Devibhagavatapurana 8.15: pañcadaśo'dhyāyaḥ | bhuvanakośavarṇane sūryagativarṇanam
Devībhāgavatapurāṇa 8.15
- Language
- Sanskrit
Contents
pañcadaśo'dhyāyaḥ | bhuvanakośavarṇane sūryagativarṇanam
8.15.1
śrīnārāyaṇa uvāca |
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi bhānorgamanamuttamam |
śīghramandādigatibhistrividhaṃ gamanaṃ raveḥ ||
8.15.2
sarvagrahāṇāṃ trīṇyeva sthānāni surasattama |
sthānaṃ jāradgavaṃ madhyaṃ tathairāvatamuttaram ||
8.15.3
vaiśvānaraṃ dakṣiṇato nirdiṣṭamiti tattvataḥ |
aśvinī kṛttikā yāmyā nāgavīthīti śabditā ||
8.15.4
rohiṇyārdrā mṛgaśiro gajavīthyabhidhīyate |
puṣyāśleṣā tathā''dityā vīthī cairāvatī smṛtā ||
8.15.5
etāstu vīthayastisra uttaro mārga ucyate |
tathā dve cāpi phalgunyau maghā caivārṣabhī matā ||
8.15.6
hastaścitrā tathā svātī govīthīti tu śabditā |
jyeṣṭhā viśākhānurādhā vīthī jāradgavī matā ||
8.15.7
etāstu vīthayastisro madhyamo mārga ucyate |
mūlāṣāḍhottarāṣāḍhā ajavīthyabhiśabditā ||
8.15.8
śravaṇaṃ ca dhaniṣṭhā ca mārgī śatabhiṣak tathā |
vaiśvānarī bhādrapade revatī caiva kīrtitā ||
8.15.9
etāstu vīthayastisro dakṣiṇo mārga ucyate |
uttarāyaṇamāsādya yugākṣāntarnibaddhayoḥ ||
8.15.10
karṣaṇaṃ pāśayorvāyubaddhayo rohaṇaṃ smṛtam |
tadābhyantaragānmaṇḍalādrathasya gaterbhavet ||
8.15.11
māndyaṃ divasavṛddhiśca jāyate surasattama |
rātrihrāsaśca bhavati saumyāyanakramo hyayam ||
8.15.12
dakṣiṇāyanake pāśe preraṇādavarohaṇam |
bahirmaṇḍalaveśena gatiśaighryaṃ tadā bhavet ||
8.15.13
tadā dinālpatā rātrivṛddhiśca parikīrtitā |
vaiṣuve pāśasāmyāttu samāvasthānato raveḥ ||
8.15.14
madhyamaṇḍalaveśaśca sāmyaṃ rātridinādike |
ākṛṣyete yadā tau tu dhruveṇa samadhiṣṭhitau ||
8.15.15
tadābhyantarataḥ sūryo bhramate maṇḍalāni ca |
dhruveṇa mucyamānena punā raśmiyugena tu ||
8.15.16
tathaiva bāhyataḥ sūryo bhramate maṇḍalāni ca |
tasminmerau pūrvabhāge puryaindrī devadhānikā ||
8.15.17
dakṣiṇe vai saṃyamanī nāma yāmyā mahāpurī |
paścānnimlocanī nāma vāruṇī vai mahāpurī ||
8.15.18
taduttare purī saumyā proktā nāma vibhāvarī |
aindrapuryāṃ raveḥ prokta udayo brahmavādibhiḥ ||
8.15.19
saṃyamanyāṃ ca madhyāhne nimlocanyāṃ nimīlanam |
vibhāvaryāṃ niśīthaḥ syāttigmāṃśoḥ surapūjitaḥ ||
8.15.20
pravṛtteśca nimittāni bhūtānāṃ tāni sarvaśaḥ |
meroścaturdiśaṃ bhānoḥ kīrtitāni mayā mune ||
8.15.21
merusthānāṃ sadā madhyaṃ gata eva vibhāti hi |
savyaṃ gacchandakṣiṇena karoti svarṇaparvatam ||
8.15.22
udayāstamaye caiva sarvakālaṃ tu sammukhe |
diśāsvaśeṣāsu tathā surarṣe vidiśāsu ca ||
8.15.23
yairyatra dṛśyate bhāsvānsa teṣāmudayaḥ smṛtaḥ |
tirobhāvaṃ ca yatraiti tatraivāstamanaṃ raveḥ ||
8.15.24
naivāstamanamarkasya nodayaḥ sarvadā sataḥ |
udayāstamanākhyaṃ hi darśanādarśanaṃ raveḥ ||
8.15.25
śakrādīnāṃ pure tiṣṭhanspṛśatyeṣa puratrayam |
vikarṇau dvau vikarṇasthastrīnkoṇāndve pure tathā ||
8.15.26
sarveṣāṃ dvīpavarṣāṇāṃ meruruttarataḥ sthitaḥ |
yairyatra dṛśyate bhānuḥ saiva prācīti cocyate ||
8.15.27
tadvāmabhāgato merurvartateti vinirṇayaḥ |
yadi caindryāḥ pracalate ghaṭikā daśapañcabhiḥ ||
8.15.28
yāmyāṃ tadā yojanānāṃ sapādaṃ koṭiyugmakam |
sārdhadvādaśalakṣāṇi pañcanetrasahasrakam ||
8.15.29
prakrāmati sahasrāṃśuḥ kālamārgapradarśakaḥ |
evaṃ tato vāruṇīṃ ca saumyāmaindrīṃ sahasradṛk ||
8.15.30
paryeti kālacakrātmā dyumaṇiḥ kālabuddhaye |
tathā cānye grahāḥ somādayo ye digvicāriṇaḥ ||
8.15.31
nakṣatraiḥ saha codyanti saha cāstaṃ vrajanti te |
evaṃ muhūrtena ratho bhānoraṣṭaśatādhikam ||
8.15.32
yojanānāṃ catustriṃśallakṣāṇi bhramati prabhuḥ |
trayīmayaścaturdikṣu purīṣu ca samīraṇāt ||
8.15.33
pravahākhyātsadā kālacakraṃ paryeti bhānumān |
yasya cakraṃ rathasyaikaṃ dvādaśāraṃ trinābhikam ||
8.15.34
ṣaṇnemi kavayastaṃ ca vatsarātmakamūcire |
merumūrdhani tasyākṣo mānasottaraparvate ||
8.15.34.p1
kṛtetaravibhāgo yaḥ protaṃ tatra rathāṅgakam |
tailakārakayantreṇa cakrasāmyaṃ paribhraman | 35 ||
8.15.36
mānasottaranāmnīha girau paryeti cāṃśumān |
tasminnakṣe kṛtaṃ mūlaṃ dvitīyo'kṣo dhruve kṛtaḥ ||
8.15.37
turyamānena tailasya yantrākṣavaditīritaḥ |
kṛtoparitano bhāgaḥ sūryasya jagatāṃ pateḥ ||
8.15.38
rathanīḍastu ṣaṭtriṃśallakṣayojanamāyataḥ |
tatturyabhāgataḥ so'yaṃ pariṇāhena kīrtitaḥ ||
8.15.39
tāvānarkarathasyātra yugastasminhayāḥ śubhāḥ |
saptacchando'bhidhānāśca sūrasūtena yojitāḥ ||
8.15.40
vahanti devamādityaṃ lokānāṃ sukhahetave |
purastātsavituḥ sūto'ruṇaḥ paścānniyojitaḥ ||
8.15.41
sautye karmaṇi saṃyukto vartate garuḍāgrajaḥ |
tathaiva bālakhilyākhyā ṛṣayo'ṅguṣṭhaparvakāḥ ||
8.15.42
pramāṇena parikhyātāḥ ṣaṣṭisāhasrasaṅkhyakāḥ |
stuvanti purataḥ sūryaṃ sūktavākyaiḥ suśobhanaiḥ ||
8.15.43
tathā cānye ca ṛṣayo gandharvā apsaroragāḥ |
grāmaṇyo yātudhānāśca devāḥ sarve pareśvaram ||
8.15.44
ekaikaśaḥ sapta sapta māsi māsi virocanam |
sārdhalakṣottaraṃ koṭinavakaṃ bhūmimaṇḍalam ||
8.15.45
dvisahasraṃ yojanānāṃ sa gavyūtyuttaraṃ kṣaṇāt |
paryeti devadeveśo viśvavyāpī nirantaram ||
8.15.45.c1
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāmaṣṭamaskandhe bhuvanakośavarṇane sūryagativarṇanaṃ nāma pañcadaśo'dhyāyaḥ ||
Linked texts (4)
- Brahmāṇḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Matsyapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Viṣṇupurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Bhāgavatapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit