Vaishnavakhanda 14
Vaiṣṇavakhaṇḍa 14
- Language
- Sanskrit
Contents
- 14.87 — 1 part
14.1
7 || munaya ūcuḥ
yattvayā kathitaṃ brahmanbrahmāṇḍaṃ sacarācaram || bhasmībhūtaṃ rudrakopātkālakūṭāgninā'khilam
14.2
brahmāṇḍāṃtarataḥ kiṃ tu rudraṃ manyāmahe vayam || tadā
carācaraṃ naṣṭaṃ brahmaviṣṇupurogamam
14.3
bhasmībhūtaṃ rudrakopātkathaṃ sṛṣṭiḥ pravartitā || kuto brahmā ca viṣṇuśca kutaścaṃdrapurogamāḥ
14.4
anye surā
surāḥ kutra bhasmībhūtā layaṃ gatāḥ || ata ūrdhvaṃ kimabhavattatsarvaṃ vaktumarhasi
14.5
vyāsaprasādātsakalaṃ vettha tvaṃ nāparo hi tat || tasmājjñānamayaṃ śāstraṃ tajjñānāsi na cāparaḥ
14.6
iti pṛṣṭastadā sarvairmunibhirbhāvitātmabhiḥ || sūto vyāsaṃ namaskṛtya vākyaṃ cedamathābravīt
14.7
lomaśa uvāca
yadā brahmāṇḍamadhyasthā vyāptā devā viṣāgninā || haribrahmādayo hyete lokapālāḥ savāsavāḥ || tadā vijñāpitaḥ śaṃbhurheraṃbena mahātmanā
14.8
heraṃba uvāca
he rudra he mahādeva he sthāṇo he jagatpate || mayā vighnaṃ vinodena kṛtaṃ teṣāṃ sudurjayam
14.9
bhayena matimohāttvāṃ nārcayaṃti ca māmapi || udyogaṃ ye prakurvanti teṣāṃ kleśo'dhiko bhavet
14.10
evamabhyarthitastena pinākī vṛṣabhadhvajaḥ || vighnāṃdhakārasūryeṇa gaṇādhipatinā tadā
14.11
liṃgarūpo'bravīcchaṃbhurnirākāro nirāmayaḥ || niraṃjano vyomakeśaḥ kapardī nīlalohitaḥ
14.12
maheśvara uvāca
heraṃba śṛṇu me vākyaṃ śraddhayā parayā yutaḥ || ahaṃkārātmakaṃ caiva jagadetaccarācaram
14.13
sthitiṃ karotyahaṃkāraḥ pralayotpattimeva ca || jagadādau gaṇapate tadā vijñaptimātrataḥ
14.14
māyāvirahitaṃ śāṃtaṃ dvaitādvaitaparaṃ sadā || jñaptimātrasvarūpaṃ tatsadānaṃdaikalakṣaṇam
14.15
gaṇapatiruvāca
yadi tvaṃ kevalo hyātmā paramānandalakṣaṇaḥ || tasmāttvadaparaṃ kiṃcinnānyadasti paraṃtapa
14.16
nānārūpaṃ kathaṃ jātaṃ surāsuravilakṣaṇam || vicitraṃ mohajananaṃ tribhirdevaiśca lakṣitam
14.17
bhūtagrāmaiścaturbhiśca nānābhedaiḥ samanvitaiḥ || jātaṃ saṃsāracakraṃ ca nityānityavilakṣaṇam
14.18
parasparavirodhena jñānavādena mohitāḥ || karmavādaratāḥ kecitkecitsvaguṇamāśritāḥ
14.19
jñānaniṣṭhāśca ye kecitparasparavirodhinaḥ || evaṃ saṃśayamāpannaṃ trāhi māṃ vṛṣabhadhvaja
14.20
ahaṃ gaṇaśca kutratyāḥ ka cāyaṃ vṛṣabhaḥ prabho || ete cānye ca bahavaḥ kuto jātāśca kutra vai
14.21
kṛtāḥ sarve mahābhāgāḥ sāttvikā rājasāśca vai || prahasya bhagavāñchaṃbhurgaṇeśaṃ vaktumudyataḥ
14.22
maheśvara uvāca
kāla śaktyā ca jātāni rajaḥsattvatamāṃsi ca || tairāvṛtaṃ jagatsarvaṃ sadevāsuramānuṣam
14.23
