Vaishnavakhanda 13
Vaiṣṇavakhaṇḍa 13
- Language
- Sanskrit
Contents
- 13.113 — 1 part
13.1
cha || || lomaśa uvāca
ekadā tu sabhāmadhya āsthito devarāṭ svayam || lokapālaiḥ parivṛto devaiśca ṛṣibhistathā
13.2
apsarogaṇasaṃvīto gaṃdharvaiśca pura
skṛtaḥ || upagīyamānavijayaḥ siddhavidyādharairapi
13.3
tadā śiṣyaiḥ parivṛto devarājaguruḥ sudhīḥ || āgato'sau mahābhāgo bṛhaspatiḥ
rudārathīḥ
13.4
taṃ dṛṣṭvā sahasā devāḥ praṇemuḥ samupasthitāḥ || indro'pi dṛdaśe tatra prāptaṃ vācaspatiṃ tadā
13.5
novāca kiṃcidumedhā
vaco mānapuraḥsaram || nāhvānaṃ nāsanaṃ tasya na visarjanameva ca
13.6
śakraṃ pramattaṃ jñātvātha madādrājyasya durmatim || tirodhānamanuprāpto
bṛhaspatīṃ ruṣānvitaḥ
13.7
gate devagurau tasminvimanaskā'bhavansurāḥ || yakṣā nāgāḥ sagaṃdharvā ṛṣayo'pi tathā dvijāḥ
13.8
gāṃdharvasya
vasāne tu labdhasaṃjño hariḥ surān || papraccha tvaritenaiva ka gato hi mahātapāḥ
13.9
tadaiva nāradenoktaḥ śakro devādhipastathā || tvayā kṛtā
hyavajñā ca gurornāstyatra saṃśayaḥ
13.10
guroravajñayā rājyaṃ gataṃ te balasūdana || tasmātkṣamāpanīyo'sau sarvabhāvena hi tvayā
13.11
etacchrutvā
vacastasya nāradasya mahātmanaḥ || āsanātsahasotthāya taiḥ sarvaiḥ parivāritaḥ || āgacchattvarayā śakro gurorgehamataṃdritaḥ
13.12
pṛṣṭvā tārāṃ
praṇamyādau ka gato hi mahātapāḥ || na jānāmītyuvācedaṃ tārā śakraṃ nirīkṣatī
13.13
tadā ciṃtānvito bhūtvā śakraḥ svagṛhamāvrajat || etasminnaṃtare svarge hyaniṣṭānyadbhutāni ca
13.14
abhavansarvaduḥkhārthe śakrasya ca mahātmanaḥ || pātālasthena balinā jñātaṃ śakrasya ceṣṭitam
13.15
yayau daityaiḥ parivṛtaḥ pātālādamarāvatīm || tadā yuddhamatīvāsīdevānāṃ dānavaiḥ saha
13.16
devāḥ parājitā daityai rājyaṃ śakrasya tatkṣaṇāt || saṃprāptaṃ sakalaṃ tasya mūḍhasya ca durātmanaḥ
13.17
nītaṃ sarvaprayatnena pātālaṃ tvaritaṃ gatāḥ || śukraprasādātte sarve tathā vijayino'bhavan
13.18
śakro'pi niḥśriko jāto devaistyaktastato bhṛśam || devī tirodhānagatā babhūva kamalekṣaṇā
13.19
airāvato mahānāgastathaivoccaiḥśravā hayaḥ
evamādīni ratnāni anekāni bahūnyapi || nītāni sahasā daityairlobhādasādhuvṛttibhiḥ
13.20
puṇyabhāṃji ca tānyeva patitāni ca sāgare
tadā sa vismayāviṣṭo balirāha guruṃ prati
13.21
devānnirjitya cāsmābhirānītāni bahūni ca || ratnāni tu samudre'tha patitāni tadadbhutam
13.22
balestadvacanaṃ śrutvā uśanā pratyuvāca tam || aśvamedhaśatenaiva surarājyaṃ bhaviṣyati || dīkṣitasya na saṃdehastasmādbrokā sa eva ca
13.23
aśvamedhaṃ vinā kiṃcitsvargaṃ bhoktuṃ na pāryate
13.24
