Devibhagavatapurana 8.3: tṛtīyo'dhyāyaḥ | bhuvanakośavistāre svāyambhuvamanuvaṃśakīrtanam
Devībhāgavatapurāṇa 8.3
- Language
- Sanskrit
Contents
tṛtīyo'dhyāyaḥ | bhuvanakośavistāre svāyambhuvamanuvaṃśakīrtanam
8.3.1
śrīnārāyaṇa uvāca |
mahīṃ devaḥ pratiṣṭhāpya yathāsthāne ca nārada |
vaikuṇṭhalokamagamad brahmovāca svamātmajam ||
8.3.2
svāyambhūva mahābāho putra tejasvināṃvara |
sthāne mahīmaye tiṣṭha prajāḥ sṛja yathocitam ||
8.3.3
deśakālavibhāgena yajñeśaṃ puruṣaṃ yaja |
uccāvacapadārthaiśca yajñasādhanakairvibho ||
8.3.4
dharmamācara śāstroktaṃ varṇāśramanibandhanam |
etena kramayogena prajāvṛddhirbhaviṣyati ||
8.3.5
putrānutpādya guṇataḥ kīrtyā kāntyātmarūpiṇaḥ |
vidyāvinayasampannān sadācāravatāṃ varān ||
8.3.6
kanyāśca dattvā guṇavadyaśovadbhyaḥ samāhitaḥ |
manaḥ samyak samādhāya pradhānapuruṣe pare ||
8.3.7
bhaktisādhanayogena bhagavatparicaryayā |
gatimiṣṭāṃ sadā vandyāṃ yogināṃ gamitā bhavān ||
8.3.8
ityāśvāsya manuṃ putra padmayoniḥ prajāpatiḥ |
prajāsarge niyamyāmuṃ svadhāma pratyapadyata ||
8.3.9
prajāḥ sṛjata putreti piturājñāṃ samādadhat |
svāyambhuvaḥ prajāsargamakarotpṛthivīpatiḥ ||
8.3.10
priyavratottānapādau manuputrau mahaujasau |
kanyāstisraḥ prasūtāśca tāsāṃ nāmāni me śṛṇu ||
8.3.11
ākūtiḥ prathamā kanyā dvitīyā devahūtikā |
tṛtīyā ca prasūtirhi vikhyātā lokapāvanī ||
8.3.12
ākūtiṃ rucaye prādātkardamāya ca madhyamām |
dakṣāyādātprasūtiṃ ca yāsāṃ loka imāḥ prajāḥ ||
8.3.13
ruceḥ prajajñe bhagavān yajño nāmādipūruṣaḥ |
ākūtyāṃ devahūtyāṃ ca kapilo'sau ca kardamāt ||
8.3.14
sāṅkhyācāryaḥ sarvaloke vikhyātaḥ kapilo vibhuḥ |
dakṣātprasūtyāṃ kanyāśca bahuśo jajñire prajāḥ ||
8.3.15
yāsāṃ santānasambhūtā devatiryaṅnarādayaḥ |
prasūtā lokavikhyātā sarve sargapravartakāḥ ||
8.3.16
yajñaśca bhagavān svāyambhuvamanvantare vibhuḥ |
manuṃ rarakṣa rakṣobhyo yāmairdevagaṇairvṛtaḥ ||
8.3.17
kapilo'pi mahāyogī bhagavān svāśrame sthitaḥ |
devahūtyai paraṃ jñānaṃ sarvāvidyānivartakam ||
8.3.18
saviśeṣaṃ dhyānayogamadhyātmajñānaniścayam |
kāpilaṃ śāstramākhyātaṃ sarvājñānavināśanam ||
8.3.19
upadiśya mahāyogī sa yayau pulahāśramam |
adyāpi vartate devaḥ sāṅkhyācāryo mahāśayaḥ ||
8.3.20
yannāmasmaraṇenāpi sāṅkhyayogaśca siddhyati |
taṃ vande kapilaṃ yogācāryaṃ sarvavarapradam ||
8.3.21
evamuktaṃ manoḥ kanyāvaṃśavarṇanamuttamam |
paṭhatāṃ śṛṇvatāṃ cāpi sarvapāpavināśanam ||
8.3.22
ataḥ paraṃ pravakṣyāmi manuputrānvayaṃ śubham |
yadākarṇanamātreṇa paraṃ padamavāpnuyāt ||
8.3.23
dvīpavarṣasamudrādivyavasthā yatsutaiḥ kṛtā |
vyavahāraprasiddhyarthaṃ sarvabhūtasukhāptaye ||
8.3.23.c1
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāmaṣṭamaskandhe bhuvanakośavistāre svāyambhuvamanuvaṃśakīrtanaṃ nāma tṛtīyo'dhyāyaḥ ||
8.3.h1
catu'rtho'dhyāyaḥ | bhuvanakośaviṣaye priyavratavaṃśavarṇanam
8.3.1_2
śrīnārāyaṇa uvāca |
manoḥ svāyambhuvasyāsījjyeṣṭhaḥ putraḥ priyavrataḥ |
pituḥ sevāparo nityaṃ satyadharmaparāyaṇaḥ ||
8.3.2_2
prajāpaterduhitaraṃ surūpāṃ viśvakarmaṇaḥ |
