Vaishnavakhanda 12
Vaiṣṇavakhaṇḍa 12
- Language
- Sanskrit
Contents
- 12.128 — 1 part
12.1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe saptamo'dhyāyaḥ||7||cha
lomaśa uvāca || || taskaro'pi purā brahmansarvadharmabahiṣkṛtaḥ || brahmaghno'sau surāpaśca suvarṇasya ca taskaraḥ
12.2
laṃpaṭo
hi mahāpāpa uttamastrīṣu sarvadā || dyūtakārī sadā maṃdaḥ kitavaiḥ saha saṃgataḥ
12.3
ekadā krīḍatā tena hāritaṃ dyūtamadbhutam || kita
vairmarghyamāno hi tadā novāca kiñcana
12.4
pīḍito'pyabhavattūṣṇīṃ tairuktaḥ pāpakṛttamaḥ || dyūte tvayā ca taddravyaṃ hāritaṃ kiṃ prayacchasi
12.5
no vā tatkathyatāṃ śīghraṃ yāthātathyena durmate || yaddhāritaṃ prayacchāmi rātrāvityatravīcca saḥ
12.6
tairmuktastena vākyena gatāste kita
vādayaḥ || tadā niśīthasamaye gato'sau śivamaṃdiram
12.7
śirodhiruhya śambhośca ghaṇṭāmādātumudyataḥ || tāvatkailāsaśikhare śaṃsuḥ
provāca kiṃkarān
12.8
anena yatkṛtaṃ cādya sarveṣāmadhikaṃ bhuvi || sarveṣāmeva bhaktānāṃ variṣṭho'yaṃ ca matpriyaḥ
12.9
iti proktān
yāmāsa vīrabhadrādibhirgaṇaiḥ || te sarve tvaritā jagmuḥ kailāsācchivavallabhāt
12.10
sarvairḍamarunādena nāditaṃ bhuvanatrayam || tāndṛṣṭvā sahaso
ttīrya taskaro'sau durātmavān || liṃgasya mastakātsadyaḥ palāyanaparo'bhavat
12.11
palāyamānaṃ taṃ dṛṣṭvā vīrabhadraḥ samāhvayat
12.12
kasmādibheṣi re manda devadevo maheśvaraḥ || prasannastava jāto'dya udāracārito hyasau
12.13
ityuktvā taṃ vimāne ca kṛtvā kailāsamāyayau
pārpado hi kṛtastena taskaro hi mahātmanā
12.14
tasmādbhavyā śive bhaktiḥ sarveṣāmapi dehinām || paśavo'pi hi pūjyāḥ syuḥ kiṃ punarmānavā
bhuvi
12.15
ye tārkikāstarkaparāstathā mīmāṃsakāśca ye || anyonyavādinaścānye cānye vātmavitarkakāḥ
12.16
ekavākyaṃ na kurvaṃti śivārca
navahiṣkṛtāḥ || tarko hi kriyate yaiśca te sarve kiṃ śivaṃ vinā
12.17
tathā kiṃ bahunoktena sarve'pi sthirajaṃgamāḥ || prāṇino'pi hi jāyaṃte kevalaṃ
liṃgadhāriṇaḥ
12.18
piṇḍīyuktaṃ yathā liṃgaṃ sthāpitaṃ ca yathābhavat || tathā narā liṃgayuktāḥ piṇḍībhūtāstathā striyaḥ
12.19
śivaśaktiyutaṃ
sarvaṃ jagadetaccarācaram || taṃ śivaṃ mauḍhyatastyaktvā mūḍhāścānyaṃ bhajaṃti ye
12.20
dharmamātyaṃtikaṃ tucchaṃ naśvaraṃ kṣaṇabhaṃguram || yo viṣṇuḥ sa śivo jñeyo
yaḥ śivo viṣṇureva saḥ
12.21
pīṭhikā viṣṇurūpaṃ syātliṃgarūpī maheśvaraḥ || tasmārliṃgārcanaṃ śreṣṭhaṃ sarveṣāmapi vai dvijāḥ
