyāśca sutāḥ kila ||
2.7.4
abhimanyorvarā bhāryā vairāṭī cātisundarī |
kulānte suṣuve putraṃ mṛto bāṇāgninā śiśuḥ ||
2.7.5
jīvitaḥ sa tu kṛṣṇena bhāgineyasutaḥ svayam |
drauṇibāṇāgninirdagdhaḥ pratāpenādbhutena ca ||
2.7.6
parikṣīṇeṣu vaṃśeṣu jāto yasmādvaraḥ sutaḥ |
tasmātparīkṣito nāma vikhyātaḥ pṛthivītale ||
2.7.7
nihateṣu ca putreṣu dhṛtarāṣṭro'tiduḥkhitaḥ |
tasthau pāṇḍavarājye ca bhīmavāgbāṇapīḍitaḥ ||
2.7.8
gāndhārī ca tathātiṣṭhat putraśokāturā bhṛśam |
sevāṃ tayordivārātraṃ cakārārto yudhiṣṭhiraḥ ||
2.7.9
viduro'pyatidharmātmā prajñānetramabodhayat |
yudhiṣṭhirasyānumate bhrātṛpārśve vyatiṣṭhata ||
2.7.10
dharmaputro'pi dharmātmā cakāra sevanaṃ pituḥ |
putraśokodbhavaṃ duḥkhaṃ tasya vismārayanniva ||
2.7.11
yathā śṛṇoti vṛddho'sau tathā bhīmo'tiroṣitaḥ |
vārabāṇenāhanattaṃ tu śrāvayansaṃsthitāñjanān ||
2.7.12
mayā putrā hatāḥ sarve duṣṭasyāndhasya te raṇe |
duḥśāsanasya rudhiraṃ pītaṃ hṛdyaṃ tathā bhṛśam ||
2.7.13
bhunakti piṇḍamandho'yaṃ mayā dattaṃ gatatrapaḥ |
dhvāṅkṣavadvā śvavaccāpi vṛthā jīvatyasau janaḥ ||
2.7.14
evaṃvidhāni rūkṣāṇi śrāvayatyanuvāsaram |
āśvāsayati dharmātmā mūrkho'yamiti ca bruvan ||
2.7.15
aṣṭādaśaiva varṣāṇi sthitvā tatraiva duḥkhitaḥ |
dhṛtarāṣṭro vane yānaṃ prārthayāmāsa dharmajam ||
2.7.16
ayācata dharmaputraṃ dhṛtarāṣṭro mahīpatiḥ |
putrebhyo'haṃ dadāmyadya nirvāpaṃ vidhipūrvakam ||
2.7.17
vṛkodareṇa sarveṣāṃ kṛtamatraurdhvadaihikam |
na kṛtaṃ mama putrāṇāṃ pūrvavairamanusmaran ||
2.7.18
dadāsi ceddhanaṃ mahyaṃ kṛtvā caivordhvadaihikam |
gamiṣye'haṃ vanaṃ taptuṃ tapaḥ svargaphalapradam ||
2.7.19
ekānte vidureṇokto rājā dharmasutaḥ śuciḥ |
dhanaṃ dātuṃ manaścakre dhṛtarāṣṭrāya cārthine ||
2.7.20
samāhūya nijānmarvānuvāca pṛthivīpatiḥ |
dhanaṃ dāsye mahābhāgāḥ pitre nirvāpakāmine ||
2.7.21
tacchrutvā vacanaṃ bhrāturnyeṣṭhasyāmitatejasaḥ |
saṅgrahe'sya mahābāhurmārutiḥ kupito'bravīt ||
2.7.22
dhanaṃ deyaṃ mahābhāga duryodhanahitāya kim |
andho'pi sukhamāpnoti mūrkhatvaṃ kimataḥ param ||
2.7.23
tava durmantritenātha duḥkhaṃ prāptā vane vayam |
draupadī ca mahābhāgā samānītā durātmanā ||
2.7.24
virāṭabhavane vāsaḥ prasādāttava suvrata |
dāsatvaṃ ca kṛtaṃ sarvairmatsyasyāmitavikramaiḥ ||
2.7.25
devitā tvaṃ na cejjyeṣṭhaḥ prabhavetsaṅkṣayaḥ katham |
sūpakāro virāṭasya hatvābhūvaṃ tu māgadham ||
2.7.26
bṛhannalā kathaṃ jiṣṇurbhavedbālasya nartakaḥ |