paridṛśyamānametaccānaśvaraṃ paramārthataḥ || viddhacetatsarvamiddhaiva kṛtakatvācca naśvaram
14.24
lomaśa uvāca || yāvadgaṇeśasaṃyukto bhāṣamāṇaḥ sadāśivaḥ || liṃgarūpī viśvarūpaḥ prādurbhūtā sadāśivāt
14.25
śivarūpā jagadyoniḥ kāryakāraṇarūpiṇī || liṃgarūpī sa bhagavānnimagnastatkṣaṇādabhūt
14.26
ekā sthitā parā śaktirbrahmavidyātmalakṣaṇā || gaṇeśo vismayāviṣṭo hyavalokanatatparaḥ
14.27
ṛṣaya ūcuḥ
prakṛtyantargataṃ sarvaṃ jagadetaccarācaram || gaṇeśasya pṛthaktvaṃ ca kathaṃ jātaṃ taducyatām
14.28
lomaśa uvāca
sākṣātprakṛtyāḥ saṃbhūto gaṇeśo bhagavānabhūt || yathārūpaḥ śivaḥ sākṣāttadrūpo hi gaṇeśvaraḥ
14.29
śivena saha saṃgrāmo hyabhūttasya mahātmanaḥ || ajñānātprākṛto bhūtvā bahukālaṃ nirantaram
14.30
tasya dṛṣṭvā hrajeyatvaṃ gajārūḍhasya tattadā
triśūlenāhanacchaṃbhuḥ sagajaṃ tamapātayat
14.31
tadā stuto mahādevaḥ paraśaktyā paraṃtapaḥ || paraśaktimuvācedaṃ varaṃ varaya śobhane
14.32
tadā
vṛto mahādevo vareṇa parameṇa hi || yo'yaṃ tvayā hato deva mama putro na saṃśayaḥ
14.33
tvāṃ na jānātyayaṃ mūḍhaḥ prakṛtyaṃśasamudbhavaḥ || tasmāttunnaṃ
jīvayemaṃ mama tuṣṭacarthameva ca
14.34
prahasya bhagavānrudro māyāputramajīvayat || siṃdhuravadanenaiva mukhe sa samayojayat
14.35
tadā gajānano
jātaḥ prasādācchaṃkarasya ca || māyāputro'pi nirmayo jñānavānsaṃbabhūva ha
14.36
ātmajñānāmṛtenaiva nityatṛto nirāmayaḥ || samādhisaṃsthito
raudraḥ kālakālāṃtako'bhavat
14.37
yogadaṃḍārthamutpādya svakīyaṃ darśanaṃ mahat || kare gṛhya gaṇādhyakṣaḥ śabdajñātivartate || ṛddhisiddhidvayenaiva eka
tvena virājitaḥ
14.38
ye te gaṇāśca vighnāśca ye cānye'bhyadhikā bhuvi || teṣāmapi patirjātaḥ kṛto'sau śaṃbhunā tadā
14.39
tasmindvi
lokayāmāsa prakṛtiṃ viśvarūpiṇīm || pṛthaksthitvāgrato jānām̐lliṃgaṃ prakṛtimeva ca || dadrśa vimalaṃ liṃgaṃ prakṛtisthaṃ svabhāvataḥ
14.40
ātmānaṃ
ca gaṇaiḥ sārddhaṃ tathaiva ca jagattrayam || līnaṃ liṃge samastaṃ taddherambo jñānavānapi
14.41
mumoha ca punaḥ saṃjñāṃ pratilabhya prayatnataḥ || nanāma
śirasā tābhyāmīśābhyāṃ sa gaṇeśvaraḥ
14.42
tadā dadarśa tatraiva lokasaṃhārakārakam || brahmāṇaṃ caiva rudraṃ ca viṣṇuṃ caiva sadāśivam
14.43
dadarśa pretatulyāni liṃgaśaktyātmakāni ca || brahmāṇḍagolakānyeva koṭiśaḥ paramāṇuvat
14.44
līyaṃte ca vilīyaṃte maheśe liṃgarūpiṇi
prakṛtyaṃtargataṃ liṃgaṃ liṃgasyāṃtargatā ca sā
14.45
śaktyā liṃgaṃ ca saṃchannaṃ tadā sarvamadṛśyata || liṃgena śaktiḥ saṃchannā parasparamavartata
14.46
śivābhyāṃ saṃśritaṃ lokaṃ jagadetaccarācaram || gaṇeśo vāpi tajjñānaṃ na pare'pi tathāvidan
