Vaishnavakhanda 115
Vaiṣṇavakhaṇḍa 115
- Language
- Sanskrit
Contents
- 115.139 — 1 part
115.1
gautama uvāca || || purā nārāyaṇaḥ kalpe śayānaḥ salilārṇave || śeṣaparyaṃkaśayane kadācinnaiva budhyate
115.2
tamasā pūritaṃ viśvamapajñātamalakṣaṇam || vīkṣya kalpāvasāne'pi viṣedurnityasūrayaḥ
115.3
aho kaṣṭamidaṃ rūpaṃ tamasā viśvamohanam || yena kalpāvasānepi viṣṇurnādyāpi budhyate
115.5
jyotiṣaḥ puruṣaṃ pūrṇamapaśyaṃtaṃ surā api || kathaṃ vā tamasaḥ śāṃtiṃ labheranparibhāvinaḥ ||4||iti niścitya manasā devadevasumāpatim || ciṃtayāmāsurā tmasthaṃ tejorāśiṃ niraṃjanam
115.6
tataḥ prasanno bhagavāṃstejorāśirmaheśvaraḥ || viśvāvanāya vijñaptaḥ praṇatairnityasūribhiḥ
115.7
tatastejomayācchannoḥ sphuliṃgāṃśusamudvavāḥ || udastaṃbhaṃta devānāṃ trayastriṃśacca koṭayaḥ
115.8
bodhitaḥ sakalairdevaiḥ samutthāya ramāpatiḥ||prabhātaṃ vīkṣya sakalaṃ manasyevama cintayat
115.9
mayā tamasi udrekādakāle śayanaṃ kṛtam || prabodhāya paraṃ jyotiḥ svayaṃ dṛṣṭaḥ sadāśivaḥ
115.11
jagadutpattikṛtyāni svayaṃ kartuṃ vyavasyati || kiṃ mayātra punaḥ kāryaṃ brahmaṇā vā svayaṃbhuvā||10||dhiḍmāṃ sthitamanātmajñaṃ nidrayā hatacetasam || athavā sarvakartāraṃ śaraṇaṃ yāmi śaṃkaram
115.12
sarvadoṣapraśamanaṃ sarvābhīṣṭaphalapradam || pavitramalpapuṇyānāṃ durlabhaṃ śaṃbhudarśanam
115.13
ciṃtayannevamātmasthaṃ jyotirliṃgaṃ sadāśivam || praṇanāma harirbhaktyā devamaṣṭāṃgato muhuḥ
115.14
viśvasraṣṭāramīśānaṃ tuṣṭāva duritacchidam || atha tejomayaḥ śaṃbhuḥ śaraṇyaḥ śaraṇāgatam
115.16
anugṛhya kaṭākṣaistaṃ samuttiṣṭhatyabhāṣata || utthāya karuṇāpūrṇaṃ śaṃbhuṃ caṃdrārddhaśekharam ||15||namastribhuvaneśāya trimūrtiguṇadhāriṇe || tridevakpuṣe tubhyaṃ trihaśe tripuradruhe
115.17
tvameva jagatāmīśo nijāṃśairdevatāmayaiḥ || kāryakāraṇarūpeṇa karoṣi svecchayā kriyāḥ
115.18
māṃ niyujya jagadguro pari mohya ca māyayā || na doṣamuta saṃkalpaṃ vihātumapi necchasi
115.19
kiṃ karomi jaganmūrtau nyastabhāro'smyahaṃ tvayi || na doṣamīhase nūnamakālaśayanena mām
115.20
hara śambho harerārtimanutāpaṃ samīkṣya saḥ || ādideśa haraḥ śrīmānprāyaścittaṃ hareridam
115.21
aruṇācalarūpeṇa tiṣṭhāmi vasudhātale || tasya darśanamātreṇa bhavitā te tamaḥkṣayaḥ
115.22
pūrvasmai viṣṇave tatra varo datto mayā purāḥ|| tadaiva taijasaṃ liṃgamaruṇācala saṃjñitam
115.23
tejomayamidaṃ rūpaṃ praśāṃtaṃ lokarakṣaṇāt || yadgnimayamavyaktamapāraguṇavaibhavam
115.24
nadīnāṃ nirjharāṇāṃ ca meghamuktāṃ