kṛtvā veṣaṃ mahābāhuryoṣāyā vāsavātmajaḥ ||
2.7.27
gāṇḍīvaśobhitau hastau kṛtau kaṅkaṇaśobhitau |
mānuṣaṃ ca vapuḥ prāpya kiṃ duḥkhaṃ syādataḥ param ||
2.7.28
dṛṣṭvā veṇīṃ kṛtāṃ mūrdhni kajjalaṃ locane tathā |
asiṃ gṛhītvā tarasā chedmyahaṃ nānyathā sukham ||
2.7.29
apṛṣṭvā ca mahīpālaṃ nikṣipto'gnirmayā gṛhe |
dagdhukāmaśca pāpātmā nirdagdho'sau purocanaḥ ||
2.7.30
kīcakā nihatāḥ sarve tvāmapṛṣṭvā janādhipa |
na tathā nihatāḥ sarve sabhāryā dhṛtarāṣṭrajāḥ ||
2.7.31
mūrkhatvaṃ tava rājendra gandharvebhyaśca mocitāḥ |
duryodhanādayaḥ kāmaṃ śatravo nigaḍīkṛtāḥ ||
2.7.32
duryodhanahitāyādya dhanaṃ dātuṃ tvamicchasi |
nāhaṃ dade mahīpāla sarvathā preritastvayā ||
2.7.33
ityuktvā nirgate bhīme tribhiḥ parivṛto nṛpaḥ |
dadau vittaṃ subahulaṃ dhṛtarāṣṭrāya dharmajaḥ ||
2.7.34
kārayāmāsa vidhivatputrāṇāṃ caurdhvadaihikam |
dadau dānāni viprebhyo dhṛtarāṣṭro'mbikāsutaḥ ||
2.7.35
kṛtvaurdhvadaihikaṃ sarvaṃ gāndhārīsahito nṛpaḥ |
praviveśa vanaṃ tūrṇaṃ kuntyā ca vidureṇa ca ||
2.7.36
sañjayena parijñāto nirgato'sau mahāmatiḥ |
putrairnivāryamāṇāpi śūrasenasutā gatā ||
2.7.37
vilapanbhīmaseno'pi tathānye cāpi kauravāḥ |
gaṅgātīrātparāvṛtya yayuḥ sarve gajāhvayam ||
2.7.38
te gatvā jāhnavītīre śatayūpāśramaṃ śubham |
kṛtvā tṛṇaiḥ kuṭīṃ tatra tapastepuḥ samāhitāḥ ||
2.7.39
gatānyabdāni ṣaṭ teṣāṃ yadā yātā hi tāpasāḥ |
yudhiṣṭhirastu virahādanujānidamabravīt ||
2.7.40
svapne dṛṣṭā mayā kuntī durbalā vanasaṃsthitā |
mano me jāyate draṣṭuṃ mātaraṃ pitarau tathā ||
2.7.41
viduraṃ ca mahātmānaṃ sañjayaṃ ca mahāmatim |
rocate yadi vaḥ sarvān vrajāma iti me matiḥ ||
2.7.42
tataste bhrātaraḥ sarve subhadrā draupadī tathā |
vairāṭī ca mahābhāgā tathā nāgariko janaḥ ||
2.7.43
prāptāḥ sarvajanaiḥ sārdhaṃ pāṇḍavā darśanotsukāḥ |
śatayūpāśramaṃ prāpya dadṛśuḥ sarva eva te ||
2.7.44
viduro na yadā dṛṣṭo dharmastaṃ pṛṣṭavāṃstadā |
kvāste sa viduro dhīmāṃstamuvācāmbikāsutaḥ ||
2.7.45
viraktaścarate kṣattā nirīho niṣparigrahaḥ |
kuto'pyekāntasaṃvāsī dhyāyate'ntaḥ sanātanam ||
2.7.46
gaṅgāṃ gacchandvitīye'hni vane rājā yudhiṣṭhiraḥ |
dadarśa viduraṃ kṣāmaṃ tapasā saṃśitavratam ||
2.7.47
dṛṣṭvovāca mahīpālo vande'haṃ tvāṃ yudhiṣṭhiraḥ |
tasthau śrutvā ca viduraḥ sthāṇubhūta ivānaghaḥ ||
2.7.48
kṣaṇena vidurasyāsyānniḥsṛtaṃ teja adbhutam |
līnaṃ yudhiṣṭhirasyāsye dharmāṃśatvātparasparam ||
2.7.49
kṣattā jahau tadā prāṇāñchuśocāti yudhiṣṭhiraḥ |