14.47
tadovāca mahātejā gaṇādhyakṣo gaṇaiḥ saha || saśaktikaṃ stūyamānaḥ śaktyā ca parayā tadā
14.48
gaṇeśa uvāca || || namāmi devaṃ śaktyānvitaṃ jñānarūpaṃ prasannaṃ jñānātparaṃ paramaṃ
jyotirūpam || rūpātparaṃ paramaṃ tattvarūpaṃ tattvātparaṃ paramaṃ maṃgalaṃ ca ānaṃdākhyaṃ niṣkalaṃ nirviṣādam
14.49
dhūmātparamayovahnirdhūmavatpratibhāsate
prakṛtyaṃtargatastvaṃ hi lakṣyase jñānasaṃbhavaḥ || prakṛtyaṃtargatastvaṃ hi māyāvyaktiritīyase
14.50
evaṃvidhastvaṃ bhagavansvamāyayā sṛjasyatholuṃpasi
pāsi viśvam || asmāddharātsarvamidaṃ pranaṣṭaṃ sabrahmaviṣṇīṃdrayutaṃ carācaram
14.91
yathā purāsīrbhagavānmaheśaścailokyanātho'si carācarātmā
kuruṣva śīghraṃ sahajīvakośaṃ carācaraṃ tatsakalaṃ pradagdham
14.52
lomaśa uvāca || || evaṃ stuto gaṇeśena bhagavānbhūtabhāvanaḥ || yadutthitaṃ
kālakūṭaṃ lokasaṃhārakārakam
14.53
liṃgarūpeṇa tadrastaṃ vimalaṃ cākarottadā || sadevāsuramartyāśca sarvāṇi trijaganti ca||tatkṣaṇādrakṣitānyeva kṛpayā
parayā yutaḥ
14.54
brahmā viṣṇuḥ sureṃdraśca lokapālāḥ saharṣayaḥ || yakṣā vidyādharāḥ siddhā gaṃdharvāpsarasāṃ gaṇāḥ || utthitāścaiva te sarve nidrāpari
gatā iva
14.55
vismayena samāviṣṭā babhūvurjātasādhvasāḥ || sarve devāsurāścaiva ūcurāścaryavattadaḥ
14.56
ka kālakūṭaṃ sumahadyena vidrāvitā
vayam || mṛtaprāyā: kṛtāḥ sadyaḥ salokapālakā hyamī
14.57
ityabruvaṃstadā daityāstūṣṇīṃbhūtāstadā sthitāḥ || śakrādayo lokapālā viṣṇuṃ sarve
śvareśvaram || brahmāṇaṃ ca puraskṛtya idamūcuḥ samedhitāḥ
14.58
kenedaṃ kāritaṃ viṣṇo na vidāmo'lpamedhasaḥ || tadā prahasya bhagavānbrahmaṇā saha taiḥ
suraiḥ
14.59
samādhimagamansarve'pyekāgramanasastadā || tattvajñānena nirhatya kāmakrodhādikāndvijāḥ
14.60
tadātmani sthitaṃ liṃgamapaśyanvi
budhādayaḥ || viṣṇuṃ puraskṛtya tadā tuṣṭuvuḥ paramārthataḥ
14.61
ātmanā paramātmānaṃ yoginaḥ paryupāsate
14.62
liṃgameva paraṃ jñānaṃ liṃgameva
paraṃ tapaḥ || liṃgameva paro dharmo liṃgameva parā gatiḥ || tasmālliṃgātparataraṃ yacca kiṃcinna vidyate
14.63
evaṃ bruvaṃto hi tadā surāsurāḥ salokapālā
ṛṣibhiśca sākam||viṣṇuṃ puraskṛtya tamālavarṇaṃ śaṃsuṃ śaraṇyaṃ śaraṇaṃ prapannāḥ
14.64
trāhitrāhi mahādeva kṛpālo parameśvara||purā trātā yathā sarve tathā
tvaṃ trātumarhasi
14.65
taddevadeva bhavataścaraṇāraviṃdaṃ sevānubaṃdhamahimānamanaṃtarūpam || tvadāśritaṃ yatparamānukaṃpayā namo'stu te devavara prasīda
14.66
liṃgasvarūpamadhyastho bhagavānbhūtabhāvanaḥ || sarvaiḥ suragaṇaiḥ sākaṃ babhāṣedaṃ ramāpatiḥ