gurorvacanamājñāya tūṣṇīṃbhūto balistataḥ || babhūva devaiḥ sārdhaṃ ca yathocitamakārayat
13.25
indro'pi śocyatāṃ prāpto jagāma parameṣṭhinam || vijñāpayāmāsa tathā sarvaṃ rājyabhayādikam
13.26
śakrasya vacanaṃ śrutvā parameṣṭhī uvāca ha
13.27
saṃmilitvā surānsarvāṃstvayā sākaṃ tvarānvitāḥ || ārādhanārthaṃ gacchāmo viṣṇuṃ sarveśvareśvaram
13.28
tatheti gatvā te sarve śakrādyā lokapālakāḥ || brahmāṇaṃ ca puraskṛtya taṭaṃ kṣīrārṇavasya ca || prāpyopaviśya te sarve hariṃ stotuṃ pracakramuḥ
13.29
brahmovāca
devadeva jagannātha surāsuranamaskṛta || puṇyaślokāvyayānanta paramātmannamo'stu te
13.30
yajño'si yajñarūpo'si yajñāṅgo'si ramāpate || tato'dya kṛpayā viṣṇo devānāṃ varado bhava
13.31
guroravajñayā cādya bhraṣṭarājyaḥ śatakratuḥ || jātaḥ surarṣibhiḥ sākaṃ tasmādenaṃ samuddhara
13.32
śrībhagavānuvāca
guroravajñayā sarvaṃ naśyatīti kimadbhutam || ye pāpino hyadharmiṣṭhāḥ kevalaṃ viṣayātmakāḥ || pitarau niṃditau yaiśca nirdahante na saṃśayaḥ
13.33
anena yatkṛtaṃ brahmansadyastatphalamāgatam || karmaṇā cāsya śakrasya sarveṣāṃ saṃkaṭāgamaḥ
13.34
viparīto yadā kālaḥ puruṣasya bhavattadā || bhūtamaitrīṃ prakurvaṃti sarvakāryārthasiddhaye
13.35
tena vai kāraṇenendra madīyaṃ vacanaṃ kuru || kāryahetostvayā kāryo daityaiḥ saha samāgamaḥ
13.36
evaṃ bhagavatādiṣṭaḥ śakraḥ paramabuddhimān || amarāvatīṃ yatho hitvā sutalaṃ devataiḥ saha
13.37
indraṃ samāgataṃ śrutvā indraseno ruṣānvitaḥ || babhūva saha senyena haṃtukāmaḥ puraṃdaram
13.38
nāradena tadā daityā baliśca balināṃ varaḥ || nivāritastaddhācca vākyairuccāvacaistathā
13.39
rupestasyaiva vacanātyaktamanyurbalistadā || babhūva saha sainyena āgato hi śatakratuḥ
13.40
indrasenena hṛṣṭo'sau lokapālaiḥ samāvṛtaḥ || uvāca tvarayā yuktaḥ prahasanniva daityarāṭ
13.41
kasmādihāgataḥ śakra sutalaṃ prati kathyatām || tasyaitadvacanaṃ śrutvā smayamāna uvāca tam
13.42
vayaṃ kaśyapadāyādā yūyaṃ sarve tathaiva ca || yathā vayaṃ tathā yūyaṃ vigraho hi nirarthakaḥ
13.43
asmākaṃ rājyaṃ kṣaṇenaiva nītaṃ devaśāstrayā || tathā hyetāni tānyeva ratnāni bahūnyapi || gatāni tatkṣaṇādeva yatrānītāni vai tvayā
13.44
tasmādvimarśaḥ kartavyaḥ
puruṣeṇa vipaścitā || vimarśājjāyate jñānaṃ jñānānmokṣo bhaviṣyati
13.45
kiṃ tu me bata uktena jāne na ca tavāgrataḥ || śaraṇārthī
hyahaṃ prāptaḥ suraiḥ saha tavāṃtikam
13.46
etacchrutvā tu śakrasya vākyaṃ vākyavidāṃ varaḥ || prahasyovāca matimāñchakraṃ prati vidāṃ varaḥ
13.47
tvamāgatosi deveṃdra kimarthaṃ tanna vejhyaham
13.48
