Pramāṇa · Search · About · API

Devibhagavatapurana 8.3: tṛtīyo'dhyāyaḥ | bhuvanakośavistāre svāyambhuvamanuvaṃśakīrtanam

Devībhāgavatapurāṇa 8.3

Language
Sanskrit

Contents

tṛtīyo'dhyāyaḥ | bhuvanakośavistāre svāyambhuvamanuvaṃśakīrtanam

8.3.1

śrīnārāyaṇa uvāca |
mahīṃ devaḥ pratiṣṭhāpya yathāsthāne ca nārada |
vaikuṇṭhalokamagamad brahmovāca svamātmajam ||

8.3.2

svāyambhūva mahābāho putra tejasvināṃvara |
sthāne mahīmaye tiṣṭha prajāḥ sṛja yathocitam ||

8.3.3

deśakālavibhāgena yajñeśaṃ puruṣaṃ yaja |
uccāvacapadārthaiśca yajñasādhanakairvibho ||

8.3.4

dharmamācara śāstroktaṃ varṇāśramanibandhanam |
etena kramayogena prajāvṛddhirbhaviṣyati ||

8.3.5

putrānutpādya guṇataḥ kīrtyā kāntyātmarūpiṇaḥ |
vidyāvinayasampannān sadācāravatāṃ varān ||

8.3.6

kanyāśca dattvā guṇavadyaśovadbhyaḥ samāhitaḥ |
manaḥ samyak samādhāya pradhānapuruṣe pare ||

8.3.7

bhaktisādhanayogena bhagavatparicaryayā |
gatimiṣṭāṃ sadā vandyāṃ yogināṃ gamitā bhavān ||

8.3.8

ityāśvāsya manuṃ putra padmayoniḥ prajāpatiḥ |
prajāsarge niyamyāmuṃ svadhāma pratyapadyata ||

8.3.9

prajāḥ sṛjata putreti piturājñāṃ samādadhat |
svāyambhuvaḥ prajāsargamakarotpṛthivīpatiḥ ||

8.3.10

priyavratottānapādau manuputrau mahaujasau |
kanyāstisraḥ prasūtāśca tāsāṃ nāmāni me śṛṇu ||

8.3.11

ākūtiḥ prathamā kanyā dvitīyā devahūtikā |
tṛtīyā ca prasūtirhi vikhyātā lokapāvanī ||

8.3.12

ākūtiṃ rucaye prādātkardamāya ca madhyamām |
dakṣāyādātprasūtiṃ ca yāsāṃ loka imāḥ prajāḥ ||

8.3.13

ruceḥ prajajñe bhagavān yajño nāmādipūruṣaḥ |
ākūtyāṃ devahūtyāṃ ca kapilo'sau ca kardamāt ||

8.3.14

sāṅkhyācāryaḥ sarvaloke vikhyātaḥ kapilo vibhuḥ |
dakṣātprasūtyāṃ kanyāśca bahuśo jajñire prajāḥ ||

8.3.15

yāsāṃ santānasambhūtā devatiryaṅnarādayaḥ |
prasūtā lokavikhyātā sarve sargapravartakāḥ ||

8.3.16

yajñaśca bhagavān svāyambhuvamanvantare vibhuḥ |
manuṃ rarakṣa rakṣobhyo yāmairdevagaṇairvṛtaḥ ||

8.3.17

kapilo'pi mahāyogī bhagavān svāśrame sthitaḥ |
devahūtyai paraṃ jñānaṃ sarvāvidyānivartakam ||

8.3.18

saviśeṣaṃ dhyānayogamadhyātmajñānaniścayam |
kāpilaṃ śāstramākhyātaṃ sarvājñānavināśanam ||

8.3.19

upadiśya mahāyogī sa yayau pulahāśramam |
adyāpi vartate devaḥ sāṅkhyācāryo mahāśayaḥ ||

8.3.20

yannāmasmaraṇenāpi sāṅkhyayogaśca siddhyati |
taṃ vande kapilaṃ yogācāryaṃ sarvavarapradam ||

8.3.21

evamuktaṃ manoḥ kanyāvaṃśavarṇanamuttamam |
paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ cāpi sarvapāpavināśanam ||

8.3.22

ataḥ paraṃ pravakṣyāmi manuputrānvayaṃ śubham |
yadākarṇanamātreṇa paraṃ padamavāpnuyāt ||

8.3.23

dvīpavarṣasamudrādivyavasthā yatsutaiḥ kṛtā |
vyavahāraprasiddhyarthaṃ sarvabhūtasukhāptaye ||

8.3.23.c1

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāmaṣṭamaskandhe bhuvanakośavistāre svāyambhuvamanuvaṃśakīrtanaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||

8.3.h1

catu'rtho'dhyāyaḥ | bhuvanakośaviṣaye priyavratavaṃśavarṇanam

8.3.1_2

śrīnārāyaṇa uvāca |
manoḥ svāyambhuvasyāsījjyeṣṭhaḥ putraḥ priyavrataḥ |
pituḥ sevāparo nityaṃ satyadharmaparāyaṇaḥ ||

