Pramāṇa · Search · About · API

Devibhagavatapurana 8.15: pañcadaśo'dhyāyaḥ | bhuvanakośavarṇane sūryagativarṇanam

Devībhāgavatapurāṇa 8.15

Language
Sanskrit

Contents

pañcadaśo'dhyāyaḥ | bhuvanakośavarṇane sūryagativarṇanam

8.15.1

śrīnārāyaṇa uvāca |
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhānorgamanamuttamam |
śīghramandādigatibhistrividhaṃ gamanaṃ raveḥ ||

8.15.2

sarvagrahāṇāṃ trīṇyeva sthānāni surasattama |
sthānaṃ jāradgavaṃ madhyaṃ tathairāvatamuttaram ||

8.15.3

vaiśvānaraṃ dakṣiṇato nirdiṣṭamiti tattvataḥ |
aśvinī kṛttikā yāmyā nāgavīthīti śabditā ||

8.15.4

rohiṇyārdrā mṛgaśiro gajavīthyabhidhīyate |
puṣyāśleṣā tathā''dityā vīthī cairāvatī smṛtā ||

8.15.5

etāstu vīthayastisra uttaro mārga ucyate |
tathā dve cāpi phalgunyau maghā caivārṣabhī matā ||

8.15.6

hastaścitrā tathā svātī govīthīti tu śabditā |
jyeṣṭhā viśākhānurādhā vīthī jāradgavī matā ||

8.15.7

etāstu vīthayastisro madhyamo mārga ucyate |
mūlāṣāḍhottarāṣāḍhā ajavīthyabhiśabditā ||

8.15.8

śravaṇaṃ ca dhaniṣṭhā ca mārgī śatabhiṣak tathā |
vaiśvānarī bhādrapade revatī caiva kīrtitā ||

8.15.9

etāstu vīthayastisro dakṣiṇo mārga ucyate |
uttarāyaṇamāsādya yugākṣāntarnibaddhayoḥ ||

8.15.10

karṣaṇaṃ pāśayorvāyubaddhayo rohaṇaṃ smṛtam |
tadābhyantaragānmaṇḍalādrathasya gaterbhavet ||

8.15.11

māndyaṃ divasavṛddhiśca jāyate surasattama |
rātrihrāsaśca bhavati saumyāyanakramo hyayam ||

8.15.12

dakṣiṇāyanake pāśe preraṇādavarohaṇam |
bahirmaṇḍalaveśena gatiśaighryaṃ tadā bhavet ||

8.15.13

tadā dinālpatā rātrivṛddhiśca parikīrtitā |
vaiṣuve pāśasāmyāttu samāvasthānato raveḥ ||

8.15.14

madhyamaṇḍalaveśaśca sāmyaṃ rātridinādike |
ākṛṣyete yadā tau tu dhruveṇa samadhiṣṭhitau ||

8.15.15

tadābhyantarataḥ sūryo bhramate maṇḍalāni ca |
dhruveṇa mucyamānena punā raśmiyugena tu ||

8.15.16

tathaiva bāhyataḥ sūryo bhramate maṇḍalāni ca |
tasminmerau pūrvabhāge puryaindrī devadhānikā ||

8.15.17

dakṣiṇe vai saṃyamanī nāma yāmyā mahāpurī |
paścānnimlocanī nāma vāruṇī vai mahāpurī ||

8.15.18

taduttare purī saumyā proktā nāma vibhāvarī |
aindrapuryāṃ raveḥ prokta udayo brahmavādibhiḥ ||

8.15.19

saṃyamanyāṃ ca madhyāhne nimlocanyāṃ nimīlanam |
vibhāvaryāṃ niśīthaḥ syāttigmāṃśoḥ surapūjitaḥ ||

8.15.20

pravṛtteśca nimittāni bhūtānāṃ tāni sarvaśaḥ |
meroścaturdiśaṃ bhānoḥ kīrtitāni mayā mune ||

8.15.21

merusthānāṃ sadā madhyaṃ gata eva vibhāti hi |
savyaṃ gacchandakṣiṇena karoti svarṇaparvatam ||

8.15.22

udayāstamaye caiva sarvakālaṃ tu sammukhe |
diśāsvaśeṣāsu tathā surarṣe vidiśāsu ca ||

8.15.23

yairyatra dṛśyate bhāsvānsa teṣāmudayaḥ smṛtaḥ |
tirobhāvaṃ ca yatraiti tatraivāstamanaṃ raveḥ ||