śakrastadvacanaṃ śrutvā hyāśrupūrṇākulekṣaṇaḥ || kiṃcinnovāca tatrainaṃ nārado vākyamabravīt
13.49
bale tvaṃ kiṃ na jānāsi kāryākāryavicāraṇām || dharmo hi mahatāmeṣa śaraṇāgatapālanam
13.50
śaraṇāgataṃ ca vipraṃ ca rogiṇaṃ vṛddhameva ca || ya
etānna ca rakṣaṃti te vai brahmahaṇo narāḥ
13.51
śaraṇāgataśabdena āgatastava sannidhau || saṃrakṣaṇāya yogyaśca tvayā nāstyatra saṃśayaḥ || evamukto
nāradena tadā daityapatiḥ svayam
13.52
vimṛśya parayā buddhcā kāryākāryavicāraṇām || śakraṃ prapūjayāmāsa bahumānapuraḥsaram || lokapālaiḥ sametaṃ
ca tathā suragaṇaiḥ saha
13.53
pratyayārthaṃ ca sattvāni hyanekāni vratāni vai || balipratyayabhūtāni sa cakāra puraṃdaraḥ
13.54
evaṃ sa samayaṃ
kṛtvā śakraḥ svārthaparāyaṇaḥ || balinā saha cāvātsīdarthaśāstraparo mahān
13.55
evaṃ nivasatastasya sutale'pi śatakratoḥ || vatsarā bahavo
hyāsaṃstadā buddhimakalpayat || saṃsmṛtya vacanaṃ viṣṇorvimṛśya ca punaḥpunaḥ
13.56
ekadā tu sabhāmadhye āsīno devarāṭsvayam || uvāca prahasa
nvākyaṃ balimuddiśya nītimān
13.57
prāptavyāni tvayā vīra asmākaṃ ca tvayā bale || gajādīni bahūnyeva ratnāni vividhāni ca
13.58
gatāni tatkṣaṇādeva sāgare patitāni vai || prayatno hi prakartavyo hyasmābhistvarayānvitaiḥ
13.59
teṣāṃ coddharaṇe daitya ratnānāmiha sāgarāt
tarhi nirmathanaṃ kāryaṃ bhavatā kāryasiddhaye
13.60
baliḥ pravartitastena śakteṇa surasūdanaḥ || uvāca śakraṃ tvaritaḥ kenedaṃ mathanaṃ bhavet
13.61
tadā
nabhogatā vāṇī meghagaṃbhīraniḥsvanā || uvāca devā daityāśca maṃthadhvaṃ kṣīrasāgaram
13.62
bhavatāṃ balavṛddhiśca bhaviṣyati na saṃśayaḥ
13.63
maṃdaraṃ
caiva maṃthānaṃ rajjuṃ kuruta vāsukim || paścādevāśca daityāśca melayitvā vimathyatām
13.64
nabhogatāṃ ca tāṃ vāṇīṃ niśamyātha tadā surāḥ
daityaiḥ sārddhaṃ tataḥ sarve udyamaṃ cakrurudyatāḥ
13.65
pātālāgnirgatāḥ sarve tadā te'tha surāsurāḥ || ājagmuratulaṃ sarve maṃdaraṃ parvatottamam
13.66
daityāśca koṭisaṃkhyākāstathā devā na saṃśayaḥ || udyuktāḥ sahasā prādurmaṃdaraṃ kanakaprabham
13.67
saratnaṃ vartulākāraṃ sthūlaṃ caiva mahāprabham
anekaratnasaṃvītaṃ nānādrumaniṣevitam
13.68
caṃdanaiḥ pārijātaiśca nāgapunnāgacaṃpakaiḥ || nānāmṛgagaṇākīrṇaṃ siṃhaśārdūlasevitam
13.69
evaṃvidhaṃ
mahāśailaṃ dṛṣṭvā te surasattamāḥ || ūcuḥ prāṃjalayaḥ sarve tadā te surasattamāḥ
13.70
devā ūcuḥ || || adre surā vayaṃ sarve vijñaptumiha cāgatāḥ
tacchṛṇuṣva mahāśaila pareṣāmupakārakaḥ
13.71
evamuktastadā śailo devairdaityaiḥ sa maṃdaraḥ || uvāca niḥsṛto bhūtvā paraṃ vigrahavānvacaḥ
13.72