8.3.2_2

prajāpaterduhitaraṃ surūpāṃ viśvakarmaṇaḥ |
barhiṣmatīṃ copayeme samānāṃ śīlakarmabhiḥ ||

8.3.3_2

tasyāṃ putrāndaśa guṇairanvitānbhāvitātmanaḥ |
janayāmāsa kanyāṃ corjasvatīṃ ca yavīyasīm ||

8.3.4_2

āgnīdhraścedhmajihvaśca yajñabāhustṛtīyakaḥ |
mahāvīraścaturthastu pañcamo rukmaśukrakaḥ ||

8.3.5_2

ghṛtapṛṣṭhaśca savano medhātithirathāṣṭamaḥ |
vītihotraḥ kaviśceti daśaite vahnināmakāḥ ||

8.3.6_2

eteṣāṃ daśaputrāṇāṃ trayo'pyāsanvirāgiṇaḥ |
kaviśca savanaścaiva mahāvīra iti trayaḥ ||

8.3.7_2

ātmavidyāpariṣṇātāḥ sarve te hyūrdhvaretasaḥ |
āśrame parahaṃsākhye niḥspṛhā hyabhavanmudāḥ ||

8.3.8_2

aparasyāṃ ca jāyāyāṃ trayaḥ putrāśca jajñire |
uttamastāmasaścaiva raivataśceti viśrutāḥ ||

8.3.9_2

manvantarādhipataya ete putrā mahaujasaḥ |
priyavrataḥ sa rājendro bubhuje jagatīmimām ||

8.3.10_2

ekādaśārbudābdānāmavyāhatabalendriyaḥ |
yadā sūryaḥ pṛthivyāśca vibhāge prathame'tapat ||

8.3.11_2

bhāge dvitīye tatrāsīdandhakārodayaḥ kila |
evaṃ vyatikaraṃ rājā vilokya manasā ciram ||

8.3.12_2

praśāsti mayi bhūmyāṃ ca tamaḥ prādurbhavetkatham |
evaṃ nivārayiṣyāmi bhūmau yogabalena ca ||

8.3.13_2

evaṃ vyavasito rājā putraḥ svāyambhuvasya saḥ |
rathenādityavarṇena saptakṛtvaḥ prakāśayan ||

8.3.14_2

tasyāpi gacchato rājño bhūmau yadrathanemayaḥ |
patitāste samudrākhyāṃ bhejire lokahetave ||

8.3.15_2

jātāḥ pradeśāste sapta dvīpā bhūmau vibhāgaśaḥ |
rathanemisamutthāste parikhāḥ sapta sindhavaḥ ||

8.3.16_2

yata āsaṃstataḥ sapta bhuvo dvīpā hi te smṛtāḥ |
jambudvīpaḥ plakṣadvīpaḥ śālmalīdvīpasaṃjñakaḥ ||

8.3.17_2

kuśadvīpaḥ krauñcadvīpaḥ śākadvīpaśca puṣkaraḥ |
teṣāṃ ca parimāṇaṃ tu dviguṇaṃ cottarottaram ||

8.3.18_2

samantataścopaklṛptaṃ bahirbhāgakrameṇa ca |
kṣārodekṣurasodau ca surodaśca ghṛtodakaḥ ||

8.3.19_2

kṣīrodo dadhimaṇḍodaḥ śuddhodaśceti te smṛtāḥ |
saptaite prativikhyātāḥ pṛthivyāṃ sindhavastadā ||

8.3.20_2

prathamo jambudvīpākhyo yaḥ kṣārodena veṣṭitaḥ |
tatpatiṃ vidadhe rājā putramāgnīdhrasaṃjñakam ||

8.3.21_2

plakṣadvīpe dvitīye'smindvīpekṣurasasamplute |
jātastadadhipaḥ praiyavrata idhmādijihvakaḥ ||

8.3.22_2

śālmalīdvīpa etasminsurodadhipariplute |
yajñabāhuṃ tadadhipaṃ karoti sma priyavrataḥ ||

8.3.23_2

kuśadvīpe'tiramye ca ghṛtodenopaveṣṭite |
hiraṇyaretā rājābhūtpriyavratatanūjaniḥ ||

8.3.24

krauñcadvīpe pañcame tu kṣīrodaparisamplute |
praiyavrato ghṛtapṛṣṭhaḥ patirāsīnmahābalaḥ ||

8.3.25

śākadvīpe cārutare dadhimaṇḍodasaṅkule |
medhātithirabhūdrājā priyavratasuto varaḥ ||

8.3.26

puṣkaradvīpake śuddhodakasindhusamākule |
vītihotro babhūvāsau rājā janakasammataḥ ||

8.3.27

kanyāmūrjasvatīnāmnīṃ dadāvuśanase vibhuḥ |
āsīttasyāṃ devayānī kanyā kāvyasya viśrutā ||

8.3.28

evaṃ vibhajya putrebhyaḥ saptadvīpān priyavrataḥ |
vivekavaśago bhūtvā yogamārgāśrito'bhavat ||

8.3.28.c1

iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāmaṣṭamaskandhe bhuvanakośaviṣaye priyavratavaṃśavarṇanaṃ nāma caturthe'dhyāyaḥ ||

Linked texts (1)