12.22
brahmā maṇi
mayaṃ liṃgaṃ pūjayatyaniśaṃ śubham || indro ratnamayaṃ liṃgaṃ candro muktāmayaṃ tathā
12.23
bhānustāmramayaṃ liṃgaṃ pūjayatyaniśaṃ śubham || raukmaṃ liṃgaṃ
kuberaśca pāśī cāraktameva ca
12.24
yamo nīlamayaṃ liṃgaṃ rājataṃ nairṛtastathā || kāśmīraṃ pavano liṃgamarcayatyaniśaṃ vibhoḥ
12.25
evaṃ te
liṃgitāḥ sarve lokapālāḥ savāsavāḥ || tathā sarve'pi pātāle gaṃdharvāḥ kiṃnaraiḥ saha
12.26
daityānāṃ vaiṣṇavāḥ kecitprahlādapramukhā dvijāḥ || tathāhi
rākṣasānāṃ ca vibhīṣaṇapurogamāḥ
12.27
baliśca namuciścaiva hiraṇyakaśipustathā || vṛṣaparvā vṛṣaścaiva saṃhrādo bāṇa eva ca
12.28
ete cānye
ca bahavaḥ śiṣyāḥ śukrasya dhīmataḥ || evaṃ śivārcanaratāḥ sarve te daityadānavāḥ
12.29
rākṣasā eva te sarve śivapūjānvitāḥ sadā || hetiḥ prahetiḥ saṃyā
tirviṃsaḥ praghasastathā
12.30
vidyujjihvastīkṣṇadaṃṣṭro dhūmrākṣo bhīmavikramaḥ || mālī caiva sumālī ca mālyavānatibhīṣaṇaḥ
12.31
vidyutkeśa
staḍijjihvo rāvaṇaśca mahābalaḥ || kuṃbhakarṇo durādharṣo vegadarśī pratāpavān
12.32
ete hi rākṣasāḥ śreṣṭhāḥ śivārcanaratāḥ sadā || liṃgamabhyarcya ca
sadā siddhiṃ prāptāḥ purā tu te
12.33
rāvaṇena tapastaptaṃ sarveṣāmapi duḥsaham || tapodhipo mahādevastutoṣa ca tadā bhṛśam
12.34
varānprāya
cchata tadā sarveṣāmapi durlabhān || jñānaṃ vijñānasahitaṃ labdhaṃ tena sadāśivāt
12.35
ajeyatvaṃ ca saṃgrāme dvaiguṇyaṃ śirasāmapi || paṃcavakro mahā
devo daśavakro'tha rāvaṇaḥ
12.36
devānṛṣīnpitṝṃścaiva nirjitya tapasā vibhuḥ || maheśasya prasādācca sarveṣāmadhiko'bhavat
12.37
rājā trikūṭā
dhipatirmaheśena kṛto mahān || sarveṣāṃ rākṣasānāṃ ca paramāsanamāsthitaḥ
12.38
tapasvināṃ parīkṣārthaṃ yaddarpīṇāṃ vihiṃsanam || kṛtaṃ tena tadā viprā
rāvaṇena tapasvinā
12.39
ajeyo hi mahāñjāto rāvaṇo lokarāvaṇaḥ || sṛṣṭacaṃtaraṃ kṛtaṃ yena prasādācchaṃkarasya ca
12.40
lokapālā jitā
stena pratāpena tapasvinā || brahmāpi vijito yena tapasā parameṇa hi
12.41
amṛtāṃśukaro bhūtvā jito yena śaśī dvijāḥ || dāhakatvājjito
vahnirīśaḥ kailāsatolanāt
12.42
aiśvaryeṇa jitaścendro viṣṇuḥ sarvagatastathā || liṃgārcanaprasādena trailokyaṃ ca vaśīkṛtam
12.43
tadā sarve
suragaṇā brahmaviṣṇupurogamāḥ || merupṛṣṭhaṃ samāsādya sumaṃtraṃ cakrire tadā
12.44
pīḍitāḥ smo rāvaṇena tapasā duṣkareṇa vai || gokarṇyākhye girau
devāḥ śrayatāṃ paramādbhutam
12.45