tena rūpeṇa rūpī sa parvato maṃdarācalaḥ || kimarthamāgatāḥ sarve matsamīpaṃ taducyatām
13.73
tadā baliruvācedaṃ prastāvasadṛśaṃ vacaḥ || iṃdro'pi tvarayā yukto vabhāṣe sūnṛtaṃ vacaḥ
13.74
asmābhiḥ saha kāryārthe bhava tvaṃ maṃdarācala || amṛtotpādanārthe tvaṃ maṃthānaṃ bhava suvrata
13.75
tatheti matvā tadvākyaṃ devānāṃ kāryasiddhaye || ūce devāsurāṃścedamindraṃ prati viśeṣataḥ
13.76
cheditau ca tvayā pakṣau vajreṇa śataparvaṇā || gaṃtuṃ kathaṃ samartho'haṃ bhavatāṃ kāryasiddhaye
13.77
tadā devāsurāḥ sarve stūyamānā mahācalam || utpāṭayeyuratulaṃ maṃdaraṃ ca tatodbhutam
13.78
kṣīrārṇavaṃ netukāmā hyaśaktāste tato'bhavan || parvataḥ patitaḥ sadyo devadaityopari dhruvam
13.79
keciddvā mṛtāḥ kecitkecinmūrchāparā bhavan || parīvādaratāḥ kecitkecitkleśatvamāgatāḥ
13.80
evaṃ bhagnodyamā jātā asurāḥ suradānavāḥ || cetanāṃ paramāṃ prāptāstuṣṭuvurjagadīśvaram
13.81
rakṣarakṣa mahāviṣṇo śaraṇāgatavatsala || tvayā tatamidaṃ sarvaṃ jaṃgamājaṃgamaṃ ca yat
13.82
devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ prādurbhūto haristadā || tāndṛṣṭvā sahasā viṣṇurgaruḍopari saṃsthitaḥ
13.83
līlayā parvataśreṣṭhamuttabhyāropayatkṣaṇāt || garutmati tadā devaḥ sarveṣāmabhayaṃ dadau
13.84
tata utthāya tāndevānkṣīrodasyottaraṃ taṭam || nītvā taṃ parvataṃ vṛddhaṃ nikṣipyāpsu tato yayau
13.85
tadā sarve suragaṇāḥ svāgatya asuraiḥ saha || vāsukiṃ ca samādāya cakrire samayaṃ ca tam
13.86
maṃthānaṃ maṃdaraṃ caiva vāsukiṃ rajjumeva ca || kṛtvā surāsurāḥ sarve mamaṃthuḥ kṣīrasāgaram
13.87
kṣīrābdhermathyamānasya parvato hi rasātalam || gataḥ sa tatkṣaṇādeva kūrmo bhūtvā ramāpatiḥ || uddhṛtastatkṣaṇādeva taddbhutamivābhavat
13.88
bhrāmyamāṇastataḥ śailo noditaḥ suradānavaiḥ || bhramamāṇo nirādhāro bodhaścaiva guruṃ vinā
13.89
paramātmā tadā viṣṇurādhāro maṃdarasya ca || dorbhiścaturbhiḥ saṃgṛhya mamaṃthārdhiṃ sukhāvaham
13.90
tadā surāsurāḥ sarve mamaṃthuḥ kṣīrasāgaram || ekībhūtvā balenaivamatimātraṃ balotkaṭāḥ
13.91
pṛṣṭhakaṃṭhorujānvaṃtaḥ kamaṭhasya mahātmanaḥ || tathāsau parvataśreṣṭho vajrasāramayo dṛḍhaḥ || ubhayorgharṣaṇādeva vaḍavāgniḥ samutthitaḥ
13.92
halāhalaṃ ca saṃjātaṃ taddṛṣṭvā nāradena hi || tato devānuvācedaṃ devarṣiramitadyutiḥ
13.93
na kāryaṃ mathanaṃ cābdherbhavadviradhunākhilaiḥ || prārthayadhvaṃ śivaṃ devāḥ sarve dakṣasya yājanam || tadvismṛtiṃ ca vo yātaṃ vīrabhadreṇa yatkṛtam
13.94
tasmācchivaḥ smaryatāṃ cāśu devāḥ paraḥ parāṇāmapi vā paraśca || parātparaḥ paramānaṃdarūpo yogidhyeyo niṣprapaṃco