bhasāmapi || aṃtajryotirmayatvena layastatraiva dṛśyate
115.25
aṃdhānāṃ dṛṣṭilābhena paṃgūnāṃ pādasaṃcaraiḥ || aputtrāṇāṃ ca puttrāstyā mūkānāṃ vākpradā
ttibhiḥ
115.26
sarvasiddhipradānena sarvavyādhivimocanaiḥ || sarvapāpapraśamanairyatsarvavaradaṃ sthitam
115.27
ityuktārdedhe śambhurhariścaivāruṇāca
lam || āgatya tapa āsthāya śoṇācalamupāsta ca
115.28
tamadriṃ parito dṛṣṭvā surānkānana saṃśrayān || ṛṣīṇāmāśramānpuṇyānsthāpayāmāsa
vai hariḥ || vedānsāṃgopaniṣadānsamaṃtānmūrtidhāriṇaḥ
115.29
sasarja divyarūpāṇāṃ śatamapsarasāṃ kulam || nṛtyairgītaiśca vāditraissevadhvamiti cā
diśat
115.30
snātvā brahmasarasyasminviṣṇuḥ kamalalocanaḥ || pradakṣiṇaṃ cakārāmuruṇādriṃ samarcitam
115.31
apāpaḥ sarvalokānāmādhi
patyaṃ ca labdhavān || ramayā sahito nityamabhirūpasurūpayā
115.32
bhāskarastejasāṃ rāśirasurairapi pīḍitaḥ || brahmopadeśādānarca bhaktyāruṇa
girīśvaram
115.33
nimajya vimale tīrthe pāvane brahmanirmite || pradakṣiṇaṃ cakārainamaruṇādriṃ svayaṃprabhum
115.34
aśeṣadaityavijayaṃ labdhvā meru
pradakṣiṇam || lebhe ca paramaṃ tejaḥ paratejaḥpraṇāśanam
115.35
dakṣaśāpānalākrāṃtassomaḥ śivavacobalāt || aruṇācalamabhyarcya labdharūpo'bhava
tpunaḥ
115.36
agnirbahmarṣiśāpena yakṣmarogaprapīḍitaḥ || apūto'pi pavitro'bhūdaruṇācalasevayā
115.37
śakro vṛtraṃ balaṃ pākaṃ namuciṃ jṛṃbhamu
ddhṛtam || śivalabdhavarāndaityānpurā hatvā jagatpatīn
115.38
pātakaiśca parikṣīṇastathā lokāṃtamāśritaḥ || śambhuṃ prasādya tapasā śivena paricoditaḥ
115.39
aruṇādriṃ samabhyarcya vipāpo'bhūtsurādhipaḥ || iṣṭvā ca hayamedhena prīṇayāmāsa śaṃkaram
115.40
labdhvā cendrapadaṃ śakraḥ śatamapsarasāṃ
kulam || sevārthamādiśacchrīmāndivyaduṃdubhisevayā
115.41
puṣpameghānsamādiśya divyābhiḥ puṣpavṛṣṭibhiḥ || samarcayati śoṇādriṃ divi
nityaṃ ca vaṃdate
115.42
śeṣo'pi śoṇaśaileśaṃ samabhyarcya śivājñayā || abhajatkāmarūpatvaṃ mahīmaṇḍaladhārakaḥ
115.43
anye nāgāśca
gandharvāḥ siddhāścāpsarasāṃ gaṇāḥ || dikpālāśca tamabhyarcya lebhire'pekṣitānvarān
115.44
devairaśeṣairdaityādī'tukāmaiḥ samudyataiḥ || prārthitaḥ sarvato'bhīṣṭavarado'ruṇabhūdharaḥ
115.45
tvaṣṭrā viracitākāra ādityastejasā tapan || mehanāthastu śoṇādriṃ vilaṃghayitumudyataḥ
115.46
rathavāhāḥ punastasya śaktihīnāḥ śramaṃ gatāḥ || so'pi śriyā vihīnaśca jātaḥ śoṇādritejasā
115.47
nāśaknocca divaṃ gantuṃ sarvagatyāṃśumālinaḥ || sa tu brahmopadeśena samārādhyāruṇācalam
115.48