14.67
tvaṃ liṃgarūpī bhagavāngatāmabhayapradaḥ || viṣṇunā
saṃstuto devo liṃgarūpī maheśvaraḥ
14.68
mṛtāścātā garātsarve tasmānmṛtyuṃjaya prabho || rakṣarakṣa mahākāla tripurāṃta namostu te
14.69
viṣṇunā
saṃstuto devo liṃgarūpī maheśvaraḥ || prādurbabhūva sāṃbo'tha bodhayanniva tānsurān
14.70
he viṣṇo he surāḥ sarva ṛṣayaḥ śrūyatāmidam || manyate'pi hi
saṃsāre anitye nityatākulam
14.71
avilokayatā''tmānamātmanā vibudhādayaḥ || kiṃ yajñaiḥ kiṃ tapobhiśca kimudyogena karmaṇām
14.72
ekatvena pṛthaktvena kiṃcinnaiva prayojanam || yasmādyavadbhirmilitaiḥ kṛtaṃ yatkarma duṣkaram
14.73
kṣīrābdhermathanaṃ tattu amṛtārthaṃ kathaṃ kṛtam || mṛtyuṃ
jayaṃ nirākṛtya avajñāya ca māṃ sadā
14.74
tasmātsarve mṛtyumukhaṃ patitā vai na saṃśayaḥ || asmābhirnirmito devo gaṇeśaḥ kāryasiddhye
14.75
na namaṃti gaṇeśaṃ ca durgāṃ caiva tathāvidhām || kleśabhājo bhaviṣyaṃti nātra kāryā vicāraṇā
14.76
yūyaṃ sarve tvadharmiṣṭhāḥ stabdhāḥ paṃḍitamāninaḥ
kāryākāryamavijñāya kevalaṃ mānamohitāḥ
14.77
tasmātkālamukhe sarve patitā nātra saṃśayaḥ || sarve śrutiparā yūyamiṃdrādyā devatāgaṇāḥ
14.78
prarocanaparāḥ sarve kṣudrāśceṃdrādayo vṛthā || nātmānaṃ ca prapaṃcena vetsi tvaṃ hi śacīpate
14.79
kṛtaḥ prayatno hi mahānamṛtārthaṃ tvayā śaṭha || aśvamedhaśatenaiva yadrājyaṃ prāptavānasi || api tacca parādhīnaṃ tanna jānāsi durmate
14.80
yairvaṃdavākyaistvaṃ mūḍha saṃstuto'si tapasvibhiḥ || te mūḍhāsto ṣayaṃti tvāṃ tattadrāgaparāyaṇāḥ
14.81
viṣṇo tvaṃ ca pakṣapātānna jānāsi hitāhitam || kecidyatāstvayā viṣṇo rakṣitāścaiva kecana
14.82
icchāyuktastvameva sadā bālakaceṣṭitaḥ || ye'nye ca lokapāḥ sarve teṣāṃ vārtā kutastviha
14.83
anyathā hi kṛte hyarthe anyathātvaṃ bhaviṣyati
kāryasiddhirbhavedyena bhavadbhirvismṛtaṃ ca tat
14.84
yenādya rakṣitāḥ sarve kālakūṭamahābhayāt || yena nīlīkṛto viṣṇuryena sarve parājitāḥ
14.85
lokā bhasmīkṛtā yena tasmādyenāpi rakṣitāḥ || tasyārcanāvidhiḥ kāryo gaṇeśasya mahātmanaḥ
14.86
karmāraṃbhe tu viśeṣaṃ ye nārcaṃti gaṇādhipam || kāryasiddhirna teṣāṃ vai bhavettu bhavatāṃ yathā
14.87
etanmaheśasya vaco niśamya surāsurāḥ kiṃnaracāraṇāśca || pūjāvidhānaṃ paramārthato'pi papracchurenaṃ ca tadā girīśam
14.87.p1
iti śrīskāṃde mahāpurāṇa ekāśītisāhasryāṃ saṃhitāyāṃ prathame māheśvarakhaṇḍe kedārakhaṇḍe samudramaṃthanākhyāne śivakṛtaviṣabhakṣaṇavṛttāntavarṇanaṃnāma daśamo'dhyāyaḥ
Linked texts (1)
- Skandamahāpurāṇa (vulgate) — Sanskrit