sākṣālliṃgārcanaṃ yena kṛtamasti mahātmanā || jñānajñeyaṃ jñānagamyaṃ yadyatparamadbhutam || tatkṛtaṃ rāvaṇenaiva sarveṣāṃ dura
tikramam
12.46
vairāgyaṃ paramāsthāya audāryaṃ ca tato'dhikam || tenaiva mamatā tyaktā rāvaṇena mahātmanā
12.47
saṃvatsarasahasrāñca svaśiro hi
mahābhujaḥ||kṛtvā kareṇa liṃgasya pūjanārthaṃ samarpayat
12.48
rāvaṇasya kabaṃdhaṃ ca tadagre ca samīpataḥ || yogadhāraṇayā yuktaṃ parameṇa samādhinā
12.49
liṃge layaṃ samādhāya kayāpi kalayā sthitam|| anyacchiro vivṛścyaivaṃ tenāpi śivapūjanam || kṛtaṃ naivānyamuninā tathā caivāpareṇa hi
12.50
evaṃ
śirāṃsyeva bahūni tena samarpitānyeva śivārcanārthe || bhūtvā kabaṃdho hi punaḥ punaśca tadā śivo'sau varado babhūva
12.51
mayā vināsurastatra piṃḍībhū
tena vai purā || varānvaraya paulastya yatheṣṭaṃ tāndadāmyaham
12.52
rāvaṇena tadā coktaḥ śivaḥ paramasaṃgalaḥ || yadi prasanno bhagavandeyo me vara uttamaḥ
12.53
na kāmaye'nyaṃ ca varamāśraye tvatpadāṃbujam || yathā tathā pradātavyaṃ yadyasti ca kṛpā mayi
12.54
tadā sadāśivenokto rāvaṇo lokarā
vaṇaḥ || matprasādācca sarvaṃ tvaṃ prāpsyase manasepsitam
12.55
evaṃ prātaṃ śivātsarvaṃ rāvaṇena sureśvarāḥ || tasmātsarvairbhaivadbhiśca tapasā parameṇa hi
12.56
vijetavyo rāvaṇoyamiti me manasi sthitam || acyutasya vacaḥ śrutvā brahmādyā devatāgaṇāḥ
12.57
ciṃtāmāpedire sarve ciraṃ te viṣayānvitāḥ
brahmāpi ceṃdriyagrastaḥ sutāṃ ramitumudyataḥ
12.58
iṃdro hi jārabhāvācca caṃdro hi gurutalpagaḥ || yamaḥ kadaryabhāvācca caṃcalatvātsadāgatiḥ
12.59
pāvakaḥ sarvabhakṣitvāttathānye devatāgaṇāḥ || aśaktā rāvaṇaṃ jetuṃ tapasā ca vijṛṃbhitam
12.60
śailādo hi mahātejā gaṇaśreṣṭhaḥ purātanaḥ || buddhi
mānnītinipuṇo mahābalaparākramī
12.61
śivapriyo rudrarūpī mahātmā hyuvāca sarvānatha caṃdramukhyān || kasmādbhayaṃ saṃbhramādāgatāśca etatsarvaṃ
kathyatāṃ vistareṇa
12.62
naṃdinā ca tadā sarve pṛṣṭāḥ procustvarānvitāḥ
12.63
devā ūcuḥ || || rāvaṇena vayaṃ sarve nirjitā munibhiḥ saha
prasādayitumāyātāḥ śivaṃ lokeśvareśvaram
12.64
prahasya bhagavānnaṃdī brahmāṇaṃ vai hyuvāca ha || ka yūyaṃ ka śivaḥ śaṃbhustapasā parameṇa hi || draṣṭavyo
hadi madhyasthaḥ so'dya draṣṭuṃ na pāryate
12.65
yāvadvāvā hyanekāśca iṃdriyārthāstathaiva ca || yāvacca mamatābhāvastāvadīśo hi durlabhaḥ
12.66
jiteṃdri