prītyā tasmādvibhorlebhe mārgaṃ vyomno hayānśubhān || tataḥ prabhṛti tigmāṃśuḥ sa hi śoṇākhyaparvatam
115.49
na laṃvayati kiṃ tvasya pradakṣiṇaparikramaiḥ || dakṣayāgaparidhvastā hīnāṃgādridaśāḥ purā
115.60
aruṇācalamārādhya
navānyaṃgāni lebhire || pūṣā dantaṃ śikhī hastaṃ bhago netraṃ tryakhaṃḍitam
115.61
ghrāṇaṃ vāṇī ca lebhe sā śoṇācalaniṣevaṇāt || bhārgavaḥ kṣīṇane
trassa viṣṇuhastakuśāgrataḥ
115.62
balidattāvanīdānajaladhārānirodhataḥ || sa tu śoṇācalaṃ gatvā tapaḥ kṛtvātiduṣkaram
115.63
lebhe netraṃ
ca pūtātmā bhāskarākhye girau sthitaḥ || aruṇācalanāthasya sevayā sūryasārathiḥ
115.64
pratardanākhyo nṛpatirgṛhītuṃ devakanyakām || aruṇā
dvipatergānaṃ kurvatīṃ sādaro'bhavat
115.65
kṣaṇātkapimukho jāto mantribhiścodito nṛpaḥ || pratyarghya tāṃ punaścānyāḥ prādādaruṇabhūbhṛte
115.66
tataścārumukho jātaḥ prasādādaruṇeśituḥ || sāyujyamasmai sakalaṃ dattavānbhaktibhāvataḥ
115.67
aruṇācalanāthasya saṃnidhau jñānadurbalaḥ || gaṃdharvaḥ puṣpa
kākṣyastu bhaktihīno hyagātpurā
115.68
tato vyāghramukhaṃ dṛṣṭvā gaṃdharvaparicārakāḥ || kimetaditi sāścaryaṃ papracchuste parasparam
115.69
atha nārada
nirdiṣṭamavajñāphalamātmanaḥ || buddhāruṇādriṃ saṃpūjya punaśca sumukho'bhavat
115.60-2
śivabhūmiriyaṃ khyātā parito yojanadvayam || muktistatra pramī
tānāṃ kadāpi vilayo na hi
115.61-2
saptarṣayaḥ purā bhūmau śāpadoṣasamanvitāḥ || siṣevireruṇādriṃ vai nātho jñātvā viniścayam
115.62-2
śāpa
mokṣaṃ dadau śrīmānsaptarṣīṇāṃ mahātmanām || saptarṣibhiḥ kṛtaṃ tīrthaṃ sarvapāpavināśanam
115.63-2
śoṇācalasya nikaṭe dṛśyate pāvanaṃ śubham
paṃgurmuniḥ śoṇaśailātpādau labdhuṃ samāgataḥ
115.64-2
aṃtarhitaprārthitārtho dāruhastapuṭe vahan || jānucaṃkramaṇavyagraḥ śoṇanadyāstaṭaṃ gataḥ
115.65-2
dāruhastapuṭe tīrthe nicikṣepa pipāsataḥ || jānucaṃkramaṇe tasminghūrtastoyaṃ pipāsati
115.66-2
atha śoṇācalaṃ prātaḥ kathaṃ vā dāruhastakaḥ
kimetaditi taṃ pṛcchannādhāvatkalitatparaḥ
115.67-2
labdhapādaśca sahasā jagāma ca nijālayam || nādrākṣītpuruṣaṃ tatra dāruhasto purogamau
115.68-2
svayaṃ gṛhītvā cālokya vavaṃde'ruṇaparvatam || nanaṃda labdhacaraṇo labdharūpo mahāmuniḥ
115.69-2
vismayotphullanayanaiḥ śivabhaktairmahātmabhiḥ || pūjito
labdhapādaḥ sañjagāma ca yathāgatam
115.70
vālī śakrasutaḥ śrīmāñchṛṃgādudayabhūbhṛtaḥ || astācalasya śikharaṃ pratigantuṃ samudyataḥ
115.71
āluloke'ruṇagiriṃ madhye devanamaskṛtam || ūrdhvaṃ gaṃtuṃ samudyuktaḥ kṣīṇavīryo'patadbhuvi
115.72
pitrā śakreṇa saṃgamya coditaḥ śoṇaparva