barhiṣmatīṃ copayeme samānāṃ śīlakarmabhiḥ ||
8.3.3_2
tasyāṃ putrāndaśa guṇairanvitānbhāvitātmanaḥ |
janayāmāsa kanyāṃ corjasvatīṃ ca yavīyasīm ||
8.3.4_2
āgnīdhraścedhmajihvaśca yajñabāhustṛtīyakaḥ |
mahāvīraścaturthastu pañcamo rukmaśukrakaḥ ||
8.3.5_2
ghṛtapṛṣṭhaśca savano medhātithirathāṣṭamaḥ |
vītihotraḥ kaviśceti daśaite vahnināmakāḥ ||
8.3.6_2
eteṣāṃ daśaputrāṇāṃ trayo'pyāsanvirāgiṇaḥ |
kaviśca savanaścaiva mahāvīra iti trayaḥ ||
8.3.7_2
ātmavidyāpariṣṇātāḥ sarve te hyūrdhvaretasaḥ |
āśrame parahaṃsākhye niḥspṛhā hyabhavanmudāḥ ||
8.3.8_2
aparasyāṃ ca jāyāyāṃ trayaḥ putrāśca jajñire |
uttamastāmasaścaiva raivataśceti viśrutāḥ ||
8.3.9_2
manvantarādhipataya ete putrā mahaujasaḥ |
priyavrataḥ sa rājendro bubhuje jagatīmimām ||
8.3.10_2
ekādaśārbudābdānāmavyāhatabalendriyaḥ |
yadā sūryaḥ pṛthivyāśca vibhāge prathame'tapat ||
8.3.11_2
bhāge dvitīye tatrāsīdandhakārodayaḥ kila |
evaṃ vyatikaraṃ rājā vilokya manasā ciram ||
8.3.12_2
praśāsti mayi bhūmyāṃ ca tamaḥ prādurbhavetkatham |
evaṃ nivārayiṣyāmi bhūmau yogabalena ca ||
8.3.13_2
evaṃ vyavasito rājā putraḥ svāyambhuvasya saḥ |
rathenādityavarṇena saptakṛtvaḥ prakāśayan ||
8.3.14_2
tasyāpi gacchato rājño bhūmau yadrathanemayaḥ |
patitāste samudrākhyāṃ bhejire lokahetave ||
8.3.15_2
jātāḥ pradeśāste sapta dvīpā bhūmau vibhāgaśaḥ |
rathanemisamutthāste parikhāḥ sapta sindhavaḥ ||
8.3.16_2
yata āsaṃstataḥ sapta bhuvo dvīpā hi te smṛtāḥ |
jambudvīpaḥ plakṣadvīpaḥ śālmalīdvīpasaṃjñakaḥ ||
8.3.17_2
kuśadvīpaḥ krauñcadvīpaḥ śākadvīpaśca puṣkaraḥ |
teṣāṃ ca parimāṇaṃ tu dviguṇaṃ cottarottaram ||
8.3.18_2
samantataścopaklṛptaṃ bahirbhāgakrameṇa ca |
kṣārodekṣurasodau ca surodaśca ghṛtodakaḥ ||
8.3.19_2
kṣīrodo dadhimaṇḍodaḥ śuddhodaśceti te smṛtāḥ |
saptaite prativikhyātāḥ pṛthivyāṃ sindhavastadā ||
8.3.20_2
prathamo jambudvīpākhyo yaḥ kṣārodena veṣṭitaḥ |
tatpatiṃ vidadhe rājā putramāgnīdhrasaṃjñakam ||
8.3.21_2
plakṣadvīpe dvitīye'smindvīpekṣurasasamplute |
jātastadadhipaḥ praiyavrata idhmādijihvakaḥ ||
8.3.22_2
śālmalīdvīpa etasminsurodadhipariplute |
yajñabāhuṃ tadadhipaṃ karoti sma priyavrataḥ ||
8.3.23_2
kuśadvīpe'tiramye ca ghṛtodenopaveṣṭite |
hiraṇyaretā rājābhūtpriyavratatanūjaniḥ ||
8.3.24
krauñcadvīpe pañcame tu kṣīrodaparisamplute |
praiyavrato ghṛtapṛṣṭhaḥ patirāsīnmahābalaḥ ||
8.3.25
śākadvīpe cārutare dadhimaṇḍodasaṅkule |
medhātithirabhūdrājā priyavratasuto varaḥ ||
8.3.26
puṣkaradvīpake śuddhodakasindhusamākule |
vītihotro babhūvāsau rājā janakasammataḥ ||
8.3.27
kanyāmūrjasvatīnāmnīṃ dadāvuśanase vibhuḥ |
āsīttasyāṃ devayānī kanyā kāvyasya viśrutā ||
8.3.28
evaṃ vibhajya putrebhyaḥ saptadvīpān priyavrataḥ |
vivekavaśago bhūtvā yogamārgāśrito'bhavat ||
8.3.28.c1
iti śrīmaddevībhāgavate mahāpurāṇe'ṣṭādaśasāhasryāṃ saṃhitāyāmaṣṭamaskandhe bhuvanakośaviṣaye priyavratavaṃśavarṇanaṃ nāma caturthe'dhyāyaḥ ||
Linked texts (1)
- Revākhaṇḍa (Skandapurāṇa) — Sanskrit