yāṇāṃ śāṃtānāṃ tanniṣṭhānāṃ mahātmanām || sulabho liṃgarūpī syādbhavatāṃ hi sudurlabhaḥ
12.67
tadā brahmādayo devā ṛṣayaśca vipaścitaḥ || praṇamya
naṃdinaṃ prāhuḥ kasmāttvaṃ vānarānataḥ || tatsarvaṃ kathayānyaṃ ca rāvaṇasya tapobalam
12.68
naṃdīśvara uvāca || || kubero'dhikṛtastena śaṃkareṇa mahā
tmanā || dhanānāmādhipatye ca taṃ draṣṭuṃ rāvaṇo'tra vai
12.69
āgacchattvarayā yuktaḥ samāruhya svavāhanam || māṃ dṛṣṭvā cābravītkruddhaḥ kubero hyatra āgataḥ
12.70
tvayā dṛṣṭo'tha vātrāsau kathyatāmavilaṃbitam || kiṃ kāryaṃ dhanadenādya iti pṛṣṭo mayā hi saḥ
12.71
tadovāca mahātejā rāvaṇo lokarā
vaṇaḥ || mayyaśraddhānvito bhūtvā viṣayātmā sudurmadaḥ
12.72
śikṣāpayitumārabdho maivaṃ kāryamiti prabho || yathāhaṃ ca śriyā yukta ābyo'haṃ balavāna
ham || tathā tvaṃ bhava re mūḍha mā mūḍhatvamupārjaya
12.73
ahaṃ mūḍhaḥ kṛtastena kubereṇa mahātmanā || mayā nirākṛto roṣāttapastepe sa guhyakaḥ
12.74
kuberaḥ sa hi naṃdinnikamāgatastava maṃdiram || dīyatāṃ ca kuberodya nātra kāryā vicāraṇā
12.75
rāvaṇasya vacaḥ śrutvā hyavocaṃ tvarito'pyaham
liṃgakosi mahābhāga tvamahaṃ ca tathāvidhaḥ
12.76
ubhayoḥ samatāṃ jñātvā vṛthā jalpasi durmate || yathoktaḥ sa tvavādīnmāṃ vadanārthe baloddhataḥ
12.77
yathā avadṛiḥ pṛṣṭo'haṃ vadanārthe mahātmabhiḥ || purāvṛttaṃ mayā proktaṃ śivārcanavidheḥ phalam || śivena dattaṃ sārūpyaṃ na gṛhītaṃ mayā tadā
12.78
yācitaṃ ca mayā śaṃbhorvadanaṃ vānarasya ca || śivena kṛpayā dattaṃ mama kāruṇyaśālinā
12.79
nirābhimānino ye ca nirdambhā niṣparigrahāḥ
śaṃbhoḥ priyāste vijñeyā hyanye śivabahiṣkṛtāḥ
12.80
tathāvadanmayā sārdhaṃ rāvaṇastapaso balāt || mayā ca yācitānyeva daśa vaktrāṇi dhīmatā
12.81
upahāsakaraṃ vākyaṃ paulastyasya tadā surāḥ || mayā tadā hi śatro'sau rāvaṇo lokarāvaṇaḥ
12.82
īdṛśānyeva vaktrāṇi yeṣāṃ vai saṃbhavaṃti hi || taiḥ sameto
yadā ko'pi naravayoṃ mahātapāḥ || māṃ puraskṛtya sahasā haniṣyati na saṃśayaḥ
12.83
evaṃ śatro mayā brahmatrāvaṇo lokarāvaṇaḥ || arcitaṃ kevalaṃ
liṃgaṃ vinā tena mahātmanā
12.84
pīṭhikārūpasaṃsthena vinā tena surottamāḥ || viṣṇunā hi mahābhāgāstasmātsarvaṃ vidhāsyati
12.85
devadevo
mahādevo viṣṇurūpī maheśvaraḥ || sarve yūyaṃ prārthayaṃtu viṣṇuṃ sarvaguhāśayam
12.86
ahaṃ hi sarvadevānāṃ purovartī bhavāmyataḥ || te sarve naṃdino vākyaṃ
śrutvā muditamānasāḥ || vaikuṃṭhamāgatā gīrbhirviṣṇuṃ stotuṃ pracakrire
12.87
devā ūcuḥ || || namo bhagavate tubhyaṃ devadeva jagatpate
tvadādhāramidaṃ sarvaṃ jagadetaccarācaram
12.88
etalliṃgaṃ tvayā viṣṇo dhṛtaṃ vai piṇḍirūpiṇā || mahāviṣṇusvarūpeṇa ghātito madhukeṭabhau
12.89
tathā kamaṭharūpeṇa dhṛto vai maṃdarācalaḥ || varāharūpamāsthāya hiraṇyākṣo hatastvayā
12.90
hiraṇyakaśipurdaityo hato nṛharirūpiṇā
tvayā caiva balirbaddho daityo vāmanarūpiṇā
12.91
bhṛgūṇāmanvaye bhūtvā kṛtavīryātmajo hataḥ || itopyasmānmahāviṣṇo tathaiva paripālaya
12.92
rāvaṇasya bhayādasmāñcātuṃ bhūyo'si tvaram
12.93
evaṃ saṃprārthito devairbhagavānbhūtabhāvanaḥ || uvāca ca surānsarvānvāsudevo jaganmayaḥ
12.94
he devāḥ śrūyatāṃ vākyaṃ prastāvasadṛśaṃ mahat || śailādiṃ ca puraskṛtya sarve yūyaṃ tvarānvitāḥ || avatārānprakurvantu vānarī tanumāśritāḥ
12.95
ahaṃ hi mānuṣo bhūtvā hyajñānena samāvṛtaḥ || saṃbhaviṣyāmyayodhyāyāṃ gṛhe daśarathasya ca || brahmavidyāsahāyo'smi bhavatāṃ kāryasiddhaye
12.96
janakasya gṛhe sākṣādbrahmavidyā janiṣyati || bhakto hi rāvaṇaḥ sākṣācchivadhyānaparāyaṇaḥ
12.97
tapasā mahatā yukto brahma vidyāṃ yadecchāti || tadā susādhyo bhavati puruṣo dharmanirjitaḥ
12.98
evaṃ saṃbhāṣya bhagavānviṣṇuḥ paramamaṅgalaḥ || vālī cendrāṃśasaṃbhūtaḥ sugrīvo
śumataḥ sutaḥ
12.99
tathā brahmāṃśasaṃbhūto jāmbavānnṛkṣakuñjaraḥ || śilādatanayo naṃdī śivasyānucaraḥ priyaḥ
12.100
yo vai caikādaśo rudro
hanūmānsa'mahākapiḥ || avatīrṇaḥ sahāyārthaṃ viṣṇoramitatejasaḥ
12.101
maiṃdādayo'tha kapayaste sarve surasattamāḥ || evaṃ sarve suragaṇā avateruryathā
tatham
12.102
tathaiva viṣṇurutpannaḥ kauśalyānaṃdavarddhanaḥ || viśvasya ramaṇāccaiva rāma ityucyate budhaiḥ
12.103
śeṣopi bhaktyā viṣṇośca
tapasā'vātaradbhuvi
12.104
dordaṇḍāvapi viṣṇośca avatīrṇo pratāpinau || śatrughnabharatākhyau ca vikhyātau bhuvanatraye
12.105
mithilādhipateḥ
kanyā yā uktā brahmavādibhiḥ || sā brahmavidyāvataratsurāṇāṃ kāryasiddhaye || sītā jātā lāṃgalasya iyaṃ bhūmivikarṣaṇāt
12.106
tasmātsīteti
vikhyātā vidyā sānvīkṣikī tadā || mithilāyāṃ samutpannā maithilītyabhidhīyate
12.107
janakasya kule jātā viśrutā janakātmajā
khyātā vedavatī pūrvaṃ brahmavidyāghanāśinī
12.108
sā dattā janakenaiva viṣṇave paramātmane
12.109
tayātha vidyayā sārddhaṃ devadevo jagatpatiḥ
ugre tapasi līno'sau viṣṇuḥ paramamaṅgalaḥ
12.110
rāvaṇaṃ jetukāmo vai rāmo rājīvalocanaḥ || araṇyavāsamakaroddevānāṃ kāryasiddhaye
12.111
śeṣāvatāro'pi mahāṃstapaḥ paramaduṣkaram || tatāpa parayā śaktyā devānāṃ kāryasiddhaye
12.112
śatrughno bharataścaiva tepatuḥ paramaṃ tapaḥ
12.113
tato'sau tapasā yuktaḥ sārddhaṃ tairdevatāgaṇaiḥ || sagaṇaṃ rāvaṇaṃ rāmaḥ ṣaḍbhirmāsairajīhanat || viṣṇunā ghātitaḥ śastraiḥ śivasārūpyamāptavān
12.114
sagaṇaḥ sa punaḥ sadyo baṃdhubhiḥ saha suvratāḥ
12.115
śivaprasādātsakalaṃ dvaitādvaitamavāpa ha || dvaitādvaitavivekārthamṛṣayopyatra
mohitāḥ || tatsarvaṃ prāpnuvaṃtīha śivārcanaratā narāḥ
12.116
ye'rcayaṃti śivaṃ nityaṃ liṃgarūpiṇameva ca || striyo vāpyatha vā śūdrāḥ śvapacā hyaṃtya
vāsinaḥ || taṃ śivaṃ prāpnuvaṃtyeva sarvaduḥkhopanāśanam
12.117
paśavo'pi paraṃ yātāḥ kiṃ punarmānupādayaḥ
12.118
ye dvijā brahmacaryeṇa tapaḥ
paramāsthitāḥ || varṇairanekairyajñānāṃ te'pi svargaparā bhavan
12.119
jyotiṣṭomo vājapeyo hyatirātrādayo hyamī || yajñāḥ svargaṃ prayacchaṃti sattviṇāṃ
nātra saṃśayaḥ
12.120
tatra svargasukhaṃ bhuktvā puṇyakṣayakaraṃ mahat || puṇyakṣaye'pi yajvāno martyalokaṃ pataṃti vai
12.121
patitānāṃ ca saṃsāre
devābuddhiḥ prajāyate || guṇatrayamayī viprāstānutāstviha yoniṣu
12.122
yathā sattvaṃ saṃbhavati sattvayuktabhavaṃ narāḥ || rājasāśca tathā jñeyāstā
masāścaiva te dvijāḥ
12.123
evaṃ saṃsāracakre'sminbhramitā bahavo janāḥ || yadṛcchayā devagatyā śivaṃ saṃsevate naraḥ
12.124
śivadhyānapa
rāṇāṃ ca narāgāṃ yatacetasām || māyānirasanaṃ sadyo bhaviṣyati na cānyathā
12.125
māyānirasanātsadyo naśyatyeva guṇatrayam || yadā
guṇatrayātīto bhavatīti sa muktibhāk
12.126
tasmācchiṅgārcanaṃ bhāvyaṃ sarveṣāmapi dehinām || liṅgarūpī śivo bhūtvā trāyate sacarācaram
12.127
purā bhavadbhiḥ pṛṣṭo'haṃ liṅgarūpī kathaṃ śivaḥ || tatsarvaṃ kathitaṃ viprā yātātathyena saṃprati
12.128
kathaṃ garaṃ bhakṣitavānchivo
lokamaheśvaraḥ || tatsarvaṃ śrūyatāṃ viprā yathāvatkathayāmi vaḥ
12.128.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇe ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvara khaṇḍe kedārakhaṃḍe śivaśāstre śivaliṅgārcanamāhātmyakathane śrīrāmāvatārakathāvarṇanaṃnāmāṣṭamo'dhyāyaḥ
Linked texts (3)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit
- Saurapurāṇa — Sanskrit
- Rāmāyaṇabhāratasārasaṃgraha — Appayya Dīkṣita, Sanskrit