tam || liṃgaṃ taijasamabhyarcya labdhavīryo'bhavatpunaḥ
115.73
nalaḥ pūrvaṃ samabhyarcya svasṛṣṭā mānavapriyāḥ || pālayāmāsa dharmātmā nītisārasa
manvitaḥ
115.74
ilaḥ praviśya sahasā gaurīvanamakhaṃḍitam || hrībhāvaṃ samanuprāptaḥ papraccha svaṃ purodhasam
115.75
vaśiṣṭhena samādiṣṭaḥ śoṇādriṃ
samapūjayat || tapasārādhya deveśaṃ punaḥ puṃstvamupāgataḥ
115.76
somopadeśādbhaktyātha smārāruṇaparvatam || īśānugrahato lebhe śāpamokṣaṃ tapo
dhikaḥ
115.77
lebhe ca paramaṃ sthānamaprāpyamamarairapi || bharato mṛgaśāvasya smaraṇādāyuṣo'tyaye
115.78
na muktiṃ prāpa yogena mṛgajanmani
saṃgataḥ || patnīvirahajaṃ duḥkhaṃ prāptavānamitaṃ hariḥ
115.79
punarbhṛgūpadeśena śoṇādrimimamarcayan || avatāreṣu sarveṣu sarvaduḥkhānyapākarot
115.80
sarasvatī ca sāvitrī śrīrbhūmiḥ saritastathā || abhyarcya śoṇaśaileśamāpado niratāriṣuḥ
115.81
bhāskaraḥ pūrvadigbhāge viśvāmitrastu dakṣiṇe
paścime varuṇo bhāge triśūlaṃ cottarāśrayam
115.82
yojanadvayaparyaṃte sīmāḥ śaileṣu saṃsthitāḥ || catasro devatāstvetāḥ sevaṃte śoṇaparvatam
115.83
sthitāḥ sīmāvasāneṣu śoṇādrīśamavasthitam || namaṃti devāścatvāraḥ śivaṃ śoṇācalākṛtim
115.84
asyottarasminchikhare dṛśyate vaṭabhūruhaḥ
siddhaveṣaḥ sadaivāste yasya mūle maheśvaraḥ
115.85
yasya cchāyātimahatī sarvadā maṇḍalākṛtiḥ || lakṣyate vismayopetaiḥ sarvadā devamānavaiḥ
115.86
aṣṭabhiḥ parito liṃgairaṣṭadikpālapūjitaiḥ || aṣṭāsu saṃsthitairdikṣu śobhate hyupasevitaḥ
115.87
nṛpāṇāṃ śambhubhaktānāṃ śaṃkarājñānupālinām
atraiva mahadāsthānamādidevena nirmitam
115.88
bakulaśca mahāṃstatra sadārthitaphalapradaḥ || āgamārthavidā mūle vāmadevena sevyate
115.89
aga
styaśca vaśiṣṭhaśca saṃpūjyāruṇabhūdharam || saṃsthāpya liṃge vimale tepāte tāhaśaṃ tapaḥ
115.90
hiraṇyagarbhatanayaḥ purā śoṇanadaḥ pumān || atra tīvraṃ tapa
staptvā gaṃgābhimukhago'bhavat
115.91
atra śoṇanadī puṇyā pravahatyamalodakā || veṇā ca puṇyataṭinī paritaḥ sevate'calam
115.92
vāyavyāśca
diśo bhāge vāyutīrthaṃ ca śobhate || tatra snātvā marutpūrvaṃ jagatprāṇatvamāptavān
115.93
uttare'sya girestīrthaṃ suvarṇakamalojvalam || divyasaugaṃdhikā
kīrṇaṃ haṃsabhṛṃgamanoharam
115.94
kauberaṃ tīrthamaiśānyāmaiśānyaṃ tīrthamuttamam
115.95
tasyaiva paścime bhāge viṣṇuḥ kamalalocanaḥ || snātvā viṣṇu
tvamabhajatkamalālālitākṛtiḥ
115.96
navagrahāḥ purā tatra snātvā grahapadaṃ gatāḥ || navagrahaprasādaśca jāyate tatra majjatām
115.97
durgā vināyaka