dāhārthaṃ tasya dehasya kṛtavānudyamaṃ nṛpaḥ ||
2.7.50
śṛṇvatastu tadā rājño vāguvācāśarīriṇī |
virakto'yaṃ na dāhārho yatheṣṭaṃ gaccha bhūpate ||
2.7.51
śrutvā te bhrātaraḥ sarve sasnurgaṅgājale'male |
gatvā nivedayāmāsurdhṛtarāṣṭrāya vistarāt ||
2.7.52
sthitāstatrāśrame sarve pāṇḍavā nāgaraiḥ saha |
tatra satyavatīsūnurnāradaśca samāgataḥ ||
2.7.53
munayo'nye mahātmānaścāgatā dharmanandanam |
kuntī prāha tadā vyāsaṃ saṃsthitaṃ śubhadarśanam ||
2.7.54
kṛṣṇa karṇastu putro me jātamātrastu vīkṣitaḥ |
mano me tapyate'tyarthaṃ darśayasva tapodhana ||
2.7.55
samartho'si mahābhāga kuru me vāñchitaṃ prabho |
gāndhāryuvāca |
duryodhano raṇe'gacchadvīkṣito na mayā mune ||
2.7.56
taṃ darśaya muniśreṣṭha putraṃ me tvaṃ sahānujam |
subhadrovāca |
abhimanyuṃ mahāvīraṃ prāṇādapyadhikaṃ priyam ||
2.7.57
draṣṭukāmāsmi sarvajña darśayādya tapodhana |
sūta uvāca |
evaṃvidhāni vākyāni śrutvā satyavatīsutaḥ ||
2.7.58
prāṇāyāmaṃ tataḥ kṛtvā dadhyau devīṃ sanātanīm |
sandhyākāle'tha samprāpte gaṅgāyāṃ munisattamaḥ ||
2.7.59
sarvāṃstāṃśca samāhūya yudhiṣṭhirapurogamān |
tuṣṭāva viśvajananīṃ snātvā puṇyasarijjale ||
2.7.60
prakṛtiṃ puruṣārāmāṃ saguṇāṃ nirguṇāṃ tathā |
devadevīṃ brahmarūpāṃ maṇidvīpādhivāsinīm ||
2.7.61
yadā na vedhā na ca viṣṇurīśvaro na vāsavo naiva jalādhipastathā |
na vittapo naiva yamaśca pāvaka-stadāsi devi tvamahaṃ namāmi tām ||
2.7.62
jalaṃ na vāyurna dharā na cāmbaraṃ guṇā na teṣāṃ ca na cendriyāṇyaham |
mano na buddhirna ca tigmaguḥ śaśī tadāsi devi tvamahaṃ namāmi tām ||
2.7.63
imaṃ jīvalokaṃ samādhāya citte guṇairliṅgakośaṃ ca nītvā samādhau |
sthitā kalpakālaṃ nayasyātmatantrā na ko'pyasti vettā vivekaṃ gato'pi ||
2.7.64
prārthayatyeṣa māṃ loko mṛtānāṃ darśanaṃ punaḥ |
nāhaṃ kṣamo'smi mātastvaṃ darśayāśu janānmṛtān ||
2.7.65
sūta uvāca |
evaṃ stutā tadā devī māyā śrībhuvaneśvarī |
svargādāhūya sarvānvai darśayāmāsa pārthivān ||
2.7.66
dṛṣṭvā kuntī ca gāndhārī subhadrā ca virāṭajā |
pāṇḍavā mumuduḥ sarve vīkṣya pratyāgatānsvakān ||
2.7.67
punarvisarjitāstena vyāsenāmitatejasā |
smṛtvā devīṃ mahāmāyāmindrajālamivodyatam ||
2.7.68
tadā pṛṣṭvā yayuḥ sarve pāṇḍavā munayastathā |
rājā nāgapuraṃ prāptaḥ kurvan vyāsakathāṃ pathi ||
2.7.68.c1
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāṃ dvitīyaskandhe pāṇḍavānāṃ kathānakaṃ mṛtānāṃ darśanavarṇanaṃ nāma saptamo'dhyāyaḥ ||