8.15.24

naivāstamanamarkasya nodayaḥ sarvadā sataḥ |
udayāstamanākhyaṃ hi darśanādarśanaṃ raveḥ ||

8.15.25

śakrādīnāṃ pure tiṣṭhanspṛśatyeṣa puratrayam |
vikarṇau dvau vikarṇasthastrīnkoṇāndve pure tathā ||

8.15.26

sarveṣāṃ dvīpavarṣāṇāṃ meruruttarataḥ sthitaḥ |
yairyatra dṛśyate bhānuḥ saiva prācīti cocyate ||

8.15.27

tadvāmabhāgato merurvartateti vinirṇayaḥ |
yadi caindryāḥ pracalate ghaṭikā daśapañcabhiḥ ||

8.15.28

yāmyāṃ tadā yojanānāṃ sapādaṃ koṭiyugmakam |
sārdhadvādaśalakṣāṇi pañcanetrasahasrakam ||

8.15.29

prakrāmati sahasrāṃśuḥ kālamārgapradarśakaḥ |
evaṃ tato vāruṇīṃ ca saumyāmaindrīṃ sahasradṛk ||

8.15.30

paryeti kālacakrātmā dyumaṇiḥ kālabuddhaye |
tathā cānye grahāḥ somādayo ye digvicāriṇaḥ ||

8.15.31

nakṣatraiḥ saha codyanti saha cāstaṃ vrajanti te |
evaṃ muhūrtena ratho bhānoraṣṭaśatādhikam ||

8.15.32

yojanānāṃ catustriṃśallakṣāṇi bhramati prabhuḥ |
trayīmayaścaturdikṣu purīṣu ca samīraṇāt ||

8.15.33

pravahākhyātsadā kālacakraṃ paryeti bhānumān |
yasya cakraṃ rathasyaikaṃ dvādaśāraṃ trinābhikam ||

8.15.34

ṣaṇnemi kavayastaṃ ca vatsarātmakamūcire |
merumūrdhani tasyākṣo mānasottaraparvate ||

8.15.34.p1

kṛtetaravibhāgo yaḥ protaṃ tatra rathāṅgakam |
tailakārakayantreṇa cakrasāmyaṃ paribhraman | 35 ||

8.15.36

mānasottaranāmnīha girau paryeti cāṃśumān |
tasminnakṣe kṛtaṃ mūlaṃ dvitīyo'kṣo dhruve kṛtaḥ ||

8.15.37

turyamānena tailasya yantrākṣavaditīritaḥ |
kṛtoparitano bhāgaḥ sūryasya jagatāṃ pateḥ ||

8.15.38

rathanīḍastu ṣaṭtriṃśallakṣayojanamāyataḥ |
tatturyabhāgataḥ so'yaṃ pariṇāhena kīrtitaḥ ||

8.15.39

tāvānarkarathasyātra yugastasminhayāḥ śubhāḥ |
saptacchando'bhidhānāśca sūrasūtena yojitāḥ ||

8.15.40

vahanti devamādityaṃ lokānāṃ sukhahetave |
purastātsavituḥ sūto'ruṇaḥ paścānniyojitaḥ ||

8.15.41

sautye karmaṇi saṃyukto vartate garuḍāgrajaḥ |
tathaiva bālakhilyākhyā ṛṣayo'ṅguṣṭhaparvakāḥ ||

8.15.42

pramāṇena parikhyātāḥ ṣaṣṭisāhasrasaṅkhyakāḥ |
stuvanti purataḥ sūryaṃ sūktavākyaiḥ suśobhanaiḥ ||

8.15.43

tathā cānye ca ṛṣayo gandharvā apsaroragāḥ |
grāmaṇyo yātudhānāśca devāḥ sarve pareśvaram ||

8.15.44

ekaikaśaḥ sapta sapta māsi māsi virocanam |
sārdhalakṣottaraṃ koṭinavakaṃ bhūmimaṇḍalam ||

8.15.45

dvisahasraṃ yojanānāṃ sa gavyūtyuttaraṃ kṣaṇāt |
paryeti devadeveśo viśvavyāpī nirantaram ||

8.15.45.c1

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāmaṣṭamaskandhe bhuvanakośavarṇane sūryagativarṇanaṃ nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ ||

Linked texts (4)