skando kṣetrapālaḥ sarasvatī || rakṣaṃti paritastīrthaṃ grāhyametadanantaram
115.98
gaṃgā ca yamunā caiva godāvarī sarasvatī || narmadāsindhukāveryaḥ
śoṇaḥ śorṇanadī ca sā
115.99
etā gūḍhā nipevaṃte pūrvādyāśāsu saṃtatam || naśyaṃtyaḥ sakalaṃ pāpamātmakṣetrasamudravam
115.100
anyāśca sarito
divyāḥ pārthivyaśca śubhodakāḥ || udajṛṃbhaṃta sahasā śoṇādrīśaprasādataḥ
115.101
āgastyaṃ dakṣiṇe bhāge tīrthaṃ mahadudāhṛtam || sarvabhāṣārthasaṃsi
ddhirjāyate tatra majjatām
115.102
atrāgastyaḥ samāgatya snātvā munigaṇāvṛtaḥ || abhyarcayati śoṇādriṃ māsi bhādrapade sadā
115.103
vāśi
ṣṭhamuttare bhāge tīrthaṃ divyaṃ śubhodayam || sarvavedārthasiddhiryate tatra majjanāt
115.104
atra meroḥ samāgatya vaśiṣṭho bhagavānṛṣiḥ || karotyā
śvayuje māsi śoṇādriśaniṣevaṇam
115.105
gaṃgānāma mahattīrthaṃ pūrvottaradiśi sthitam || tatra snānādbhavennṝṇāṃ sarvapātakanāśanam
115.106
gaṃgādyāḥ saritaḥ sarvāḥ kārttike māsi saṃgatāḥ || atrāruṇādrināthasya sevāṃ kurvaṃti sādaram
115.107
brāhmyaṃnāma mahātīrthamaruṇādrīśasannidhau
tasyopasaṃgamātsadyo brahmahatyādi naśyati
115.108
mārge māsi samāgatya brahmalokātpitāmahaḥ || snātvā tatpratyahaṃ devamarcayatyaruṇācalam
115.109
pauṣe māsi samāgatya snātvā tīrthe nijaiḥ suraiḥ || mahendraḥ śoṇaśaileśamabhyarcayati śaṃkaram
115.110
śaivaṃnāma mahātīrthaṃ saṃnidhau
tatra vartate || rudro brahmakapālena saha tatra nyamajjata
115.111
atra śambhurgaṇaiḥ sārddhaṃ māghe māsi prasīdati || prāyaści
ttāni sarvāṇi nṝṇāṃ saphalayanbhuvi
115.112
āgneyamagnidigbhāge tītha saubhāgyadāyakam || agniratra purā snātvā svāhayā
saṃgataḥ sukhī
115.113
anaṃgopi smaraḥ snātvā phālgune māsi saṃgataḥ || abhyarcya śoṇaśaileśamabhūtsarvasukhādhipaḥ
115.114
diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ vaiṣṇavaṃ tīrthamadbhutam || brahmarṣayaḥ sadā tatra vasaṃti kṛtakautukāḥ
115.115
caitre māsi samāgatya viṣṇustatra ramāpatiḥ
snātvābhyarcyāruṇādrīśamabhavallokanāyakaḥ
115.116
sauraṃnāma mahātīrthaṃ kauberadiśi jṛṃbhitam || sarvarogopaśāṃtiśca jāyate tatra majjanāt
115.117
veśākhe māsi dinakṛtsnātvātreśaṃ niṣevate || vālakhilyaiḥ samaṃ śrīmānvedaiśca saha saṃgataḥ
115.118
āśvinaṃpāvanaṃ tīrthamīśabrahmottare
sthitam || āplutau bhiṣajau dasrau pūtāvatra nimajjanāt
115.119
atrāśvinau samāgatya snātvābhyarcya ca śaṃkaram || dakṣiṇe śoṇa
śailasya nikaṭe varttate śubham
115.120
kāmadaṃ mokṣadaṃ caiva tīrthaṃ pāṃḍavasaṃjñitam || purā hi pāṃḍavāstatra majjanātkṣitināyakāḥ
115.121
atra
dhātrī samāgatya sarvauṣadhiphalānvitā || jyeṣṭhe māsi samaṃ devairārcayaccāruṇācalam
115.122
āṣāḍhe māsi saṃtyaktā viśvedevā mahābalāḥ
abhyarcya śoṇaśaileśamāgacchanmakharādhyatām
115.123
vaiśvadevaṃ mahātīrthaṃ somasūryottarāśrayam || viśvādhipatyamatulaṃ labhyate tatra majjanāt
115.124
parito lakṣyate tīrthaṃ pūrvasyāṃ diśi śobhane || atra lakṣmīḥ purā snātvā lebhe puruṣamuttamam
115.125
uttarasyāṃ diśi purā puṇyā
skaṃdanadī sthitā || atra snātvā purā skaṃdaḥ saṃprāpto vipulaṃ balam
115.126
paścimasyāṃ diśi khyātā parā kuṃbhanadī śubhā || agastyaḥ
kuṃbhakaḥ kuṃbhastatra nityaṃ vyavasthitaḥ
115.127
gaṃgā ca mūlabhāgasthā yamunā gagane sthitā || somodbhavā śirobhāge sevaṃte śoṇaparvatam
115.128
bahūnyapi ca tīrthāni saṃbhūtāni samaṃtataḥ || teṣāṃ bhedānpurā vettuṃ mārkaṃḍeyastu nāśakat
115.129
tapobhirbahubhissoyaṃ śoṇādrīśamatoṣayat
pārthayāmāsa ca varaṃ prītāttasmānmunīśvaraḥ
115.130
mārkaṃḍeya uvāca || || bhagavannaruṇādrīśa tīrthabhedāḥ sahasraśaḥ || prakhyātāśca prakāśaṃte
durbodhāstvalpacetasām
115.131
kathamekatra sāṃnidhyaṃ labheranbhuvi mānavāḥ || aparyāptaśca bhavati pṛthageṣāṃ niṣevaṇe
115.132
aṃtarnigūḍhatejāstvaṃ
gatvā yassakalaiḥ suraiḥ || ārādhyase kuru tathā śoṇādrisparśabhīrubhiḥ
115.133
ahaṃ ca śaṃbhumabhyarcya tapasāruṇaparvatam || sarvalokopakārārthaṃ sūkṣma
liṃgamapūjayam
115.134
viśvakarmakṛtaṃ divyaṃ vimānaṃ vividhotsavam || saṃkalpya sakalānbhogāntriyānajanayatpunaḥ
115.135
dharmaśāstrāṇi
vividhānyavāpurmunipuṃgavāḥ || śivakāryāṇi sarvāṇi cakrurbhaktisamanvitāḥ
115.136
mayā ca śaṃbhumabhyarcya kṛtāgnyāhutisaṃbhavāḥ || sapta kanyā
varārohāḥ pūjārthaṃ viniyojitāḥ
115.137
hataśatrugaṇairbhūpairbandharājyaiḥ purā nṛpaiḥ || pratyekaṃ vividhairbhogaiḥ śoṇaśailādhiporcitaḥ
115.138
ida
manubhavaibhavaṃ vicitraṃ duritaharaṃ śivaliṃgamadrirūpam || amalamanabhigamyanāmadheyaṃ varamaruṇādrināyakaṃ bhajasva
115.139
avanatajanarakṣaṇoci
tasya smaraṇanirākṛtaviśvakalmaṣasya || bhajanamitapuṇyarāśiyogādaruṇagireḥ kṛtinaḥ paraṃ labhasva
115.139.p1
iti śrīskaṃde mahāpurāṇa ekāśīti sāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe'ruṇācalamāhātmye pūrvārdhe'ruṇācalasthavividhatīrthamāhātmyavarṇanaṃnāma ṣaṣṭho'dhyāyaḥ
Linked texts (4)
- Māheśvarakhaṇḍa — Sanskrit
- Kaumārīkākhaṇḍa — Sanskrit
- Skandapurāṇa (early; "Ambikākhaṇḍa") (ed. Bakker) — Sanskrit
- Śoṇādrimāhātmya — Sanskrit