hyarūpaḥ
13.95
te mathyamānāstvaritā devāḥ svātmārthasādhakāḥ || abhilāṣaparāḥ sarve na śṛṇvaṃti yato jaḍāḥ
13.96
upadeśaiśca bahubhirnopa
deśyāḥ kadācana || te rāgadveṣasaṃghātāḥ sarve śivaparāṅmukhāḥ
13.97
kevalodyamasaṃvītā mamaṃthuḥ kṣīrasāgaram || atinirmathanājjātaṃ kṣīrābdheśca
halāhalam
13.98
trailokyadahane pauḍhaṃ prāptaṃ haṃtuṃ divaukasaḥ || ata ūrdhvaṃ diśaḥ sarvā vyāptaṃ kṛtsnaṃ nabhastalam || grasituṃ sarvabhūtānāṃ kālakūṭaṃ
samabhyayāt
13.99
dṛṣṭvā bṛhaṃtaṃ svakarasthamojasā taṃ sarparājaṃ saha parvatena || tatraiva hitvāpayustadānīṃ palāyamānā hyasuraiḥ sametāḥ
13.100
tathaiva sarve ṛṣayo bhṛgvādyāḥ śataśastataḥ || dakṣasya yajanaṃ tena yathā jātaṃ tathābhavat
13.101
satyalokaṃ gatāḥ sarve bhṛguṇā noditā bhṛśam
vedavākyaiśca vividhaiḥ kālakūṭaṃ praśāmyati || devā nāstyatra saṃdehaḥ satyaṃ satyaṃ vadāmi vaḥ
13.102
bhṛguṇoktaṃ vacaḥ śrutvā kālakūṭaviṣārditāḥ
satyalokaṃ samāsādya brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayuḥ
13.103
tadā jājvalyamānaṃ vai kālakūṭaṃ prabho'tvalam || dṛṣṭvā brahmātha tāndṛṣṭvā hyakarmajñānsurāsurān
teṣāṃ śapitumārebhe nāradena nivāritaḥ
13.104
brahmovāca || akāryaṃ kiṃ kṛtaṃ devāḥ kasmātkṣo'yamudyataḥ || īśvarasya ca jāto'dya nānyathā
mama bhāṣitam
13.105
tato devaiḥ parivṛto vedopaniṣadaistathā || nānāgamaiḥ parivṛtaḥ kālakūṭabhayādyayau
13.106
tataścintānvitā devā idamūcuḥ
parasparam || avidyākāmasaṃvītāḥ kuryāmaḥ śaṃkaraṃ ca kam
13.107
brahmāṇaṃ ca puraskṛtya tadā devāstvarānvitāḥ || vaikuṇṭhamāvrajansarve kālakūṭa
bhayārditāḥ
13.108
brahmādayaścarṣigaṇāśca tadā pareśaṃ viṣṇuṃ purāṇapuruṣaṃ prabhaviṣṇumīśam || vaikuṇṭhamāśritamadhokṣajamādhavaṃ te sarve surāsu
ragaṇāḥ śaraṇaṃ prayātāḥ
13.109
tāvatpravṛddhaṃ sumahatkālakūṭaṃ samabhyayāt || dagdhvādo brahmaṇo lokaṃ vaikuṇṭhaṃ ca dadāha vai
13.110
kālakūṭā
gninā dagdho viṣṇuḥ sarvaguhāśayaḥ || pārṣadaiḥ sahitaḥ sadyastamālasadṛśaśchaviḥ
13.111
vaikuṇṭhaṃ ca sunīlaṃ ca sarvalokaiḥ samāvṛtam || jalakalma
ṣasaṃvītāḥ sarve lokāstadābhavan
13.112
aghāvaraṇasaṃvītaṃ brahmāṇḍaṃ brahmaṇā saha || bhasmībhūtaṃ cakārāśu jalakalmaṣamadbhutam
13.113
no
bhūmirna jalaṃ cāgnirna vāyurna nabhastadā || nāhaṃkāro na ca mahānmūlāvidyā tathaiva ca || śivasya kopātsaṃjātaṃ tadā bhasmākulaṃ jagat
13.113.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathamamāheśvarakhaṇḍāntargate kedārakhaṇḍe navamo'dhyāyaḥ
Linked texts (1)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit