Vaishnavakhanda 101
Vaiṣṇavakhaṇḍa 101
- Language
- Sanskrit
Contents
- 101.84 — 1 part
101.1
cha || || śaunaka
uvāca || || atyadbhutamidaṃ sūta guptakṣetrasya pāvanam || mahanmāhātmyamatulaṃ kīrtitaṃ harṣavardhanam
101.2
punaryatsiddhaliṃgasya pūrvaṃ māhātmyakīrtane
ityuktaṃ yatprasādena siddhamātustu setsyati
101.3
vijayonāma puṇyātmā sāhāyyāccaṃḍilasya ca || ko nvasau caṃḍilonāma vijayonāma kastathā
101.4
kathaṃ ca prātavānsiddhaṃ siddhamātuḥ prasādataḥ || etadācakṣva tattvena śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ
101.5
satāṃ caritraśravaṇe kautukaṃ kasya no bhavet
ugraśravā uvāca || || sādhu pṛṣṭamidaṃ viprā dūrāṃtaritamapyuta
101.6
śrutāṃ dvaipāyanamukhātkathāṃ vakṣyāmi cātra vaḥ || purā drupadarājasya putrīmā
sādhya pāṃḍavāḥ
101.7
dhṛtarāṣṭramate paścādiṃdraprasthaṃ nyaveśayan || rakṣitā vāsudevena kadācittatra pāṃḍavāḥ
101.8
upaviṣṭāḥ sabhāmadhye kathāścakruḥ pṛthagviḥ
dhāḥ || devarṣipitṛbhūtānāṃ rājñāṃ cāpi prakīrtane
101.9
kriyamāṇe'tha tatrāgādbhīmaputro ghaṭotkacaḥ || taṃ dṛṣṭvā bhrātaraḥ paṃca vāsudevaśca vīryavān
101.10
utthāya sahasā pīṭhādāliṃgurmudā yutāḥ || sa ca tānpraṇataḥ prahvo vavaṃde bhīmanaṃdanaḥ
101.11
sāśiṣaṃ catato rājñā svotsaṃga upaveśitaḥ
āghāya snehato mūrdhni proktaśca janasaṃsadi
101.12
yudhiṣṭhira uvāca || || kuta āgamyate putra ka cāyaṃ vihatastvayā || kālaḥ
kacitsukhaṃ rājyaṃ kuruṣe mātulaṃ tava
101.13
kaścideveṣu vipreṣu goṣu sādhuṣu sarvadā || haiḍaṃbe nāpakuruṣe priyametadvareśca naḥ
101.14
heḍaṃ
basya vanaṃ sarvaṃ tasya ye sainyarākṣasāḥ || pālyamānāstvayā sādho vardhaṃte janakṣemakāḥ
101.15
kaccinnadati te mātā bhṛśaṃ naḥ priyakāriṇī
kanyaiva yā purā bhīmaṃ tyaktvā mānaṃ patiṃ śritā
101.16
iti pṛṣṭo dharmarājā smayanhaiḍaṃbirabravīt || hate tasmindurācāre mātule'smi
niyojitaḥ
101.17
tadrājyaṃ śāsane sthāpya duṣṭānigrahaṇeśvarāmyaham || mātā kuśalinī devī tapo divyamupāśritā
101.18
māmuvāca
sadā putra pitṝṇāṃ bhaktikudrava || so'haṃ māturvacaḥ śrutvā merupādātsamāgataḥ
101.19
praṇāmāyaiva bhavatāṃ bhaktiprahveṇa cetasā || ātmānaṃ
ca mahatyarthe kasmiṃścitu niyojitam || bhavadgirahamicchāmi phalaṃ yasmādidaṃ mahat
101.20
yadājñāpālanaṃ putraḥ pitṝṇāṃ sarvadā caret
athordhvalokānsa jayediha jāyeta kīrtimān
101.21
sūta uvāca || || ityuktavaṃtaṃ taṃ rājā parirabhya punaḥpunaḥ || uvāca
dharmarāṭ putramānaṃdāśruḥ sagadgadam
101.22
tvameva no bhaktikārī sahāyaścāpi vartase
101.23
etadarthaṃ ca haiḍaṃbe putrānicchaṃti sādhavaḥ || ihāmutra
tārayaṃte tāhaśāścāpi putrakāḥ
101.24
avaśyaṃ yāddaśī mātā tāddaśastanayo bhavet || mātā ca te bhaktimatī dṛḍhaṃ nastvaṃ ca tāddaśaḥ
101.29
aho suduṣkaraṃ devī kurute me priyā vadhūḥ || yā bhartuśriyamujjhya tapa eva samāśritā
101.26
nūnaṃ kāmena bhogairvā kṛtyaṃ vadhvā na me manāk
yā putrasukhamanvīkṣya paralokārthamāśritā
101.27
duṣkulīnāpi yā bhaktā sūte'patyaṃ ca bhaktimat || kulīnameva tanmanye mamedaṃ matamuttamam
101.28
evaṃ bahūni vākyāni tāni tāni vadannṛpaḥ || dharmarājaḥ samābhāṣya keśavaṃ vākyamabravīt
101.29-2
puṃḍarīkākṣa jānāsi yathā bhīmādbhūdayam
jātamātrastu yaścāsīdyauvanastho mahābalaḥ
101.30
adyānāṃ devayonīnāṃ yato janma ca yauvanam || sadya eva bhavettasmātsadyo'syāsīcca yauvanam
101.31
tadasyocitadārārthe sadā ciṃtāsti kṛṣṇa me || ucitaṃ bata haiḍaṃbeḥ ka kalatraṃ karomyaham
101.32
tadvavānkṛṣṇa sarvajña trilokīmapi vetsi ca || haiḍaṃberucitāṃ dārānvaktumarhasi yādava
101.33
sūta uvāca || || evamukto dharmarājñā kṣaṇaṃ dhyātvā janārdanaḥ || dharmarājamidaṃ vākyaṃ
padāṃtaritamabravīt
101.34
asti rājanpravakṣyāmi dārānasyocitāṃ śubhām || sāṃprataṃ saṃsthitā ramye prāgjyotiṣapure vare
101.35
sā ca putrī
muroḥ pārtha daityasyādbhutakarmaṇaḥ || yo'sau narakadaityasya prāṇatulyaḥ sakhā'bhavat
101.36
sa ca me nihato ghoraḥ pāśadurgasamanvitaḥ || narakaśca
durācārastvametadvetsi sarvaśaḥ
101.37
tato hate murau daitye mayā tasya sutātrajat || yoddhuṃ māmativīryatvādghorā kāmakaṭaṃkaṭā
101.38
tāṃ tato'haṃ
mahāyuddhe khaḍgakheṭakadhāriṇīm || ayodhayaṃ mahābāṇaiḥ suśārṅgadhanuṣaśyutaiḥ
101.39
khaḍgena ciccheda bāṇānmama sā ca muroḥ sutā || samāgamya ca
khaḍgena garuḍaṃ mūrdhnyatāḍayat
101.40
sa ca mohasamāviṣṭo garuḍo'bhūdacetanaḥ || tatastasyā vadhārthāya mayā cakraṃ samudyatam
101.41
cakraṃ samudyataṃ
hatvā mayā tasminraṇājire || kāmākhyāṃ nāma māṃ devī puraḥ sthitvā vaco'bravīt
101.42
naināṃ haṃtuṃ bhavānarho rakṣetāṃ puruṣottama || ajeyatvaṃ mayā
hyasyā dattaṃ khaḍgaṃ ca kheṭakam
101.43
buddhirapratimā cāpi śaktiśca paramā raṇe || tatastvayā trirātre'pi na jitāsīnmuroḥ sutā
101.44
evamukte
tadā devīṃ vacanaṃ cāhamabravam || ayameṣa nivṛtto'smi vārayaināṃ ca tvaṃ śubhe
101.45
tataścāliṃgya tāṃ bhaktāṃ kāmākhyā vākyamabravīt || bhadre raṇācci
vartasva nāyaṃ haṃtuṃ kathaṃcana
101.46
śakyaḥ kenāpi samare mādhavo raṇadurjayaḥ || nābhūdasti bhaviṣyo vā ya enaṃ saṃyuge jayet
101.47
api vā ṟyaṃbakaḥ
putri nainaṃ śaktaḥ kuto'nyakaḥ || tasmādenaṃ namaskṛtya bhāvinaṃ śvaśuraṃ śubhe
101.48
raṇādasmānnivartasva tavocitamidaṃ sphuṭam || asya
bhrāturhi bhīmasya supā tvaṃ ca bhaviṣyasi
101.49
tasmāttvaṃ śvaśuraṃ bhadre sammānaya janārdanam || na ca śokastvayā kāryaḥ pitaraṃ prati paṃḍite
101.50
jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca || bahavaścāsya vettāro vada kenāpi vāryate
101.51
ṛṣīṃśca devāṃśca mahā
surāṃśca traividyavidyānpuruṣānnṛpāṃśca || kānmṛtyureko na pateta kāle parāvarajño'tra na muhyate kaṃcit
101.52
ślāghya eva hi te
mṛtyuḥ piturasmājjanārdanāt || sarvapātakanirmukto gato'sau dhāma vaiṣṇavam
101.53
evaṃ kāmākhyayā proktā sā ca kāmakaṭaṃkaṭā
tyaktvā krodhaṃ ca saṃvṛtya gātrāṇi praṇatā ca mām
101.54
tāmahaṃ sāśiṣaṃ cāpi prāvocaṃ bharatarṣabha || asminneva pure tiṣṭha bhagadattamapūjitā
101.55
mayā devyā pṛthivyā ca bhagadattaḥ kṛto nṛpaḥ || sa te pūjāṃ bahuvidhāṃ kariṣyati svasuryathā
101.56
vasaṃtī cātra taṃ vīraṃ haiḍiṃbaṃ patimā
psyasi || evamāśvāsya tāṃ devīṃ maurvīṃ cāhaṃ vyasarjayam
101.67
sā sthitā ca pure tatra gato'haṃ śakrasadma ca || tato dvāravatīṃ prāpya tvayā saha
samāgataḥ
101.68
evameṣocitā dārā haiḍaṃbervidyate śubhā || kāmākhye ca raṇe ghorā yā vidyudiva bhāsate
101.69
na ca rūpaṃ varṇitaṃ me śvaśurasyo
citaṃ yataḥ || sādhorhi naitaducitaṃ sarvastrīṇāṃ pravarṇanam
101.60
punarekaśca samayaḥ kṛtastaṃ śṛṇu yastayā || yo māṃ niruttarāṃ praśne kūṭavaiśca vijayet
tvimān
101.61
yo me pratibalaścāpi sa me bhartā bhaviṣyati || evaṃ ca samayaṃ śrutvā bahavo daityarākṣasāḥ
101.62
tasyā jayārthamagamaṃste'pi
jitvā hatāstayā || yo ya enāṃ gataḥ pūrvaṃ na sa bhūyo nyavartata
101.63
vahneriva prabhāṃ dīptāṃ pataṃgānāṃ samuccayaḥ || evametāddaśīṃ maurvīṃ jetumutsahate
yadi
101.64
ghaṭotkaco mahāvīryo āryasya niyataṃ bhavet
101.65
yudhiṣṭhira uvāca || || alaṃ sarvaguṇaistasyā yasyāstveko guṇo
mahān || kriyate kiṃ hi kṣīreṇa yadi tadviṣamiśritam
101.66
prāṇādhikaṃ bhaimaseniṃ kathaṃ kevalasāhasāt || kṣipeyaṃ tava vākyānāṃ śuddhānāṃ cātha
kovidam
101.67-2
anyā api striyaḥ santi deśe deśe janārdana || bahvacastāsāṃ varāṃ kāṃcidyoṣitaṃ vaktumarhasi
101.68-2
bhīma uvāca || || samyaguktaṃ
keśavena vākyaṃ bahvarthamuttamam || rājñā punaḥ snehavaśādyaduktaṃ tatra bhāti me
101.69-2
kārye duḥsādhya eva syātkṣatriyasya parākramaḥ || karīndrasyeva
yūtheṣu gajānāṃ na mṛgeṣu ca
101.70
ātmā prakhyātimāneyaḥ sarvathā vīrapuṃgavaiḥ || sā ca khyātiḥ kathaṃ jāyedduḥsādhyakaraṇāhate
101.71
na
hyātmavaśagaṃ pārtha haiḍaṃberasya rakṣaṇam || yena dattastvayaṃ dhātrā sa enaṃ pālayiṣyati
101.72
sarvathoccapadārohe yatnaḥ kāryo vijānatā || tatra sidhyati
ceddaivānnāsau doṣo vijānataḥ
101.73
yathā devavratastveko jahre kāśisutāḥ purā || tathaika eva haiḍaṃbirmaurvīṃ prāpnotu mā ciram
101.74
arjuna uvāca || || kevalaṃ pauruṣaparaṃ bhīmenoktamidaṃ vacaḥ || abalaṃ daivahetutvātprabalaṃ pratibhāti me
101.75
na mṛṣā hi vaco brūte
kāmākhyā yā purā'bravīt || bhīmasenasutaḥ pārṇiṃ tava bhadre grahīṣyati
101.76
anena hetunā yātu śīghraṃ tatra ghaṭotkacaḥ || iti me rocate kṛṣṇa
tava kiṃ brūhi rocate
101.77
kṛṣṇa uvāca || || rocate me vacastubhyaṃ bhīmasya ca mahātmanaḥ || na hi tulyo bhaimasenerbuddhau vīrye ca kaścana
101.78
aṃtarātmā ca me vetti bhrāttāmeva suroḥ sutām || tacchīghraṃ yātu haiḍaṃbistvaṃ ca kiṃ putra manyase
101.79
ghaṭotkaca uvāca || || na
hi nyāyyāḥ svakā vaktuṃ pūjyānāmagrato guṇāḥ || pravṛttā eva bhāsaṃte sadguṇāśca raveḥ karāḥ
101.80
sarvathā tatkariṣyāmi pitaro yena me'malāḥ
lajjiṣyaṃti na saṃsatsu mayā putreṇa pāṃḍavāḥ
101.81
evamuktvā mahābāhurutthāya praṇanāma tān || jayāśīrbhiśca pitṛbhirvārddhito gaṃtumaicchata
101.82
taṃ gaṃtukāmamāhedamabhinaṃdya janārdanaḥ || kathākathanakāle māṃ smarethāstvaṃ jayāvaham
101.83
yathā buddhiṃ sudurbhedyāṃ vardhayāmi balaṃ ca te || ityuktvāliṃgya
taṃ kṛṣṇo vyasasarjata sāśiṣam
101.84
tato hiḍaṃbātanayo mahaujāḥ sūryākṣakālākṣamahodarānugaḥ || viyatpathaṃ prāpya jagāma tatpuraṃ prāgjyotiṣaṃ
nāma dinavyapāye
101.84.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kaumārikākhaṇḍe barbarikopā khyāne ghaṭotkacasya prāgjyotiṣapuraṃ prati gamanavarṇanaṃnāmaikonaṣaṣṭhitamo'dhyāyaḥ
Linked texts (2)
- Kumārikākhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit